<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI  xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Vāgbhaṭa's Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā : a machine-readable
          transcription / compiled and edited by Rahul Peter Das and Ronald Eric
          Emmerick - SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts
          transcript</title>
        <author>Vāgbhaṭa</author>
        <editor>R.P. Das and R.E. Emmerick</editor>
        <funder>The British Association for South Asian Studies</funder>
        <funder>The British Academy</funder>
        <principal>R.P. Das and R.E. Emmerick</principal>
        <respStmt>
          <persName xml:id="rm">Richard Mahoney, Indica et Buddhica</persName>
          <resp>Editing and conversion to Text Encoding Initiative (TEI)
            markup</resp>
        </respStmt>
	<respStmt><persName xml:id="pma">Patrick Mc Allister (pma@rdorte.org)</persName>
	<resp>Maintenance of file for SARIT.
	</resp>
	</respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Version: 0.1_003, <date
        when-iso="2009-08-24T14:12:21+12" >Mon Aug 24 14:12:21 NZST
        2009</date></edition>
        <respStmt>
          <persName>Richard Mahoney, Indica et Buddhica</persName>
          <resp>Editing and conversion to TEI markup</resp>
        </respStmt>
      </editionStmt>
      <extent>UTF-8 encoded XML file ; approx. 2573000 bytes</extent>
      <publicationStmt>
        <authority>Dominik Wujastyk</authority>
        <publisher>SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts</publisher>
        <pubPlace>
          <address>
            <addrLine>c/o Wellcome Center at University College London (UCL)</addrLine>
            <addrLine>210 Euston Road</addrLine>
            <addrLine>LONDON NW1 2BE</addrLine>
            <addrLine>UNITED KINGDOM</addrLine>
         </address>
        </pubPlace>
        <date when-iso="2009-08-24T14:12:21+12">Mon Aug 24 14:12:21 NZST
          2009</date>
        <idno>0001-00000003</idno>
        <availability>
          <p>COPYRIGHT NOTICE</p>
          <p>Copyright (C) 1997 R.P. Das and R.E. Emmerick.</p>
          <p>All rights reserved.</p>
          <p>The copyright holders give permission for this file to be
            distributed freely for academic, non-commercial purposes. This file
            may not be sold or distributed in any manner requiring payment,
            either alone, or with other texts. And it must not be used as part
            of any software system which is sold or distributed other than
            freely.</p>
          <p>If you desire to make such use of this file, you must contact the
            copyright holders for permission to do so.</p>
          <p>Any (free) software system that makes use of this file must include
            a clear acknowledgement of the copyright holders' copyright which
            should display each time the program runs.</p>
          <p>The copyright holders would be grateful to be informed of any
            substantial uses made of this file.</p>
          <p>Prof. R.E. Emmerick: emmerick@t-online.de</p>
          <p>Prof. R. P. Das: das@indologie.uni-halle.de</p>
          <p>Copyright (C) 2009 Dominik Wujastyk.</p>
          <p>All rights reserved.</p>
          <p>Redistribution and use of these source and binary files, with or
            without modification, are permitted provided that the following
            conditions are met:</p>
          <p>1. Redistributions of source files must retain the above copyright
            notice, this list of conditions and the following disclaimer. </p>
          <p>2. Redistributions of binary files must reproduce the above
            copyright notice, this list of conditions and the following
            disclaimer in the documentation and/or other materials provided with
            the distribution. </p>
          <p>3. Neither the name D. Wujastyk nor the names of contributors may
            be used to endorse or promote products derived from source or binary
            files without specific prior written permission. </p>
          <p>4. While these source and binary files are available to the general
            public, they are intended for private use only and are strictly
            prohibited from commercial use without specific prior written
            permission. </p>
          <p>DISCLAIMER OF WARRANTY</p>
          <p>THESE SOURCE AND BINARY FILES ARE PROVIDED BY D. WUJASTYK AND
            CONTRIBUTORS ``AS IS'' AND ANY EXPRESS OR IMPLIED WARRANTIES,
            INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, THE IMPLIED WARRANTIES OF
            MERCHANTABILITY AND FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE ARE DISCLAIMED.
            IN NO EVENT SHALL D. WUJASTYK OR CONTRIBUTORS BE LIABLE FOR ANY
            DIRECT, INDIRECT, INCIDENTAL, SPECIAL, EXEMPLARY, OR CONSEQUENTIAL
            DAMAGES (INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, PROCUREMENT OF SUBSTITUTE
            GOODS OR SERVICES; LOSS OF USE, DATA, OR PROFITS; OR BUSINESS
            INTERRUPTION) HOWEVER CAUSED AND ON ANY THEORY OF LIABILITY, WHETHER
            IN CONTRACT, STRICT LIABILITY, OR TORT (INCLUDING NEGLIGENCE OR
            OTHERWISE) ARISING IN ANY WAY OUT OF THE USE OF THESE SOURCE AND
            BINARY FILES, EVEN IF ADVISED OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.</p>
          <p>WARNING</p>
          <p>Unauthorised use of copyrighted material may violate applicable
            copyright laws. D. Wujastyk assumes no responsibility for
            unauthorised use or other acts that infringe upon the rights of
            copyright owners. </p>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <seriesStmt>
        <title>SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts</title>
        <respStmt>
          <persName>Richard Mahoney, Indica et Buddhica</persName>
          <resp>Editing and conversion to Text Encoding Initiative (TEI) markup
            of a collection of Indic texts.</resp>
        </respStmt>
        <idno>0001</idno>
      </seriesStmt>
      <notesStmt>
        <note>Base e-text: R.P. Das and R.E. Emmerick. Editing and conversion to
          TEI markup: Richard Mahoney, Indica et Buddhica.</note>
      </notesStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>
          <title>A machine-readable transcription of the Aṣṭāṅgahṛdaya by
            Vāgbhaṭa</title>
          <author>Vāgbhaṭa</author>
          <editor>R.P. Das and R.E. Emmerick</editor>
          <extent>CSX encoded text file (ah-raw.csx) ; approx. 1020150
            bytes</extent>
          <pubPlace>London</pubPlace>
          <publisher>INDOLOGY: Resources for Indological Scholarship</publisher>
          <date>1997</date>
          <note>The publishers would like to express their gratitude to R.P. Das
            and R.E. Emmerick for kindly making the base e-text of their
            subsequently printed edition available.</note>
          <note>N.B. The publishers have taken all available steps to contact in
            good faith holders of copyright for this text. Should they not have
            succeeded in tracing the appropriate copyright holder, they are
            encouraged to contact us.</note>
          <note>Subsequently published as: <bibl>
              <title>Vāgbhaṭa's Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā : the romanised text
                accompanied by line and word indexes / compiled and edited by
                Rahul Peter Das and Ronald Eric Emmerick</title>
              <author>Vāgbhaṭa</author>
              <editor>R.P. Das and R.E. Emmerick</editor>
              <extent>xx, 1036 p. ; 33 cm</extent>
              <pubPlace>Groningen</pubPlace>
              <publisher>Egbert Forsten</publisher>
              <date>1998</date>
              <note>Language code of text: eng</note>
              <note>Language code of text: san</note>
              <note>Description: Introduction and notes in English; text in
                romanized Sanskrit. Includes indexes.</note>
              <note/>
            </bibl></note>
          <note>SARIT transcript correlated with: 1.) <bibl>
              <title>Aṣṭāṅgahṛdayam :
                sūtra-śārīra-nidāna-cikitsā-kalpa-uttarasthānavibhaktam :
                Aruṇadattapraṇītayā Sarvāṅgasundarākhyayā vyākhyayā samalaṅkṛtam
                [The Astângahṛidaya : a compendium of the Hindu system of
                medicine : with the commentary of Aruṇadatta : including sûtra,
                nidân, chikitsâ, kalpa and uttara]</title>
              <author>Vāgbhaṭa</author>
              <editor>Kuṇṭe, Aṇṇā Moreśvara and Navare, Kṛṣṇaśāstrī</editor>
              <extent>71, 588 p. ; 26 cm</extent>
              <pubPlace>Mumbayyām</pubPlace>
              <publisher>Nirṇaya-sāgara Press</publisher>
              <date>1902</date>
              <note>Language code of text: san</note>
              <note>Language code of text: hin</note>
              <note>Language code of text: eng</note>
            </bibl>; and 2.) <bibl>
              <title>Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā : the first five chapters of its
                Tibetan version / edited and rendered into English along with
                the original Sanskrit by Claus Vogel </title>
              <author>Vāgbhaṭa</author>
              <editor>Vogel, Claus</editor>
              <extent>viii, 298 p. ; 24 cm</extent>
              <pubPlace>[Marburg] / Wiesbaden</pubPlace>
              <publisher>Deutsche Morgenländische Gesellschaft / Steiner [in
                Komm.]</publisher>
              <date>1965</date>
              <note>Series / Number: Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes
                / Bd. 37, 2</note>
              <note>Language code of text: eng</note>
              <note>Language code of text: tib</note>
              <note>Language code of text: san</note>
              <note>Description: Includes bibliographies</note>
            </bibl></note>
        </bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>
          <name>SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts</name> aims to
          establish a corpus of Indic texts marked up according to the
          guidelines of the Text Encoding Initiative (TEI).</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <interpretation>
          <p>Text Input System:</p>
          <p>(1) Sanskrit diacritics are entered using the Unicode Standard
            Encoding (utf-8):</p>
          <p>vowels and diphthongs: a, ā, i, ī, u, ū, ṛ, ṝ, ḷ, e, ai, o, au</p>
          <p>gutturals: k, kh, g, gh, ṅ</p>
          <p>palatals: c, ch, j, jh, ñ</p>
          <p>cerebrals: ṭ, ṭh, ḍ, ḍh, ṇ</p>
          <p>dentals: t, th, d, dh, n</p>
          <p>labials: p, ph, b, bh, m</p>
          <p>semivowels: y, r, l, v</p>
          <p>sibilants: ś, ṣ, s</p>
          <p>aspirate: h</p>
          <p>anusvāra: ṁ</p>
          <p>visarga: ḥ</p>
          <p>avagraha: '</p>
          <p>(2) Anusvāra is transliterated by:</p>
          <p>ṅ before gutturals</p>
          <p>ñ before palatals</p>
          <p>ṇ before cerebrals</p>
          <p>n before dentals</p>
          <p>m before labials</p>
          <p>(3) Members of a compound are separated by periods.</p>
        </interpretation>
        <correction>
          <p>The base e-text was typed, analyzed and proofread by R.P. Das and
            R.E. Emmerick.</p>
        </correction>
      </editorialDecl>
      <classDecl>
        <taxonomy xml:id="lcsh">
          <bibl>MARC 21: 650 - SUBJECT ADDED ENTRY--TOPICAL TERM</bibl>
        </taxonomy>
      </classDecl>
      <refsDecl>
        <p>References to each portion of the Sanskrit text have been placed at
          the start of each line: e.g., AHS1.9.019a/ refers to Das and
          Emmerick's edition of the Aṣṭāṅgahṛdayasaṁhitā, Part 1, Chapter 9,
          Verse 19, Line 1 - Das, R.P. and Emmerick, R.E., op. cit..</p>
        <p>Part and Chapter headings are from: Kuṇṭe, Aṇṇā Moreśvara and Navare,
          Kṛṣṇaśāstrī, op. cit..</p>
        <p>Page references have been placed in the body of the text at ten verse
          intervals: e.g., -- 6 -- refers to the SARIT transcript, page 6.</p>
        <p>Page references to Kuṇṭe and Navare's edition of the Sanskrit text
          have been placed below and to the right of the section headings: e.g.,
          [&#160;K edn 12-18 :: V edn &amp; tr. 82-120 refers to Kuṇṭe
          and Navare's 1902 edition, pages 12 to 18 - Kuṇṭe, A.M. and Navare,
          K., op. cit..</p>
        <p>Page references to Vogel's edition and English translation of the
          Tibetan and Sanskrit text have been placed below and to the right of
          the section headings: e.g., [&#160;K edn 12-18 :: V edn &amp;
          tr. 82-120 refers to Vogel's 1965 edition and translation, pages 82 to
          120 - Vogel, Claus, op. cit..</p>
      </refsDecl>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <textClass>
        <keywords scheme="#lcsh">
          <list>
            <item>Medicine, Ayurvedic -- Early works to 1800</item>
          </list>
        </keywords>
      </textClass>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when-iso="2009-05-17T18:55:31+12" who="#rm"
        >Established initial revision.</change>
      <change when-iso="2009-05-24T23:05:12+12" who="#rm">Added
        Appendices.</change>
      <change when-iso="2009-08-24T14:12:21+12" who="#rm">Transliteration of anusvāra improved and
      documented.</change>
      <change who="#pma" when="2011-04-23">Cleaned header so it conforms to current tei p5.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <front>
      <titlePage>
        <docTitle>
          <titlePart>Vāgbhaṭa's Aṣṭāṅgahṛdayasaṁhitā - SARIT
            transcript</titlePart>
        </docTitle>
        <byline>Compilation and editing by <docAuthor>R.P. Das and R.E.
            Emmerick</docAuthor> Editing and conversion to TEI markup by
            <docAuthor>Richard Mahoney, Indica et Buddhica</docAuthor>
        </byline>
        <docImprint>
          <publisher>
            <ref target="http://sarit.indology.info/">SARIT: Search and
              Retrieval of Indic Texts</ref>
          </publisher>
          <pubPlace>
            <address><addrLine>London</addrLine>
                        </address>
          </pubPlace>
        </docImprint>
        <docDate>2009</docDate>
        <space/>
        <figure>
          <!--          <head>Financial support by The British Association for South Asian
            Studies</head>
-->
          <figDesc>Financial support by The British Association for South Asian
            Studies</figDesc>
          <graphic url="basas-logo.png" scale="0.5"/>
        </figure>
      </titlePage>
    </front>
    <body>
      <div1 n="1" type="part">
        <pb n="1"/>
        <head>Part 1 :: Sūtrasthānam </head>
        <note place="margin">[&#160;K edn 1-176 :: V edn &amp; tr.
          44-264</note>
        <div2 n="1" type="chapter">
          <head>Chapter 1 :: Athāyuṣkāmīyādhyāyaḥ prathamaḥ </head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 1-12 :: V edn &amp; tr.
            44-81</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.001a/ rāgādi.rogān satatānuṣaktān a.śeṣa.kāya.prasṛtān
              a.śeṣān |</l>
            <l>AHS1.1.001c/ autsukya.mohā.rati.dāñ jaghāna yo '.pūrva.vaidyāya
              namo 'stu tasmai || 1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.002a/ āyuḥ.kāmayamānena dharmārtha.sukha.sādhanam |</l>
            <l>AHS1.1.002c/ āyur.vedopadeśeṣu vidheyaḥ param ādaraḥ || 2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.003a/ brahmā smṛtvāyuṣo vedaṁ prajāpatim ajigrahat |</l>
            <l>AHS1.1.003c/ so 'śvinau tau sahasrākṣaṁ so 'tri.putrādikān munīn
              || 3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.004a/ te 'gniveśādikāṁs te tu pṛthak tantrāṇi tenire |</l>
            <l>AHS1.1.004c/ tebhyo 'ti.viprakīrṇebhyaḥ prāyaḥ sāra.taroccayaḥ ||
              4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.005a/ kriyate 'ṣṭāṅga.hṛdayaṁ nāti.saṅkṣepa.vistaram |</l>
            <l>AHS1.1.005c/ kāya.bāla.grahordhvāṅga.śalya.daṁṣṭrā.jarā.vṛṣān ||
              5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.1.005v/ 1.5bv nāti.saṅkṣipta.vistṛtam</note>
            </l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.006a/ aṣṭāv aṅgāni tasyāhuś cikitsā yeṣu saṁśritā |</l>
            <l>AHS1.1.006c/ vāyuḥ pittaṁ kaphaś ceti trayo doṣāḥ samāsataḥ || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.007a/ vikṛtā.vikṛtā dehaṁ ghnanti te vartayanti ca |</l>
            <l>AHS1.1.007c/ te vyāpino 'pi hṛn.nābhyor
              adho.madhyordhva.saṁśrayāḥ || 7 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.1.007v/ 1.7bv ghnanti te
                vardhayanti ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.008a/ vayo.'ho.rātri.bhuktānāṁ te 'nta.madhyādi.gāḥ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.1.008c/ tair bhaved viṣamas tīkṣṇo mandaś cāgniḥ samaiḥ
              samaḥ || 8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.009a/ koṣṭhaḥ krūro mṛdur madhyo madhyaḥ syāt taiḥ samair
              api |</l>
            <l>AHS1.1.009c/ śukrārtava.sthair janmādau viṣeṇeva viṣa.krimeḥ || 9
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.010a/ taiś ca tisraḥ prakṛtayo hīna.madhyottamāḥ pṛthak
              |</l>
            <l>AHS1.1.010c/ sama.dhātuḥ samastāsu śreṣṭhā nindyā dvi.doṣa.jāḥ ||
              10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.1.010v/ 1.10cv sama.dhātuḥ samais tāsu</note></l>
          </lg>
          <pb n="2"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.011a/ tatra rūkṣo laghuḥ śītaḥ kharaḥ sūkṣmaś calo 'nilaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.011c/ pittaṁ sa.sneha.tīkṣṇoṣṇaṁ laghu visraṁ saraṁ dravam
              || 11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.012a/ snigdhaḥ śīto gurur mandaḥ ślakṣṇo mṛtsnaḥ sthiraḥ
              kaphaḥ |</l>
            <l>AHS1.1.012c/ saṁsargaḥ sannipātaś ca tad.dvi.tri.kṣaya.kopataḥ ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.013a/ rasāsṛṅ.māṁsa.medo.'sthi.majja.śukrāṇi dhātavaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.013c/ sapta dūṣyā malā mūtra.śakṛt.svedādayo 'pi ca || 13
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.014a/ vṛddhiḥ samānaiḥ sarveṣāṁ viparītair viparyayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.014c/ rasāḥ svādv.amla.lavaṇa.tiktoṣaṇa.kaṣāyakāḥ || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.015a/ ṣaḍ dravyam āśritās te ca yathā.pūrvaṁ balāvahāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.015c/ tatrādyā mārutaṁ ghnanti trayas tiktādayaḥ kapham ||
              15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.016a/ kaṣāya.tikta.madhurāḥ pittam anye tu kurvate |</l>
            <l>AHS1.1.016c/ śamanaṁ kopanaṁ svastha.hitaṁ dravyam iti tri.dhā ||
              16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.017a/ uṣṇa.śīta.guṇotkarṣāt tatra vīryaṁ dvi.dhā smṛtam
              |</l>
            <l>AHS1.1.017c/ tri.dhā vipāko dravyasya svādv.amla.kaṭukātmakaḥ ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.018a/ guru.manda.hima.snigdha.ślakṣṇa.sāndra.mṛdu.sthirāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.018c/ guṇāḥ sa.sūkṣma.viśadā viṁśatiḥ sa.viparyayāḥ || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.019a/ kālārtha.karmaṇāṁ yogo hīna.mithyāti.mātrakaḥ |</l>
            <l>AHS1.1.019c/ samyag.yogaś ca vijñeyo rogārogyaika.kāraṇam || 19
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.020a/ rogas tu doṣa.vaiṣamyaṁ doṣa.sāmyam a.roga.tā |</l>
            <l>AHS1.1.020c/ nijāgantu.vibhāgena tatra rogā dvi.dhā smṛtāḥ || 20
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="3"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.021a/ teṣāṁ kāya.mano.bhedād adhiṣṭhānam api dvi.dhā |</l>
            <l>AHS1.1.021c/ rajas tamaś ca manaso dvau ca doṣāv udāhṛtau || 21
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.1.021v/
                1.21dv 'tra dvau doṣāv udāhṛtau</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.022a/ darśana.sparśana.praśnaiḥ parīkṣeta ca rogiṇam |</l>
            <l>AHS1.1.022c/ rogaṁ nidāna.prāg.rūpa.lakṣaṇopaśayāptibhiḥ || 22 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.1.022v/
                1.22bv samparīkṣeta rogiṇam 1.22bv parīkṣetātha
              rogiṇam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.023a/ bhūmi.deha.prabhedena deśam āhur iha dvi.dhā |</l>
            <l>AHS1.1.023c/ jāṅgalaṁ vāta.bhūyiṣṭham anūpaṁ tu kapholbaṇam || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.024a/ sādhāraṇaṁ sama.malaṁ tri.dhā bhū.deśam ādiśet |</l>
            <l>AHS1.1.024c/ kṣaṇādir vyādhy.avasthā ca kālo bheṣaja.yoga.kṛt ||
              24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.025a/ śodhanaṁ śamanaṁ ceti samāsād auṣadhaṁ dvi.dhā |</l>
            <l>AHS1.1.025c/ śarīra.jānāṁ doṣāṇāṁ krameṇa paramauṣadham || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.026a/ vastir vireko vamanaṁ tathā tailaṁ ghṛtaṁ madhu
              |</l>
            <l>AHS1.1.026c/ dhī.dhairyātmādi.vijñānaṁ mano.doṣauṣadhaṁ param ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.027a/ bhiṣag dravyāṇy upasthātā rogī pāda.catuṣṭayam |</l>
            <l>AHS1.1.027c/ cikitsitasya nirdiṣṭaṁ praty.ekaṁ tac catur.guṇam ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.028a/ dakṣas tīrthātta.śāstrārtho dṛṣṭa.karmā śucir bhiṣak
              |</l>
            <l>AHS1.1.028c/ bahu.kalpaṁ bahu.guṇaṁ sampannaṁ yogyam auṣadham ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.029a/ anuraktaḥ śucir dakṣo buddhi.mān paricārakaḥ |</l>
            <l>AHS1.1.029c/ āḍhyo rogī bhiṣag.vaśyo jñāpakaḥ sat.tva.vān api ||
              29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.029+(1)a/ sādhyo '.sādhya iti vyādhir dvi.dhā tau tu punar
              dvi.dhā |</l>
            <l>AHS1.1.029+(1)c/ su.sādhyaḥ kṛcchra.sādhyaś ca yāpyo yaś
              cān.upakramaḥ || 29+(1) ||</l>
          </lg>
          <pb n="4"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.030a/ sarvauṣadha.kṣame dehe yūnaḥ puṁso jitātmanaḥ |</l>
            <l>AHS1.1.030c/ a.marma.go 'lpa.hetv.agra.rūpa.rūpo 'n.upadravaḥ ||
              30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.031a/ a.tulya.dūṣya.deśartu.prakṛtiḥ pāda.sampadi |</l>
            <l>AHS1.1.031c/ graheṣv anu.guṇeṣv eka.doṣa.mārgo navaḥ sukhaḥ || 31
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.032a/ śastrādi.sādhanaḥ kṛcchraḥ saṅkare ca tato gadaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.032c/ śeṣa.tvād āyuṣo yāpyaḥ pathyābhyāsād viparyaye || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.033a/ an.upakrama eva syāt sthito 'ty.anta.viparyaye |</l>
            <l>AHS1.1.033c/ autsukya.mohā.rati.kṛd dṛṣṭa.riṣṭo 'kṣa.nāśanaḥ ||
              33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.034a/ tyajed ārtaṁ bhiṣag.bhūpair dviṣṭaṁ teṣāṁ dviṣaṁ
              dviṣam |</l>
            <l>AHS1.1.034c/ hīnopakaraṇaṁ vyagram a.vidheyaṁ gatāyuṣam || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.035a/ caṇḍaṁ śokāturaṁ bhīruṁ kṛta.ghnaṁ vaidya.māninam
              |</l>
            <l>AHS1.1.035c/ tantrasyāsya paraṁ cāto vakṣyate 'dhyāya.saṅgrahaḥ
              || 35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.036a/ āyuṣ.kāma.dinartv.īhā.rogān.utpādana.dravāḥ |</l>
            <l>AHS1.1.036c/ anna.jñānānna.saṁrakṣā.mātrā.dravya.rasāśrayāḥ || 36
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.037a/ doṣādi.jñāna.tad.bheda.tac.cikitsā.dvy.upakramāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.1.037c/ śuddhy.ādi.snehana.sveda.rekāsthāpana.nāvanam || 37
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.038a/ dhūma.gaṇḍūṣa.dṛk.seka.tṛpti.yantraka.śastrakam
              |</l>
            <l>AHS1.1.038c/ sirā.vidhiḥ śalya.vidhiḥ śastra.kṣārāgni.karmikau ||
              38 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.1.038v/ 1.38cv sirā.vyadhaḥ śalya.vidhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.039a/ sūtra.sthānam ime 'dhyāyās triṁśac chārīram ucyate
              |</l>
            <l>AHS1.1.039c/ garbhāvakrānti.tad.vyāpad.aṅga.marma.vibhāgikam ||
              39 ||</l>
          </lg>
          <pb n="5"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.040a/ vikṛtir dūta.jaṁ ṣaṣṭhaṁ nidānaṁ sārvarogikam |</l>
            <l>AHS1.1.040c/ jvarāsṛk.śvāsa.yakṣmādi.madādy.arśo.'tisāriṇām || 40
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.041a/ mūtrāghāta.pramehāṇāṁ vidradhy.ādy.udarasya ca |</l>
            <l>AHS1.1.041c/ pāṇḍu.kuṣṭhānilārtānāṁ vātāsrasya ca ṣo.ḍaśa || 41
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.042a/ cikitsitaṁ jvare rakte kāse śvāse ca yakṣmaṇi |</l>
            <l>AHS1.1.042c/ vamau madātyaye 'rśaḥsu viṣi dvau dvau ca mūtrite ||
              42 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.043a/ vidradhau gulma.jaṭhara.pāṇḍu.śopha.visarpiṣu |</l>
            <l>AHS1.1.043c/ kuṣṭha.śvitrānila.vyādhi.vātāsreṣu cikitsitam || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.044a/ dvā.viṁśatir ime 'dhyāyāḥ kalpa.siddhir ataḥ param
              |</l>
            <l>AHS1.1.044c/ kalpo vamer virekasya tat.siddhir vasti.kalpanā ||
              44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.045a/ siddhir vasty.āpadāṁ ṣaṣṭho dravya.kalpo 'ta uttaram
              |</l>
            <l>AHS1.1.045c/ bālopacāre tad.vyādhau tad.grahe dvau ca bhūta.ge ||
              45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.046a/ unmāde 'tha smṛti.bhraṁśe dvau dvau vartmasu
              sandhiṣu |</l>
            <l>AHS1.1.046c/ dṛk.tamo.liṅga.nāśeṣu trayo dvau dvau ca sarva.ge ||
              46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.047a/ karṇa.nāsā.mukha.śiro.vraṇe bhaṅge bhagandare |</l>
            <l>AHS1.1.047c/ granthy.ādau kṣudra.rogeṣu guhya.roge pṛthag dvayam
              || 47 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.048a/ viṣe bhujaṅge kīṭeṣu mūṣakeṣu rasāyane |</l>
            <l>AHS1.1.048c/ catvāriṁśo 'n.apatyānām adhyāyo bīja.poṣaṇaḥ || 48
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.1.048v/
                1.48dv adhyāyo bīja.poṣaṇe</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.1.048ū̆/ ity adhyāya.śataṁ viṁśaṁ ṣaḍbhiḥ sthānair udīritam
              || 48ū̆ ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="2" type="chapter">
          <head>Chapter 2 :: Athadinacaryādhyāyo dvitīyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 12-18 :: V edn &amp; tr.
            82-120</note>
          <pb n="6"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.001a/ brāhme muhūrta uttiṣṭhet svastho rakṣārtham āyuṣaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.001c/ śarīra.cintāṁ nirvartya kṛta.śauca.vidhis tataḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.002a/ arka.nyagrodha.khadira.karañja.kakubhādi.jam |</l>
            <l>AHS1.2.002c/ prātar bhuktvā ca mṛdv.agraṁ kaṣāya.kaṭu.tiktakam ||
              2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.003a/ kanīny.agra.sama.sthaulyaṁ praguṇaṁ dvā.daśāṅgulam
              |</l>
            <l>AHS1.2.003c/ bhakṣayed danta.pavanaṁ danta.māṁsāny a.bādhayan ||
              3 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.2.003v/ 2.3cv bhakṣayed danta.dhavanaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.004a/ nādyād a.jīrṇa.vamathu.śvāsa.kāsa.jvarārditī |</l>
            <l>AHS1.2.004c/ tṛṣṇāsya.pāka.hṛn.netra.śiraḥ.karṇāmayī ca tat || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.005a/ sauvīram añjanaṁ nityaṁ hitam akṣṇos tato bhajet
              |</l>
            <l>AHS1.2.005c/ cakṣus tejo.mayaṁ tasya viśeṣāc chleṣmato bhayam ||
              5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.2.005v/ 2.5dv viśeṣāc chleṣmaṇo bhayam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.005.1+1a/ bhukta.vāṁś ca śiraḥ.snātaḥ śrāntaḥ
              chardana.nāvanaiḥ |</l>
            <l>AHS1.2.005.1+1c/ rātrau jāgaritaś cāpi nāñjyāj jvarita eva ca ||
              5.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.006a/ yojayet sapta.rātre 'smāt srāvaṇārthaṁ rasāñjanam
              |</l>
            <l>AHS1.2.006c/ tato nāvana.gaṇḍūṣa.dhūma.tāmbūla.bhāg bhavet || 6
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.2.006v/
                2.6bv srāvaṇārthe rasāñjanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.007a/ tāmbūlaṁ kṣata.pittāsra.rūkṣotkupita.cakṣuṣām |</l>
            <l>AHS1.2.007c/ viṣa.mūrchā.madārtānām a.pathyaṁ śoṣiṇām api || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.008a/ abhyaṅgam ācaren nityaṁ sa jarā.śrama.vāta.hā |</l>
            <l>AHS1.2.008c/
              dṛṣṭi.prasāda.puṣṭy.āyuḥ.svapna.su.tvak.tva.dārḍhya.kṛt || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.009a/ śiraḥ.śravaṇa.pādeṣu taṁ viśeṣeṇa śīlayet |</l>
            <l>AHS1.2.009c/ varjyo 'bhyaṅgaḥ
              kapha.grasta.kṛta.saṁśuddhy.a.jīrṇibhiḥ || 9 ||</l>
          </lg>
          <pb n="7"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.010a/ lāghavaṁ karma.sāmarthyaṁ dīpto 'gnir medasaḥ kṣayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.010c/ vibhakta.ghana.gātra.tvaṁ vyāyāmād upajāyate || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.011a/ vāta.pittāmayī bālo vṛddho '.jīrṇo ca taṁ tyajet
              |</l>
            <l>AHS1.2.011c/ ardha.śaktyā niṣevyas tu balibhiḥ snigdha.bhojibhiḥ
              || 11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.012a/ śīta.kāle vasante ca mandam eva tato 'nya.dā |</l>
            <l>AHS1.2.012c/ taṁ kṛtvānu.sukhaṁ dehaṁ mardayec ca samantataḥ ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.013a/ tṛṣṇā kṣayaḥ pratamako rakta.pittaṁ śramaḥ klamaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.013c/ ati.vyāyāmataḥ kāso jvaraś chardiś ca jāyate || 13
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.014a/ vyāyāma.jāgarādhva.strī.hāsya.bhāṣyādi.sāhasam |</l>
            <l>AHS1.2.014c/ gajaṁ siṁha ivākarṣan bhajann ati vinaśyati || 14 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.2.014v/
                2.14dv bhajan yato 'ti naśyati</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.015a/ udvartanaṁ kapha.haraṁ medasaḥ pravilāyanam |</l>
            <l>AHS1.2.015c/ sthirī.karaṇam aṅgānāṁ tvak.prasāda.karaṁ param ||
              15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.016a/ dīpanaṁ vṛṣyam āyuṣyaṁ snānam ūrjā.bala.pradam |</l>
            <l>AHS1.2.016c/ kaṇḍū.mala.śrama.sveda.tandrā.tṛḍ.dāha.pāpma.jit ||
              16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.2.016v/ 2.16bv snānam ojo.bala.pradam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.017a/ uṣṇāmbunādhaḥ.kāyasya pariṣeko balāvahaḥ |</l>
            <l>AHS1.2.017c/ tenaiva tūttamāṅgasya bala.hṛt.keśa.cakṣuṣām || 17
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.2.017v/
                2.17cv tenaiva cottamāṅgasya 2.17cv sa eva cottamāṅgasya 2.17cv
                sa eva tūttamāṅgasya</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.018a/ snānam ardita.netrāsya.karṇa.rogātisāriṣu |</l>
            <l>AHS1.2.018c/ ādhmāna.pīnasā.jīrṇa.bhukta.vatsu ca garhitam || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.019a/ jīrṇe hitaṁ mitaṁ cādyān na vegān īrayed balāt |</l>
            <l>AHS1.2.019c/ na vegito 'nya.kāryaḥ syān nā.jitvā sādhyam āmayam
              || 19 ||</l>
          </lg>
          <pb n="8"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.020a/ sukhārthāḥ sarva.bhūtānāṁ matāḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.020c/ sukhaṁ ca na vinā dharmāt tasmād dharma.paro bhavet
              || 20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.021a/ bhaktyā kalyāṇa.mitrāṇi sevetetara.dūra.gaḥ |</l>
            <l>AHS1.2.021c/ hiṁsā.steyān yathā.kāmaṁ paiśunyaṁ paruṣān.ṛte || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.022a/ sambhinnālāpaṁ vyāpādam abhidhyāṁ dṛg.viparyayam
              |</l>
            <l>AHS1.2.022c/ pāpaṁ karmeti daśa.dhā kāya.vāṅ.mānasais tyajet ||
              22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.023a/ a.vṛtti.vyādhi.śokārtān anuvarteta śaktitaḥ |</l>
            <l>AHS1.2.023c/ ātma.vat satataṁ paśyed api kīṭa.pipīlikam || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.024a/ arcayed deva.go.vipra.vṛddha.vaidya.nṛpātithīn |</l>
            <l>AHS1.2.024c/ vi.mukhān nārthinaḥ kuryān nāvamanyeta nākṣipet ||
              24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.025a/ upakāra.pradhānaḥ syād apakāra.pare 'py arau |</l>
            <l>AHS1.2.025c/ sampad.vipatsv eka.manā hetāv īrṣyet phale na tu ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.026a/ kāle hitaṁ mitaṁ brūyād a.visaṁvādi peśalam |</l>
            <l>AHS1.2.026c/ pūrvābhibhāṣī su.mukhaḥ su.śīlaḥ karuṇā.mṛduḥ || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.027a/ naikaḥ sukhī na sarva.tra viśrabdho na ca śaṅkitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.027c/ na kañ.cid ātmanaḥ śatruṁ nātmānaṁ kasya.cid ripum
              || 27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.028a/ prakāśayen nāpamānaṁ na ca niḥ.sneha.tāṁ prabhoḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.028c/ janasyāśayam ālakṣya yo yathā parituṣyati || 28 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.2.028v/
                2.28av prakāśayen nāvamānaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.029a/ taṁ tathaivānuvarteta parārādhana.paṇḍitaḥ |</l>
            <l>AHS1.2.029c/ na pīḍayed indriyāṇi na caitāny ati lālayet || 29
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="9"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.030a/ tri.varga.śūnyaṁ nārambhaṁ bhajet taṁ cā.virodhayan
              |</l>
            <l>AHS1.2.030c/ anuyāyāt prati.padaṁ sarva.dharmeṣu madhyamām || 30
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.031a/ nīca.roma.nakha.śmaśrur nir.malāṅghri.malāyanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.031c/ snāna.śīlaḥ su.surabhiḥ su.veṣo 'n.ulbaṇojjvalaḥ ||
              31 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.2.031v/ 2.31cv snāna.śīlaḥ sa.surabhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.032a/ dhārayet satataṁ ratna.siddha.mantra.mahauṣadhīḥ
              |</l>
            <l>AHS1.2.032c/ sātapa.tra.pada.trāṇo vicared yuga.mātra.dṛk || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.033a/ niśi cātyayike kārye daṇḍī maulī sahāya.vān |</l>
            <l>AHS1.2.033c/ caitya.pūjya.dhvajā.śasta.cchāyā.bhasma.tuṣā.śucīn
              || 33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.034a/ nākrāmec charkarā.loṣṭa.bali.snāna.bhuvo na ca |</l>
            <l>AHS1.2.034c/ nadīṁ taren na bāhubhyāṁ nāgni.skandham abhivrajet
              || 34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.035a/ sandigdha.nāvaṁ vṛkṣaṁ ca nārohed duṣṭa.yāna.vat
              |</l>
            <l>AHS1.2.035c/ nā.saṁvṛta.mukhaḥ kuryāt kṣuti.hāsya.vijṛmbhaṇam ||
              35 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.2.035v/ 2.35dv kṣutiṁ hāsyaṁ vijṛmbhaṇam 2.35dv
                kṣut.hāsyaṁ ca vijṛmbhaṇam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.036a/ nāsikāṁ na vikuṣṇīyān nā.kasmād vilikhed bhuvam
              |</l>
            <l>AHS1.2.036c/ nāṅgaiś ceṣṭeta vi.guṇaṁ nāsītotkaṭakaś ciram || 36
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.2.036v/
                2.36bv nā.kasmād vilikhen mahīm 2.36dv
                nāsītotkaṭaka.sthitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.037a/ deha.vāk.cetasāṁ ceṣṭāḥ prāk śramād vinivartayet
              |</l>
            <l>AHS1.2.037c/ nordhva.jānuś ciraṁ tiṣṭhen naktaṁ seveta na drumam
              || 37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.038a/ tathā catvara.caityāntaś.catuṣ.patha.surālayān |</l>
            <l>AHS1.2.038c/ sūnāṭavī.śūnya.gṛha.śmaśānāni divāpi na || 38 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.038+1a/ a.sammārjitam ādarśam an.upaskṛta.kāminīm |</l>
            <l>AHS1.2.038+1c/ rajasvalāṁ ca nekṣeta sadā prātar a.maṅgalam ||
              38+1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="10"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.039a/ sarva.thekṣeta nādityaṁ na bhāraṁ śirasā vahet |</l>
            <l>AHS1.2.039c/ nekṣeta pratataṁ sūkṣmaṁ dīptā.medhyā.priyāṇi ca ||
              39 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.040a/ madya.vikraya.sandhāna.dānādānāni nācaret |</l>
            <l>AHS1.2.040c/ puro.vātātapa.rajas.tuṣāra.paruṣānilān || 40 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.041a/ an.ṛjuḥ kṣavathūdgāra.kāsa.svapnānna.maithunam |</l>
            <l>AHS1.2.041c/ kūla.cchāyāṁ nṛpa.dviṣṭaṁ vyāla.daṁṣṭri.viṣāṇinaḥ ||
              41 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.042a/ hīnān.āryāti.nipuṇa.sevāṁ vigraham uttamaiḥ |</l>
            <l>AHS1.2.042c/ sandhyāsv abhyavahāra.strī.svapnādhyayana.cintanam
              || 42 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.043a/ śatru.sattra.gaṇākīrṇa.gaṇikā.paṇikāśanam |</l>
            <l>AHS1.2.043c/ gātra.vaktra.nakhair vādyaṁ hasta.keśāvadhūnanam ||
              43 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.044a/ toyāgni.pūjya.madhyena yānaṁ dhūmaṁ śavāśrayam |</l>
            <l>AHS1.2.044c/ madyāti.saktiṁ viśrambha.svātantrye strīṣu ca tyajet
              || 44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.045a/ ācāryaḥ sarva.ceṣṭāsu loka eva hi dhī.mataḥ |</l>
            <l>AHS1.2.045c/ anukuryāt tam evāto laukike 'rthe parīkṣakaḥ || 45
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.046a/ ārdra.santāna.tā tyāgaḥ kāya.vāk.cetasāṁ damaḥ |</l>
            <l>AHS1.2.046c/ svārtha.buddhiḥ parārtheṣu paryāptam iti sad.vratam
              || 46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.047a/ naktan.dināni me yānti katham.bhūtasya samprati
              |</l>
            <l>AHS1.2.047c/ duḥkha.bhāṅ na bhavaty evaṁ nityaṁ sannihita.smṛtiḥ
              || 47 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.047+1a/ evaṁ kṛtsna.dinaṁ nītvā rātrau yāme gṛhe gate
              |</l>
            <l>AHS1.2.047+1c/ devān ṛṣīn gurūn smṛtvā tataḥ śayanam ācaret ||
              47+1 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.2.047+1v/ 2.47+1bv rātrer yāme gate sati</note></l>
          </lg>
          <pb n="11"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.2.048a/ ity ācāraḥ samāsena yaṁ prāpnoti samācaran |</l>
            <l>AHS1.2.048c/ āyur ārogyam aiśvaryaṁ yaśo lokāṁś ca śāśvatān || 48
              ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="3" type="chapter">
          <head>Chapter 3 :: Athaṛtucaryādhyāyas tṛtīyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 18-26 :: V edn &amp; tr.
            121-170</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.001a/ māsair dvi.saṅkhyair māghādyaiḥ kramāt ṣaḍ ṛtavaḥ
              smṛtāḥ |</l>
            <l>AHS1.3.001c/ śiśiro 'tha vasantaś ca grīṣmo varṣā.śarad.dhimāḥ ||
              1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.002a/ śiśirādyās tribhis tais tu vidyād ayanam uttaram
              |</l>
            <l>AHS1.3.002c/ ādānaṁ ca tad ādatte nṛṇāṁ prati.dinaṁ balam || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.003a/ tasmin hy aty.artha.tīkṣṇoṣṇa.rūkṣā
              mārga.sva.bhāvataḥ |</l>
            <l>AHS1.3.003c/ āditya.pavanāḥ saumyān kṣapayanti guṇān bhuvaḥ || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.004a/ tiktaḥ kaṣāyaḥ kaṭuko balino 'tra rasāḥ kramāt |</l>
            <l>AHS1.3.004c/ tasmād ādānam āgneyam ṛtavo dakṣiṇāyanam || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.005a/ varṣādayo visargaś ca yad balaṁ visṛjaty ayam |</l>
            <l>AHS1.3.005c/ saumya.tvād atra somo hi bala.vān hīyate raviḥ || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.006a/ megha.vṛṣṭy.anilaiḥ śītaiḥ śānta.tāpe mahī.tale
              |</l>
            <l>AHS1.3.006c/ snigdhāś cehāmla.lavaṇa.madhurā balino rasāḥ || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.007a/ śīte 'gryaṁ vṛṣṭi.gharme 'lpaṁ balaṁ madhyaṁ tu
              śeṣayoḥ |</l>
            <l>AHS1.3.007c/ balinaḥ śīta.saṁrodhād dhemante prabalo 'nalaḥ || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.008a/ bhavaty alpendhano dhātūn sa paced vāyuneritaḥ |</l>
            <l>AHS1.3.008c/ ato hime 'smin seveta svādv.amla.lavaṇān rasān || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.009a/ dairghyān niśānām etarhi prātar eva bubhukṣitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.3.009c/ avaśya.kāryaṁ sambhāvya yathoktaṁ śīlayed anu || 9
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="12"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.010a/ vāta.ghna.tailair abhyaṅgaṁ mūrdhni tailaṁ
              vimardanam |</l>
            <l>AHS1.3.010c/ niyuddhaṁ kuśalaiḥ sārdhaṁ pādāghātaṁ ca yuktitaḥ ||
              10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.3.010v/ 3.10bv mūrdha.tailaṁ vimardanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.011a/ kaṣāyāpahṛta.snehas tataḥ snāto yathā.vidhi |</l>
            <l>AHS1.3.011c/ kuṅkumena sa.darpeṇa pradigdho 'guru.dhūpitaḥ || 11
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.012a/ rasān snigdhān palaṁ puṣṭaṁ gauḍam accha.surāṁ surām
              |</l>
            <l>AHS1.3.012c/ godhūma.piṣṭa.māṣekṣu.kṣīrottha.vikṛtīḥ śubhāḥ || 12
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.013a/ navam annaṁ vasāṁ tailaṁ śauca.kārye sukhodakam
              |</l>
            <l>AHS1.3.013c/ prāvārājina.kauśeya.praveṇī.kaucavāstṛtam || 13 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.3.013v/
                3.13dv .praveṇī.kuthakāstṛtam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.014a/ uṣṇa.sva.bhāvair laghubhiḥ prāvṛtaḥ śayanaṁ bhajet
              |</l>
            <l>AHS1.3.014c/ yuktyārka.kiraṇān svedaṁ pāda.trāṇaṁ ca sarva.dā ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.015a/ pīvaroru.stana.śroṇyaḥ sa.madāḥ pramadāḥ priyāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.3.015c/ haranti śītam uṣṇāṅgyo dhūpa.kuṅkuma.yauvanaiḥ || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.016a/ aṅgāra.tāpa.santapta.garbha.bhū.veśma.cāriṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.3.016c/ śīta.pāruṣya.janito na doṣo jātu jāyate || 16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.017a/ ayam eva vidhiḥ kāryaḥ śiśire 'pi viśeṣataḥ |</l>
            <l>AHS1.3.017c/ tadā hi śītam adhikaṁ raukṣyaṁ cādāna.kāla.jam || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.018a/ kaphaś cito hi śiśire vasante 'rkāṁśu.tāpitaḥ |</l>
            <l>AHS1.3.018c/ hatvāgniṁ kurute rogān atas taṁ tvarayā tyajet || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.019a/ tīkṣṇair vamana.nasyādyair laghu.rūkṣaiś ca
              bhojanaiḥ |</l>
            <l>AHS1.3.019c/ vyāyāmodvartanāghātair jitvā śleṣmāṇam ulbaṇam || 19
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="13"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.020a/ snāto 'nuliptaḥ karpūra.candanāguru.kuṅkumaiḥ |</l>
            <l>AHS1.3.020c/ purāṇa.yava.godhūma.kṣaudra.jāṅgala.śūlya.bhuk || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.021a/ sahakāra.rasonmiśrān āsvādya priyayārpitān |</l>
            <l>AHS1.3.021c/ priyāsya.saṅga.surabhīn priyā.netrotpalāṅkitān || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.022a/ saumanasya.kṛto hṛdyān vayasyaiḥ sahitaḥ pibet |</l>
            <l>AHS1.3.022c/ nirgadān āsavāriṣṭa.sīdhu.mārdvīka.mādhavān || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.023a/ śṛṅgaverāmbu sārāmbu madhv.ambu jaladāmbu ca |</l>
            <l>AHS1.3.023c/ dakṣiṇānila.śīteṣu parito jala.vāhiṣu || 23 || <note
                type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.3.023v/ 3.23bv
                madhv.ambu jaladāmbu vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.024a/ a.dṛṣṭa.naṣṭa.sūryeṣu maṇi.kuṭṭima.kāntiṣu |</l>
            <l>AHS1.3.024c/ parapuṣṭa.vighuṣṭeṣu kāma.karmānta.bhūmiṣu || 24 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.3.024v/
                3.24av a.dṛṣṭā.naṣṭa.sūryeṣu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.025a/ vicitra.puṣpa.vṛkṣeṣu kānaneṣu su.gandhiṣu |</l>
            <l>AHS1.3.025c/ goṣṭhī.kathābhiś citrābhir madhyāhnaṁ gamayet sukhī
              || 25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.026a/ guru.śīta.divā.svapna.snigdhāmla.madhurāṁs tyajet
              |</l>
            <l>AHS1.3.026c/ tīkṣṇāṁśur ati.tīkṣṇāṁśur grīṣme saṅkṣipatīva yat ||
              26 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.3.026v/ 3.26cv sneham arko 'ti.tīkṣṇāṁśur</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.027a/ praty.ahaṁ kṣīyate śleṣmā tena vāyuś ca vardhate
              |</l>
            <l>AHS1.3.027c/ ato 'smin paṭu.kaṭv.amla.vyāyāmārka.karāṁs tyajet ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.028a/ bhajen madhuram evānnaṁ laghu snigdhaṁ himaṁ dravam
              |</l>
            <l>AHS1.3.028c/ su.śīta.toya.siktāṅgo lihyāt saktūn sa.śarkarān ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.029a/ madyaṁ na peyaṁ peyaṁ vā sv.alpaṁ su.bahu.vāri vā
              |</l>
            <l>AHS1.3.029c/ anya.thā śoṣa.śaithilya.dāha.mohān karoti tat || 29
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.3.029v/
                3.29cv anya.thā śopha.śaithilya.</note></l>
          </lg>
          <pb n="14"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.030a/ kundendu.dhavalaṁ śālim aśnīyāj jāṅgalaiḥ palaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.3.030c/ pibed rasaṁ nāti.ghanaṁ rasālāṁ rāga.khāṇḍavau || 30
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.3.030v/
                3.30av kundendu.dhavalāñ chālīn 3.30dv rasālāṁ rāga.khāḍavau
                3.30dv rasālāṁ rāga.ṣāḍavau</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.031a/ pānakaṁ pañca.sāraṁ vā nava.mṛd.bhājane sthitam
              |</l>
            <l>AHS1.3.031c/ moca.coca.dalair yuktaṁ sāmlaṁ mṛn.maya.śuktibhiḥ ||
              31 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.3.031v/ 3.31bv nava.mṛd.bhājana.sthitam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.032a/ pāṭalā.vāsitaṁ cāmbhaḥ sa.karpūraṁ su.śītalam |</l>
            <l>AHS1.3.032c/ śaśāṅka.kiraṇān bhakṣyān rajanyāṁ bhakṣayan pibet ||
              32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.033a/ sa.sitaṁ māhiṣaṁ kṣīraṁ candra.nakṣatra.śītalam
              |</l>
            <l>AHS1.3.033c/ abhraṅ.kaṣa.mahā.śāla.tāla.ruddhoṣṇa.raśmiṣu || 33
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.034a/ vaneṣu mādhavī.śliṣṭa.drākṣā.stabaka.śāliṣu |</l>
            <l>AHS1.3.034c/ su.gandhi.hima.pānīya.sicyamāna.paṭālike || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.035a/ kāyamāne cite cūta.pravāla.phala.lumbibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.3.035c/ kadalī.dala.kalhāra.mṛṇāla.kamalotpalaiḥ || 35
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.036a/ komalaiḥ kalpite talpe hasat.kusuma.pallave |</l>
            <l>AHS1.3.036c/ madhyan.dine 'rka.tāpārtaḥ svapyād dhārā.gṛhe
              'tha.vā || 36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.037a/ pusta.strī.stana.hastāsya.pravṛttośīra.vāriṇi |</l>
            <l>AHS1.3.037c/ niśā.kara.karākīrṇe saudha.pṛṣṭhe niśāsu ca || 37
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.038a/ āsanā svastha.cittasya candanārdrasya mālinaḥ |</l>
            <l>AHS1.3.038c/ nivṛtta.kāma.tantrasya su.sūkṣma.tanu.vāsasaḥ || 38
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.039a/ jalārdrās tāla.vṛntāni vistṛtāḥ padminī.puṭāḥ |</l>
            <l>AHS1.3.039c/ utkṣepāś ca mṛdūtkṣepā jala.varṣi.himānilāḥ || 39
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="15"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.040a/ karpūra.mallikā.mālā hārāḥ sa.hari.candanāḥ |</l>
            <l>AHS1.3.040c/ mano.hara.kalālāpāḥ śiśavaḥ sārikāḥ śukāḥ || 40
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.041a/ mṛṇāla.valayāḥ kāntāḥ protphulla.kamalojjvalāḥ |</l>
            <l>AHS1.3.041c/ jaṅgamā iva padminyo haranti dayitāḥ klamam || 41
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.042a/ ādāna.glāna.vapuṣām agniḥ sanno 'pi sīdati |</l>
            <l>AHS1.3.042c/ varṣāsu doṣair duṣyanti te 'mbu.lambāmbu.de 'mbare
              || 42 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.3.042v/ 3.42av ādāna.mlāna.vapuṣām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.043a/ sa.tuṣāreṇa marutā sahasā śītalena ca |</l>
            <l>AHS1.3.043c/ bhū.bāṣpeṇāmla.pākena malinena ca vāriṇā || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.044a/ vahninaiva ca mandena teṣv ity anyo.'nya.dūṣiṣu
              |</l>
            <l>AHS1.3.044c/ bhajet sādhāraṇaṁ sarvam ūṣmaṇas tejanaṁ ca yat ||
              44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.045a/ āsthāpanaṁ śuddha.tanur jīrṇaṁ dhānyaṁ rasān kṛtān
              |</l>
            <l>AHS1.3.045c/ jāṅgalaṁ piśitaṁ yūṣān madhv.ariṣṭaṁ ciran.tanam ||
              45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.046a/ mastu sauvarcalāḍhyaṁ vā pañca.kolāvacūrṇitam |</l>
            <l>AHS1.3.046c/ divyaṁ kaupaṁ śṛtaṁ cāmbho bhojanaṁ tv ati.dur.dine
              || 46 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.3.046v/ 3.46av mastu sauvarcalāḍhyaṁ ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.047a/ vyaktāmla.lavaṇa.snehaṁ saṁśuṣkaṁ kṣaudra.val laghu
              |</l>
            <l>AHS1.3.047c/ a.pāda.cārī surabhiḥ satataṁ dhūpitāmbaraḥ || 47
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.048a/ harmya.pṛṣṭhe vased bāṣpa.śīta.sīkara.varjite |</l>
            <l>AHS1.3.048c/ nadī.jaloda.manthāhaḥ.svapnāyāsātapāṁś tyajet || 48
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.049a/ varṣā.śītocitāṅgānāṁ sahasaivārka.raśmibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.3.049c/ taptānāṁ sañcitaṁ vṛṣṭau pittaṁ śaradi kupyati || 49
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="16"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.050a/ taj.jayāya ghṛtaṁ tiktaṁ vireko rakta.mokṣaṇam |</l>
            <l>AHS1.3.050c/ tiktaṁ svādu kaṣāyaṁ ca kṣudhito 'nnaṁ bhajel laghu
              || 50 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.051a/ śāli.mudga.sitā.dhātrī.paṭola.madhu.jāṅgalam |</l>
            <l>AHS1.3.051c/ taptaṁ taptāṁśu.kiraṇaiḥ śītaṁ śītāṁśu.raśmibhiḥ ||
              51 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.052a/ samantād apy aho.rātram agastyodaya.nir.viṣam |</l>
            <l>AHS1.3.052c/ śuci haṁsodakaṁ nāma nir.malaṁ mala.jij jalam || 52
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.053a/ nābhiṣyandi na vā rūkṣaṁ pānādiṣv amṛtopamam |</l>
            <l>AHS1.3.053c/ candanośīra.karpūra.muktā.srag.vasanojjvalaḥ || 53
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.054a/ saudheṣu saudha.dhavalāṁ candrikāṁ rajanī.mukhe
              |</l>
            <l>AHS1.3.054c/ tuṣāra.kṣāra.sauhitya.dadhi.taila.vasātapān || 54
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.055a/ tīkṣṇa.madya.divā.svapna.puro.vātān parityajet |</l>
            <l>AHS1.3.055c/ śīte varṣāsu cādyāṁs trīn vasante 'ntyān rasān
              bhajet || 55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.056a/ svāduṁ nidāghe śaradi svādu.tikta.kaṣāyakān |</l>
            <l>AHS1.3.056c/ śarad.vasantayo rūkṣaṁ śītaṁ gharma.ghanāntayoḥ ||
              56 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.057a/ anna.pānaṁ samāsena viparītam ato 'nya.dā |</l>
            <l>AHS1.3.057c/ nityaṁ sarva.rasābhyāsaḥ sva.svādhikyam ṛtāv ṛtau ||
              57 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.058a/ ṛtvor antyādi.saptāhāv ṛtu.sandhir iti smṛtaḥ |</l>
            <l>AHS1.3.058c/ tatra pūrvo vidhis tyājyaḥ sevanīyo 'paraḥ kramāt ||
              58 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.3.058v/ 3.58av ṛtvor antyādi.saptāhād</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.3.002/ a.sātmya.jā hi rogāḥ syuḥ sahasā tyāga.śīlanāt ||
              58ū̆ ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="4" type="chapter">
          <head>Chapter 4 :: Atharogānutpādanīyādhyāyaś caturthaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 26-30 :: V edn &amp; tr.
            171-197</note>
          <pb n="17"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.001a/ vegān na dhārayed vāta.viṇ.mūtra.kṣava.tṛṭ.kṣudhām
              |</l>
            <l>AHS1.4.001c/ nidrā.kāsa.śrama.śvāsa.jṛmbhāśru.cchardi.retasām ||
              1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.002a/ adho.vātasya rodhena gulmodāvarta.ruk.klamāḥ |</l>
            <l>AHS1.4.002c/ vāta.mūtra.śakṛt.saṅga.dṛṣṭy.agni.vadha.hṛd.gadāḥ ||
              2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.002+1a/ sneha.sveda.vidhis tatra vartayo bhojanāni ca
              |</l>
            <l>AHS1.4.002+1c/ pānāni vastayaś caiva śastaṁ vātānulomanam || 2+1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.003a/ śakṛtaḥ piṇḍikodveṣṭa.pratiśyāya.śiro.rujaḥ |</l>
            <l>AHS1.4.003c/ ūrdhva.vāyuḥ parīkarto hṛdayasyoparodhanam || 3 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.003v/
                4.3cv ūrdhvaṁ vāyuḥ parīkarto</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.004a/ mukhena viṭ.pravṛttiś ca pūrvoktāś cāmayāḥ smṛtāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.004c/ aṅga.bhaṅgāśmarī.vasti.meḍhra.vaṅkṣaṇa.vedanāḥ || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.005a/ mūtrasya rodhāt pūrve ca prāyo rogās tad.auṣadham
              |</l>
            <l>AHS1.4.005c/ varty.abhyaṅgāvagāhāś ca svedanaṁ vasti.karma ca ||
              5 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.006a/ anna.pānaṁ ca viḍ.bhedi viḍ.rodhottheṣu yakṣmasu
              |</l>
            <l>AHS1.4.006c/ mūtra.jeṣu tu pāne ca prāg.bhaktaṁ śasyate ghṛtam ||
              6 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.4.006v/ 4.6cv mūtra.jeṣu ca pānaṁ tu 4.6cv mūtra.jeṣu
                prayuñjīta 4.6dv sarpiṣaś cāvapīḍakam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.007a/ jīrṇāntikaṁ cottamayā mātrayā yojanā.dvayam |</l>
            <l>AHS1.4.007c/ avapīḍakam etac ca sañjñitaṁ dhāraṇāt punaḥ || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.008a/ udgārasyā.ruciḥ kampo vibandho hṛdayorasoḥ |</l>
            <l>AHS1.4.008c/ ādhmāna.kāsa.hidhmāś ca hidhmā.vat tatra bheṣajam ||
              8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.009a/ śiro.'rtīndriya.daurbalya.manyā.stambhārditaṁ kṣuteḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.009c/ tīkṣṇa.dhūmāñjanāghrāṇa.nāvanārka.vilokanaiḥ || 9
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="18"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.010a/ pravartayet kṣutiṁ saktāṁ sneha.svedau ca śīlayet
              |</l>
            <l>AHS1.4.010c/ śoṣāṅga.sāda.bādhirya.sammoha.bhrama.hṛd.gadāḥ || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.011a/ tṛṣṇāyā nigrahāt tatra śītaḥ sarvo vidhir hitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.011c/ aṅga.bhaṅgā.ruci.glāni.kārśya.śūla.bhramāḥ kṣudhaḥ
              || 11 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.4.011v/ 4.11dv .kārśya.śūla.śrama.bhramāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.012a/ tatra yojyaṁ laghu snigdham uṣṇam alpaṁ ca bhojanam
              |</l>
            <l>AHS1.4.012c/ nidrāyā moha.mūrdhākṣi.gauravālasya.jṛmbhikāḥ || 12
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.012v/
                4.12av vaivarṇyaṁ ca kṣudhas tatra 4.12bv snigdhoṣṇaṁ laghu
                bhojanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.013a/ aṅga.mardaś ca tatreṣṭaḥ svapnaḥ saṁvāhanāni ca
              |</l>
            <l>AHS1.4.013c/ kāsasya rodhāt tad.vṛddhiḥ śvāsā.ruci.hṛd.āmayāḥ ||
              13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.014a/ śoṣo hidhmā ca kāryo 'tra kāsa.hā su.tarāṁ vidhiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.014c/ gulma.hṛd.roga.sammohāḥ śrama.śvāsād vidhāritāt ||
              14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.4.014v/ 4.14dv śrama.śvāsā.vidhāraṇāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.015a/ hitaṁ viśramaṇaṁ tatra vāta.ghnaś ca kriyā.kramaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.015c/ jṛmbhāyāḥ kṣava.vad rogāḥ sarvaś cānila.jid vidhiḥ
              || 15 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.4.015v/ 4.15cc jṛmbhāyāḥ kṣuti.vad rogāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.016a/ pīnasākṣi.śiro.hṛd.ruṅ.manyā.stambhā.ruci.bhramāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.016c/ sa.gulmā bāṣpatas tatra svapno madyaṁ priyāḥ kathāḥ
              || 16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.017a/ visarpa.koṭha.kuṣṭhākṣi.kaṇḍū.pāṇḍv.āmaya.jvarāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.017c/ sa.kāsa.śvāsa.hṛl.lāsa.vyaṅga.śvayathavo vameḥ || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.018a/ gaṇḍūṣa.dhūmān.āhārā rūkṣaṁ bhuktvā tad.udvamaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.018c/ vyāyāmaḥ srutir asrasya śastaṁ cātra virecanam || 18
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.018v/
                4.18av gaṇḍūṣa.dhūmān.āhāraṁ 4.18av gaṇḍūṣa.dhūmān.āhārān 4.18bv
                rūkṣaṁ bhuktvā tad udvamet 4.18bv rūkṣān bhuktvā tad
                udvamet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.019a/ sa.kṣāra.lavaṇaṁ tailam abhyaṅgārthaṁ ca śasyate
              |</l>
            <l>AHS1.4.019c/ śukrāt tat.sravaṇaṁ guhya.vedanā.śvayathu.jvarāḥ ||
              19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.4.019v/ 4.19bv abhyaṅgārthe ca śasyate</note></l>
          </lg>
          <pb n="19"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.020a/
              hṛd.vyathā.mūtra.saṅgāṅga.bhaṅga.vṛddhy.aśma.ṣaṇḍha.tāḥ |</l>
            <l>AHS1.4.020c/ tāmra.cūḍa.surā.śāli.vasty.abhyaṅgāvagāhanam || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.021a/ vasti.śuddhi.karaiḥ siddhaṁ bhajet kṣīraṁ priyāḥ
              striyaḥ |</l>
            <l>AHS1.4.021c/ tṛṭ.śūlārtaṁ tyajet kṣīṇaṁ viḍ.vamaṁ vega.rodhinam
              || 21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.022a/ rogāḥ sarve 'pi jāyante vegodīraṇa.dhāraṇaiḥ |</l>
            <l>AHS1.4.022c/ nirdiṣṭaṁ sādhanaṁ tatra bhūyiṣṭhaṁ ye tu tān prati
              || 22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.023a/ tataś cāneka.dhā prāyaḥ pavano yat prakupyati |</l>
            <l>AHS1.4.023c/ anna.pānauṣadhaṁ tasya yuñjītāto 'nulomanam || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.024a/ dhārayet tu sadā vegān hitaiṣī pretya ceha ca |</l>
            <l>AHS1.4.024c/ lobherṣyā.dveṣa.mātsarya.rāgādīnāṁ jitendriyaḥ || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.025a/ yateta ca yathā.kālaṁ malānāṁ śodhanaṁ prati |</l>
            <l>AHS1.4.025c/ aty.artha.sañcitās te hi kruddhāḥ syur
              jīvita.cchidaḥ || 25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.026a/ doṣāḥ kadā.cit kupyanti jitā laṅghana.pācanaiḥ |</l>
            <l>AHS1.4.026c/ ye tu saṁśodhanaiḥ śuddhā na teṣāṁ punar.udbhavaḥ ||
              26 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.4.026v/ 4.26cv ye tu saṁśodhanaiḥ śuddhās 4.26dv teṣāṁ na
                punar.udbhavaḥca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.027a/ yathā.kramaṁ yathā.yogam ata ūrdhvaṁ prayojayet
              |</l>
            <l>AHS1.4.027c/ rasāyanāni siddhāni vṛṣya.yogāṁś ca kāla.vit || 27
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.027v/
                4.27av yathā.kramaṁ yathā.yogyam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.028a/ bheṣaja.kṣapite pathyam āhārair bṛṁhaṇaṁ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.4.028c/ śāli.ṣaṣṭika.godhūma.mudga.māṁsa.ghṛtādibhiḥ || 28
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.028v/
                4.28dv .mudga.māṁsa.rasādibhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.029a/ hṛdya.dīpana.bhaiṣajya.saṁyogād ruci.pakti.daiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.029c/ sābhyaṅgodvartana.snāna.nirūha.sneha.vastibhiḥ || 29
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="20"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.030a/ tathā sa labhate śarma sarva.pāvaka.pāṭavam |</l>
            <l>AHS1.4.030c/ dhī.varṇendriya.vaimalyaṁ vṛṣa.tāṁ dairghyam āyuṣaḥ
              || 30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.031a/ ye bhūta.viṣa.vāyv.agni.kṣata.bhaṅgādi.sambhavāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.4.031c/ rāga.dveṣa.bhayādyāś ca te syur āgantavo gadāḥ || 31
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.031v/
                4.31cv kāma.krodha.bhāyādyāś</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.032a/ tyāgaḥ prajñāparādhānām indriyopaśamaḥ smṛtiḥ |</l>
            <l>AHS1.4.032c/ deśa.kālātma.vijñānaṁ sad.vṛttasyānuvartanam || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.033a/ atharva.vihitā śāntiḥ pratikūla.grahārcanam |</l>
            <l>AHS1.4.033c/ bhūtādya.sparśanopāyo nirdiṣṭaś ca pṛthak pṛthak ||
              33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.034a/ an.utpattyai samāsena vidhir eṣa pradarśitaḥ |</l>
            <l>AHS1.4.034c/ nijāgantu.vikārāṇām utpannānāṁ ca śāntaye || 34 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.4.034v/
                4.34av an.utpattau samāsena</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.035a/ śītodbhavaṁ doṣa.cayaṁ vasante viśodhayan grīṣma.jam
              abhra.kāle |</l>
            <l>AHS1.4.035c/ ghanātyaye vārṣikam āśu samyak prāpnoti rogān
              ṛtu.jān na jātu || 35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.4.036a/ nityaṁ hitāhāra.vihāra.sevī samīkṣya.kārī viṣayeṣv
              a.saktaḥ |</l>
            <l>AHS1.4.036c/ dātā samaḥ satya.paraḥ kṣamā.vān āptopasevī ca
              bhavaty a.rogaḥ || 36 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="5" type="chapter">
          <head>Chapter 5 :: Athadravyavijñānīyādhyāyaḥ pañcamaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 30-42 :: V edn &amp; tr.
            198-264</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.001a/ jīvanaṁ tarpaṇaṁ hṛdyaṁ hlādi buddhi.prabodhanam
              |</l>
            <l>AHS1.5.001c/ tanv a.vyakta.rasaṁ mṛṣṭaṁ śītaṁ laghv amṛtopamam ||
              1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.002a/ gaṅgāmbu nabhaso bhraṣṭaṁ spṛṣṭaṁ tv
              arkendu.mārutaiḥ |</l>
            <l>AHS1.5.002c/ hitā.hita.tve tad bhūyo deśa.kālāv apekṣate || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.003a/ yenābhivṛṣṭam a.malaṁ śāly.annaṁ rājate sthitam
              |</l>
            <l>AHS1.5.003c/ a.klinnam a.vi.varṇaṁ ca tat peyaṁ gāṅgam anya.thā
              || 3 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.003v/ 5.3bv śāly.annaṁ rājata.sthitam 5.3cv a.klinnam
                a.vi.varṇaṁ syāt 5.3cv a.klinnam a.vivarṇaṁ vā 5.3dv tat toyaṁ
                gāṅgam anya.thā</note></l>
          </lg>
          <pb n="21"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.004a/ sāmudraṁ tan na pātavyaṁ māsād āśvayujād vinā |</l>
            <l>AHS1.5.004c/ aindram ambu su.pātra.stham a.vipannaṁ sadā pibet ||
              4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.005a/ tad.a.bhāve ca bhūmi.ṣṭham āntarikṣānukāri yat |</l>
            <l>AHS1.5.005c/ śuci.pṛthv.asita.śvete deśe 'rka.pavanāhatam || 5 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.005v/
                5.5av tad.a.bhāve ca bhūyiṣṭham 5.5av tad.a.bhāve pibed
                bhaumam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.006a/ na pibet paṅka.śaivāla.tṛṇa.parṇāvilāstṛtam |</l>
            <l>AHS1.5.006c/ sūryendu.pavanā.dṛṣṭam abhivṛṣṭaṁ ghanaṁ guru || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.007a/ phenilaṁ jantu.mat taptaṁ danta.grāhy ati.śaityataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.007c/ an.ārtavaṁ ca yad divyam ārtavaṁ prathamaṁ ca yat ||
              7 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.008a/ lūtādi.tantu.viṇ.mūtra.viṣa.saṁśleṣa.dūṣitam |</l>
            <l>AHS1.5.008c/ paścimoda.dhi.gāḥ śīghra.vahā yāś cā.malodakāḥ || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.009a/ pathyāḥ samāsāt tā nadyo viparītās tv ato 'nya.thā
              |</l>
            <l>AHS1.5.009c/ upalāsphālanākṣepa.vicchedaiḥ kheditodakāḥ || 9 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.009v/
                5.9av pathyāḥ samāsato nadyo</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.010a/ himavan.malayodbhūtāḥ pathyās tā eva ca sthirāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.010c/ kṛmi.ślīpada.hṛt.kaṇtha.śiro.rogān prakurvate || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.011a/ prācyāvanty.aparāntotthā dur.nāmāni mahendra.jāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.011c/ udara.ślīpadātaṅkān sahya.vindhyodbhavāḥ punaḥ || 11
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.011v/
                5.11bv sahya.vindhya.bhavāḥ punaḥ </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.012a/ kuṣṭha.pāṇḍu.śiro.rogān doṣa.ghnyaḥ pāriyātra.jāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.012c/ bala.pauruṣa.kāriṇyaḥ sāgarāmbhas tri.doṣa.kṛt || 12
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.012v/
                5.12dv sāgarāmbu tri.doṣa.kṛt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.012+1a/ āvilaṁ sa.malaṁ nīlaṁ ghanaṁ pītam athāpi ca |</l>
            <l>AHS1.5.012+1c/ sa.kṣāraṁ picchilaṁ caiva sāmudraṁ tan nigadyate
              || 12+1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="22"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.013a/ vidyāt kūpa.taḍāgādīn jāṅgalānūpa.śailataḥ |</l>
            <l>AHS1.5.013c/ nāmbu peyam a.śaktyā vā sv.alpam alpāgni.gulmibhiḥ
              || 13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.014a/ pāṇḍūdarātisārārśo.grahaṇī.śoṣa.śothibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.5.014c/ ṛte śaran.nidāghābhyāṁ pibet svastho 'pi cālpa.śaḥ
              || 14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.014v/ 5.14bv .grahaṇī.doṣa.śothibhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.015a/ sama.sthūla.kṛśā bhukta.madhyānta.prathamāmbu.pāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.015c/ śītaṁ madātyaya.glāni.mūrchā.chardi.śrama.bhramān ||
              15 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.015v/ 5.15av sama.sthūla.kṛśā bhakta.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.016a/ tṛṣṇoṣṇa.dāha.pittāsra.viṣāṇy ambu niyacchati |</l>
            <l>AHS1.5.016c/ dīpanaṁ pācanaṁ kaṇṭhyaṁ laghūṣṇaṁ vasti.śodhanam ||
              16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.016v/ 5.16av tṛṣṇoṣma.dāha.pittāsra.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.017a/ hidhmādhmānānila.śleṣma.sadyaḥ.śuddhi.nava.jvare
              |</l>
            <l>AHS1.5.017c/ kāsāma.pīnasa.śvāsa.pārśva.rukṣu ca śasyate || 17 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.017v/
                5.17bv .sadyaḥ.śuddhe nava.jvare</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.018a/ an.abhiṣyandi laghu ca toyaṁ kvathita.śītalam |</l>
            <l>AHS1.5.018c/ pitta.yukte hitaṁ doṣe vyuṣitaṁ tat tri.doṣa.kṛt ||
              18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.018v/ 5.18av rūkṣam an.abhiṣyandi 5.18bv laghu
                kvathita.śītalam 5.18cv 'dhyuṣitaṁ tat tri.doṣa.kṛt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.019a/ nārikelodakaṁ snigdhaṁ svādu vṛṣyaṁ himaṁ laghu
              |</l>
            <l>AHS1.5.019c/ tṛṣṇā.pittānila.haraṁ dīpanaṁ vasti.śodhanam || 19
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.020a/ varṣāsu divya.nādeye paraṁ toye varāvare |</l>
            <l>AHS1.5.020c/ svādu.pāka.rasaṁ snigdham ojasyaṁ dhātu.vardhanam ||
              20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.021a/ vāta.pitta.haraṁ vṛṣyaṁ śleṣmalaṁ guru śītalam |</l>
            <l>AHS1.5.021c/ prāyaḥ payo 'tra gavyaṁ tu jīvanīyaṁ rasāyanam || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.022a/ kṣata.kṣīṇa.hitaṁ medhyaṁ balyaṁ stanya.karaṁ saram
              |</l>
            <l>AHS1.5.022c/ śrama.bhrama.madā.lakṣmī.śvāsa.kāsāti.tṛṭ.kṣudhaḥ ||
              22 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.022v/ 5.22dv .śvāsa.kāsārti.tṛṭ.kṣudhaḥ 5 .22dv
                .śvāsa.kāsādhi.tṛṭ.kṣudhaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="23"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.023a/ jīrṇa.jvaraṁ mūtra.kṛcchraṁ rakta.pittaṁ ca nāśayet
              |</l>
            <l>AHS1.5.023c/ hitam aty.agny.a.nidrebhyo garīyo māhiṣaṁ himam ||
              23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.024a/ alpāmbu.pāna.vyāyāma.kaṭu.tiktāśanair laghu |</l>
            <l>AHS1.5.024c/ ājaṁ śoṣa.jvara.śvāsa.rakta.pittātisāra.jit || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.025a/ īṣad.rūkṣoṣṇa.lavaṇam auṣṭrākam dīpanaṁ laghu |</l>
            <l>AHS1.5.025c/ śastaṁ vāta.kaphānāha.kṛmi.śophodarārśasām || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.026a/ mānuṣaṁ vāta.pittāsṛg.abhighātākṣi.roga.jit |</l>
            <l>AHS1.5.026c/ tarpaṇāścyotanair nasyair a.hṛdyaṁ tūṣṇam āvikam ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.027a/ vāta.vyādhi.haraṁ hidhmā.śvāsa.pitta.kapha.pradam
              |</l>
            <l>AHS1.5.027c/ hastinyāḥ sthairya.kṛd bāḍham uṣṇaṁ tv aikaśaphaṁ
              laghu || 27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.028a/ śākhā.vāta.haraṁ sāmla.lavaṇaṁ jaḍa.tā.karam |</l>
            <l>AHS1.5.028c/ payo 'bhiṣyandi gurv āmaṁ yuktyā śṛtam ato 'nya.thā
              || 28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.028+1ab/ vinā tu vanitā.stanyam āmam eva hitaṁ hi tat ||
              28+1ab ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.029a/ bhaved garīyo 'ti.śṛtaṁ dhāroṣṇam amṛtopamam |</l>
            <l>AHS1.5.029c/ amla.pāka.rasaṁ grāhi gurūṣṇaṁ dadhi vāta.jit || 29
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.030a/ medaḥ.śukra.bala.śleṣma.pitta.raktāgni.śopha.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.5.030c/ rociṣṇu śastam a.rucau śītake viṣama.jvare || 30
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.031a/ pīnase mūtra.kṛcchre ca rūkṣaṁ tu grahaṇī.gade |</l>
            <l>AHS1.5.031c/ naivādyān niśi naivoṣṇaṁ vasantoṣṇa.śaratsu na || 31
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.031v/
                5.31cv śarad.grīṣma.vasanteṣu 5.31dv nādyān noṣṇaṁ na
                rātriṣu</note></l>
          </lg>
          <pb n="24"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.032a/ nā.mudga.sūpaṁ nā.kṣaudraṁ tan nā.ghṛta.sitopalam
              |</l>
            <l>AHS1.5.032c/ na cān.āmalakaṁ nāpi nityaṁ no mandam anya.thā || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.033a/ jvarāsṛk.pitta.vīsarpa.kuṣṭha.pāṇḍu.bhrama.pradam
              |</l>
            <l>AHS1.5.033c/ takraṁ laghu kaṣāyāmlaṁ dīpanaṁ kapha.vāta.jit || 33
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.034a/ śophodarārśo.grahaṇī.doṣa.mūtra.grahā.rucīḥ |</l>
            <l>AHS1.5.034c/ plīha.gulma.ghṛta.vyāpad.gara.pāṇḍv.āmayāñ jayet ||
              34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.035a/ tad.van mastu saraṁ srotaḥ.śodhi viṣṭambha.jil laghu
              |</l>
            <l>AHS1.5.035c/ nava.nītaṁ navaṁ vṛṣyaṁ śītaṁ varṇa.balāgni.kṛt ||
              35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.036a/ saṅgrāhi vāta.pittāsṛk.kṣayārśo.'rdita.kāsa.jit
              |</l>
            <l>AHS1.5.036c/ kṣīrodbhavaṁ tu saṅgrāhi rakta.pittākṣi.roga.jit ||
              36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.037a/ śastaṁ dhī.smṛti.medhāgni.balāyuḥ.śukra.cakṣuṣām
              |</l>
            <l>AHS1.5.037c/ bāla.vṛddha.prajā.kānti.saukumārya.svarārthinām ||
              37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.038a/ kṣata.kṣīṇa.parīsarpa.śastrāgni.glapitātmanām |</l>
            <l>AHS1.5.038c/ vāta.pitta.viṣonmāda.śoṣā.lakṣmī.jvarāpaham || 38
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.039a/ snehānām uttamaṁ śītaṁ vayasaḥ sthāpanaṁ param |</l>
            <l>AHS1.5.039c/ sahasra.vīryaṁ vidhibhir ghṛtaṁ karma.sahasra.kṛt ||
              39 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.039v/ 5.39cv sahasra.vīryaṁ vidhi.vad</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.040a/ madāpasmāra.mūrchāya.śiraḥ.karṇākṣi.yoni.jān |</l>
            <l>AHS1.5.040c/ purāṇaṁ jayati vyādhīn vraṇa.śodhana.ropaṇam || 40
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.041a/ balyāḥ kilāṭa.pīyūṣa.kūrcikā.moraṇādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.5.041c/ śukra.nidrā.kapha.karā viṣṭambhi.guru.doṣalāḥ || 41
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.041v/
                5.41bv .kūcikā.moraṇādayaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="25"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.042a/ gavye kṣīra.ghṛte śreṣṭhe nindite cāvi.sambhave
              |</l>
            <l>AHS1.5.042c/ ikṣoḥ saro guruḥ snigdho bṛṁhaṇaḥ kapha.mūtra.kṛt ||
              42 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.043a/ vṛṣyaḥ śīto 'sra.pitta.ghnaḥ svādu.pāka.raso rasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.043c/ so 'gre sa.lavaṇo danta.pīḍitaḥ śarkarā.samaḥ || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.044a/ mūlāgra.jantu.jagdhādi.pīḍanān mala.saṅkarāt |</l>
            <l>AHS1.5.044c/ kiñ.cit.kālaṁ vidhṛtyā ca vikṛtiṁ yāti yāntrikaḥ ||
              44 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.044v/ 5.44cv kiñ.cit.kāla.vidhṛtyā ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.045a/ vidāhī guru.viṣṭambhī tenāsau tatra pauṇḍrakaḥ |</l>
            <l>AHS1.5.045c/ śaitya.prasāda.mādhuryair varas tam anu vāṁśikaḥ ||
              45 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.045v/ 5.45av gurur vidāhī viṣṭambhī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.046a/ śataparvaka.kāntāra.naipālādyās tataḥ kramāt |</l>
            <l>AHS1.5.046c/ sa.kṣārāḥ sa.kaṣāyāś ca soṣṇāḥ kiñ.cid.vidāhinaḥ ||
              46 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.046v/ 5.46av śātaparvaka.kāntāra. 5.46bv .nepālādyās
                tataḥ kramāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.047a/ phāṇitaṁ gurv abhiṣyandi caya.kṛn mūtra.śodhanam
              |</l>
            <l>AHS1.5.047c/ nāti.śleṣma.karo dhautaḥ sṛṣṭa.mūtra.śakṛd guḍaḥ ||
              47 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.048a/ prabhūta.kṛmi.majjāsṛṅ.medo.māṁsa.kapho 'paraḥ |</l>
            <l>AHS1.5.048c/ hṛdyaḥ purāṇaḥ pathyaś ca navaḥ śleṣmāgni.sāda.kṛt
              || 48 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.049a/ vṛṣyāḥ kṣīṇa.kṣata.hitā rakta.pittānilāpahāḥ |</l>
            <l>AHS1.5.049c/ matsyaṇḍikā.khaṇḍa.sitāḥ krameṇa guṇa.vat.tamāḥ ||
              49 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.050a/ tad.guṇā tikta.madhurā kaṣāyā yāsa.śarkarā |</l>
            <l>AHS1.5.050c/ dāha.tṛṭ.chardi.mūrchāsṛk.pitta.ghnyaḥ
              sarva.śarkarāḥ || 50 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.051a/ śarkarekṣu.vikārāṇāṁ phāṇitaṁ ca varāvare |</l>
            <l>AHS1.5.051c/ cakṣuṣyaṁ chedi tṛṭ.śleṣma.viṣa.hidhmāsra.pitta.nut
              || 51 ||</l>
          </lg>
          <pb n="26"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.052a/ meha.kuṣṭha.kṛmi.cchardi.śvāsa.kāsātisāra.jit |</l>
            <l>AHS1.5.052c/ vraṇa.śodhana.sandhāna.ropaṇaṁ vātalaṁ madhu || 52
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.053a/ rūkṣaṁ kaṣāya.madhuraṁ tat.tulyā madhu.śarkarā |</l>
            <l>AHS1.5.053c/ uṣṇam uṣṇārtam uṣṇe ca yuktaṁ coṣṇair nihanti tat ||
              53 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.053.1+1/ yakṣmārśo.'rdita.pittāsṛṅ.nāśanaṁ grāhi dīpanam
              || 53.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.054a/ pracchardane nirūhe ca madhūṣṇaṁ na nivāryate |</l>
            <l>AHS1.5.054c/ a.labdha.pākam āśv eva tayor yasmān nivartate || 54
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.054v/
                5.54cv a.labdha.pākam evāśu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.055a/ tailaṁ sva.yoni.vat tatra mukhyaṁ tīkṣṇaṁ vyavāyi ca
              |</l>
            <l>AHS1.5.055c/ tvag.doṣa.kṛd a.cakṣuṣyaṁ sūkṣmoṣṇaṁ kapha.kṛn na ca
              || 55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.056a/ kṛśānāṁ bṛṁhaṇāyālaṁ sthūlānāṁ karśanāya ca |</l>
            <l>AHS1.5.056c/ baddha.viṭkaṁ kṛmi.ghnaṁ ca saṁskārāt sarva.roga.jit
              || 56 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.056v/ 5.56dv saṁskārāt sarva.doṣa.jit</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.057a/ sa.tiktoṣaṇam airaṇḍaṁ tailaṁ svādu saraṁ guru |</l>
            <l>AHS1.5.057c/ vardhma.gulmānila.kaphān udaraṁ viṣama.jvaram || 57
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.058a/ ruk.śophau ca kaṭī.guhya.koṣṭha.pṛṣṭhāśrayau jayet
              |</l>
            <l>AHS1.5.058c/ tīkṣṇoṣṇaṁ picchilaṁ visraṁ raktairaṇḍodbhavaṁ tv
              ati || 58 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.059a/ kaṭūṣṇaṁ sārṣapaṁ tīkṣṇaṁ kapha.śukrānilāpaham |</l>
            <l>AHS1.5.059c/ laghu pittāsra.kṛt koṭha.kuṣṭhārśo.vraṇa.jantu.jit
              || 59 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.060a/ ākṣaṁ svādu himaṁ keśyaṁ guru pittānilāpaham |</l>
            <l>AHS1.5.060c/ nāty.uṣṇaṁ nimba.jaṁ tiktaṁ kṛmi.kuṣṭha.kapha.praṇut
              || 60 ||</l>
          </lg>
          <pb n="27"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.061a/ umā.kusumbha.jaṁ coṣṇaṁ tvag.doṣa.kapha.pitta.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.5.061c/ vasā majjā ca vāta.ghnau bala.pitta.kapha.pradau ||
              61 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.061.1+1/ kaṣāya.tikta.kaṭukaṁ kārañjaṁ vraṇa.śodhanam ||
              61.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.062a/ māṁsānuga.sva.rūpau ca vidyān medo 'pi tāv iva |</l>
            <l>AHS1.5.062c/ dīpanaṁ rocanaṁ madhyaṁ tīkṣṇoṣṇaṁ tuṣṭi.puṣṭi.dam
              || 62 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.063a/ sa.svādu.tikta.kaṭukam amla.pāka.rasaṁ saram |</l>
            <l>AHS1.5.063c/ sa.kaṣāyaṁ svarārogya.pratibhā.varṇa.kṛl laghu || 63
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.064a/ naṣṭa.nidrāti.nidrebhyo hitaṁ pittāsra.dūṣaṇam |</l>
            <l>AHS1.5.064c/ kṛśa.sthūla.hitaṁ rūkṣaṁ sūkṣmaṁ sroto.viśodhanam ||
              64 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.065a/ vāta.śleṣma.haraṁ yuktyā pītaṁ viṣa.vad anya.thā
              |</l>
            <l>AHS1.5.065c/ guru tad.doṣa.jananaṁ navaṁ jīrṇam ato 'nya.thā ||
              65 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.065.1+1a/ drākṣekṣavaḥ sa.kharjūrāḥ śāli.piṣṭam yavasya ca
              |</l>
            <l>AHS1.5.065.1+1c/ pañca madyākārāḥ śreṣṭhā drākṣā teṣāṁ viśiṣyate
              || 65.1+1 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.065.1+1v/ 5.65.1+1bv śāleḥ piṣṭam yavasya ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.066a/ peyaṁ noṣṇopacāreṇa na virikta.kṣudhāturaiḥ |</l>
            <l>AHS1.5.066c/ nāty.artha.tīkṣṇa.mṛdv.alpa.sambhāraṁ kaluṣaṁ na ca
              || 66 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.067a/ gulmodarārśo.grahaṇī.śoṣa.hṛt snehanī guruḥ |</l>
            <l>AHS1.5.067c/ surānila.ghnī medo.'sṛk.stanya.mūtra.kaphāvahā || 67
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.068a/ tad.guṇā vāruṇī hṛdyā laghus tīkṣṇā nihanti ca |</l>
            <l>AHS1.5.068c/ śūla.kāsa.vami.śvāsa.vibandhādhmāna.pīnasān || 68
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="28"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.069a/ nāti.tīvra.madā laghvī pathyā vaibhītakī surā |</l>
            <l>AHS1.5.069c/ vraṇe pāṇḍv.āmaye kuṣṭhe na cāty.arthaṁ virudhyate
              || 69 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.070a/ viṣṭambhinī yava.surā gurvī rūkṣā tri.doṣalā |</l>
            <l>AHS1.5.070c/ yathā.dravya.guṇo 'riṣṭaḥ sarva.madya.guṇādhikaḥ ||
              70 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.071a/ grahaṇī.pāṇḍu.kuṣṭhārśaḥ.śopha.śoṣodara.jvarān |</l>
            <l>AHS1.5.071c/ hanti gulma.kṛmi.plīhnaḥ kaṣāya.kaṭu.vātalaḥ || 71
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.071v/
                5.71dv kaṣāyaḥ kaṭu.vātalaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.072a/ mārdvīkaṁ lekhanaṁ hṛdyaṁ nāty.uṣṇaṁ madhuraṁ saram
              |</l>
            <l>AHS1.5.072c/ alpa.pittānilaṁ pāṇḍu.mehārśaḥ.kṛmi.nāśanam || 72
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.073a/ asmād alpāntara.guṇaṁ khārjūraṁ vātalaṁ guru |</l>
            <l>AHS1.5.073c/ śārkaraḥ surabhiḥ svādu.hṛdyo nāti.mado laghuḥ || 73
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.5.073v/
                5.73cv śārkaraṁ surabhi svādu 5.73dv hṛdyaṁ nāti.madaṁ
                laghu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.074a/ sṛṣṭa.mūtra.śakṛd.vāto gauḍas tarpaṇa.dīpanaḥ |</l>
            <l>AHS1.5.074c/ vāta.pitta.karaḥ sīdhuḥ sneha.śleṣma.vikāra.hā || 74
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.075a/ medaḥ.śophodarārśo.ghnas tatra pakva.raso varaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.5.075c/ chedī madhv.āsavas tīkṣṇo meha.pīnasa.kāsa.jit || 75
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.076a/ rakta.pitta.kaphotkledi śuktaṁ vātānulomanam |</l>
            <l>AHS1.5.076c/ bhṛśoṣṇa.tīkṣṇa.rūkṣāmlaṁ hṛdyaṁ ruci.karaṁ saram ||
              76 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.076v/ 5.76dv hṛdyaṁ ruci.karaṁ param</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.077a/ dīpanaṁ śiśira.sparśaṁ pāṇḍu.dṛk.kṛmi.nāśanam |</l>
            <l>AHS1.5.077c/ guḍekṣu.madya.mārdvīka.śuktaṁ laghu yathottaram ||
              77 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.077v/ 5.77bv pāṇḍu.hṛt kṛmi.nāśanam 5.77cv
                guḍekṣu.madya.mādhvīka.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.078a/ kanda.mūla.phalādyaṁ ca tad.vad vidyāt tad.āsutam
              |</l>
            <l>AHS1.5.078c/ śāṇḍākī cāsutaṁ cānyat kālāmlaṁ rocanaṁ laghu || 78
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="29"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.079a/ dhānyāmlaṁ bhedi tīkṣṇoṣṇaṁ pitta.kṛt sparśa.śītalam
              |</l>
            <l>AHS1.5.079c/ śrama.klama.haraṁ rucyaṁ dīpanaṁ vasti.śūla.nut ||
              79 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.080a/ śastam āsthāpane hṛdyaṁ laghu vāta.kaphāpaham |</l>
            <l>AHS1.5.080c/ ebhir eva guṇair yukte sauvīraka.tuṣodake || 80
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.080.1+1/ gaṇḍūṣa.dhāraṇād vaktra.mala.daurgandhya.śoṣa.jit
              || 80.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.081a/ kṛmi.hṛd.roga.gulmārśaḥ.pāṇḍu.roga.nibarhaṇe |</l>
            <l>AHS1.5.081c/ te kramād vi.tuṣair vidyāt sa.tuṣaiś ca yavaiḥ kṛte
              || 81 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.081v/ 5.81av kṛmi.hṛd.roga.gulmārśo. 5.81bv
                .grahaṇī.pāṇḍu.nāśane</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.082a/ mūtraṁ go.'jāvi.mahiṣī.gajāśvoṣṭra.kharodbhavam
              |</l>
            <l>AHS1.5.082c/ pittalaṁ rūkṣa.tīkṣṇoṣṇaṁ lavaṇānu.rasaṁ kaṭu || 82
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.083a/ kṛmi.śophodarānāha.śūla.pāṇḍu.kaphānilān |</l>
            <l>AHS1.5.083c/ gulmā.ruci.viṣa.śvitra.kuṣṭhārśāṁsi jayel laghu ||
              83 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.5.083v/ 5.83bv .śūla.pāṇḍu.kaphāmayān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.5.084a/ toya.kṣīrekṣu.tailānāṁ vargair madyasya ca kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.5.084c/ iti dravaika.deśo 'yaṁ yathā.sthūlam udāhṛtaḥ || 84
              ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="6" type="chapter">
          <head>Chapter 6 :: Athānnasvarūpavijñānīyādhyāyaḥ ṣaṣṭhaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 42-60</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.001a/ rakto mahān sa.kalamas tūrṇakaḥ śakunāhṛtaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.001c/ sārā.mukho dīrghaśūko lodhraśūkaḥ sugandhikaḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.002a/ puṇḍraḥ pāṇḍuḥ puṇḍarīkaḥ pramodo gaura.śārivau
              |</l>
            <l>AHS1.6.002c/ kāñcano mahiṣaḥ śūkaḥ dūṣakaḥ kusumāṇḍakaḥ || 2 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.002v/
                6.2av pāṇḍukaḥ puṇḍarīkaś ca 6.2av pauṇḍrakaḥ puṇḍarīkaś ca
                6.2bv pramodo gaura.śālikaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.003a/ lāṅgalā lohavālākhyāḥ kardamāḥ śītabhīrukāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.003c/ pataṅgās tapanīyāś ca ye cānye śālayaḥ śubhāḥ || 3
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.003v/
                6.3av jāṅgalā lohavālākhyāḥ 6.3av lāṅgalā lohavālāś ca 6.3av
                lāṅgalo lohavālākhyaḥ 6.3bv kardamaḥ śītabhīrukaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="30"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.004a/ svādu.pāka.rasāḥ snigdhā vṛṣyā baddhālpa.varcasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.004c/ kaṣāyānu.rasāḥ pathyā laghavo mūtralā himāḥ || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.005a/ śūka.jeṣu varas tatra raktas tṛṣṇā.tri.doṣa.hā |</l>
            <l>AHS1.6.005c/ mahāṁs tam anu kalamas taṁ cāpy anu tataḥ pare || 5
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.005v/
                6.5cv mahāṁs tasyānu kalamas</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.006a/ yavakā hāyanāḥ pāṁsu.bāṣpa.naiṣadhakādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.006c/ svādūṣṇā guravaḥ snigdhāḥ pāke 'mlāḥ śleṣma.pittalāḥ
              || 6 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.006v/ 6.6bv .vāpya.naiṣadhakādayaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.007a/ sṛṣṭa.mūtra.purīṣāś ca pūrvaṁ pūrvaṁ ca ninditāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.007c/ snigdho grāhī laghuḥ svādus tri.doṣa.ghnaḥ sthiro
              himaḥ || 7 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.008a/ ṣaṣṭiko vrīhiṣu śreṣṭho gauraś cāsita.gaurataḥ |</l>
            <l>AHS1.6.008c/ tataḥ kramān mahā.vrīhi.kṛṣṇa.vrīhi.jatūmukhāḥ || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.009a/ kukkuṭāṇḍaka.lāvākhya.pārāvataka.śūkarāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.009c/ varakoddālakojjvāla.cīna.śārada.dardurāḥ || 9 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.009v/
                6.9av kukkuṭāṇḍaka.pālākṣa. 6.9av kukkuṭāṇḍaka.pālākhya. 6.9av
                kukkuṭāṇḍaka.lāvākṣa. 6.9dv .cīna.śārada.durdarāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.010a/ gandhanāḥ kuruvindāś ca guṇair alpāntarāḥ smṛtāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.010c/ svādur amla.vipāko 'nyo vrīhiḥ pitta.karo guruḥ ||
              10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.011a/ bahu.mūtra.purīṣoṣmā tri.doṣas tv eva pāṭalaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.011c/ kaṅgu.kodrava.nīvāra.śyāmākādi himaṁ laghu || 11
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.012a/ tṛṇa.dhānyaṁ pavana.kṛl lekhanaṁ kapha.pitta.hṛt
              |</l>
            <l>AHS1.6.012c/ bhagna.sandhāna.kṛt tatra priyaṅgur bṛṁhaṇī guruḥ ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.013a/ koradūṣaḥ paraṁ grāhī sparśo śīto viṣāpahaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.013c/ rūkṣaḥ śīto guruḥ svāduḥ saro viḍ.vāta.kṛd yavaḥ ||
              13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.013v/ 6.13bv sparśo śīto garāpahaḥ 6.13bv sparśa.śīto
                viṣāpahaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="31"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.014a/ vṛṣyaḥ sthairya.karo mūtra.medaḥ.pitta.kaphāñ jayet
              |</l>
            <l>AHS1.6.014c/ pīnasa.śvāsa.kāsoru.stambha.kaṇṭha.tvag.āmayān || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.015a/ nyūno yavād anu.yavo rūkṣoṣṇo vaṁśa.jo yavaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.015c/ vṛṣyaḥ śīto guruḥ snigdho jīvano vāta.pitta.hā || 15
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.015v/
                6.15av nyūno yāvad anya.yavo</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.016a/ sandhāna.kārī madhuro godhūmaḥ sthairya.kṛt saraḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.016c/ pathyā nandīmukhī śītā kaṣāya.madhurā laghuḥ || 16
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.016+1/ niḥ.sārā vātalā rūkṣā jūrṇādhmāna.karā sarā || 16+1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.017a/ mudgāḍhakī.masūrādi śimbī.dhānyaṁ vibandha.kṛt |</l>
            <l>AHS1.6.017c/ kaṣāyaṁ svādu saṅgrāhi kaṭu.pākaṁ himaṁ laghu || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.018a/ medaḥ.śleṣmāsra.pitteṣu hitaṁ lepopasekayoḥ |</l>
            <l>AHS1.6.018c/ varo 'tra mudgo 'lpa.calaḥ kalāyas tv ati.vātalaḥ ||
              18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.018.1+1/ asṛk.pitta.haro rūkṣo vātalaś caṇakaḥ smṛtaḥ ||
              18.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.019a/ rāja.māṣo 'nila.karo rūkṣo bahu.śakṛd guruḥ |</l>
            <l>AHS1.6.019c/ uṣṇāḥ kulatthāḥ pāke 'mlāḥ śukrāśma.śvāsa.pīnasān ||
              19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.020a/ kāsārśaḥ.kapha.vātāṁś ca ghnanti pittāsra.dāḥ param
              |</l>
            <l>AHS1.6.020c/ niṣpāvo vāta.pittāsra.stanya.mūtra.karo guruḥ || 20
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.020v/
                6.20cv niṣpāvo vāta.pittāsṛk.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.021a/ saro vidāhī dṛk.śukra.kapha.śopha.viṣāpahaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.021c/ māṣaḥ snigdho bala.śleṣma.mala.pitta.karaḥ saraḥ ||
              21 ||</l>
          </lg>
          <pb n="32"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.022a/ gurūṣṇo 'nila.hā svāduḥ śukra.vṛddhi.vireka.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.6.022c/ phalāni māṣa.vad vidyāt kākāṇḍolātmaguptayoḥ || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.023a/ uṣṇas tvacyo himaḥ sparśe keśyo balyas tilo guruḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.023c/ alpa.mūtraḥ kaṭuḥ pāke medhāgni.kapha.pitta.kṛt ||
              23 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.023v/ 6.23av uṣṇas tvacyo hima.sparśaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.024a/ snigdhomā svādu.tiktoṣṇā kapha.pitta.karī guruḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.024c/ dṛk.śukra.hṛt kaṭuḥ pāke tad.vad bījaṁ kusumbha.jam
              || 24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.025a/ māṣo 'tra sarveṣv avaro yavakaḥ śūka.jeṣu ca |</l>
            <l>AHS1.6.025c/ navaṁ dhānyam abhiṣyandi laghu saṁvatsaroṣitam || 25
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.025v/
                6.25bv yavakaḥ śūka.jeṣv api 6.25dv laghu varṣoṣitaṁ ca
                yat</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.026a/ śīghra.janma tathā sūpyaṁ nis.tuṣaṁ yukti.bharjitam
              |</l>
            <l>AHS1.6.026c/ maṇḍa.peyā.vilepīnām odanasya ca lāghavam || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.026.1+1a/ yava.godhūma.māṣāś ca tilāś cābhinavā hitāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.026.1+1c/ purāṇā vi.rasāḥ sūkṣmā na tathārtha.karā matāḥ
              || 26.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.027a/ yathā.pūrvaṁ śivas tatra maṇḍo vātānulomanaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.027c/ tṛḍ.glāni.doṣa.śeṣa.ghnaḥ pācano dhātu.sāmya.kṛt ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.028a/ sroto.mārdava.kṛt svedī sandhukṣayati cānalam |</l>
            <l>AHS1.6.028c/ kṣut.tṛṣṇā.glāni.daurbalya.kukṣi.roga.jvarāpahā ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.029a/ malānulomanī pathyā peyā dīpana.pācanī |</l>
            <l>AHS1.6.029c/ vilepī grāhiṇī hṛdyā tṛṣṇā.ghnī dīpanī hitā || 29
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.030a/ vraṇākṣi.roga.saṁśuddha.dur.bala.sneha.pāyinām |</l>
            <l>AHS1.6.030c/ su.dhautaḥ prasrutaḥ svinno '.tyaktoṣmā caudano
              laghuḥ || 30 ||</l>
          </lg>
          <pb n="33"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.031a/ yaś cāgneyauṣadha.kvātha.sādhito bhṛṣṭa.taṇḍulaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.031c/ viparīto guruḥ kṣīra.māṁsādyair yaś ca sādhitaḥ ||
              31 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.031v/ 6.31av yaś cāgneyauṣadha.kvāthe 6.31bv sādhito
                bhṛṣṭa.taṇḍulaiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.032a/ iti dravya.kriyā.yoga.mānādyaiḥ sarvam ādiśet |</l>
            <l>AHS1.6.032c/ bṛṁhaṇaḥ prīṇano vṛṣyaś cakṣuṣyo vraṇa.hā rasaḥ ||
              32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.033a/ maudgas tu pathyaḥ saṁśuddha.vraṇa.kaṇṭhākṣi.rogiṇām
              |</l>
            <l>AHS1.6.033c/ vātānulomī kaulattho gulma.tūṇī.pratūṇi.jit || 33
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.033+1a/ a.kṛtaṁ kṛta.yūṣaṁ ca tanu saṁskāritaṁ rasam |</l>
            <l>AHS1.6.033+1c/ sūpam amlam an.amlaṁ ca guru vidyād yathottaram ||
              33+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.034a/ tila.piṇyāka.vikṛtiḥ śuṣka.śākaṁ virūḍhakam |</l>
            <l>AHS1.6.034c/ śāṇḍākī.vaṭakaṁ dṛṅ.ghnaṁ doṣalaṁ glapanaṁ guru ||
              34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.035a/ rasālā bṛṁhaṇī vṛṣyā snigdhā balyā ruci.pradā |</l>
            <l>AHS1.6.035c/ śrama.kṣut.tṛṭ.klama.haraṁ pānakaṁ prīṇanaṁ guru ||
              35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.036a/ viṣṭambhi mūtralaṁ hṛdyaṁ yathā.dravya.guṇaṁ ca tat
              |</l>
            <l>AHS1.6.036c/ lājās tṛṭ.chardy.atīsāra.meha.medaḥ.kapha.cchidaḥ ||
              36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.037a/ kāsa.pittopaśamanā dīpanā laghavo himāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.037c/ pṛthukā guravo balyāḥ kapha.viṣṭambha.kāriṇaḥ || 37
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.038a/ dhānā viṣṭambhinī rūkṣā tarpaṇī lekhanī guruḥ |</l>
            <l>AHS1.6.038c/ saktavo laghavaḥ kṣut.tṛṭ.śrama.netrāmaya.vraṇān ||
              38 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.038v/ 6.38dv .śrama.netra.galāmayān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.039a/ ghnanti santarpaṇāḥ pānāt sadya eva bala.pradāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.039c/ nodakāntaritān na dvir na niśāyāṁ na kevalān || 39
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="34"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.040a/ na bhuktvā na dvi.jaiś chittvā saktūn adyān na vā
              bahūn |</l>
            <l>AHS1.6.040c/ piṇyāko glapano rūkṣo viṣṭambhī dṛṣṭi.dūṣaṇaḥ || 40
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.040+1a/ raukṣyād viṣṭambhate koṣṭhe viṣṭambhi.tvād
              vidahyate |</l>
            <l>AHS1.6.040+1c/ vidāhāt kurute glāniṁ piṇyāko niśi sevitaḥ || 40+1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.041a/ vesavāro guruḥ snigdho balopacaya.vardhanaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.041c/ mudgādi.jās tu guravo yathā.dravya.guṇānugāḥ || 41
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.042a/ kukūla.karpara.bhrāṣṭra.kandv.aṅgāra.vipācitān |</l>
            <l>AHS1.6.042c/ eka.yonīl̐ laghūn vidyād apūpān uttarottaram || 42
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.042v/
                6.42av kukūla.kharpara.bhrāṣṭra. 6.42bv .kaṭv.aṅgāra.vipācitān
                6.42dv apūpāṁs tu yathottaram</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.043a/ hariṇaiṇa.kuraṅgarkṣa.gokarṇa.mṛgamātṛkāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.043c/ śaśa.śambara.cāruṣka.śarabhādyā mṛgāḥ smṛtāḥ || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.044a/ lāva.vārtīka.vartīra.raktavartmaka.kukkubhāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.044c/ kapiñjalopacakrākhya.cakora.kurubāhavaḥ || 44 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.044v/
                6.44bv .raktavartmaka.kurkubhāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.045a/ vartako vartikā caiva tittiriḥ krakaraḥ śikhī |</l>
            <l>AHS1.6.045c/ tāmra.cūḍākhya.bakara.gonarda.giri.vartikāḥ || 45 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.045v/
                6.45cv kukkuṭo bakaraḥ kaṅka. 6.45cv
                tāmra.cūḍākhya.varaka.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.046a/ tathā śārapadendrābha.varaṭādyāś ca viṣkirāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.046c/ jīvañjīvaka.dātyūha.bhṛṅgāhva.śuka.sārikāḥ || 46 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.046v/
                6.46bv .vāraṭādyāś ca viṣkirāḥ 6.46bv .vāraṭāś ceti viṣkirāḥ
                6.46bv .varaṭāś ceti viṣkirāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.047a/ laṭvā.kokila.hārīta.kapota.caṭakādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.047c/ pratudā bheka.godhāhi.śvāvid.ādyā bile.śayāḥ || 47
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.048a/ go.kharāśvataroṣṭrāśva.dvīpi.siṁharkṣa.vānarāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.048c/ mārjāra.mūṣaka.vyāghra.vṛka.babhru.tarakṣavaḥ || 48
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="35"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.049a/ lopāka.jambuka.śyena.cāṣa.vāntāda.vāyasāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.049c/ śaśaghnī.bhāsa.kurara.gṛdhrolūka.kuliṅgakāḥ || 49 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.049v/
                6.49cv śaśāri.bhāsa.kurara.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.050a/ dhūmikā madhuhā ceti prasahā mṛga.pakṣiṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.050c/ varāha.mahiṣa.nyaṅku.ruru.rohita.vāraṇāḥ || 50
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.051a/ sṛmaraś camaraḥ khaḍgo gavayaś ca mahā.mṛgāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.051c/ haṁsa.sārasa.kādamba.baka.kāraṇḍava.plavāḥ || 51
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.052a/ balākotkrośa.cakrāhva.madgu.krauñcādayo 'p.carāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.052c/ matsyā rohita.pāṭhīna.kūrma.kumbhīra.karkaṭāḥ || 52
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.053a/ śukti.śaṅkhodra.śambūka.śapharī.varmi.candrikāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.053c/ culūkī.nakra.makara.śiśumāra.timiṅgilāḥ || 53 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.053v/
                6.53av śukti.śaṅkhodru.śambūka. 6.53cv
                cullakī.nakra.makara.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.054a/ rājī.cilicimādyāś ca māṁsam ity āhur aṣṭa.dhā |</l>
            <l>AHS1.6.054c/ yoniṣv ajāvī vyāmiśra.go.cara.tvād a.niścite || 54
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.054.1+1a/ mṛgyaṁ vaiṣkirikaṁ kiṁ ca prātudaṁ ca bile.śayam
              |</l>
            <l>AHS1.6.054.1+1c/ prāsahaṁ ca mahā.mṛgyam ap.caraṁ mātsyam
              aṣṭa.dhā || 54.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.055a/ ādyāntyā jāṅgalānūpā madhyau sādhāraṇau smṛtau |</l>
            <l>AHS1.6.055c/ tatra baddha.malāḥ śītā laghavo jāṅgalā hitāḥ || 55
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.056a/ pittottare vāta.madhye sannipāte kaphānuge |</l>
            <l>AHS1.6.056c/ dīpanaḥ kaṭukaḥ pāke grāhī rūkṣo himaḥ śaśaḥ || 56
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.057a/ īṣad.uṣṇa.guru.snigdhā bṛṁhaṇā vartakādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.057c/ tittiris teṣv api varo medhāgni.bala.śukra.kṛt || 57
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="36"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.058a/ grāhī varṇyo 'nilodrikta.sannipāta.haraḥ param |</l>
            <l>AHS1.6.058c/ nāti.pathyaḥ śikhī pathyaḥ śrotra.svara.vayo.dṛśām
              || 58 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.059a/ tad.vac ca kukkuṭo vṛṣyo grāmyas tu śleṣmalo guruḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.059c/ medhānala.karā hṛdyāḥ krakarāḥ sopacakrakāḥ || 59
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.060a/ guruḥ sa.lavaṇaḥ kāṇa.kapotaḥ sarva.doṣa.kṛt |</l>
            <l>AHS1.6.060c/ caṭakāḥ śleṣmalāḥ snigdhā vāta.ghnāḥ śukralāḥ param
              || 60 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.060v/ 6.60dv vāta.ghnāḥ śukralāḥ bhṛśam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.061a/ gurūṣṇa.snigdha.madhurā vargāś cāto yathottaram
              |</l>
            <l>AHS1.6.061c/ mūtra.śukra.kṛto balyā vāta.ghnāḥ kapha.pittalāḥ ||
              61 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.062a/ śītā mahā.mṛgās teṣu kravyāda.prasahāḥ punaḥ |</l>
            <l>AHS1.6.062c/ lavaṇānu.rasāḥ pāke kaṭukā māṁsa.vardhanāḥ || 62 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.062v/
                6.62bv kravyādāḥ prasahāḥ punaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.063a/ jīrṇārśo.grahaṇī.doṣa.śoṣārtānāṁ paraṁ hitāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.063c/ nāti.śīta.guru.snigdhaṁ māṁsam ājam a.doṣalam || 63
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.063v/
                6.63cv nāti.śītaṁ guru snigdhaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.064a/ śarīra.dhātu.sāmānyād an.abhiṣyandi bṛṁhaṇam |</l>
            <l>AHS1.6.064c/ viparītam ato jñeyam āvikaṁ bṛṁhaṇaṁ tu tat || 64
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.065a/ śuṣka.kāsa.śramāty.agni.viṣama.jvara.pīnasān |</l>
            <l>AHS1.6.065c/ kārśyaṁ kevala.vātāṁś ca go.māṁsaṁ sanniyacchati ||
              65 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.066a/ uṣṇo garīyān mahiṣaḥ svapna.dārḍhya.bṛhat.tva.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.6.066c/ tad.vad varāhaḥ śrama.hā ruci.śukra.bala.pradaḥ ||
              66 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.067a/ matsyāḥ paraṁ kapha.karāś cilicīmas tri.doṣa.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.6.067c/ lāva.rohita.godhaiṇāḥ sve sve varge varāḥ param ||
              67 ||</l>
          </lg>
          <pb n="37"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.067.1+1a/ matsyādi.pakṣiṇāṁ caiva gurūṇy aṇḍāni cādiśet
              |</l>
            <l>AHS1.6.067.1+1c/ tāni snigdhāni vṛṣyāṇi svādu.pāka.rasāni ca ||
              67.1+1 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.067.1+1v/ 6.67.1+1bv gurūṇy aṇḍāny ato diśet 6.67.1+1bv
                gurūṇy aṇḍāni cānyato</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.068a/ māṁsaṁ sadyo.hataṁ śuddhaṁ vayaḥ.sthaṁ ca bhajet
              tyajet |</l>
            <l>AHS1.6.068c/ mṛtaṁ kṛśaṁ bhṛśaṁ medyaṁ vyādhi.vāri.viṣair hatam
              || 68 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.069a/ puṁ.striyoḥ pūrva.paścārdhe guruṇī garbhiṇī guruḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.069c/ laghur yoṣic catuṣ.pātsu vihaṅgeṣu punaḥ pumān || 69
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.070a/ śiraḥ.skandhoru.pṛṣṭhasya kaṭyāḥ sakthnoś ca
              gauravam |</l>
            <l>AHS1.6.070c/ tathāma.pakvāśayayor yathā.pūrvaṁ vinirdiśet || 70
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.071a/ śoṇita.prabhṛtīnāṁ ca dhātūnām uttarottaram |</l>
            <l>AHS1.6.071c/ māṁsād garīyo vṛṣaṇa.meḍhra.vṛkka.yakṛd.gudam || 71
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.072a/ śākaṁ pāṭhā.śaṭhī.sūṣā.suniṣaṇṇa.satīna.jam |</l>
            <l>AHS1.6.072c/ tri.doṣa.ghnaṁ laghu grāhi sa.rāja.kṣava.vāstukam ||
              72 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.072v/ 6.72av śākaṁ pāṭhā.śaṭhī.śūṣā.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.073a/ suniṣaṇṇo 'gni.kṛd vṛṣyas teṣu rāja.kṣavaḥ param
              |</l>
            <l>AHS1.6.073c/ grahaṇy.arśo.vikāra.ghno varco.bhedi tu vāstukam ||
              73 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.074a/ hanti doṣa.trayaṁ kuṣṭhaṁ vṛṣyā soṣṇā rasāyanī |</l>
            <l>AHS1.6.074c/ kākamācī sarā svaryā cāṅgery amlāgni.dīpanī || 74 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.074v/
                6.74bv vṛṣyā soṣṇā rasāyanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.075a/ grahaṇy.arśo.'nila.śleṣman.hitoṣṇā grāhiṇī laghuḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.075c/ paṭola.saptalāriṣṭa.śārṅgaṣṭāvalgujāmṛtāḥ || 75 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.075v/
                6.75cv paṭolaṁ saptalāriṣṭa.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.076a/ vetrāgra.bṛhatī.vāsā.kutilī.tilaparṇikāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.076c/ maṇḍūkaparṇī.karkoṭa.kāravellaka.parpaṭāḥ || 76 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.076v/
                6.76av vetrāgraṁ bṛhatī.vāsā. 6.76bv .kuntilī.tilaparṇikāḥ
                6.76bv .kuntalī.tilaparṇikāḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="38"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.077a/ nāḍī.kalāya.gojihvā.vārtākaṁ vanatiktakam |</l>
            <l>AHS1.6.077c/ karīraṁ kulakaṁ nandī kucailā śakulādanī || 77
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.078a/ kaṭhillaṁ kembukaṁ śītaṁ sa.kośātaka.karkaśam |</l>
            <l>AHS1.6.078c/ tiktaṁ pāke kaṭu grāhi vātalaṁ kapha.pitta.jit || 78
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.078v/
                6.78av kaṭhilla.kembukaṁ śītaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.079a/ hṛdyaṁ paṭolaṁ kṛmi.nut svādu.pākaṁ ruci.pradam
              |</l>
            <l>AHS1.6.079c/ pittalaṁ dīpanaṁ bhedi vāta.ghnaṁ bṛhatī.dvayam ||
              79 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.080a/ vṛṣaṁ tu vami.kāsa.ghnaṁ rakta.pitta.haraṁ param
              |</l>
            <l>AHS1.6.080c/ kāravellaṁ sa.kaṭukaṁ dīpanaṁ kapha.jit param || 80
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.081a/ vārtākaṁ kaṭu.tiktoṣṇaṁ madhuraṁ kapha.vāta.jit
              |</l>
            <l>AHS1.6.081c/ sa.kṣāram agni.jananaṁ hṛdyaṁ rucyam a.pittalam ||
              81 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.082a/ karīram ādhmāna.karaṁ kaṣāyaṁ svādu tiktakam |</l>
            <l>AHS1.6.082c/ kośātakāvalgujakau bhedināv agni.dīpanau || 82 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.082v/
                6.82dv bhedanāv agni.dīpanau</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.083a/ taṇḍulīyo himo rūkṣaḥ svādu.pāka.raso laghuḥ |</l>
            <l>AHS1.6.083c/ mada.pitta.viṣāsra.ghno muñjātaṁ vāta.pitta.jit ||
              83 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.084a/ snigdhaṁ śītaṁ guru svādu bṛṁhaṇaṁ śukra.kṛt param
              |</l>
            <l>AHS1.6.084c/ gurvī sarā tu pālaṅkyā mada.ghnī cāpy upodakā || 84
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.085a/ pālaṅkyā.vat smṛtaś cañcuḥ sa tu saṅgrahaṇātmakaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.085c/ vidārī vāta.pitta.ghnī mūtralā svādu.śītalā || 85 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.085v/
                6.85av pālaṅkyā.vat smṛtaś cuccuḥ 6.85av pālaṅkyā.vat smṛtaś
                cuñcuḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.086a/ jīvanī bṛṁhaṇī kaṇṭhyā gurvī vṛṣyā rasāyanam |</l>
            <l>AHS1.6.086c/ cakṣuṣyā sarva.doṣa.ghnī jīvantī madhurā himā || 86
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="39"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.087a/ kūṣmāṇḍa.tumba.kāliṅga.karkārv.ervāru.tiṇḍiśam |</l>
            <l>AHS1.6.087c/ tathā trapusa.cīnāka.cirbhaṭaṁ kapha.vāta.kṛt || 87
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.088a/ bhedi viṣṭambhy abhiṣyandi svādu.pāka.rasaṁ guru
              |</l>
            <l>AHS1.6.088c/ vallī.phalānāṁ pravaraṁ kūṣmāṇḍaṁ vāta.pitta.jit ||
              88 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.089a/ vasti.śuddhi.karaṁ vṛṣyaṁ trapusaṁ tv ati.mūtralam
              |</l>
            <l>AHS1.6.089c/ tumbaṁ rūkṣa.taraṁ grāhi kāliṅgairvāru.cirbhaṭam ||
              89 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.090a/ bālaṁ pitta.haraṁ śītaṁ vidyāt pakvam ato 'nya.thā
              |</l>
            <l>AHS1.6.090c/ śīrṇavṛntaṁ tu sa.kṣāraṁ pittalaṁ kapha.vāta.jit ||
              90 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.091a/ rocanaṁ dīpanaṁ hṛdyam aṣṭhīlānāha.nul laghu |</l>
            <l>AHS1.6.091c/ mṛṇāla.bisa.śālūka.kumudotpala.kandakam || 91 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.092a/ nandī.māṣaka.kelūṭa.śṛṅgāṭaka.kaserukam |</l>
            <l>AHS1.6.092c/ krauñcādanaṁ kaloḍyaṁ ca rūkṣaṁ grāhi himaṁ guru ||
              92 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.093a/ kadamba.nālikā.mārṣa.kuṭiñjara.kutumbakam |</l>
            <l>AHS1.6.093c/ cillī.laṭvāka.loṇīkā.kurūṭaka.gavedhukam || 93 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.093v/
                6.93av kalambu.nālikā.mārṣa. 6.93bv .kuṭiñjara.kurumbakam 6.93bv
                .kuliñjara.kurumbakam 6.93dv .kurūḍhaka.gavedhukāḥ 6.93dv
                .kuraṇṭaka.gavedhukāḥ 6.93dv .kuraṇṭaka.gavedhukam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.094a/ jīvanta.jhuñjhv.eḍagaja.yava.śāka.suvarcalāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.094c/ ālukāni ca sarvāṇi tathā sūpyāni lakṣmaṇam || 94 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.094v/
                6.94bv .yava.śāka.suvarcalam 6.94dv tathā sūpyāni lākṣmaṇam
                6.94dv tathā sūpyāni lakṣmaṇā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.095a/ svādu rūkṣaṁ sa.lavaṇaṁ vāta.śleṣma.karaṁ guru |</l>
            <l>AHS1.6.095c/ śītalaṁ sṛṣṭa.viṇ.mūtraṁ prāyo viṣṭabhya jīryati ||
              95 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.096a/ svinnaṁ niṣpīḍita.rasaṁ snehāḍhyaṁ nāti.doṣalam
              |</l>
            <l>AHS1.6.096c/ laghu.pattrā tu yā cillī sā vāstuka.samā matā || 96
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="40"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.097a/ tarkārī.varuṇaṁ svādu sa.tiktaṁ kapha.vāta.jit |</l>
            <l>AHS1.6.097c/ varṣābhvau kāla.śākaṁ ca sa.kṣāraṁ kaṭu.tiktakam ||
              97 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.097v/ 6.97av tarkārī.varaṇaṁ svādu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.098a/ dīpanaṁ bhedanaṁ hanti gara.śopha.kaphānilān |</l>
            <l>AHS1.6.098c/ dīpanāḥ kapha.vāta.ghnāś ciribilvāṅkurāḥ sarāḥ || 98
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.098.1+1/ saṅgrāhi śālmalī.puṣpaṁ pittāsra.ghnaṁ viśeṣataḥ
              || 98.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.099a/ śatāvary.aṅkurās tiktā vṛṣyā doṣa.trayāpahāḥ |</l>
            <l>AHS1.6.099c/ rūkṣo vaṁśa.karīras tu vidāhī vāta.pittalaḥ || 99
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.100a/ pattūro dīpanas tiktaḥ plīhārśaḥ.kapha.vāta.jit
              |</l>
            <l>AHS1.6.100c/ kṛmi.kāsa.kaphotkledān kāsamardo jayet saraḥ || 100
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.101a/ rūkṣoṣṇam amlaṁ kausumbhaṁ guru pitta.karaṁ saram
              |</l>
            <l>AHS1.6.101c/ gurūṣṇaṁ sārṣapaṁ baddha.viṇ.mūtraṁ sarva.doṣa.kṛt
              || 101 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.102a/ yad bālam a.vyakta.rasaṁ kiñ.cit.kṣāraṁ sa.tiktakam
              |</l>
            <l>AHS1.6.102c/ tan mūlakaṁ doṣa.haraṁ laghu soṣṇaṁ niyacchati ||
              102 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.103a/ gulma.kāsa.kṣaya.śvāsa.vraṇa.netra.galāmayān |</l>
            <l>AHS1.6.103c/ svarāgni.sādodāvarta.pīnasāṁś ca mahat punaḥ || 103
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.104a/ rase pāke ca kaṭukam uṣṇa.vīryaṁ tri.doṣa.kṛt |</l>
            <l>AHS1.6.104c/ gurv abhiṣyandi ca snigdha.siddhaṁ tad api vāta.jit
              || 104 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.104v/ 6.104dv .svinnaṁ tad api vāta.jit</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.105a/ vāta.śleṣma.haraṁ śuṣkaṁ sarvam āmaṁ tu doṣalam
              |</l>
            <l>AHS1.6.105c/ kaṭūṣṇo vāta.kapha.hā piṇḍāluḥ pitta.vardhanaḥ ||
              105 ||</l>
          </lg>
          <pb n="41"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.106a/ kuṭhera.śigru.surasa.sumukhāsuri.bhūstṛṇam |</l>
            <l>AHS1.6.106c/ phaṇijjārjaka.jambīra.prabhṛti grāhi śālanam || 106
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.107a/ vidāhi kaṭu rūkṣoṣṇaṁ hṛdyaṁ dīpana.rocanam |</l>
            <l>AHS1.6.107c/ dṛk.śukra.kṛmi.hṛt tīkṣṇaṁ doṣotkleśa.karaṁ laghu ||
              107 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.108a/ hidhmā.kāsa.viṣa.śvāsa.pārśva.ruk.pūti.gandha.hā
              |</l>
            <l>AHS1.6.108c/ surasaḥ sumukho nāti.vidāhī gara.śopha.hā || 108 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.108v/
                6.108av hidhmā.kāsa.vami.śvāsa. 6.108av
                hidhmā.kāsa.śrama.śvāsa.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.109a/ ārdrikā tikta.madhurā mūtralā na ca pitta.kṛt |</l>
            <l>AHS1.6.109c/ laśuno bhṛśa.tīkṣṇoṣṇaḥ kaṭu.pāka.rasaḥ saraḥ || 109
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.110a/ hṛdyaḥ keśyo gurur vṛṣyaḥ snigdho rocana.dīpanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.110c/ bhagna.sandhāna.kṛd balyo rakta.pitta.pradūṣaṇaḥ ||
              110 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.110v/ 6.110bv snigdho dīpana.pācanaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.111a/ kilāsa.kuṣṭha.gulmārśo.meha.kṛmi.kaphānilān |</l>
            <l>AHS1.6.111c/ sa.hidhmā.pīnasa.śvāsa.kāsān hanti rasāyanam || 111
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.111v/
                6.111dv .kāsān hanty asra.pitta.kṛt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.112a/ palāṇḍus tad.guṇa.nyūnaḥ śleṣmalo nāti.pittalaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.112c/ kapha.vātārśasāṁ pathyaḥ svede 'bhyavahṛtau tathā ||
              112 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.113a/ tīkṣṇo gṛñjanako grāhī pittināṁ hita.kṛn na saḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.113c/ dīpanaḥ sūraṇo rucyaḥ kapha.ghno viśado laghuḥ ||
              113 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.114a/ viśeṣād arśasāṁ pathyo bhū.kandas tv ati.doṣalaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.114c/ pattre puṣpe phale nāle kande ca guru.tā kramāt ||
              114 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.114v/ 6.114cv puṣpe pattre phale nāle</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.115a/ varā śākeṣu jīvantī sārṣapaṁ tv avaraṁ param |</l>
            <l>AHS1.6.115c/ drākṣā phalottamā vṛṣyā cakṣuṣyā sṛṣṭa.mūtra.viṭ ||
              115 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.115v/ 6.115bv sārṣapas tv avaraḥ param 6.115bv sarṣapās
                tv avarāḥ param</note></l>
          </lg>
          <pb n="42"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.116a/ svādu.pāka.rasā snigdhā sa.kaṣāyā himā guruḥ |</l>
            <l>AHS1.6.116c/ nihanty anila.pittāsra.tiktāsya.tva.madātyayān ||
              116 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.116v/ 6.116cv nihanty anila.pittāsṛk.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.117a/ tṛṣṇā.kāsa.śrama.śvāsa.svara.bheda.kṣata.kṣayān
              |</l>
            <l>AHS1.6.117c/ udrikta.pittāñ jayati trīn doṣān svādu dāḍimam ||
              117 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.118a/ pittā.virodhi nāty.uṣṇam amlaṁ vāta.kaphāpaham |</l>
            <l>AHS1.6.118c/ sarvaṁ hṛdyaṁ laghu snigdhaṁ grāhi rocana.dīpanam ||
              118 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.119a/ moca.kharjūra.panasa.nārikela.parūṣakam |</l>
            <l>AHS1.6.119c/ āmrāta.tāla.kāśmarya.rājādana.madhūka.jam || 119
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.120a/ sauvīra.badarāṅkolla.phalgu.śleṣmātakodbhavam |</l>
            <l>AHS1.6.120c/ vātāmābhiṣukākṣoṭa.mukūlaka.nikocakam || 120 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.121a/ urumāṇaṁ priyālaṁ ca bṛṁhaṇaṁ guru śītalam |</l>
            <l>AHS1.6.121c/ dāha.kṣata.kṣaya.haraṁ rakta.pitta.prasādanam || 121
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.122a/ svādu.pāka.rasaṁ snigdhaṁ viṣṭambhi kapha.śukra.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.6.122c/ phalaṁ tu pittalaṁ tālaṁ saraṁ kāśmarya.jaṁ himam ||
              122 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.122v/ 6.122bv śleṣmalaṁ vāta.pitta.jit</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.123a/ śakṛn.mūtra.vibandha.ghnaṁ keśyaṁ medhyaṁ rasāyanam
              |</l>
            <l>AHS1.6.123c/ vātāmādy uṣṇa.vīryaṁ tu kapha.pitta.karaṁ saram ||
              123 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.124a/ paraṁ vāta.haraṁ snigdham an.uṣṇaṁ tu priyāla.jam
              |</l>
            <l>AHS1.6.124c/ priyāla.majjā madhuro vṛṣyaḥ pittānilāpahaḥ || 124
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.125a/ kola.majjā guṇais tad.vat tṛṭ.chardiḥ.kāsa.jic ca
              saḥ |</l>
            <l>AHS1.6.125c/ pakvaṁ su.dur.jaraṁ bilvaṁ doṣalaṁ pūti.mārutam ||
              125 ||</l>
          </lg>
          <pb n="43"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.126a/ dīpanaṁ kapha.vāta.ghnaṁ bālaṁ grāhy ubhayaṁ ca tat
              |</l>
            <l>AHS1.6.126c/ kapittham āmaṁ kaṇṭha.ghnaṁ doṣalaṁ doṣa.ghāti tu ||
              126 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.126v/ 6.126bv bālaṁ grāhy ubhayaṁ tu tat</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.127a/ pakvaṁ hidhmā.vamathu.jit sarvaṁ grāhi viṣāpaham
              |</l>
            <l>AHS1.6.127c/ jāmbavaṁ guru viṣṭambhi śītalaṁ bhṛśa.vātalam || 127
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.128a/ saṅgrāhi mūtra.śakṛtor a.kaṇṭhyaṁ kapha.pitta.jit
              |</l>
            <l>AHS1.6.128c/ vāta.pittāsra.kṛd bālaṁ baddhāsthi kapha.pitta.kṛt
              || 128 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.128v/ 6.128bv a.kaṇṭhyaṁ kapha.pitta.nut</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.129a/ gurv āmraṁ vāta.jit pakvaṁ svādv amlaṁ
              kapha.śukra.kṛt |</l>
            <l>AHS1.6.129c/ vṛkṣāmlaṁ grāhi rūkṣoṣṇaṁ vāta.śleṣma.haraṁ laghu ||
              129 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.129.1+1/ tṛṣṇā.ghnam uṣṇam amlāyāḥ phalaṁ pitta.karaṁ
              saram || 129.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.130a/ śamyā gurūṣṇaṁ keśa.ghnaṁ rūkṣaṁ pīlu tu pittalam
              |</l>
            <l>AHS1.6.130c/ kapha.vāta.haraṁ bhedi plīhārśaḥ.kṛmi.gulma.nut ||
              130 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.131a/ sa.tiktaṁ svādu yat pīlu nāty.uṣṇaṁ tat tri.doṣa.jit
              |</l>
            <l>AHS1.6.131c/ tvak tikta.kaṭukā snigdhā mātuluṅgasya vāta.jit ||
              131 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.132a/ bṛṁhaṇaṁ madhuraṁ māṁsaṁ vāta.pitta.haraṁ guru |</l>
            <l>AHS1.6.132c/ laghu tat.kesaraṁ kāsa.śvāsa.hidhmā.madātyayān ||
              132 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.133a/ āsya.śoṣānila.śleṣma.vibandha.cchardy.a.rocakān
              |</l>
            <l>AHS1.6.133c/ gulmodarārśaḥ.śūlāni mandāgni.tvaṁ ca nāśayet || 133
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.133+1a/ madhuraṁ kiñ.cid amlaṁ ca hṛdyaṁ bhakta.prarocakam
              |</l>
            <l>AHS1.6.133+1c/ guru vāta.praśamanaṁ vidyān nāraṅga.jaṁ phalam ||
              133+1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="44"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.134a/ bhallātakasya tvaṅ.māṁsaṁ bṛṁhaṇaṁ svādu śītalam
              |</l>
            <l>AHS1.6.134c/ tad.asthy.agni.samaṁ medhyaṁ kapha.vāta.haraṁ param
              || 134 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.135a/ svādv amlaṁ śītam uṣṇaṁ ca dvi.dhā pālevataṁ guru
              |</l>
            <l>AHS1.6.135c/ rucyam aty.agni.śamanaṁ rucyaṁ madhuram ārukam ||
              135 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.135v/ 6.135dv hṛdyaṁ madhuram ārukam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.136a/ pakvam āśu jarāṁ yāti nāty.uṣṇa.guru.doṣalam |</l>
            <l>AHS1.6.136c/ drākṣā.parūṣakaṁ cārdram amlaṁ pitta.kapha.pradam ||
              136 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.136v/ 6.136bv nāty.uṣṇaṁ guru doṣalam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.137a/ gurūṣṇa.vīryaṁ vāta.ghnaṁ saraṁ sa.karamardakam
              |</l>
            <l>AHS1.6.137c/ tathāmlaṁ kola.karkandhu.likucāmrātakārukam || 137
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.137v/
                6.137cv tad.vac ca kola.karkandhu. 6.137dv .likucāmrātam
                ārukam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.138a/ airāvataṁ dantaśaṭhaṁ sa.tūdaṁ mṛgaliṇḍikam |</l>
            <l>AHS1.6.138c/ nāti.pitta.karaṁ pakvaṁ śuṣkaṁ ca karamardakam ||
              138 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.139a/ dīpanaṁ bhedanaṁ śuṣkam amlīkā.kolayoḥ phalam |</l>
            <l>AHS1.6.139c/ tṛṣṇā.śrama.klama.cchedi laghv iṣṭaṁ kapha.vātayoḥ
              || 139 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.139.1+1/ svādv amlaṁ laghu kolaṁ tu śuṣkaṁ jīrṇaṁ ca
              dīpanam || 139.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.140a/ phalānām avaraṁ tatra likucaṁ sarva.doṣa.kṛt |</l>
            <l>AHS1.6.140c/ himānaloṣṇa.dur.vāta.vyāla.lālādi.dūṣitam || 140 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.140v/
                6.140cv himāniloṣṇa.dur.vāta. </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.140.1+1a/ vāta.ghnaṁ dur.jaraṁ proktaṁ nāraṅgaṁ kapha.kṛd
              guru |</l>
            <l>AHS1.6.140.1+1c/ tṛṣṇā.śūla.kaphotkleda.cchardi.śvāsa.nivāraṇam
              || 140.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.140.1+2a/ nārikelaṁ guru snigdhaṁ pitta.ghnaṁ svādu
              śītalam |</l>
            <l>AHS1.6.140.1+2c/ bala.māṁsa.karaṁ hṛdyaṁ bṛṁhaṇaṁ vasti.śodhanam
              || 140.1+2 ||</l>
          </lg>
          <pb n="45"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.141a/ jantu.juṣṭaṁ jale magnam a.bhūmi.jam an.ārtavam
              |</l>
            <l>AHS1.6.141c/ anya.dhānya.yutaṁ hīna.vīryaṁ jīrṇa.tayāti ca || 141
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.141v/
                6.141dv .vīryaṁ jīrṇa.tayāpi ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.142a/ dhānyaṁ tyajet tathā śākaṁ rūkṣa.siddham a.komalam
              |</l>
            <l>AHS1.6.142c/ a.sañjāta.rasaṁ tad.vac chuṣkaṁ cānya.tra mūlakāt ||
              142 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.143a/ prāyeṇa phalam apy evaṁ tathāmaṁ bilva.varjitam
              |</l>
            <l>AHS1.6.143c/ viṣyandi lavaṇaṁ sarvaṁ sūkṣmaṁ sṛṣṭa.malaṁ viduḥ ||
              143 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.143v/ 6.143dv sūkṣmaṁ sṛṣṭa.malaṁ mṛdu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.144a/ vāta.ghnaṁ pāki tīkṣṇoṣṇaṁ rocanaṁ kapha.pitta.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.6.144c/ saindhavaṁ tatra sa.svādu vṛṣyaṁ hṛdyaṁ tri.doṣa.nut
              || 144 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.145a/ laghv an.uṣṇaṁ dṛśaḥ pathyam a.vidāhy agni.dīpanam
              |</l>
            <l>AHS1.6.145c/ laghu sauvarcalaṁ hṛdyaṁ su.gandhy udgāra.śodhanam
              || 145 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.146a/ kaṭu.pākaṁ vibandha.ghnaṁ dīpanīyaṁ ruci.pradam
              |</l>
            <l>AHS1.6.146c/ ūrdhvādhaḥ.kapha.vātānulomanaṁ dīpanaṁ viḍam || 146
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.146v/
                6.146av kaṭu pāke vibandha.ghnaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.147a/ vibandhānāha.viṣṭambha.śūla.gaurava.nāśanam |</l>
            <l>AHS1.6.147c/ vipāke svādu sāmudraṁ guru śleṣma.vivardhanam || 147
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.148a/ sa.tikta.kaṭuka.kṣāraṁ tīkṣṇam utkledi caudbhidam
              |</l>
            <l>AHS1.6.148c/ kṛṣṇe sauvarcala.guṇā lavaṇe gandha.varjitāḥ || 148
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.149a/ romakaṁ laghu pāṁsūtthaṁ sa.kṣāraṁ śleṣmalaṁ guru
              |</l>
            <l>AHS1.6.149c/ lavaṇānāṁ prayoge tu saindhavādi prayojayet || 149
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.149v/
                6.149dv saindhavādīn prayojayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.150a/ gulma.hṛd.grahaṇī.pāṇḍu.plīhānāha.galāmayān |</l>
            <l>AHS1.6.150c/ śvāsārśaḥ.kapha.kāsāṁś ca śamayed yava.śūka.jaḥ ||
              150 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.150v/ 6.150cv śvāsārśaḥ.kapha.vātāṁś ca 6.150dv śamayed
                yāva.śūka.jaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="46"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.151a/ kṣāraḥ sarvaś ca paramaṁ tīkṣṇoṣṇaḥ kṛmi.jil laghuḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.151c/ pittāsṛg.dūṣaṇaḥ pākī chedy a.hṛdyo vidāraṇaḥ || 151
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.152a/ a.pathyaḥ kaṭu.lāvaṇyāc chukraujaḥ.keśa.cakṣuṣām
              |</l>
            <l>AHS1.6.152c/ hiṅgu vāta.kaphānāha.śūla.ghnaṁ pitta.kopanam || 152
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.153a/ kaṭu.pāka.rasaṁ rucyaṁ dīpanaṁ pācanaṁ laghu |</l>
            <l>AHS1.6.153c/ kaṣāyā madhurā pāke rūkṣā vi.lavaṇā laghuḥ || 153
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.154a/ dīpanī pācanī medhyā vayasaḥ sthāpanī param |</l>
            <l>AHS1.6.154c/ uṣṇa.vīryā sarāyuṣyā buddhīndriya.bala.pradā || 154
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.155a/ kuṣṭha.vaivarṇya.vaisvarya.purāṇa.viṣama.jvarān
              |</l>
            <l>AHS1.6.155c/ śiro.'kṣi.pāṇḍu.hṛd.roga.kāmalā.grahaṇī.gadān || 155
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.156a/ sa.śoṣa.śophātīsāra.meda.moha.vami.kṛmīn |</l>
            <l>AHS1.6.156c/ śvāsa.kāsa.prasekārśaḥ.plīhānāha.garodaram || 156 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.156v/
                6.156bv .meha.moha.vami.kṛmīn</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.157a/ vibandhaṁ srotasāṁ gulmam ūru.stambham a.rocakam
              |</l>
            <l>AHS1.6.157c/ harītakī jayed vyādhīṁs tāṁs tāṁś ca kapha.vāta.jān
              || 157 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.158a/ tad.vad āmalakaṁ śītam amlaṁ pitta.kaphāpaham |</l>
            <l>AHS1.6.158c/ kaṭu pāke himaṁ keśyam akṣam īṣac ca tad.guṇam ||
              158 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.158v/ 6.158cv kaṭu pāke '.himaṁ keśyam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.159a/ iyaṁ rasāyana.varā tri.phalākṣy.āmayāpahā |</l>
            <l>AHS1.6.159c/ ropaṇī tvag gada.kleda.medo.meha.kaphāsra.jit || 159
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.160a/ sa.kesaraṁ catur.jātaṁ tvak.pattrailaṁ tri.jātakam
              |</l>
            <l>AHS1.6.160c/ pitta.prakopi tīkṣṇoṣṇaṁ rūkṣaṁ rocana.dīpanam ||
              160 ||</l>
          </lg>
          <pb n="47"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.160.1+1a/ su.gandhi sarva.peyānāṁ vyañjanānāṁ ca vāsanam
              |</l>
            <l>AHS1.6.160.1+1c/ lehānāṁ khādya.pākānāṁ cūrṇānāṁ ca prayojayet ||
              160.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.161a/ rase pāke ca kaṭukaṁ kapha.ghnaṁ maricaṁ laghu |</l>
            <l>AHS1.6.161c/ śleṣmalā svādu.śītārdrā gurvī snigdhā ca pippalī ||
              161 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.162a/ sā śuṣkā viparītātaḥ snigdhā vṛṣyā rase kaṭuḥ |</l>
            <l>AHS1.6.162c/ svādu.pākānila.śleṣma.śvāsa.kāsāpahā sarā || 162
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.163a/ na tām aty upayuñjīta rasāyana.vidhiṁ vinā |</l>
            <l>AHS1.6.163c/ nāgaraṁ dīpanaṁ vṛṣyaṁ grāhi hṛdyaṁ vibandha.nut ||
              163 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.164a/ rucyaṁ laghu svādu.pākaṁ snigdhoṣṇaṁ kapha.vāta.jit
              |</l>
            <l>AHS1.6.164c/ tad.vad ārdrakam etac ca trayaṁ tri.kaṭukaṁ jayet ||
              164 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.165a/ sthaulyāgni.sadana.śvāsa.kāsa.ślīpada.pīnasān |</l>
            <l>AHS1.6.165c/ cavikā.pippalī.mūlaṁ maricālpāntaraṁ guṇaiḥ || 165
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.166a/ citrako 'gni.samaḥ pāke śophārśaḥ.kṛmi.kuṣṭha.hā
              |</l>
            <l>AHS1.6.166c/ pañca.kolakam etac ca maricena vinā smṛtam || 166 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.166v/
                6.166cv pañca.kolakam etat tu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.167a/ gulma.plīhodarānāha.śūla.ghnaṁ dīpanaṁ param |</l>
            <l>AHS1.6.167c/ bilva.kāśmarya.tarkārī.pāṭalā.ṭuṇṭukair mahat || 167
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.167v/
                6.167bv .śūla.ghnaṁ dīpanaṁ laghu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.168a/ jayet kaṣāya.tiktoṣṇaṁ pañca.mūlaṁ kaphānilau |</l>
            <l>AHS1.6.168c/ hrasvaṁ bṛhaty.aṁśumatī.dvaya.gokṣurakaiḥ smṛtam ||
              168 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.168v/ 6.168av jayet kaṣāya.tīkṣṇoṣṇaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.169a/ svādu.pāka.rasaṁ nāti.śītoṣṇaṁ sarva.doṣa.jit |</l>
            <l>AHS1.6.169c/ balā.punarnavairaṇḍa.śūrpaparṇī.dvayena tu || 169 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.169v/
                6.169cv balā.punarnavairaṇḍaiḥ 6.169dv .śūrpaparṇī.dvayena ca
                6.169dv śūrpaparṇī.dvayena ca 6.169dv śūrpaparṇī.dvayena
                tu</note></l>
          </lg>
          <pb n="48"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.170a/ madhyamaṁ kapha.vāta.ghnaṁ nāti.pitta.karaṁ saram
              |</l>
            <l>AHS1.6.170c/ abhīru.vīrā.jīvantī.jīvakarṣabhakaiḥ smṛtam || 170
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.171a/ jīvanākhyaṁ tu cakṣuṣyaṁ vṛṣyaṁ pittānilāpaham |</l>
            <l>AHS1.6.171c/ tṛṇākhyaṁ pitta.jid darbha.kāśekṣu.śara.śālibhiḥ ||
              171 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.6.171v/ 6.171av jīvanākhyaṁ ca cakṣuṣyaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.6.172a/ śūka.śimbī.ja.pakvānna.māṁsa.śāka.phalauṣadhaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.6.172c/ vargitair anna.leśo 'yam ukto nityopayogikaḥ || 172
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.6.172v/
                6.172dv ukto nityaupayogikaḥ</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="7" type="chapter">
          <head>Chapter 7 :: Athānnarakṣādhyāyaḥ saptamaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 60-68</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.001a/ rājā rāja.gṛhāsanne prāṇācāryaṁ niveśayet |</l>
            <l>AHS1.7.001c/ sarva.dā sa bhavaty evaṁ sarva.tra pratijāgṛviḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.002a/ anna.pānaṁ viṣād rakṣed viśeṣeṇa mahī.pateḥ |</l>
            <l>AHS1.7.002c/ yoga.kṣemau tad.āyattau dharmādyā yan.nibandhanāḥ ||
              2 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.002v/ 7.2dv dharmādyās tan.nibandhanāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.003a/ odano viṣa.vān sāndro yāty a.visrāvya.tām iva |</l>
            <l>AHS1.7.003c/ cireṇa pacyate pakvo bhavet paryuṣitopamaḥ || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.004a/ mayūra.kaṇṭha.tulyoṣmā moha.mūrchā.praseka.kṛt |</l>
            <l>AHS1.7.004c/ hīyate varṇa.gandhādyaiḥ klidyate candrikā.citaḥ ||
              4 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.004v/ 7.4dv klidyate candrikānvitaḥ 7.4dv klidyate
                candrakācitaḥ 7.4dv klidyate candrakānvitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.005a/ vyañjanāny āśu śuṣyanti dhyāma.kvāthāni tatra ca
              |</l>
            <l>AHS1.7.005c/ hīnātiriktā vikṛtā chāyā dṛśyeta naiva vā || 5 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.005v/
                7.5dv chāyā dṛśyeta vā na vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.006a/ phenordhva.rāji.sīmanta.tantu.budbuda.sambhavaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.006c/ vicchinna.vi.rasāḥ rāgāḥ khāṇḍavāḥ śākam āmiṣam || 6
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.006v/
                7.6cv vicchinna.vi.rasā rāga. 7.6cv vicchinnā vi.rasā rāgāḥ
                7.6dv .khāṇḍavāḥ śākam āmiṣam </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.007a/ nīlā rājī rase tāmrā kṣīre dadhani dṛśyate |</l>
            <l>AHS1.7.007c/ śyāvā.pītāsitā takre ghṛte pānīya.sannibhā || 7 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.007v/
                7.7bv kṣīre dadhni ca dṛśyate</note></l>
          </lg>
          <pb n="49"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.008a/ mastuni syāt kapotābhā rājī kṛṣṇā tuṣodake |</l>
            <l>AHS1.7.008c/ kālī madyāmbhasoḥ kṣaudre harit taile 'ruṇopamā || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.009a/ pākaḥ phalānām āmānāṁ pakvānāṁ parikothanam |</l>
            <l>AHS1.7.009c/ dravyāṇām ārdra.śuṣkāṇāṁ syātāṁ mlāni.vivarṇa.te ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.010a/ mṛdūnāṁ kaṭhinānāṁ ca bhavet sparśa.viparyayaḥ |</l>
            <l>AHS1.7.010c/ mālyasya sphuṭitāgra.tvaṁ mlānir gandhāntarodbhavaḥ
              || 10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.010v/ 7.10cv mālyānāṁ sphuṭitāgra.tvaṁ 7.10dv glānir
                gandhāntarodbhavaḥ 7.10dv mlāni.gandhāntarodbhavaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.011a/ dhyāma.maṇḍala.tā vastre śadanaṁ tantu.pakṣmaṇām
              |</l>
            <l>AHS1.7.011c/ dhātu.mauktika.kāṣṭhāśma.ratnādiṣu malākta.tā || 11
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.011v/
                7.11bv śātanaṁ tantu.pakṣmaṇām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.012a/ sneha.sparśa.prabhā.hāniḥ sa.prabha.tvaṁ tu mṛn.maye
              |</l>
            <l>AHS1.7.012c/ viṣa.daḥ śyāva.śuṣkāsyo vi.lakṣo vīkṣate diśaḥ || 12
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.013a/ sveda.vepathu.māṁs trasto bhītaḥ skhalati jṛmbhate
              |</l>
            <l>AHS1.7.013c/ prāpyānnaṁ sa.viṣaṁ tv agnir ekāvartaḥ sphuṭaty ati
              || 13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.013v/ 7.13dv ekāvartaḥ sphuṭaty api</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.014a/ śikhi.kaṇṭhābha.dhūmārcir an.arcir vogra.gandha.vān
              |</l>
            <l>AHS1.7.014c/ mriyante makṣikāḥ prāśya kākaḥ kṣāma.svaro bhavet ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.015a/ utkrośanti ca dṛṣṭvaitac chuka.dātyūha.sārikāḥ |</l>
            <l>AHS1.7.015c/ haṁsaḥ praskhalati glānir jīvañjīvasya jāyate || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.016a/ cakorasyākṣi.vairāgyaṁ krauñcasya syān madodayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.016c/ kapota.parabhṛd.dakṣa.cakravākā jahaty asūn || 16
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.017a/ udvegaṁ yāti mārjāraḥ śakṛn muñcati vānaraḥ |</l>
            <l>AHS1.7.017c/ hṛṣyen mayūras tad.dṛṣṭyā manda.tejo bhaved viṣam ||
              17 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.017v/ 7.17av udvejayati mārjāraḥ 7.17cv hṛṣyen mayūras
                tad dṛṣṭvā </note></l>
          </lg>
          <pb n="50"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.018a/ ity annaṁ viṣa.vaj jñātvā tyajed evaṁ prayatnataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.018c/ yathā tena vipadyerann api na kṣudra.jantavaḥ || 18
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.018v/
                7.18av ity annaṁ sa.viṣaṁ jñātvā 7.18bv tyajed eva
                prayatnataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.019a/ spṛṣṭe tu kaṇḍū.dāhoṣā.jvarārti.sphoṭa.suptayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.019c/ nakha.roma.cyutiḥ śophaḥ sekādyā viṣa.nāśanāḥ || 19
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.020a/ śastās tatra pralepāś ca sevya.candana.padmakaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.020c/ sa.somavalka.tālīśa.pattra.kuṣṭhāmṛtā.nataiḥ || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.021a/ lālā jihvauṣṭhayor jāḍyam ūṣā cimicimāyanam |</l>
            <l>AHS1.7.021c/ danta.harṣo rasā.jña.tvaṁ hanu.stambhaś ca vaktra.ge
              || 21 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.021v/ 7.21av lālā jihvauṣṭhayor jāḍyaṁ 7.21bv mukhe
                cimicimāyanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.022a/ sevyādyais tatra gaṇḍūṣāḥ sarvaṁ ca viṣa.jid dhitam
              |</l>
            <l>AHS1.7.022c/ āmāśaya.gate sveda.mūrchādhmāna.mada.bhramāḥ || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.023a/ roma.harṣo vamir dāhaś cakṣur.hṛdaya.rodhanam |</l>
            <l>AHS1.7.023c/ bindubhiś cācayo 'ṅgānāṁ pakvāśaya.gate punaḥ || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.024a/ aneka.varṇaṁ vamati mūtrayaty atisāryate |</l>
            <l>AHS1.7.024c/ tandrā kṛśa.tvaṁ pāṇḍu.tvam udaraṁ bala.saṅkṣayaḥ ||
              24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.025a/ tayor vānta.viriktasya haridre kaṭabhīṁ guḍam |</l>
            <l>AHS1.7.025c/ sindhuvārita.niṣpāva.bāṣpikā.śataparvikāḥ || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.026a/ taṇḍulīyaka.mūlāni kukkuṭāṇḍam avalgujam |</l>
            <l>AHS1.7.026c/ nāvanāñjana.pāneṣu yojayed viṣa.śāntaye || 26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.027a/ viṣa.bhuktāya dadyāc ca śuddhāyordhvam adhas tathā
              |</l>
            <l>AHS1.7.027c/ sūkṣmaṁ tāmra.rajaḥ kāle sa.kṣaudraṁ hṛd.viśodhanam
              || 27 ||</l>
          </lg>
          <pb n="51"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.028a/ śuddhe hṛdi tataḥ śāṇaṁ hema.cūrṇasya dāpayet |</l>
            <l>AHS1.7.028c/ na sajjate hema.pāṅge padma.pattre 'mbu.vad viṣam ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.029a/ jāyate vipulaṁ cāyur gare 'py eṣa vidhiḥ smṛtaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.029c/ viruddham api cāhāraṁ vidyād viṣa.garopamam || 29 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.029v/
                7.29dv vidyād gara.viṣopamam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.030a/ ānūpam āmiṣaṁ māṣa.kṣaudra.kṣīra.virūḍhakaiḥ |</l>
            <l>AHS1.7.030c/ virudhyate saha bisair mūlakena guḍena vā || 30
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.031a/ viśeṣāt payasā matsyā matsyeṣv api cilīcimaḥ |</l>
            <l>AHS1.7.031c/ viruddham amlaṁ payasā saha sarvaṁ phalaṁ tathā ||
              31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.032a/ tad.vat kulattha.caṇaka.kaṅgu.valla.makuṣṭakāḥ |</l>
            <l>AHS1.7.032c/ bhakṣayitvā haritakaṁ mūlakādi payas tyajet || 32 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.032v/
                7.32av tad.vat kulattha.varaka. 7.32cv bhakṣayitvā harit.kanda.
                7.32dv .mūlakādi payas tyajet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.033a/ vārāhaṁ śvāvidhā nādyād dadhnā pṛṣata.kukkuṭau |</l>
            <l>AHS1.7.033c/ āma.māṁsāni pittena māṣa.sūpena mūlakam || 33 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.033v/
                7.33av varāhaṁ śvāvidhā nādyād</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.034a/ aviṁ kusumbha.śākena bisaiḥ saha virūḍhakam |</l>
            <l>AHS1.7.034c/ māṣa.sūpa.guḍa.kṣīra.dadhy.ājyair lākucaṁ phalam ||
              34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.035a/ phalaṁ kadalyās takreṇa dadhnā tāla.phalena vā |</l>
            <l>AHS1.7.035c/ kaṇoṣaṇābhyāṁ madhunā kākamācīṁ guḍena vā || 35
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.036a/ siddhāṁ vā matsya.pacane pacane nāgarasya vā |</l>
            <l>AHS1.7.036c/ siddhām anya.tra vā pātre kāmāt tām uṣitāṁ niśām ||
              36 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.036v/ 7.36bv pacane nāgarasya ca 7.36dv kāmāt tām uṣitāṁ
                niśi 7.36dv kapotām uṣitāṁ niśām 7.36dv nādyāt tām uṣitāṁ niśām
                7.36dv kāmātām uṣitāṁ niśām 7.36dv kāmācīm uṣitāṁ
              niśām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.037a/ matsya.nistalana.snehe sādhitāḥ pippalīs tyajet
              |</l>
            <l>AHS1.7.037c/ kāṁsye daśāham uṣitaṁ sarpir uṣṇaṁ tv aruṣkare || 37
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.037v/
                7.37av matsya.nistalana.sneha. 7.37bv .sādhitāḥ pippalīs tyajet
                7.37dv sarpir uṣṇaṁ tv aruṣkaraiḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="52"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.038a/ bhāso virudhyate śūlyaḥ kampillas takra.sādhitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.038c/ aikadhyaṁ pāyasa.surā.kṛśarāḥ parivarjayet || 38
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.039a/ madhu.sarpir.vasā.taila.pānīyāni dvi.śaś tri.śaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.039c/ eka.tra vā samāṁśāni virudhyante paras.param || 39
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.040a/ bhinnāṁśe api madhv.ājye divya.vāry anu.pānataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.040c/ madhu.puṣkara.bījaṁ ca madhu.maireya.śārkaram || 40
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.041a/ manthānu.pānaḥ kṣaireyo hāridraḥ kaṭu.taila.vān
              |</l>
            <l>AHS1.7.041c/ upodakātisārāya tila.kalkena sādhitā || 41 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.042a/ balākā vāruṇī.yuktā kulmāṣaiś ca virudhyate |</l>
            <l>AHS1.7.042c/ bhṛṣṭā varāha.vasayā saiva sadyo nihanty asūn || 42
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.043a/ tad.vat tittiri.pattrāḍhya.godhā.lāva.kapiñjalāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.043c/ airaṇḍenāgninā siddhās tat.tailena vimūrchitāḥ || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.044a/ hārīta.māṁsaṁ hāridra.śūlaka.prota.pācitam |</l>
            <l>AHS1.7.044c/ haridrā.vahninā sadyo vyāpādayati jīvitam || 44 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.044v/
                7.44cv hāridra.vahninā sadyo</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.045a/ bhasma.pāṁsu.paridhvastaṁ tad eva ca sa.mākṣikam
              |</l>
            <l>AHS1.7.045c/ yat kiñ.cid doṣam utkleśya na haret tat samāsataḥ ||
              45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.046a/ viruddhaṁ śuddhir atreṣṭā śamo vā tad.virodhibhiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.046c/ dravyais tair eva vā pūrvaṁ śarīrasyābhisaṁskṛtiḥ ||
              46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.047a/ vyāyāma.snigdha.dīptāgni.vayaḥ.stha.bala.śālinām
              |</l>
            <l>AHS1.7.047c/ virodhy api na pīḍāyai sātmyam alpaṁ ca bhojanam ||
              47 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.047v/ 7.47av vyāyāmi.snigdha.dīptāgni.</note></l>
          </lg>
          <pb n="53"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.048a/ pādenā.pathyam abhyastaṁ pāda.pādena vā tyajet |</l>
            <l>AHS1.7.048c/ niṣeveta hitaṁ tad.vad eka.dvi.try.antarī.kṛtam ||
              48 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.049a/ a.pathyam api hi tyaktaṁ śīlitaṁ pathyam eva vā
              |</l>
            <l>AHS1.7.049c/ sātmyā.sātmya.vikārāya jāyate sahasānya.thā || 49 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.049v/
                7.49cv sātmyā.sātmyaṁ vikārāya</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.050a/ krameṇāpacitā doṣāḥ krameṇopacitā guṇāḥ |</l>
            <l>AHS1.7.050c/ santo yānty a.punar.bhāvam a.prakampyā bhavanti ca
              || 50 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.050v/ 7.50cv nāpnuvanti punar.bhāvam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.051a/ aty.anta.sannidhānānāṁ doṣāṇāṁ dūṣaṇātmanām |</l>
            <l>AHS1.7.051c/ a.hitair dūṣaṇaṁ bhūyo na vidvān kartum arhati || 51
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.052a/ āhāra.śayanā.brahma.caryair yuktyā prayojitaiḥ |</l>
            <l>AHS1.7.052c/ śarīraṁ dhāryate nityam āgāram iva dhāraṇaiḥ || 52
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.052v/
                7.52bv .caryair yuktyā niṣevitaiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.053a/ āhāro varṇitas tatra tatra tatra ca vakṣyate |</l>
            <l>AHS1.7.053c/ nidrāyattaṁ sukhaṁ duḥkhaṁ puṣṭiḥ kārśyaṁ balā.balam
              || 53 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.053v/ 7.53bv tatra tatra ca lakṣyate</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.054a/ vṛṣa.tā klība.tā jñānam a.jñānaṁ jīvitaṁ na ca |</l>
            <l>AHS1.7.054c/ a.kāle 'ti.prasaṅgāc ca na ca nidrā niṣevitā || 54
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.055a/ sukhāyuṣī parākuryāt kāla.rātrir ivāparā |</l>
            <l>AHS1.7.055c/ rātrau jāgaraṇaṁ rūkṣaṁ snigdhaṁ prasvapanaṁ divā ||
              55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.056a/ a.rūkṣam an.abhiṣyandi tv āsīna.pracalāyitam |</l>
            <l>AHS1.7.056c/ grīṣme vāyu.cayādāna.raukṣya.rātry.alpa.bhāvataḥ ||
              56 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.056v/ 7.56cv grīṣme vāta.cayādāna.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.057a/ divā.svapno hito 'nyasmin kapha.pitta.karo hi saḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.057c/ muktvā tu bhāṣya.yānādhva.madya.strī.bhāra.karmabhiḥ
              || 57 ||</l>
          </lg>
          <pb n="54"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.058a/ krodha.śoka.bhayaiḥ klāntān śvāsa.hidhmātisāriṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.058c/ vṛddha.bālā.bala.kṣīṇa.kṣata.tṛṭ.śūla.pīḍitān || 58
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.058v/
                7.58dv .kṣut.tṛṭ.śūla.nipīḍitān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.059a/ a.jīrṇy.abhihatonmattān divā.svapnocitān api |</l>
            <l>AHS1.7.059c/ dhātu.sāmyaṁ tathā hy eṣāṁ śleṣmā cāṅgāni puṣyati ||
              59 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.059v/ 7.59av a.jīrṇābhihatonmattān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.060a/ bahu.medaḥ.kaphāḥ svapyuḥ sneha.nityāś ca nāhani
              |</l>
            <l>AHS1.7.060c/ viṣārtaḥ kaṇṭha.rogī ca naiva jātu niśāsv api || 60
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.061a/ a.kāla.śayanān moha.jvara.staimitya.pīnasāḥ |</l>
            <l>AHS1.7.061c/ śiro.ruk.śopha.hṛl.lāsa.sroto.rodhāgni.manda.tāḥ ||
              61 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.062a/ tatropavāsa.vamana.sveda.nāvanam auṣadham |</l>
            <l>AHS1.7.062c/ yojayed ati.nidrāyāṁ tīkṣṇaṁ pracchardanāñjanam ||
              62 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.063a/ nāvanaṁ laṅghanaṁ cintāṁ vyavāyaṁ śoka.bhī.krudhaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.063c/ ebhir eva ca nidrāyā nāśaḥ śleṣmāti.saṅkṣayāt || 63
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.064a/ nidrā.nāśād aṅga.marda.śiro.gaurava.jṛmbhikāḥ |</l>
            <l>AHS1.7.064c/ jāḍya.glāni.bhramā.pakti.tandrā rogāś ca vāta.jāḥ ||
              64 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.064v/ 7.64cv jāḍyaṁ glāni.bhramā.pakti.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.064+1a/ kapho 'lpo vāyunoddhūto dhamanīḥ sannirudhya tu
              |</l>
            <l>AHS1.7.064+1c/ kuryāt sañjñāpahāṁ tandrāṁ dāruṇāṁ moha.kāriṇīm ||
              64+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.064+2a/ unmīlita.vinirbhugne parivartita.tārake |</l>
            <l>AHS1.7.064+2c/ bhavatas tatra nayane srute lulita.pakṣmaṇī ||
              64+2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.064+3ab/ ardha.tri.rātrāt sā sādhyā na sā sādhyā tataḥ
              param || 64+3ab ||</l>
          </lg>
          <pb n="55"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.065a/ yathā.kālam ato nidrāṁ rātrau seveta sātmyataḥ |</l>
            <l>AHS1.7.065c/ a.sātmyāj jāgarād ardhaṁ prātaḥ svapyād a.bhukta.vān
              || 65 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.065v/ 7.65cv a.sātmya.jāgarād ardhaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.066a/ śīlayen manda.nidras tu kṣīra.madya.rasān dadhi
              |</l>
            <l>AHS1.7.066c/ abhyaṅgodvartana.snāna.mūrdha.karṇākṣi.tarpaṇam ||
              66 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.067a/ kāntā.bāhu.latāśleṣo nirvṛtiḥ kṛta.kṛtya.tā |</l>
            <l>AHS1.7.067c/ mano.'nukūlā viṣayāḥ kāmaṁ nidrā.sukha.pradāḥ || 67
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.068a/ brahma.carya.rater grāmya.sukha.niḥ.spṛha.cetasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.068c/ nidrā santoṣa.tṛptasya svaṁ kālaṁ nātivartate || 68
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.069a/ grāmya.dharme tyajen nārīm an.uttānāṁ rajasvalām
              |</l>
            <l>AHS1.7.069c/ a.priyām a.priyācārāṁ duṣṭa.saṅkīrṇa.mehanām || 69
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.070a/ ati.sthūla.kṛśām sūtāṁ garbhiṇīm anya.yoṣitam |</l>
            <l>AHS1.7.070c/ varṇinīm anya.yoniṁ ca guru.deva.nṛpālayam || 70 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.070v/
                7.70bv garbhiṇīm anya.yoṣitām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.071a/ caitya.śmaśānāyatana.catvarāmbu.catuṣ.patham |</l>
            <l>AHS1.7.071c/ parvāṇy an.aṅgaṁ divasaṁ śiro.hṛdaya.tāḍanam || 71
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.072a/ aty.āśito '.dhṛtiḥ kṣud.vān duḥ.sthitāṅgaḥ pipāsitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.072c/ bālo vṛddho 'nya.vegārtas tyajed rogī ca maithunam
              || 72 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.073a/ seveta kāmataḥ kāmaṁ tṛpto vājī.kṛtām hime |</l>
            <l>AHS1.7.073c/ try.ahād vasanta.śaradoḥ pakṣād varṣā.nidāghayoḥ ||
              73 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.073v/ 7.73bv tṛpto vājī.karair hime 7.73bv tṛpto
                vājī.kṛtair hime 7.73cv dvy.ahād vasanta.śaradoḥ 7.73dv pakṣād
                vṛṣṭi.nidāghayoḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.074a/ bhrama.klamoru.daurbalya.bala.dhātv.indriya.kṣayāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.074c/ a.parva.maraṇaṁ ca syād anya.thā gacchataḥ striyam
              || 74 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.7.074v/ 7.74av bhrama.klamoru.daurbalyaṁ 7.74bv
                bala.dhātv.indriya.kṣayaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="56"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.075a/ smṛti.medhāyur.ārogya.puṣṭīndriya.yaśo.balaiḥ |</l>
            <l>AHS1.7.075c/ adhikā manda.jaraso bhavanti strīṣu saṁyatāḥ || 75
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.7.075v/
                7.75dv bhavanti strīṣu saṁyutāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.076a/
              snānānulepana.himānila.khaṇḍa.khādya.śītāmbu.dugdha.rasa.yūṣa.surā.prasannāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.7.076c/ seveta cānu śayanaṁ viratau ratasya tasyaivam āśu
              vapuṣaḥ punar eti dhāma || 76 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.7.077a/ śruta.carita.samṛddhe karma.dakṣe dayālau bhiṣaji
              nir.anubandhaṁ deha.rakṣāṁ niveśya |</l>
            <l>AHS1.7.077c/ bhavati vipula.tejaḥ.svāsthya.kīrti.prabhāvaḥ
              sva.kuśala.phala.bhogī bhūmi.pālaś cirāyuḥ || 77 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="8" type="chapter">
          <head>Chapter 8 :: Athamātrāśitīyādhyāyo 'ṣṭamaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 68-74</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.001a/ mātrāśī sarva.kālaṁ syān mātrā hy agneḥ pravartikā
              |</l>
            <l>AHS1.8.001c/ mātrāṁ dravyāṇy apekṣante gurūṇy api laghūny api ||
              1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.002a/ gurūṇām ardha.sauhityaṁ laghūnāṁ nāti.tṛpta.tā |</l>
            <l>AHS1.8.002c/ mātrā.pramāṇaṁ nirdiṣṭaṁ sukhaṁ yāvad vijīryati || 2
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.002v/
                8.2dv sukhaṁ yāvad dhi jīryate</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.003a/ bhojanaṁ hīna.mātraṁ tu na balopacayaujase |</l>
            <l>AHS1.8.003c/ sarveṣāṁ vāta.rogāṇāṁ hetu.tāṁ ca prapadyate || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.004a/ ati.mātraṁ punaḥ sarvān āśu doṣān prakopayet |</l>
            <l>AHS1.8.004c/ pīḍyamānā hi vātādyā yuga.pat tena kopitāḥ || 4 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.004v/
                8.4cv sampīḍyamānā vātādyā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.005a/ āmenānnena duṣṭena tad evāviśya kurvate |</l>
            <l>AHS1.8.005c/ viṣṭambhayanto 'lasakaṁ cyāvayanto viṣūcikām || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.006a/ adharottara.mārgābhyāṁ sahasaivā.jitātmanaḥ |</l>
            <l>AHS1.8.006c/ prayāti nordhvaṁ nādhas.tād āhāro na ca pacyate || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.007a/ āmāśaye 'lasī.bhūtas tena so 'lasakaḥ smṛtaḥ |</l>
            <l>AHS1.8.007c/ vividhair vedanodbhedair vāyv.ādi.bhṛśa.kopataḥ || 7
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="57"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.008a/ sūcībhir iva gātrāṇi vidhyatīti viṣūcikā |</l>
            <l>AHS1.8.008c/ tatra śūla.bhramānāha.kampa.stambhādayo 'nilāt || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.009a/ pittāj jvarātisārāntar.dāha.tṛṭ.pralayādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.8.009c/ kaphāc chardy.aṅga.guru.tā.vāk.saṅga.ṣṭhīvanādayaḥ
              || 9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.010a/ viśeṣād dur.balasyālpa.vahner vega.vidhāriṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.8.010c/ pīḍitaṁ mārutenānnaṁ śleṣmaṇā ruddham antarā || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.011a/ alasaṁ kṣobhitaṁ doṣaiḥ śalya.tvenaiva saṁsthitam
              |</l>
            <l>AHS1.8.011c/ śūlādīn kurute tīvrāṁś chardy.atīsāra.varjitān || 11
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.011v/
                8.11bv śalya.tveneva saṁsthitam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.012a/ so 'laso 'ty.artha.duṣṭās tu doṣā
              duṣṭāma.baddha.khāḥ |</l>
            <l>AHS1.8.012c/ yāntas tiryak tanuṁ sarvāṁ daṇḍa.vat stambhayanti
              cet || 12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.013a/ daṇḍakālasakaṁ nāma taṁ tyajed āśu.kāriṇam |</l>
            <l>AHS1.8.013c/ viruddhādhyaśanā.jīrṇa.śīlino viṣa.lakṣaṇam || 13
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.014a/ āma.doṣaṁ mahā.ghoraṁ varjayed viṣa.sañjñakam |</l>
            <l>AHS1.8.014c/ viṣa.rūpāśu.kāri.tvād viruddhopakrama.tvataḥ || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.015a/ athāmam alasī.bhūtaṁ sādhyaṁ tvaritam ullikhet |</l>
            <l>AHS1.8.015c/ pītvā sogrā.paṭu.phalaṁ vāry uṣṇaṁ yojayet tataḥ ||
              15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.016a/ svedanaṁ phala.vartiṁ ca mala.vātānulomanīm |</l>
            <l>AHS1.8.016c/ nāmyamānāni cāṅgāni bhṛśaṁ svinnāni veṣṭayet || 16
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.016v/
                8.16bv mala.doṣānulomanīm</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.016.1+1a/ madanaṁ pippalī kuṣṭhaṁ vacā gaurāś ca sarṣapāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.8.016.1+1c/ guḍa.kṣāra.samāyuktā phala.vartiḥ praśasyate ||
              16.1+1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="58"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.017a/ viṣūcyām ati.vṛddhāyāṁ pārṣṇyor dāhaḥ praśasyate
              |</l>
            <l>AHS1.8.017c/ tad.ahaś copavāsyainaṁ virikta.vad upācaret || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.018a/ tīvrārtir api nā.jīrṇī pibec chūla.ghnam auṣadham
              |</l>
            <l>AHS1.8.018c/ āma.sanno 'nalo nālaṁ paktuṁ doṣauṣadhāśanam || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.019a/ nihanyād api caiteṣāṁ vibhramaḥ sahasāturam |</l>
            <l>AHS1.8.019c/ jīrṇāśane tu bhaiṣajyaṁ yuñjyāt stabdha.gurūdare ||
              19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.019v/ 8.19bv vyāpattiḥ sahasāturam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.020a/ doṣa.śeṣasya pākārtham agneḥ sandhukṣaṇāya ca |</l>
            <l>AHS1.8.020c/ śāntir āma.vikārāṇāṁ bhavati tv apatarpaṇāt || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.021a/ tri.vidhaṁ tri.vidhe doṣe tat samīkṣya prayojayet
              |</l>
            <l>AHS1.8.021c/ tatrālpe laṅghanaṁ pathyaṁ madhye laṅghana.pācanam
              || 21 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.021v/ 8.21bv tat samīkṣya prakalpayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.022a/ prabhūte śodhanaṁ tad dhi mūlād unmūlayen malān
              |</l>
            <l>AHS1.8.022c/ evam anyān api vyādhīn sva.nidāna.viparyayāt || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.023a/ cikitsed anubandhe tu sati hetu.viparyayam |</l>
            <l>AHS1.8.023c/ tyaktvā yathā.yathaṁ vaidyo yuñjyād
              vyādhi.viparyayam || 23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.024a/ tad.artha.kāri vā pakve doṣe tv iddhe ca pāvake
              |</l>
            <l>AHS1.8.024c/ hitam abhyañjana.sneha.pāna.vasty.ādi yuktitaḥ || 24
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.024v/
                8.24bv doṣe vṛddhe ca pāvake 8.24bv doṣe tv ṛddhe tu
                pāvake</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.025a/ a.jīrṇaṁ ca kaphād āmaṁ tatra śopho 'kṣi.gaṇḍayoḥ
              |</l>
            <l>AHS1.8.025c/ sadyo.bhukta ivodgāraḥ prasekotkleśa.gauravam || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.026a/ viṣṭabdham anilāc chūla.vibandhādhmāna.sāda.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.8.026c/ pittād vidagdhaṁ tṛṇ.moha.bhramāmlodgāra.dāha.vat ||
              26 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.026v/ 8.26dv .bhramāmlodgāra.dāha.kṛt</note></l>
          </lg>
          <pb n="59"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.027a/ laṅghanaṁ kāryam āme tu viṣṭabdhe svedanaṁ bhṛśam
              |</l>
            <l>AHS1.8.027c/ vidagdhe vamanaṁ yad vā yathāvasthaṁ hitaṁ bhavet ||
              27 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.027v/ 8.27dv yathāvasthaṁ hitaṁ bhajet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.028a/ garīyaso bhavel līnād āmād eva vilambikā |</l>
            <l>AHS1.8.028c/ kapha.vātānubaddhāma.liṅgā tat.sama.sādhanā || 28 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.028v/
                8.28cv kapha.vātānuviddhāma.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.029a/ a.śraddhā hṛd.vyathā śuddhe 'py udgāre rasa.śeṣataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.8.029c/ śayīta kiñ.cid evātra sarvaś cān.āśito divā || 29 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.029v/
                8.29dv sarvaś cān.aśito divā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.030a/ svapyād a.jīrṇī sañjāta.bubhukṣo 'dyān mitaṁ laghu
              |</l>
            <l>AHS1.8.030c/ vibandho 'ti.pravṛttir vā glānir māruta.mūḍha.tā ||
              30 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.030v/ 8.30dv glānir māruta.śūla.tā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.031a/ a.jīrṇa.liṅgaṁ sāmānyaṁ viṣṭambho gauravaṁ bhramaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.8.031c/ na cāti.mātram evānnam āma.doṣāya kevalam || 31
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.032a/ dviṣṭa.viṣṭambhi.dagdhāma.guru.rūkṣa.himā.śuci |</l>
            <l>AHS1.8.032c/ vidāhi śuṣkam aty.ambu.plutaṁ cānnaṁ na jīryati ||
              32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.033a/ upataptena bhuktaṁ ca śoka.krodha.kṣud.ādibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.8.033c/ miśraṁ pathyam a.pathyaṁ ca bhuktaṁ samaśanaṁ matam
              || 33 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.033v/ 8.33bv śoka.krodha.kṣudhādibhiḥ 8.33bv
                krodha.śoka.bhayādibhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.034a/ vidyād adhyaśanaṁ bhūyo bhuktasyopari bhojanam |</l>
            <l>AHS1.8.034c/ a.kāle bahu cālpaṁ vā bhuktaṁ tu viṣamāśanam || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.035a/ trīṇy apy etāni mṛtyuṁ vā ghorān vyādhīn sṛjanti vā
              |</l>
            <l>AHS1.8.035c/ kāle sātmyaṁ śuci hitaṁ snigdhoṣṇaṁ laghu tan.manāḥ
              || 35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.036a/ ṣaḍ.rasaṁ madhura.prāyaṁ nāti.druta.vilambitam |</l>
            <l>AHS1.8.036c/ snātaḥ kṣud.vān vivikta.stho dhauta.pāda.karānanaḥ
              || 36 ||</l>
          </lg>
          <pb n="60"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.037a/ tarpayitvā pitṝn devān atithīn bālakān gurūn |</l>
            <l>AHS1.8.037c/ pratyavekṣya tiraśco 'pi pratipanna.parigrahān || 37
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.038a/ samīkṣya samyag ātmānam a.nindann a.bruvan dravam
              |</l>
            <l>AHS1.8.038c/ iṣṭam iṣṭaiḥ sahāśnīyāc chuci.bhakta.janāhṛtam || 38
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.039a/ bhojanaṁ tṛṇa.keśādi.juṣṭam uṣṇī.kṛtaṁ punaḥ |</l>
            <l>AHS1.8.039c/ śākāvarānna.bhūyiṣṭham aty.uṣṇa.lavaṇaṁ tyajet || 39
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.040a/ kilāṭa.dadhi.kūcīkā.kṣāra.śuktāma.mūlakam |</l>
            <l>AHS1.8.040c/ kṛśa.śuṣka.varāhāvi.go.matsya.mahiṣāmiṣam || 40 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.040v/
                8.40bv .kṣāra.śuktāmla.mūlakam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.041a/ māṣa.niṣpāva.śālūka.bisa.piṣṭa.virūḍhakam |</l>
            <l>AHS1.8.041c/ śuṣka.śākāni yavakān phāṇitaṁ ca na śīlayet || 41 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.041v/
                8.41bv .tila.piṣṭa.virūḍhakam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.042a/ śīlayec chāli.godhūma.yava.ṣaṣṭika.jāṅgalam |</l>
            <l>AHS1.8.042c/ suniṣaṇṇaka.jīvantī.bāla.mūlaka.vāstukam || 42
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.043a/ pathyāmalaka.mṛdvīkā.paṭolī.mudga.śarkarāḥ |</l>
            <l>AHS1.8.043c/ ghṛta.divyodaka.kṣīra.kṣaudra.dāḍima.saindhavam ||
              43 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.044a/ tri.phalāṁ madhu.sarpirbhyāṁ niśi netra.balāya ca
              |</l>
            <l>AHS1.8.044c/ svāsthyānuvṛtti.kṛd yac ca rogoccheda.karaṁ ca yat
              || 44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.045a/ bisekṣu.moca.cocāmra.modakotkārikādikam |</l>
            <l>AHS1.8.045c/ adyād dravyaṁ guru snigdhaṁ svādu mandaṁ sthiraṁ
              puraḥ || 45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.046a/ viparītam ataś cānte madhye 'mla.lavaṇotkaṭam |</l>
            <l>AHS1.8.046c/ annena kukṣer dvāv aṁśau pānenaikaṁ prapūrayet || 46
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="61"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.047a/ āśrayaṁ pavanādīnāṁ caturtham avaśeṣayet |</l>
            <l>AHS1.8.047c/ anu.pānaṁ himaṁ vāri yava.godhūmayor hitam || 47
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.048a/ dadhni madye viṣe kṣaudre koṣṇaṁ piṣṭa.mayeṣu tu
              |</l>
            <l>AHS1.8.048c/ śāka.mudgādi.vikṛtau mastu.takrāmla.kāñjikam || 48
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.048v/
                8.48bv koṣṇaṁ piṣṭa.mayeṣu ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.049a/ surā kṛśānāṁ puṣṭy.arthaṁ sthūlānāṁ tu madhūdakam
              |</l>
            <l>AHS1.8.049c/ śoṣe māṁsa.raso madyaṁ māṁse sv.alpe ca pāvake || 49
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.8.049v/
                8.49bv sthūlānāṁ ca madhūdakam 8.49dv māṁseṣv alpe ca
                pāvake</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.050a/
              vyādhy.auṣadhādhva.bhāṣya.strī.laṅghanātapa.karmabhiḥ |</l>
            <l>AHS1.8.050c/ kṣīṇe vṛddhe ca bāle ca payaḥ pathyaṁ yathāmṛtam ||
              50 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.050v/ 8.50av vyādhy.auṣadhādhva.bhāra.strī.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.051a/ viparītaṁ yad annasya guṇaiḥ syād a.virodhi ca |</l>
            <l>AHS1.8.051c/ anu.pānaṁ samāsena sarva.dā tat praśasyate || 51
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.052a/ anu.pānaṁ karoty ūrjāṁ tṛptiṁ vyāptiṁ dṛḍhāṅga.tām
              |</l>
            <l>AHS1.8.052c/ anna.saṅghāta.śaithilya.viklitti.jaraṇāni ca || 52
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.053a/ nordhva.jatru.gada.śvāsa.kāsoraḥ.kṣata.pīnase |</l>
            <l>AHS1.8.053c/ gīta.bhāṣya.prasaṅge ca svara.bhede ca tad dhitam ||
              53 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.054a/ praklinna.deha.mehākṣi.gala.roga.vraṇāturāḥ |</l>
            <l>AHS1.8.054c/ pānaṁ tyajeyuḥ sarvaś ca bhāṣyādhva.śayanaṁ tyajet
              || 54 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.8.055ab/ pītvā bhuktvātapaṁ vahniṁ yānaṁ plavana.vāhanam ||
              55ab ||</l>
            <l>AHS1.8.055c/ prasṛṣṭe viṇ.mūtre hṛdi su.vi.male doṣe sva.patha.ge
              || 55c ||</l>
            <l>AHS1.8.055d/ viśuddhe codgāre kṣud.upagamane vāte 'nusarati ||
              55d ||</l>
            <l>AHS1.8.055e/ tathāgnāv udrikte viśada.karaṇe dehe ca su.laghau ||
              55e ||</l>
            <l>AHS1.8.055f/ prayuñjītāhāraṁ vidhi.niyamitaṁ kālaḥ sa hi mataḥ ||
              55f || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.8.055v/ 8.55fv prayuñjītāhāraṁ vidhi.niyamitaḥ kālaḥ sa hi
                mataḥ</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="9" type="chapter">
          <head>Chapter 9 :: Athadravyādivijñānīyādhyāyo navamaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 74-80</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.001a/ dravyam eva rasādīnāṁ śreṣṭhaṁ te hi tad.āśrayāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.9.001c/ pañca.bhūtātmakaṁ tat tu kṣmām adhiṣṭhāya jāyate ||
              1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="62"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.002a/ ambu.yony.agni.pavana.nabhasām samavāyataḥ |</l>
            <l>AHS1.9.002c/ tan.nirvṛttir viśeṣaś ca vyapadeśas tu bhūyasā || 2
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.9.002v/
                9.2dv vyapadeśaś ca bhūyasā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.003a/ tasmān naika.rasaṁ dravyaṁ bhūta.saṅghāta.sambhavāt
              |</l>
            <l>AHS1.9.003c/ naika.doṣās tato rogās tatra vyakto rasaḥ smṛtaḥ ||
              3 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.9.003v/ 9.3av tan naika.bhūta.jaṁ dravyaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.004a/ a.vyakto 'nu.rasaḥ kiñ.cid ante vyakto 'pi ceṣyate
              |</l>
            <l>AHS1.9.004c/ gurv.ādayo guṇā dravye pṛthivy.ādau rasāśraye || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.005a/ raseṣu vyapadiśyante sāhacaryopacārataḥ |</l>
            <l>AHS1.9.005c/ tatra dravyaṁ guru.sthūla.sthira.gandha.guṇolbaṇam
              || 5 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.006a/ pārthivaṁ gaurava.sthairya.saṅghātopacayāvaham |</l>
            <l>AHS1.9.006c/ drava.śīta.guru.snigdha.manda.sāndra.rasolbaṇam || 6
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.9.006v/
                9.6dv .manda.sāndra.guṇolbaṇam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.007a/ āpyaṁ snehana.viṣyanda.kleda.prahlāda.bandha.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.9.007c/ rūkṣa.tīkṣṇoṣṇa.viśada.sūkṣma.rūpa.guṇolbaṇam || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.008a/ āgneyaṁ dāha.bhā.varṇa.prakāśa.pavanātmakam |</l>
            <l>AHS1.9.008c/ vāyavyaṁ rūkṣa.viśada.laghu.sparśa.guṇolbaṇam || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.009a/ raukṣya.lāghava.vaiśadya.vicāra.glāni.kārakam |</l>
            <l>AHS1.9.009c/ nābhasaṁ sūkṣma.viśada.laghu.śabda.guṇolbaṇam || 9
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.9.009v/
                9.9bv .vicāra.glapanātmakam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.010a/ sauṣirya.lāghava.karaṁ jagaty evam an.auṣadham |</l>
            <l>AHS1.9.010c/ na kiñ.cid vidyate dravyaṁ vaśān nānārtha.yogayoḥ ||
              10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.011a/ dravyam ūrdhva.gamaṁ tatra prāyo 'gni.pavanotkaṭam
              |</l>
            <l>AHS1.9.011c/ adho.gāmi ca bhūyiṣṭhaṁ bhūmi.toya.guṇādhikam || 11
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="63"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.012a/ iti dravyaṁ rasān bhedair uttara.tropadekṣyate |</l>
            <l>AHS1.9.012c/ vīryaṁ punar vadanty eke guru snigdhaṁ himaṁ mṛdu ||
              12 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.9.012v/ 9.12av iti dravyaṁ raso bhedair</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.013a/ laghu rūkṣoṣṇa.tīkṣṇaṁ ca tad evaṁ matam aṣṭa.dhā
              |</l>
            <l>AHS1.9.013c/ carakas tv āha vīryaṁ tat kriyate yena yā kriyā ||
              13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.9.013v/ 9.13cv carakas tv āha vīryaṁ tu 9.13dv yena yā
                kriyate kriyā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.014a/ nā.vīryaṁ kurute kiñ.cit sarvā vīrya.kṛtā hi sā
              |</l>
            <l>AHS1.9.014c/ gurv.ādiṣv eva vīryākhyā tenānv.artheti varṇyate ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.015a/ samagra.guṇa.sāreṣu śakty.utkarṣa.vivartiṣu |</l>
            <l>AHS1.9.015c/ vyavahārāya mukhya.tvād bahv.agra.grahaṇād api || 15
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.9.015v/
                9.15av samagra.guṇa.sāra.tvāc 9.15bv
                chakty.utkarṣa.vivartanāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.016a/ ataś ca viparīta.tvāt sambhavaty api naiva sā |</l>
            <l>AHS1.9.016c/ vivakṣyate rasādyeṣu vīryaṁ gurv.ādayo hy ataḥ || 16
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.017a/ uṣṇaṁ śītaṁ dvi.dhaivānye vīryam ācakṣate 'pi ca
              |</l>
            <l>AHS1.9.017c/ nānātmakam api dravyam agnī.ṣomau mahā.balau || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.018a/ vyaktā.vyaktaṁ jagad iva nātikrāmati jātu cit |</l>
            <l>AHS1.9.018c/ tatroṣṇaṁ bhrama.tṛḍ.glāni.sveda.dāhāśu.pāki.tāḥ ||
              18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.9.018v/ 9.18av vyaktā.vyaktaṁ jagad idaṁ 9.18av
                vyaktāvyaktaṁ yathā viśvaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.019a/ śamaṁ ca vāta.kaphayoḥ karoti śiśiraṁ punaḥ |</l>
            <l>AHS1.9.019c/ hlādanaṁ jīvanaṁ stambhaṁ prasādaṁ rakta.pittayoḥ ||
              19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.020a/ jāṭhareṇāgninā yogād yad udeti rasāntaram |</l>
            <l>AHS1.9.020c/ rasānāṁ pariṇāmānte sa vipāka iti smṛtaḥ || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.021a/ svāduḥ paṭuś ca madhuram amlo 'mlaṁ pacyate rasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.9.021c/ tiktoṣaṇa.kaṣāyāṇāṁ vipākaḥ prāya.śaḥ kaṭuḥ || 21
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="64"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.022a/ rasair asau tulya.phalas tatra dravyaṁ śubhā.śubham
              |</l>
            <l>AHS1.9.022c/ kiñ.cid rasena kurute karma pākena cāparam || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.023a/ guṇāntareṇa vīryeṇa prabhāveṇaiva kiñ.ca.na |</l>
            <l>AHS1.9.023c/ yad yad dravye rasādīnāṁ bala.vat.tvena vartate ||
              23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.024a/ abhibhūyetarāṁs tat tat kāraṇa.tvaṁ prapadyate |</l>
            <l>AHS1.9.024c/ viruddha.guṇa.saṁyoge bhūyasālpaṁ hi jīyate || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.025a/ rasaṁ vipākas tau vīryaṁ prabhāvas tāny apohati
              |</l>
            <l>AHS1.9.025c/ bala.sāmye rasādīnām iti naisargikaṁ balam || 25 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.9.025v/
                9.25bv prabhāvas tān vyapohati</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.026a/ rasādi.sāmye yat karma viśiṣṭaṁ tat prabhāva.jam
              |</l>
            <l>AHS1.9.026c/ dantī rasādyais tulyāpi citrakasya virecanī || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.027a/ madhukasya ca mṛdvīkā ghṛtaṁ kṣīrasya dīpanam |</l>
            <l>AHS1.9.027c/ iti sāmānyataḥ karma dravyādīnāṁ punaś ca tat || 27
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.028a/ vicitra.pratyayārabdha.dravya.bhedena bhidyate |</l>
            <l>AHS1.9.028c/ svādur guruś ca godhūmo vāta.jid vāta.kṛd yavaḥ ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.9.028ū̆/ uṣṇā matsyāḥ payaḥ śītaṁ kaṭuḥ siṁho na śūkaraḥ ||
              28ū̆ ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="10" type="chapter">
          <head>Chapter 10 :: Atharasabhedīyādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 80-84</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.001a/
              kṣmāmbho.'gni.kṣmāmbu.tejaḥ.kha.vāyv.agny.anila.go.'nilaiḥ |</l>
            <l>AHS1.10.001c/ dvayolbaṇaiḥ kramād bhūtair madhurādi.rasodbhavaḥ
              || 1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.002a/ teṣāṁ vidyād rasaṁ svāduṁ yo vaktram anulimpati
              |</l>
            <l>AHS1.10.002c/ āsvādyamāno dehasya hlādano 'kṣa.prasādanaḥ || 2 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.10.002v/
                10.2bv yo vaktram upalimpati</note></l>
          </lg>
          <pb n="65"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.003a/ priyaḥ pipīlikādīnām amlaḥ kṣālayate mukham |</l>
            <l>AHS1.10.003c/ harṣaṇo roma.dantānām akṣi.bhruva.nikocanaḥ || 3 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.10.003v/
                10.3bv amlaḥ srāvayate mukham</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.004a/ lavaṇaḥ syandayaty āsyaṁ kapola.gala.dāha.kṛt |</l>
            <l>AHS1.10.004c/ tikto viśadayaty āsyaṁ rasanaṁ pratihanti ca || 4
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.004v/ 10.4dv rasanāṁ pratihanti ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.005a/ udvejayati jihvāgraṁ kurvaṁś cimicimāṁ kaṭuḥ |</l>
            <l>AHS1.10.005c/ srāvayaty akṣi.nāsāsyaṁ kapolaṁ dahatīva ca || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.006a/ kaṣāyo jaḍayej jihvāṁ kaṇṭha.sroto.vibandha.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.10.006c/ rasānām iti rūpāṇi karmāṇi madhuro rasaḥ || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.007a/ ā.janma.sātmyāt kurute dhātūnāṁ prabalaṁ balam
              |</l>
            <l>AHS1.10.007c/ bāla.vṛddha.kṣata.kṣīṇa.varṇa.keśendriyaujasām || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.008a/ praśasto bṛṁhaṇaḥ kaṇṭhyaḥ stanya.sandhāna.kṛd
              guruḥ |</l>
            <l>AHS1.10.008c/ āyuṣyo jīvanaḥ snigdhaḥ pittānila.viṣāpahaḥ || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.009a/ kurute 'ty.upayogena sa medaḥ.śleṣma.jān gadān
              |</l>
            <l>AHS1.10.009c/ sthaulyāgni.sāda.sannyāsa.meha.gaṇḍārbudādikān || 9
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.009v/ 10.9bv sa medaḥ.kapha.jān gadān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.010a/ amlo 'gni.dīpti.kṛt snigdho hṛdyaḥ pācana.rocanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.10.010c/ uṣṇa.vīryo hima.sparśaḥ prīṇanaḥ kledano laghuḥ ||
              10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.010v/ 10.10cv uṣṇa.vīryo himaḥ sparśe 10.10dv prīṇano
                bhedano laghuḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.011a/ karoti kapha.pittāsraṁ mūḍha.vātānulomanaḥ |</l>
            <l>AHS1.10.011c/ so 'ty.abhyastas tanoḥ kuryāc chaithilyaṁ timiraṁ
              bhramam || 11 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.10.011v/ 10.11bv
              mūḍha.vātānulomanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.012a/ kaṇḍū.pāṇḍu.tva.vīsarpa.śopha.visphoṭa.tṛḍ.jvarān
              |</l>
            <l>AHS1.10.012c/ lavaṇaḥ stambha.saṅghāta.bandha.vidhmāpano 'gni.kṛt
              || 12 ||</l>
          </lg>
          <pb n="66"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.013a/ snehanaḥ svedanas tīkṣṇo rocanaś cheda.bheda.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.10.013c/ so 'ti.yukto 'sra.pavanaṁ khalatiṁ palitaṁ valīm ||
              13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.014a/ tṛṭ.kuṣṭha.viṣa.vīsarpān janayet kṣapayed balam
              |</l>
            <l>AHS1.10.014c/ tiktaḥ svayam a.rociṣṇur a.ruciṁ kṛmi.tṛḍ.viṣam ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.015a/ kuṣṭha.mūrchā.jvarotkleśa.dāha.pitta.kaphāñ jayet
              |</l>
            <l>AHS1.10.015c/ kleda.medo.vasā.majja.śakṛn.mūtropaśoṣaṇaḥ || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.016a/ laghur medhyo himo rūkṣaḥ stanya.kaṇṭha.viśodhanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.10.016c/ dhātu.kṣayānila.vyādhīn ati.yogāt karoti saḥ || 16
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.016v/ 10.16cv dhātu.kṣayaṁ cala.vyādhīn</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.017a/ kaṭur galāmayodarda.kuṣṭhālasaka.śopha.jit |</l>
            <l>AHS1.10.017c/ vraṇāvasādanaḥ sneha.medaḥ.kledopaśoṣaṇaḥ || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.018a/ dīpanaḥ pācano rucyaḥ śodhano 'nnasya śoṣaṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.10.018c/ chinatti bandhān srotāṁsi vivṛṇoti kaphāpahaḥ || 18
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.018v/ 10.18bv śodhano 'nnasya hāṣaṇaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.019a/ kurute so 'ti.yogena tṛṣṇāṁ śukra.bala.kṣayam |</l>
            <l>AHS1.10.019c/ mūrchām ākuñcanaṁ kampaṁ kaṭī.pṛṣṭhādiṣu vyathām ||
              19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.019v/ 10.19av kurute so 'ti.vegena</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.020a/ kaṣāyaḥ pitta.kapha.hā gurur asra.viśodhanaḥ |</l>
            <l>AHS1.10.020c/ pīḍano ropaṇaḥ śītaḥ kleda.medo.viśoṣaṇaḥ || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.021a/ āma.saṁstambhano grāhī rūkṣo 'ti tvak.prasādanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.10.021c/ karoti śīlitaḥ so 'ti viṣṭambhādhmāna.hṛd.rujaḥ ||
              21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.022a/ tṛṭ.kārśya.pauruṣa.bhraṁśa.sroto.rodha.mala.grahān
              |</l>
            <l>AHS1.10.022c/ ghṛta.hema.guḍākṣoṭa.moca.coca.parūṣakam || 22 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.10.022v/
                10.22bv .sroto.rodha.gala.grahān 10.22bv
                .sroto.bandha.mala.grahān</note></l>
          </lg>
          <pb n="67"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.023a/ abhīru.vīrā.panasa.rājādana.balā.trayam |</l>
            <l>AHS1.10.023c/ mede catasraḥ parṇinyo jīvantī jīvakarṣabhau || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.024a/ madhūkaṁ madhukaṁ bimbī vidārī śrāvaṇī.yugam |</l>
            <l>AHS1.10.024c/ kṣīraśuklā tukākṣīrī kṣīriṇyau kāśmarī sahe || 24
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.024v/ 10.24cv kṣīraśuklā tavakṣīrī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.025a/ kṣīrekṣu.gokṣura.kṣaudra.drākṣādir madhuro gaṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.10.025c/ amlo dhātrī.phalāmlīkā.mātuluṅgāmla.vetasam || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.026a/ dāḍimaṁ rajataṁ takraṁ cukraṁ pālevataṁ dadhi |</l>
            <l>AHS1.10.026c/ āmram āmrātakaṁ bhavyaṁ kapitthaṁ karamardakam ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.026+1a/ vṛkṣāmla.kola.likuca.kośāmlātaka.dhanvanam |</l>
            <l>AHS1.10.026+1c/ mastu.dhānyāmla.madyāni jambīraṁ tila.kaṇṭakam ||
              26+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.027a/ varaṁ sauvarcalaṁ kṛṣṇaṁ viḍaṁ sāmudram audbhidam
              |</l>
            <l>AHS1.10.027c/ romakaṁ pāṁsu.jaṁ sīsaṁ kṣāraś ca lavaṇo gaṇaḥ ||
              27 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.027v/ 10.27dv kṣārāś ca lavaṇo gaṇaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.028a/ tiktaḥ paṭolī trāyantī vālakośīra.candanam |</l>
            <l>AHS1.10.028c/ bhūnimba.nimba.kaṭukā.tagarāguru.vatsakam || 28
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.029a/ naktamāla.dvi.rajanī.musta.mūrvāṭarūṣakam |</l>
            <l>AHS1.10.029c/ pāṭhāpāmārga.kāṁsyāyo.guḍūcī.dhanvayāsakam || 29
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.030a/ pañca.mūlaṁ mahad vyāghryau viśālātiviṣā vacā |</l>
            <l>AHS1.10.030c/ kaṭuko hiṅgu.marica.kṛmijit.pañca.kolakam || 30 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.10.030v/
                10.30cv kaṭuko hiṅgu.maricaṁ 10.30dv
                kṛmijit.pañca.kolakam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.031a/ kuṭherādyā haritakāḥ pittaṁ mūtram aruṣkaram |</l>
            <l>AHS1.10.031c/ vargaḥ kaṣāyaḥ pathyākṣaṁ śirīṣaḥ khadiro madhu ||
              31 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.031v/ 10.31bv pittaṁ mūtram aruṣkaraḥ 10.31cv vargaḥ
                kaṣāyaḥ pathyākṣaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="68"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.032a/ kadambodumbaraṁ muktā.pravālāñjana.gairikam |</l>
            <l>AHS1.10.032c/ bālaṁ kapitthaṁ kharjūraṁ bisa.padmotpalādi ca ||
              32 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.032v/ 10.32dv bisa.padmotpalāni ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.033a/ madhuraṁ śleṣmalaṁ prāyo jīrṇāc chāli.yavād ṛte
              |</l>
            <l>AHS1.10.033c/ mudgād godhūmataḥ kṣaudrāt sitāyā jāṅgalāmiṣāt ||
              33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.034a/ prāyo 'mlaṁ pitta.jananaṁ dāḍimāmalakād ṛte |</l>
            <l>AHS1.10.034c/ a.pathyaṁ lavaṇaṁ prāyaś cakṣuṣo 'nya.tra
              saindhavāt || 34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.035a/ tiktaṁ kaṭu ca bhūyiṣṭham a.vṛṣyaṁ vāta.kopanam
              |</l>
            <l>AHS1.10.035c/ ṛte 'mṛtā.paṭolībhyāṁ śuṇṭhī.kṛṣṇā.rasonataḥ || 35
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.036a/ kaṣāyaṁ prāya.śaḥ śītaṁ stambhanaṁ cābhayāṁ vinā
              |</l>
            <l>AHS1.10.036c/ rasāḥ kaṭv.amla.lavaṇā vīryeṇoṣṇā yathottaram || 36
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.036v/ 10.36bv stambhanaṁ cābhayāmṛte</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.037a/ tiktaḥ kaṣāyo madhuras tad.vad eva ca śītalāḥ |</l>
            <l>AHS1.10.037c/ tiktaḥ kaṭuḥ kaṣāyaś ca rūkṣā baddha.malās tathā ||
              37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.038a/ paṭv.amla.madhurāḥ snigdhāḥ sṛṣṭa.viṇ.mūtra.mārutāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.10.038c/ paṭoḥ kaṣāyas tasmāc ca madhuraḥ paramaṁ guruḥ ||
              38 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.039a/ laghur amlaḥ kaṭus tasmāt tasmād api ca tiktakaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.10.039c/ saṁyogāḥ sapta.pañcāśat kalpanā tu tri.ṣaṣṭi.dhā ||
              39 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.039.1+1a/ lavaṇād amla.madhurau kāryau syātāṁ
              yathā.kramam |</l>
            <l>AHS1.10.039.1+1c/ vāyor nir.anubandhasya pāka.śānti.pravṛttaye ||
              39.1+1 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.039.1+1v/ 10.39.1+1dv pāka.śānti.prasaktaye</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.039.1+2a/ prāk tikto madhuraḥ paścāt kaṣāyo 'nte
              vidhīyate |</l>
            <l>AHS1.10.039.1+2c/ taiḥ pittaṁ śamam abhyeti
              pakvācchī.kṛta.piṇḍitam || 39.1+2 ||</l>
          </lg>
          <pb n="69"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.039.1+3a/ kaṭuḥ prāk tiktakaḥ paścāt kaṣāyo 'nte
              vidhīyate |</l>
            <l>AHS1.10.039.1+3c/ taiḥ śleṣmā śamam abhyeti
              pakvācchī.kṛta.piṇḍitaḥ || 39.1+3 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.10.039.1+3v/ 10.39.1+3av
                kaṭukaḥ prāk tatas tiktaḥ 10.39.1+3dv pakvo
                'cchī.kṛta.piṇḍitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.040a/ rasānāṁ yaugika.tvena yathā.sthūlaṁ vibhajyate
              |</l>
            <l>AHS1.10.040c/ ekaika.hīnās tān pañca.daśa yānti rasā dvike || 40
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.040v/ 10.40cv ekaika.hīnās te pañca. 10.40dv .pañca
                yānti rasā dvike</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.040+1a/ svādur dvikeṣu pañcāmlaś caturo lavaṇas trayam
              |</l>
            <l>AHS1.10.040+1c/ dvau tiktaḥ kaṭukaś caikaṁ yāti pañca.daśeti tu
              || 40+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.041a/ trike svādur daśāmlaḥ ṣaṭ trīn paṭus tikta ekakam
              |</l>
            <l>AHS1.10.041c/ catuṣkeṣu daśa svāduś caturo 'mlaḥ paṭuḥ sakṛt ||
              41 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.10.041v/ 10.41cv catuṣke tu daśa svāduś</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.042a/ pañcakeṣv ekam evāmlo madhuraḥ pañca sevate |</l>
            <l>AHS1.10.042c/ dravyam ekaṁ ṣaḍ.āsvādam a.saṁyuktāś ca ṣaḍ rasāḥ
              || 42 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.043a/ ṣaṭ pañcakā ṣaṭ ca pṛthag rasāḥ syuś catur.dvikau
              pañca.daśa.prakārau |</l>
            <l>AHS1.10.043c/ bhedās trikā viṁśatir ekam eva dravyaṁ ṣaḍ.āsvādam
              iti tri.ṣaṣṭiḥ || 43 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.10.044a/ te rasānu.rasato rasa.bhedās
              tāratamya.parikalpanayā ca |</l>
            <l>AHS1.10.044c/ sambhavanti gaṇanāṁ samatītā doṣa.bheṣaja.vaśād
              upayojyāḥ || 44 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="11" type="chapter">
          <head>Chapter 11 :: Athadoṣādivijñānīyādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 84-89</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.001a/ doṣa.dhātu.malā mūlaṁ sadā dehasya taṁ calaḥ |</l>
            <l>AHS1.11.001c/ utsāhocchvāsa.niśvāsa.ceṣṭā.vega.pravartanaiḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.002a/ samyag.gatyā ca dhātūnām akṣāṇāṁ pāṭavena ca |</l>
            <l>AHS1.11.002c/ anugṛhṇāty a.vikṛtaḥ pittaṁ pakty.ūṣma.darśanaiḥ ||
              2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.003a/
              kṣut.tṛḍ.ruci.prabhā.medhā.dhī.śaurya.tanu.mārdavaiḥ |</l>
            <l>AHS1.11.003c/ śleṣmā
              sthira.tva.snigdha.tva.sandhi.bandha.kṣamādibhiḥ || 3 ||</l>
          </lg>
          <pb n="70"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.004a/ prīṇanaṁ jīvanaṁ lepaḥ sneho dhāraṇa.pūraṇe |</l>
            <l>AHS1.11.004c/ garbhotpādaś ca dhātūnāṁ śreṣṭhaṁ karma kramāt
              smṛtam || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.005a/ avaṣṭambhaḥ purīṣasya mūtrasya kleda.vāhanam |</l>
            <l>AHS1.11.005c/ svedasya kleda.vidhṛtir vṛddhas tu kurute 'nilaḥ ||
              5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.005v/ 11.5cv svedasya keśa.vidhṛtir 11.5dv vṛddhaś ca
                kurute 'nilaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.006a/ kārśya.kārṣṇyoṣṇa.kāma.tva.kampānāha.śakṛd.grahān
              |</l>
            <l>AHS1.11.006c/ bala.nidrendriya.bhraṁśa.pralāpa.bhrama.dīna.tāḥ ||
              6 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.006v/ 11.6av kārśya.kārṣṇyoṣṇa.kāmi.tva.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.007a/
              pīta.viṇ.mūtra.netra.tvak.kṣut.tṛḍ.dāhālpa.nidra.tāḥ |</l>
            <l>AHS1.11.007c/ pittaṁ śleṣmāgni.sadana.prasekālasya.gauravam || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.008a/ śvaitya.śaitya.ślathāṅga.tvaṁ
              śvāsa.kāsāti.nidra.tāḥ |</l>
            <l>AHS1.11.008c/ raso 'pi śleṣma.vad raktaṁ visarpa.plīha.vidradhīn
              || 8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.009a/ kuṣṭha.vātāsra.pittāsra.gulmopa.kuśa.kāmalāḥ |</l>
            <l>AHS1.11.009c/ vyaṅgāgni.nāśa.sammoha.rakta.tvaṅ.netra.mūtra.tāḥ
              || 9 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.009v/ 11.9cv vyaṅgāgni.sāda.sammoha</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.010a/ māṁsaṁ gaṇḍārbuda.granthi.gaṇḍorūdara.vṛddhi.tāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.010c/ kaṇṭhādiṣv adhi.māṁsaṁ ca tad.van medas tathā
              śramam || 10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.010v/ 11.10bv .gaṇḍorūdara.vṛddha.tāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.011a/ alpe 'pi ceṣṭite śvāsaṁ sphik.stanodara.lambanam
              |</l>
            <l>AHS1.11.011c/ asthy adhy.asthy adhi.dantāṁś ca majjā
              netrāṅga.gauravam || 11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.012a/ parvasu sthūla.mūlāni kuryāt kṛcchrāṇy arūṁṣi ca
              |</l>
            <l>AHS1.11.012c/ ati.strī.kāma.tāṁ vṛddhaṁ śuktaṁ śukrāśmarīm api ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.013a/ kukṣāv ādhmānam āṭopaṁ gauravaṁ vedanāṁ śakṛt |</l>
            <l>AHS1.11.013c/ mūtraṁ tu vasti.nistodaṁ kṛte 'py a.kṛta.sañjña.tām
              || 13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.013v/ 11.13cv mūtraṁ tu vaster nistodaṁ</note></l>
          </lg>
          <pb n="71"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.014a/ svedo 'ti.sveda.daurgandhya.kaṇḍūr evaṁ ca lakṣayet
              |</l>
            <l>AHS1.11.014c/ dūṣikādīn api malān bāhulya.guru.tādibhiḥ || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.015a/ liṅgaṁ kṣīṇe 'nile 'ṅgasya sādo 'lpaṁ bhāṣitehitam
              |</l>
            <l>AHS1.11.015c/ sañjñā.mohas tathā śleṣma.vṛddhy.uktāmaya.sambhavaḥ
              || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.016a/ pitte mando 'nalaḥ śītaṁ prabhā.hāniḥ kaphe bhramaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.016c/ śleṣmāśayānāṁ śūnya.tvaṁ hṛd.dravaḥ
              ślatha.sandhi.tā || 16 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.11.016v/ 11.16dv hṛd.gadaḥ
                ślatha.sandhi.tā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.017a/ rase raukṣyaṁ śramaḥ śoṣo glāniḥ śabdā.sahiṣṇu.tā
              |</l>
            <l>AHS1.11.017c/ rakte 'mla.śiśira.prīti.sirā.śaithilya.rūkṣa.tāḥ ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.018a/ māṁse
              'kṣa.glāni.gaṇḍa.sphik.śuṣka.tā.sandhi.vedanāḥ |</l>
            <l>AHS1.11.018c/ medasi svapanaṁ kaṭyāḥ plīhno vṛddhiḥ kṛśāṅga.tā ||
              18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.019a/ asthny asthi.todaḥ śadanaṁ danta.keśa.nakhādiṣu
              |</l>
            <l>AHS1.11.019c/ asthnāṁ majjani sauṣiryaṁ bhramas timira.darśanam
              || 19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.019v/ 11.19av asthny asthi.todaḥ sadanaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.020a/ śukre cirāt prasicyeta śukraṁ śoṇitam eva vā |</l>
            <l>AHS1.11.020c/ todo 'ty.arthaṁ vṛṣaṇayor meḍhraṁ dhūmāyatīva ca ||
              20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.021a/ purīṣe vāyur antrāṇi sa.śabdo veṣṭayann iva |</l>
            <l>AHS1.11.021c/ kukṣau bhramati yāty ūrdhvaṁ hṛt.pārśve pīḍayan
              bhṛśam || 21 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.021v/ 11.21cv kukṣiṁ bhramati yāty ūrdhvaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.022a/ mūtre 'lpaṁ mūtrayet kṛcchrād vi.varṇaṁ sāsram eva
              vā |</l>
            <l>AHS1.11.022c/ svede roma.cyutiḥ stabdha.roma.tā sphuṭanaṁ tvacaḥ
              || 22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.023a/ malānām ati.sūkṣmāṇāṁ dur.lakṣyaṁ lakṣayet kṣayam
              |</l>
            <l>AHS1.11.023c/ sva.malāyana.saṁśoṣa.toda.śūnya.tva.lāghavaiḥ || 23
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="72"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.024a/ doṣādīnāṁ yathā.svaṁ ca vidyād vṛddhi.kṣayau bhiṣak
              |</l>
            <l>AHS1.11.024c/ kṣayeṇa viparītānāṁ guṇānāṁ vardhanena ca || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.025a/ vṛddhiṁ malānāṁ saṅgāc ca kṣayaṁ cāti.visargataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.025c/ malocita.tvād dehasya kṣayo vṛddhes tu pīḍanaḥ ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.026a/ tatrāsthani sthito vāyuḥ pittaṁ tu sveda.raktayoḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.026c/ śleṣmā śeṣeṣu tenaiṣām āśrayāśrayiṇāṁ mithaḥ || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.027a/ yad ekasya tad anyasya vardhana.kṣapaṇauṣadham
              |</l>
            <l>AHS1.11.027c/ asthi.mārutayor naivaṁ prāyo vṛddhir hi tarpaṇāt ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.028a/ śleṣmaṇānugatā tasmāt saṅkṣayas tad.viparyayāt
              |</l>
            <l>AHS1.11.028c/ vāyunānugato 'smāc ca vṛddhi.kṣaya.samudbhavān ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.029a/ vikārān sādhayec chīghraṁ kramāl laṅghana.bṛṁhaṇaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.029c/ vāyor anya.tra taj.jāṁs tu tair evotkrama.yojitaiḥ
              || 29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.030a/ viśeṣād rakta.vṛddhy.utthān rakta.sruti.virecanaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.030c/ māṁsa.vṛddhi.bhavān rogān śastra.kṣārāgni.karmabhiḥ
              || 30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.031a/ sthaulya.kārśyopacāreṇa medo.jān asthi.saṅkṣayāt
              |</l>
            <l>AHS1.11.031c/ jātān kṣīra.ghṛtais tikta.saṁyutair vastibhis tathā
              || 31 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.031v/ 11.31dv .saṁyuktair vastibhis tathā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.031+1a/ majja.śukrodbhavān rogān bhojanaiḥ
              svādu.tiktakaiḥ |</l>
            <l>AHS1.11.031+1c/ vṛddhaṁ śukraṁ vyavāyādyair yac cānyac
              chukra.śoṣikam || 31+1 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.11.031+1v/ 11.31+1av praty.anīkauṣadhaṁ
                majja. 11.31+1bv .śukra.vṛddhi.kṣaye hitam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.032a/ viḍ.vṛddhi.jān atīsāra.kriyayā viṭ.kṣayodbhavān
              |</l>
            <l>AHS1.11.032c/ meṣāja.madhya.kulmāṣa.yava.māṣa.dvayādibhiḥ || 32
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="73"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.033a/ mūtra.vṛddhi.kṣayotthāṁś ca meha.kṛcchra.cikitsayā
              |</l>
            <l>AHS1.11.033c/ vyāyāmābhyañjana.sveda.madyaiḥ sveda.kṣayodbhavān
              || 33 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.033v/ 11.33av mūtra.vṛddhi.kṣayotthāṁs tu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.034a/ sva.sthāna.sthasya kāyāgner aṁśā dhātuṣu saṁśritāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.034c/ teṣāṁ sādāti.dīptibhyāṁ dhātu.vṛddhi.kṣayodbhavaḥ
              || 34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.035a/ pūrvo dhātuḥ paraṁ kuryād vṛddhaḥ kṣīṇaś ca
              tad.vidham |</l>
            <l>AHS1.11.035c/ doṣā duṣṭā rasair dhātūn dūṣayanty ubhaye malān ||
              35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.036a/ adho dve sapta śirasi khāni sveda.vahāni ca |</l>
            <l>AHS1.11.036c/ malā malāyanāni syur yathā.svaṁ teṣv ato gadāḥ ||
              36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.037a/ ojas tu tejo dhātūnāṁ śukrāntānāṁ paraṁ smṛtam
              |</l>
            <l>AHS1.11.037c/ hṛdaya.stham api vyāpi deha.sthiti.nibandhanam ||
              37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.038a/ snigdhaṁ somātmakaṁ śuddham īṣal.lohita.pītakam
              |</l>
            <l>AHS1.11.038c/ yan.nāśe niyataṁ nāśo yasmiṁs tiṣṭhati tiṣṭhati ||
              38 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.039a/ niṣpadyante yato bhāvā vividhā deha.saṁśrayāḥ |</l>
            <l>AHS1.11.039c/ ojaḥ kṣīyeta kopa.kṣud.dhyāna.śoka.śramādibhiḥ ||
              39 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.040a/ bibheti dur.balo 'bhīkṣṇaṁ dhyāyati vyathitendriyaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.11.040c/ duś.chāyo dur.manā rūkṣo bhavet kṣāmaś ca tat.kṣaye
              || 40 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.040v/ 11.40cv vi.cchāyo dur.manā rūkṣo 11.40dv bhavet
                kṣāmaś ca tat.kṣayāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.041a/ jīvanīyauṣadha.kṣīra.rasādyās tatra bheṣajam |</l>
            <l>AHS1.11.041c/ ojo.vṛddhau hi dehasya tuṣṭi.puṣṭi.balodayaḥ || 41
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.041v/ 11.41cv ojo.vṛddhau ca dehasya 11.41cv
                ojo.vṛddhau tu dehasya 11.41dv tuṣṭi.puṣṭi.balodayāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.042a/ yad annaṁ dveṣṭi yad api prārthayetā.virodhi tu
              |</l>
            <l>AHS1.11.042c/ tat tat tyajan samaśnaṁś ca tau tau vṛddhi.kṣayau
              jayet || 42 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.042v/ 11.42cv tat tat tyajan samaśnan vā</note></l>
          </lg>
          <pb n="74"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.043a/ kurvate hi ruciṁ doṣā viparīta.samānayoḥ |</l>
            <l>AHS1.11.043c/ vṛddhāḥ kṣīṇāś ca bhūyiṣṭhaṁ lakṣayanty a.budhās tu
              na || 43 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.11.043v/ 11.43av kurvanti hi ruciṁ doṣā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.044a/ yathā.balaṁ yathā.svaṁ ca doṣā vṛddhā vitanvate
              |</l>
            <l>AHS1.11.044c/ rūpāṇi jahati kṣīṇāḥ samāḥ svaṁ karma kurvate || 44
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.11.045a/ ya eva dehasya samā vivṛddhyai ta eva doṣā viṣamā
              vadhāya |</l>
            <l>AHS1.11.045c/ yasmād atas te hita.caryayaiva kṣayād vivṛddher iva
              rakṣaṇīyāḥ || 45 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.11.045v/ 11.45dv kṣayād vivṛddher api
                rakṣaṇīyāḥ</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="12" type="chapter">
          <head>Chapter 12 :: Athadoṣabhedīyādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 89-99</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.001a/ pakvāśaya.kaṭī.sakthi.śrotrāsthi.sparśanendriyam
              |</l>
            <l>AHS1.12.001c/ sthānaṁ vātasya tatrāpi pakvādhānaṁ viśeṣataḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.002a/ nābhir āmāśayaḥ svedo lasīkā rudhiraṁ rasaḥ |</l>
            <l>AHS1.12.002c/ dṛk sparśanaṁ ca pittasya nābhir atra viśeṣataḥ ||
              2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.003a/ uraḥ.kaṇṭha.śiraḥ.kloma.parvāṇy āmāśayo rasaḥ |</l>
            <l>AHS1.12.003c/ medo ghrāṇaṁ ca jihvā ca kaphasya su.tarām uraḥ ||
              3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.004a/ prāṇādi.bhedāt pañcātmā vāyuḥ prāṇo 'tra mūrdha.gaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.004c/ uraḥ.kaṇṭha.caro buddhi.hṛdayendriya.citta.dhṛk ||
              4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.005a/ ṣṭhīvana.kṣavathūdgāra.niḥśvāsānna.praveśa.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.12.005c/ uraḥ sthānam udānasya nāsā.nābhi.galāṁś caret || 5
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.005v/ 12.5dv nāsā.nābhi.galāṁś caran</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.006a/ vāk.pravṛtti.prayatnorjā.bala.varṇa.smṛti.kriyaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.006c/ vyāno hṛdi sthitaḥ kṛtsna.deha.cārī mahā.javaḥ || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.007a/ gaty.apakṣepaṇotkṣepa.nimeṣonmeṣaṇādikāḥ |</l>
            <l>AHS1.12.007c/ prāyaḥ sarvāḥ kriyās tasmin pratibaddhāḥ śarīriṇām
              || 7 ||</l>
          </lg>
          <pb n="75"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.008a/ samāno 'gni.samīpa.sthaḥ koṣṭhe carati sarvataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.008c/ annaṁ gṛhṇāti pacati vivecayati muñcati || 8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.009a/ apāno 'pāna.gaḥ śroṇi.vasti.meḍhroru.go.caraḥ |</l>
            <l>AHS1.12.009c/ śukrārtava.śakṛn.mūtra.garbha.niṣkramaṇa.kriyaḥ ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.010a/ pittaṁ pañcātmakaṁ tatra pakvāmāśaya.madhya.gam
              |</l>
            <l>AHS1.12.010c/ pañca.bhūtātmaka.tve 'pi yat taijasa.guṇodayāt ||
              10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.011a/ tyakta.dravya.tvaṁ pākādi.karmaṇānala.śabditam
              |</l>
            <l>AHS1.12.011c/ pacaty annaṁ vibhajate sāra.kiṭṭau pṛthak tathā ||
              11 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.011v/ 12.11dv sāra.kiṭṭe pṛthak tathā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.012a/ tatra.stham eva pittānāṁ śeṣāṇām apy anugraham
              |</l>
            <l>AHS1.12.012c/ karoti bala.dānena pācakaṁ nāma tat smṛtam || 12
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.013a/ āmāśayāśrayaṁ pittaṁ rañjakaṁ rasa.rañjanāt |</l>
            <l>AHS1.12.013c/ buddhi.medhābhimānādyair abhipretārtha.sādhanāt ||
              13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.014a/ sādhakaṁ hṛd.gataṁ pittaṁ rūpālocanataḥ smṛtam
              |</l>
            <l>AHS1.12.014c/ dṛk.stham ālocakaṁ tvak.sthaṁ bhrājakaṁ bhrājanāt
              tvacaḥ || 14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.015a/ śleṣmā tu pañca.dhoraḥ.sthaḥ sa trikasya
              sva.vīryataḥ |</l>
            <l>AHS1.12.015c/ hṛdayasyānna.vīryāc ca tat.stha evāmbu.karmaṇā ||
              15 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.015v/ 12.15av śleṣmāpi pañca.dhoraḥ.sthaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.016a/ kapha.dhāmnāṁ ca śeṣāṇāṁ yat karoty avalambanam
              |</l>
            <l>AHS1.12.016c/ ato 'valambakaḥ śleṣmā yas tv āmāśaya.saṁsthitaḥ ||
              16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.016v/ 12.16dv yas tv āmāśaya.saṁśritaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.017a/ kledakaḥ so 'nna.saṅghāta.kledanād rasa.bodhanāt
              |</l>
            <l>AHS1.12.017c/ bodhako rasanā.sthāyī śiraḥ.saṁstho 'kṣa.tarpaṇāt
              || 17 ||</l>
          </lg>
          <pb n="76"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.018a/ tarpakaḥ sandhi.saṁśleṣāc chleṣakaḥ sandhiṣu
              sthitaḥ |</l>
            <l>AHS1.12.018c/ iti prāyeṇa doṣāṇāṁ sthānāny a.vikṛtātmanām || 18
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.018v/ 12.18bv chleṣakaḥ sandhi.saṁsthitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.019a/ vyāpinām api jānīyāt karmāṇi ca pṛthak pṛthak |</l>
            <l>AHS1.12.019c/ uṣṇena yuktā rūkṣādyā vāyoḥ kurvanti sañcayam || 19
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.020a/ śītena kopam uṣṇena śamaṁ snigdhādayo guṇāḥ |</l>
            <l>AHS1.12.020c/ śītena yuktās tīkṣṇādyāś cayaṁ pittasya kurvate ||
              20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.021a/ uṣṇena kopaṁ mandādyāḥ śamaṁ śītopasaṁhitāḥ |</l>
            <l>AHS1.12.021c/ śītena yuktāḥ snigdhādyāḥ kurvate śleṣmaṇaś cayam
              || 21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.022a/ uṣṇena kopaṁ tenaiva guṇā rūkṣādayaḥ śamam |</l>
            <l>AHS1.12.022c/ cayo vṛddhiḥ sva.dhāmny eva pradveṣo vṛddhi.hetuṣu
              || 22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.023a/ viparīta.guṇecchā ca kopas tūn.mārga.gami.tā |</l>
            <l>AHS1.12.023c/ liṅgānāṁ darśanaṁ sveṣām a.svāsthyaṁ roga.sambhavaḥ
              || 23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.024a/ sva.sthāna.sthasya sama.tā vikārā.sambhavaḥ śamaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.024c/ caya.prakopa.praśamā vāyor grīṣmādiṣu triṣu || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.025a/ varṣādiṣu tu pittasya śleṣmaṇaḥ śiśirādiṣu |</l>
            <l>AHS1.12.025c/ cīyate laghu.rūkṣābhir oṣadhibhiḥ samīraṇaḥ || 25
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.025v/ 12.25av varṣādiṣu ca pittasya</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.026a/ tad.vidhas tad.vidhe dehe kālasyauṣṇyān na kupyati
              |</l>
            <l>AHS1.12.026c/ adbhir amla.vipākābhir oṣadhibhiś ca tādṛśam || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.027a/ pittaṁ yāti cayaṁ kopaṁ na tu kālasya śaityataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.027c/ cīyate snigdha.śītābhir udakauṣadhibhiḥ kaphaḥ ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <pb n="77"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.028a/ tulye 'pi kāle dehe ca skanna.tvān na prakupyati
              |</l>
            <l>AHS1.12.028c/ iti kāla.sva.bhāvo 'yam āhārādi.vaśāt punaḥ || 28
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.028v/ 12.28bv skanna.tvān na vikupyati</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.029a/ cayādīn yānti sadyo 'pi doṣāḥ kāle 'pi vā na tu
              |</l>
            <l>AHS1.12.029c/ vyāpnoti sahasā deham ā.pāda.tala.mastakam || 29
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.030a/ nivartate tu kupito malo 'lpālpaṁ jalaugha.vat
              |</l>
            <l>AHS1.12.030c/ nānā.rūpair a.saṅkhyeyair vikāraiḥ kupitā malāḥ ||
              30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.031a/ tāpayanti tanuṁ tasmāt tad.dhetv.ākṛti.sādhanam
              |</l>
            <l>AHS1.12.031c/ śakyaṁ naikaika.śo vaktum ataḥ sāmānyam ucyate ||
              31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.032a/ doṣā eva hi sarveṣāṁ rogāṇām eka.kāraṇam |</l>
            <l>AHS1.12.032c/ yathā pakṣī paripatan sarvataḥ sarvam apy ahaḥ ||
              32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.033a/ chāyām atyeti nātmīyāṁ yathā vā kṛtsnam apy adaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.033c/ vikāra.jātaṁ vividhaṁ trīn guṇān nātivartate || 33
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.034a/ tathā sva.dhātu.vaiṣamya.nimittam api sarva.dā
              |</l>
            <l>AHS1.12.034c/ vikāra.jātaṁ trīn doṣān teṣāṁ kope tu kāraṇam || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.035a/ arthair a.sātmyaiḥ saṁyogaḥ kālaḥ karma ca
              duṣ.kṛtam |</l>
            <l>AHS1.12.035c/ hīnāti.mithyā.yogena bhidyate tat punas tri.dhā ||
              35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.036a/ hīno 'rthenendriyasyālpaḥ saṁyogaḥ svena naiva vā
              |</l>
            <l>AHS1.12.036c/ ati.yogo 'ti.saṁsargaḥ sūkṣma.bhāsura.bhairavam ||
              36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.037a/ aty.āsannāti.dūra.sthaṁ vi.priyaṁ vikṛtādi ca |</l>
            <l>AHS1.12.037c/ yad akṣṇā vīkṣyate rūpaṁ mithyā.yogaḥ sa dāruṇaḥ ||
              37 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.037v/ 12.37dv mithyā.yogaḥ su.dāruṇaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="78"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.038a/ evam aty.ucca.pūty.ādīn indriyārthān yathā.yatham
              |</l>
            <l>AHS1.12.038c/ vidyāt kālas tu śītoṣṇa.varṣā.bhedāt tri.dhā mataḥ
              || 38 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.038v/ 12.38dv .varṣa.bhedāt tri.dhā mataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.039a/ sa hīno hīna.śītādir ati.yogo 'ti.lakṣaṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.12.039c/ mithyā.yogas tu nirdiṣṭo viparīta.sva.lakṣaṇaḥ ||
              39 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.040a/ kāya.vāk.citta.bhedena karmāpi vibhajet tri.dhā
              |</l>
            <l>AHS1.12.040c/ kāyādi.karmaṇo hīnā pravṛttir hīna.sañjñakaḥ || 40
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.040v/ 12.40cv kāyādi.karmaṇāṁ hīnā 12.40dv pravṛttir
                hīna.sañjñikā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.041a/ ati.yogo 'ti.vṛttis tu vegodīraṇa.dhāraṇam |</l>
            <l>AHS1.12.041c/ viṣamāṅga.kriyārambha.patana.skhalanādikam || 41 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.12.041v/
                12.41av ati.yogo 'ti.vṛttiś ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.042a/ bhāṣaṇaṁ sāmi.bhuktasya rāga.dveṣa.bhayādi ca |</l>
            <l>AHS1.12.042c/ karma prāṇātipātādi daśa.dhā yac ca ninditam || 42
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.043a/ mithyā.yogaḥ samasto 'sāv iha vāmu.tra vā kṛtam
              |</l>
            <l>AHS1.12.043c/ nidānam etad doṣāṇāṁ kupitās tena naika.dhā || 43
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.043v/ 12.43bv iha cāmu.tra vā kṛtam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.044a/ kurvanti vividhān vyādhīn śākhā.koṣṭhāsthi.sandhiṣu
              |</l>
            <l>AHS1.12.044c/ śākhā raktādayas tvak ca bāhya.rogāyanaṁ hi tat ||
              44 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.044v/ 12.44dv bāhya.rogāyanaṁ hi sā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.045a/ tad.āśrayā maṣa.vyaṅga.gaṇḍālajy.arbudādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.12.045c/ bahir.bhāgāś ca dur.nāma.gulma.śophādayo gadāḥ ||
              45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.046a/ antaḥ koṣṭho mahā.srota āma.pakvāśayāśrayaḥ |</l>
            <l>AHS1.12.046c/ tat.sthānāḥ chardy.atīsāra.kāsa.śvāsodara.jvarāḥ ||
              46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.047a/ antar.bhāgaṁ ca śophārśo.gulma.visarpa.vidradhi
              |</l>
            <l>AHS1.12.047c/ śiro.hṛdaya.vasty.ādi.marmāṇy asthnāṁ ca sandhayaḥ
              || 47 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.047v/ 12.47dv .marmāṇy asthnāṁ tu sandhayaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="79"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.048a/ tan.nibaddhāḥ sirā.snāyu.kaṇḍarādyāś ca madhyamaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.048c/ roga.mārgaḥ sthitās tatra yakṣma.pakṣa.vadhārditāḥ
              || 48 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.049a/ mūrdhādi.rogāḥ sandhy.asthi.trika.śūla.grahādayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.049c/ sraṁsa.vyāsa.vyadha.svāp a.sāda.ruk.toda.bhedanam
              || 49 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.050a/ saṅgāṅga.bhaṅga.saṅkoca.varta.harṣaṇa.tarpaṇam
              |</l>
            <l>AHS1.12.050c/ kampa.pāruṣya.sauṣirya.śoṣa.spandana.veṣṭanam || 50
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.051a/ stambhaḥ kaṣāya.rasa.tā varṇaḥ śyāvo 'ruṇo 'pi vā
              |</l>
            <l>AHS1.12.051c/ karmāṇi vāyoḥ pittasya dāha.rāgoṣma.pāki.tāḥ || 51
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.052a/ svedaḥ kledaḥ srutiḥ kothaḥ sadanaṁ mūrchanaṁ madaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.052c/ kaṭukāmlau rasau varṇaḥ pāṇḍurāruṇa.varjitaḥ || 52
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.053a/ śleṣmaṇaḥ sneha.kāṭhinya.kaṇḍū.śīta.tva.gauravam
              |</l>
            <l>AHS1.12.053c/ bandhopalepa.staimitya.śophā.pakty.ati.nidra.tāḥ ||
              53 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.054a/ varṇaḥ śveto rasau svādu.lavaṇau cira.kāri.tā |</l>
            <l>AHS1.12.054c/ ity a.śeṣāmaya.vyāpi yad uktaṁ doṣa.lakṣaṇam || 54
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.055a/ darśanādyair avahitas tat samyag upalakṣayet |</l>
            <l>AHS1.12.055c/ vyādhy.avasthā.vibhāga.jñaḥ paśyann ārtān
              prati.kṣaṇam || 55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.056a/ abhyāsāt prāpyate dṛṣṭiḥ karma.siddhi.prakāśinī
              |</l>
            <l>AHS1.12.056c/ ratnādi.sad.a.saj.jñānaṁ na śāstrād eva jāyate ||
              56 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.056v/ 12.56av abhyāsāj jāyate dṛṣṭiḥ 12.56av abhyāsāt
                kevalaṁ dṛṣṭiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.057a/ dṛṣṭāpacāra.jaḥ kaś.cit kaś.cit pūrvāparādha.jaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.057c/ tat.saṅkarād bhavaty anyo vyādhir evaṁ tri.dhā
              smṛtaḥ || 57 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.057v/ 12.57bv kaś.cit pūrvāpacāra.jaḥ 12.57dv vyādhir
                evaṁ tri.dhā mataḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="80"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.058a/ yathā.nidānaṁ doṣotthaḥ karma.jo hetubhir vinā
              |</l>
            <l>AHS1.12.058c/ mahārambho 'lpake hetāv ātaṅko doṣa.karma.jaḥ || 58
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.059a/ vipakṣa.śīlanāt pūrvaḥ karma.jaḥ karma.saṅkṣayāt
              |</l>
            <l>AHS1.12.059c/ gacchaty ubhaya.janmā tu doṣa.karma.kṣayāt kṣayam
              || 59 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.060a/ dvi.dhā sva.para.tantra.tvād vyādhayo 'ntyāḥ punar
              dvi.dhā |</l>
            <l>AHS1.12.060c/ pūrva.jāḥ pūrva.rūpākhyā jātāḥ paścād upadravāḥ ||
              60 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.061a/ yathā.sva.janmopaśayāḥ sva.tantrāḥ spaṣṭa.lakṣaṇāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.061c/ viparītās tato 'nye tu vidyād evaṁ malān api || 61
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.062a/ tān lakṣayed avahito vikurvāṇān prati.jvaram |</l>
            <l>AHS1.12.062c/ teṣāṁ pradhāna.praśame praśamo '.śāmyatas tathā ||
              62 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.063a/ paścāc cikitset tūrṇaṁ vā bala.vantam upadravam
              |</l>
            <l>AHS1.12.063c/ vyādhi.kliṣṭa.śarīrasya pīḍā.kara.taro hi saḥ || 63
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.063v/ 12.63av paścāc cikitset pūrvaṁ vā </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.064a/ vikāra.nāmā.kuśalo na jihrīyāt kadā.ca.na |</l>
            <l>AHS1.12.064c/ na hi sarva.vikārāṇāṁ nāmato 'sti dhruvā sthitiḥ ||
              64 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.065a/ sa eva kupito doṣaḥ samutthāna.viśeṣataḥ |</l>
            <l>AHS1.12.065c/ sthānāntarāṇi ca prāpya vikārān kurute bahūn || 65
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.066a/ tasmād vikāra.prakṛtīr adhiṣṭhānāntarāṇi ca |</l>
            <l>AHS1.12.066c/ buddhvā hetu.viśeṣāṁś ca śīghraṁ kuryād upakramam
              || 66 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.067a/ dūṣyaṁ deśaṁ balaṁ kālam analaṁ prakṛtiṁ vayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.067c/ sat.tvaṁ sātmyaṁ tathāhāram avasthāś ca
              pṛthag.vidhāḥ || 67 ||</l>
          </lg>
          <pb n="81"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.068a/ sūkṣma.sūkṣmāḥ samīkṣyaiṣāṁ doṣauṣadha.nirūpaṇe
              |</l>
            <l>AHS1.12.068c/ yo vartate cikitsāyāṁ na sa skhalati jātu cit || 68
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.069a/ gurv.alpa.vyādhi.saṁsthānaṁ sat.tva.deha.balā.balāt
              |</l>
            <l>AHS1.12.069c/ dṛśyate 'py anya.thā.kāraṁ tasminn avahito bhavet
              || 69 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.070a/ guruṁ laghum iti vyādhiṁ kalpayaṁs tu bhiṣag.bruvaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.070c/ alpa.doṣākalanayā pathye vipratipadyate || 70 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.12.070v/
                12.70bv kalayaṁs tu bhiṣag.bruvaḥ 12.70bv kalpayaṁs tu bhiṣag
                dhruvam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.071a/ tato 'lpam alpa.vīryaṁ vā guru.vyādhau prayojitam
              |</l>
            <l>AHS1.12.071c/ udīrayet.tarāṁ rogān saṁśodhanam a.yogataḥ || 71
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.072a/ śodhanaṁ tv ati.yogena viparītaṁ viparyaye |</l>
            <l>AHS1.12.072c/ kṣiṇuyān na malān eva kevalaṁ vapur asyati || 72 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.12.072v/
                12.72dv kevalaṁ vapur apy ati</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.073a/ ato 'bhiyuktaḥ satataṁ sarvam ālocya sarva.thā
              |</l>
            <l>AHS1.12.073c/ tathā yuñjīta bhaiṣajyam ārogyāya yathā dhruvam ||
              73 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.073v/ 12.73dv ārogyāya yathā bhavet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.074a/ vakṣyante 'taḥ paraṁ doṣā vṛddhi.kṣaya.vibhedataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.12.074c/ pṛthak trīn viddhi saṁsargas tri.dhā tatra tu tān
              nava || 74 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.074v/ 12.74cv pṛthak trīn viddhi saṁsargaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.075a/ trīn eva samayā vṛddhyā ṣaḍ ekasyātiśāyane |</l>
            <l>AHS1.12.075c/ trayo.daśa samasteṣu ṣaḍ dvy.ekātiśayena tu || 75
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.075v/ 12.75dv ṣaḍ dvy.ekātiśayena ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.076a/ ekaṁ tulyādhikaiḥ ṣaṭ ca tāratamya.vikalpanāt |</l>
            <l>AHS1.12.076c/ pañca.viṁśatim ity evaṁ vṛddhaiḥ kṣīṇaiś ca tāvataḥ
              || 76 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.12.076v/ 12.76cv pañca.viṁśatir ity evaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.077a/ ekaika.vṛddhi.sama.tā.kṣayaiḥ ṣaṭ te punaś ca ṣaṭ
              |</l>
            <l>AHS1.12.077c/ eka.kṣaya.dvandva.vṛddhyā sa.viparyayayāpi te || 77
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="82"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.12.078ab/ bhedā dvi.ṣaṣṭir nirdiṣṭās tri.ṣaṣṭiḥ
              svāsthya.kāraṇam || 78ab ||</l>
            <l>AHS1.12.078c/ saṁsargād rasa.rudhirādibhis tathaiṣāṁ || 78c
              ||</l>
            <l>AHS1.12.078d/ doṣāṁs tu kṣaya.sama.tā.vivṛddhi.bhedaiḥ || 78d
              ||</l>
            <l>AHS1.12.078e/ ānantyaṁ tara.tama.yogataś ca yātān || 78e ||</l>
            <l>AHS1.12.078f/ jānīyād avahita.mānaso yathā.svam || 78f || <note
                type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.12.078v/
                12.78cv saṁsargād rasa.rudhirādibhis tathaitān 12.78dv doṣāṇāṁ
                kṣaya.sama.tā.vivṛddhi.bhedaiḥ</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="13" type="chapter">
          <head>Chapter 13 :: Athadoṣopakramaṇīyādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 99-103</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.001a/ vātasyopakramaḥ snehaḥ svedaḥ saṁśodhanaṁ mṛdu
              |</l>
            <l>AHS1.13.001c/ svādv.amla.lavaṇoṣṇāni bhojyāny abhyaṅga.mardanam
              || 1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.002a/ veṣṭanaṁ trāsanaṁ seko madyaṁ paiṣṭika.gauḍikam
              |</l>
            <l>AHS1.13.002c/ snigdhoṣṇā vastayo vasti.niyamaḥ sukha.śīla.tā || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.003a/ dīpanaiḥ pācanaiḥ snigdhāḥ snehāś cāneka.yonayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.003c/ viśeṣān medya.piśita.rasa.tailānuvāsanam || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.004a/ pittasya sarpiṣaḥ pānaṁ svādu.śītair virecanam
              |</l>
            <l>AHS1.13.004c/ svādu.tikta.kaṣāyāṇi bhojanāny auṣadhāni ca || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.005a/ su.gandhi.śīta.hṛdyānāṁ gandhānām upasevanam |</l>
            <l>AHS1.13.005c/ kaṇṭhe.guṇānāṁ hārāṇāṁ maṇīnām urasā dhṛtiḥ || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.006a/ karpūra.candanośīrair anulepaḥ kṣaṇe kṣaṇe |</l>
            <l>AHS1.13.006c/ pradoṣaś candramāḥ saudhaṁ hāri gītaṁ himo 'nilaḥ
              || 6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.007a/ a.yantraṇa.sukhaṁ mitraṁ putraḥ
              sandigdha.mugdha.vāk |</l>
            <l>AHS1.13.007c/ chandānuvartino dārāḥ priyāḥ śīla.vibhūṣitāḥ || 7
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.007v/ 13.7av a.yantraṇa.mukhaṁ mitraṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.008a/ śītāmbu.dhārā.garbhāṇi gṛhāṇy udyāna.dīrghikāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.008c/ su.tīrtha.vipula.svaccha.salilāśaya.saikate || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.009a/ sāmbho.ja.jala.tīrānte kāyamāne drumākule |</l>
            <l>AHS1.13.009c/ saumyā bhāvāḥ payaḥ sarpir virekaś ca viśeṣataḥ ||
              9 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.009v/ 13.9bv kāyamānaṁ drumākule</note></l>
          </lg>
          <pb n="83"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.010a/ śleṣmaṇo vidhinā yuktaṁ tīkṣṇaṁ vamana.recanam
              |</l>
            <l>AHS1.13.010c/ annaṁ rūkṣālpa.tīkṣṇoṣṇaṁ kaṭu.tikta.kaṣāyakam ||
              10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.011a/ dīrgha.kāla.sthitaṁ madyaṁ rati.prītiḥ prajāgaraḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.011c/ aneka.rūpo vyāyāmaś cintā rūkṣaṁ vimardanam || 11
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.012a/ viśeṣād vamanaṁ yūṣaḥ kṣaudraṁ medo.ghnam auṣadham
              |</l>
            <l>AHS1.13.012c/ dhūmopavāsa.gaṇḍūṣā niḥ.sukha.tvaṁ sukhāya ca || 12
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.013a/ upakramaḥ pṛthag doṣān yo 'yam uddiśya kīrtitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.013c/ saṁsarga.sannipāteṣu taṁ yathā.svaṁ vikalpayet ||
              13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.013v/ 13.13dv taṁ yathā.svaṁ prakalpayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.014a/ graiṣmaḥ prāyo marut.pitte vāsantaḥ kapha.mārute
              |</l>
            <l>AHS1.13.014c/ maruto yoga.vāhi.tvāt kapha.pitte tu śāradaḥ || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.015a/ caya eva jayed doṣaṁ kupitaṁ tv a.virodhayan |</l>
            <l>AHS1.13.015c/ sarva.kope balīyāṁsaṁ śeṣa.doṣā.virodhataḥ || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.016a/ prayogaḥ śamayed vyādhim ekaṁ yo 'nyam udīrayet
              |</l>
            <l>AHS1.13.016c/ nāsau viśuddhaḥ śuddhas tu śamayed yo na kopayet ||
              16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.016v/ 13.16av prayogaḥ śamayed vyādhiṁ 13.16bv yo 'nyam
                anyam udīrayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.017a/ vyāyāmād ūṣmaṇas taikṣṇyād a.hitācaraṇād api |</l>
            <l>AHS1.13.017c/ koṣṭhāc chākhāsthi.marmāṇi druta.tvān mārutasya ca
              || 17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.018a/ doṣā yānti tathā tebhyaḥ sroto.mukha.viśodhanāt
              |</l>
            <l>AHS1.13.018c/ vṛddhyābhiṣyandanāt pākāt koṣṭhaṁ vāyoś ca nigrahāt
              || 18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.019a/ tatra.sthāś ca vilamberan bhūyo hetu.pratīkṣiṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.019c/ te kālādi.balaṁ labdhvā kupyanty anyāśrayeṣv api ||
              19 ||</l>
          </lg>
          <pb n="84"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.020a/ tatrānya.sthāna.saṁstheṣu tadīyām a.baleṣu tu |</l>
            <l>AHS1.13.020c/ kuryāc cikitsāṁ svām eva balenānyābhibhāviṣu || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.021a/ āgantuṁ śamayed doṣaṁ sthāninaṁ pratikṛtya vā |</l>
            <l>AHS1.13.021c/ prāyas tiryag.gatā doṣāḥ kleśayanty āturāṁś ciram
              || 21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.021.1+1/ sādhāraṇaṁ vā kurvīta kriyām ubhaya.yoginīm ||
              21.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.022a/ kuryān na teṣu tvarayā dehāgni.bala.vit kriyām
              |</l>
            <l>AHS1.13.022c/ śamayet tān prayogeṇa sukhaṁ vā koṣṭham ānayet ||
              22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.023a/ jñātvā koṣṭha.prapannāṁś ca yathāsannaṁ vinirharet
              |</l>
            <l>AHS1.13.023c/ sroto.rodha.bala.bhraṁśa.gauravānila.mūḍha.tāḥ ||
              23 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.023v/ 13.23dv .gauravānila.mūḍha.tā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.024a/ ālasyā.pakti.niṣṭhīva.mala.saṅgā.ruci.klamāḥ |</l>
            <l>AHS1.13.024c/ liṅgaṁ malānāṁ sāmānāṁ nir.āmāṇāṁ viparyayaḥ || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.024.1+1a/ viṇ.mūtra.nakha.danta.tvak.cakṣuṣāṁ pīta.tā
              bhavet |</l>
            <l>AHS1.13.024.1+1c/ rakta.tvam atha kṛṣṇa.tvaṁ
              pṛṣṭhāsthi.kaṭi.sandhi.ruk || 24.1+1 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.13.024.1+1v/ 13.24.1+1dv
                pṛṣṭhāsthi.kaṭi.sandhiṣu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.024.1+2a/ śiro.ruk jāyate tīvrā nidrā vi.rasa.tā mukhe
              |</l>
            <l>AHS1.13.024.1+2c/ kva.cic ca śvayathur gātre jvarātīsāra.harṣaṇam
              || 24.1+2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.025a/ ūṣmaṇo 'lpa.bala.tvena dhātum ādyam a.pācitam |</l>
            <l>AHS1.13.025c/ duṣṭam āmāśaya.gataṁ rasam āmaṁ pracakṣate || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.026a/ anye doṣebhya evāti.duṣṭebhyo 'nyo.'nya.mūrchanāt
              |</l>
            <l>AHS1.13.026c/ kodravebhyo viṣasyeva vadanty āmasya sambhavam ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <pb n="85"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027a/ āmena tena sampṛktā doṣā dūṣyāś ca dūṣitāḥ |</l>
            <l>AHS1.13.027c/ sāmā ity upadiśyante ye ca rogās tad.udbhavāḥ || 27
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+1a/ vāyuḥ sāmo vibandhāgni.sāda.stambhāntra.kūjanaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.027+1c/ vedanā.śopha.nistodaiḥ krama.śo 'ṅgāni pīḍayan ||
              27+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+2a/ vicared yuga.pac cāpi gṛhṇāti kupito bhṛśam |</l>
            <l>AHS1.13.027+2c/ snehādyair vṛddhim āyāti sūrya.meghodaye niśi ||
              27+2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+3a/ nir.āmo viśado rūkṣo nir.vibandho 'lpa.vedanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.027+3c/ viparīta.guṇaiḥ śāntiṁ snigdhair yāti viśeṣataḥ
              || 27+3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+4a/ dur.gandhi haritaṁ śyāvaṁ pittam amlaṁ ghanaṁ
              guru |</l>
            <l>AHS1.13.027+4c/ amlīkā.kaṇṭha.hṛd.dāha.karaṁ sāmaṁ vinirdiśet ||
              27+4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+5a/ ā.tāmra.pītam aty.uṣṇaṁ rase kaṭukam a.sthiram
              |</l>
            <l>AHS1.13.027+5c/ pakvaṁ vi.gandhi vijñeyaṁ ruci.pakti.bala.pradam
              || 27+5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.027+5v/ 13.27+5dv ruci.vahni.bala.pradam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+6a/ āvilas tantulaḥ styānaḥ kaṇṭha.deśe 'vatiṣṭhate
              |</l>
            <l>AHS1.13.027+6c/ sāmo balāso dur.gandhiḥ kṣud.udgāra.vighāta.kṛt
              || 27+6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.027+7a/ phena.vān piṇḍitaḥ pāṇdur niḥ.sāro '.gandha eva
              ca |</l>
            <l>AHS1.13.027+7c/ pakvaḥ sa eva vijñeyaś cheda.vān
              vaktra.śuddhi.daḥ || 27+7 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.028a/ sarva.deha.pravisṛtān sāmān doṣān na nirharet |</l>
            <l>AHS1.13.028c/ līnān dhātuṣv an.utkliṣṭān phalād āmād rasān iva ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.029a/ āśrayasya hi nāśāya te syur dur.nirhara.tvataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.029c/ pācanair dīpanaiḥ snehais tān svedaiś ca pariṣkṛtān
              || 29 ||</l>
          </lg>
          <pb n="86"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.030a/ śodhayec chodhanaiḥ kāle yathāsannaṁ yathā.balam
              |</l>
            <l>AHS1.13.030c/ hanty āśu yuktaṁ vaktreṇa dravyam āmāśayān malān ||
              30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.031a/ ghrāṇena cordhva.jatrūtthān pakvādhānād gudena ca
              |</l>
            <l>AHS1.13.031c/ utkliṣṭān adha ūrdhvaṁ vā na cāmān vahataḥ svayam
              || 31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.032a/ dhārayed auṣadhair doṣān vidhṛtās te hi roga.dāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.032c/ pravṛttān prāg ato doṣān upekṣeta hitāśinaḥ || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.033a/ vibaddhān pācanais tais taiḥ pācayen nirhareta vā
              |</l>
            <l>AHS1.13.033c/ śrāvaṇe kārttike caitre māsi sādhāraṇe kramāt || 33
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.13.033v/ 13.33bv pācayen nirharet tathā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.033+1a/ prāvṛṭ.śarad.vasanteṣu māseṣv eteṣu śodhayet
              |</l>
            <l>AHS1.13.033+1c/ sādhāraṇeṣu vidhinā tri.māsāntaritān malān ||
              33+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.034a/ grīṣma.varṣā.hima.citān vāyv.ādīn āśu nirharet
              |</l>
            <l>AHS1.13.034c/ aty.uṣṇa.varṣa.śītā hi grīṣma.varṣā.himāgamāḥ || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.035a/ sandhau sādhāraṇe teṣāṁ duṣṭān doṣān viśodhayet
              |</l>
            <l>AHS1.13.035c/ svastha.vṛttam abhipretya vyādhau vyādhi.vaśena tu
              || 35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.035.1+1a/ trayaḥ sādhāraṇās teṣām antare prāvṛṣādayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.13.035.1+1c/ prāvṛṭ śuci.nabhau teṣu śarad ūrja.sahau smṛtau
              || 35.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.035.1+2a/ tapasyo madhu.māsaś ca vasantaḥ śodhanaṁ prati
              |</l>
            <l>AHS1.13.035.1+2c/ etān ṛtūn vikalpyaivaṁ dadyāt saṁśodhanaṁ
              bhiṣak || 35.1+2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.036a/ kṛtvā śītoṣṇa.vṛṣṭīnāṁ pratīkāraṁ yathā.yatham
              |</l>
            <l>AHS1.13.036c/ prayojayet kriyāṁ prāptāṁ kriyā.kālaṁ na hāpayet ||
              36 ||</l>
          </lg>
          <pb n="87"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.037a/ yuñjyād an.annam annādau madhye 'nte kavaḍāntare
              |</l>
            <l>AHS1.13.037c/ grāse grāse muhuḥ sānnaṁ sāmudgaṁ niśi cauṣadham ||
              37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.038a/ kaphodreke gade 'n.annaṁ balino roga.rogiṇoḥ |</l>
            <l>AHS1.13.038c/ annādau vi.guṇe 'pāne samāne madhya iṣyate || 38
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.039a/ vyāne 'nte prātar.āśasya sāyam.āśasya tūttare |</l>
            <l>AHS1.13.039c/ grāsa.grāsāntayoḥ prāṇe praduṣṭe mātariśvani || 39
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.040a/ muhur muhur viṣa.cchardi.hidhmā.tṛṭ.śvāsa.kāsiṣu
              |</l>
            <l>AHS1.13.040c/ yojyaṁ sa.bhojyaṁ bhaiṣajyaṁ bhojyaiś citrair
              a.rocake || 40 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.13.041a/ kampākṣepaka.hidhmāsu sāmudgaṁ laghu.bhojinām |</l>
            <l>AHS1.13.041c/ ūrdhva.jatru.vikāreṣu svapna.kāle praśasyate || 41
              ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="14" type="chapter">
          <head>Chapter 14 :: Athadvividhopakramaṇīyādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 103-107</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.001a/ upakramyasya hi dvi.tvād dvi.dhaivopakramo mataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.14.001c/ ekaḥ santarpaṇas tatra dvitīyaś cāpatarpaṇaḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.002a/ bṛṁhaṇo laṅghanaś ceti tat.paryāyāv udāhṛtau |</l>
            <l>AHS1.14.002c/ bṛṁhaṇaṁ yad bṛhat.tvāya laṅghanaṁ lāghavāya yat ||
              2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.003a/ dehasya bhavataḥ prāyo bhaumāpam itarac ca te |</l>
            <l>AHS1.14.003c/ snehanaṁ rūkṣaṇaṁ karma svedanaṁ stambhanaṁ ca yat
              || 3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.004a/ bhūtānāṁ tad api dvaidhyād dvitayaṁ nātivartate
              |</l>
            <l>AHS1.14.004c/ śodhanaṁ śamanaṁ ceti dvi.dhā tatrāpi laṅghanam ||
              4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.005a/ yad īrayed bahir doṣān pañca.dhā śodhanaṁ ca tat
              |</l>
            <l>AHS1.14.005c/ nirūho vamanaṁ kāya.śiro.reko 'sra.visrutiḥ || 5
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="88"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.006a/ na śodhayati yad doṣān samān nodīrayaty api |</l>
            <l>AHS1.14.006c/ samī.karoti viṣamān śamanaṁ tac ca sapta.dhā || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.007a/ pācanaṁ dīpanaṁ kṣut.tṛḍ.vyāyāmātapa.mārutāḥ |</l>
            <l>AHS1.14.007c/ bṛṁhaṇaṁ śamanaṁ tv eva vāyoḥ pittānilasya ca || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.008a/ bṛṁhayed vyādhi.bhaiṣajya.madya.strī.śoka.karśitān
              |</l>
            <l>AHS1.14.008c/ bhārādhvoraḥ.kṣata.kṣīṇa.rūkṣa.dur.bala.vātalān ||
              8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.009a/ garbhiṇī.sūtikā.bāla.vṛddhān grīṣme 'parān api
              |</l>
            <l>AHS1.14.009c/ māṁsa.kṣīra.sitā.sarpir.madhura.snigdha.vastibhiḥ
              || 9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.010a/ svapna.śayyā.sukhābhyaṅga.snāna.nirvṛti.harṣaṇaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.14.010c/ mehāma.doṣāti.snigdha.jvaroru.stambha.kuṣṭhinaḥ ||
              10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.011a/ visarpa.vidradhi.plīha.śiraḥ.kaṇṭhākṣi.rogiṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.14.011c/ sthūlāṁś ca laṅghayen nityaṁ śiśire tv aparān api
              || 11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.012a/ tatra saṁśodhanaiḥ sthaulya.bala.pitta.kaphādhikān
              |</l>
            <l>AHS1.14.012c/ āma.doṣa.jvara.cchardir.atīsāra.hṛd.āmayaiḥ || 12
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.013a/ vibandha.gauravodgāra.hṛl.lāsādibhir āturān |</l>
            <l>AHS1.14.013c/ madhya.sthaulyādikān prāyaḥ pūrvaṁ pācana.dīpanaiḥ
              || 13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.014a/ ebhir evāmayair ārtān hīna.sthaulya.balādhikān
              |</l>
            <l>AHS1.14.014c/ kṣut.tṛṣṇā.nigrahair doṣais tv ārtān madhya.balair
              dṛḍhān || 14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.014v/ 14.14cv kṣut.tṛṣṇā.nigrahair doṣair 14.14cv
                kṣut.tṛṣṇā.nigrahair doṣaiś 14.14dv cārtān madhya.balair
                dṛḍhān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.015a/ samīraṇātapāyāsaiḥ kim utālpa.balair narān |</l>
            <l>AHS1.14.015c/ na bṛṁhayel laṅghanīyān bṛṁhyāṁs tu mṛdu laṅghayet
              || 15 ||</l>
          </lg>
          <pb n="89"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.016a/ yuktyā vā deśa.kālādi.balatas tān upācaret |</l>
            <l>AHS1.14.016c/ bṛṁhite syād balaṁ puṣṭis tat.sādhyāmaya.saṅkṣayaḥ
              || 16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.017a/ vi.malendriya.tā sargo malānāṁ lāghavaṁ ruciḥ |</l>
            <l>AHS1.14.017c/ kṣut.tṛṭ.sahodayaḥ śuddha.hṛdayodgāra.kaṇṭha.tā ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.018a/ vyādhi.mārdavam utsāhas tandrā.nāśaś ca laṅghite
              |</l>
            <l>AHS1.14.018c/ an.apekṣita.mātrādi.sevite kurutas tu te || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.019a/ ati.sthaulyāti.kārśyādīn vakṣyante te ca sauṣadhāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.14.019c/ rūpaṁ tair eva ca jñeyam ati.bṛṁhita.laṅghite || 19
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.019v/ 14.19cv rūpaṁ tair eva vijñeyam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.020a/ ati.sthaulyāpacī.meha.jvarodara.bhagandarān |</l>
            <l>AHS1.14.020c/ kāsa.sannyāsa.kṛcchrāma.kuṣṭhādīn ati.dāruṇān || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.021a/ tatra medo.'nila.śleṣma.nāśanaṁ sarvam iṣyate |</l>
            <l>AHS1.14.021c/ kulattha.jūrṇa.śyāmāka.yava.mudga.madhūdakam || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.022a/ mastu.daṇḍāhatāriṣṭa.cintā.śodhana.jāgaram |</l>
            <l>AHS1.14.022c/ madhunā tri.phalāṁ lihyād guḍūcīm abhayāṁ ghanam ||
              22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.023a/ rasāñjanasya mahataḥ pañca.mūlasya gugguloḥ |</l>
            <l>AHS1.14.023c/ śilā.jatu.prayogaś ca sāgnimantha.raso hitaḥ || 23
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.023v/ 14.23cv śilāhvasya prayogaś ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.024a/ viḍaṅgaṁ nāgaraṁ kṣāraḥ kāla.loha.rajo madhu |</l>
            <l>AHS1.14.024c/ yavāmalaka.cūrṇaṁ ca yogo 'ti.sthaulya.doṣa.jit ||
              24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.025a/ vyoṣa.kaṭvī.varā.śigru.viḍaṅgātiviṣā.sthirāḥ |</l>
            <l>AHS1.14.025c/ hiṅgu.sauvarcalājājī.yavānī.dhānya.citrakāḥ || 25
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="90"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.026a/ niśe bṛhatyau hapuṣā pāṭhā mūlaṁ ca kembukāt |</l>
            <l>AHS1.14.026c/ eṣāṁ cūrṇaṁ madhu ghṛtaṁ tailaṁ ca sadṛśāṁśakam ||
              26 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.026v/ 14.26dv tailaṁ ca sadṛśāṁśikam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.027a/ saktubhiḥ ṣo.ḍaśa.guṇair yuktaṁ pītaṁ nihanti tat
              |</l>
            <l>AHS1.14.027c/ ati.sthaulyādikān sarvān rogān anyāṁś ca tad.vidhān
              || 27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.028a/ hṛd.roga.kāmalā.śvitra.śvāsa.kāsa.gala.grahān |</l>
            <l>AHS1.14.028c/ buddhi.medhā.smṛti.karaṁ sannasyāgneś ca dīpanam ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.029a/ ati.kārśyaṁ bhramaḥ kāsas tṛṣṇādhikyam a.rocakaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.14.029c/
              snehāgni.nidrā.dṛk.śrotra.śukraujaḥ.kṣut.svara.kṣayaḥ || 29 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.14.029v/
                14.29av ati.kārśyaṁ bhramaḥ śvāsa. 14.29bv .tṛṣṇādhikyam
                a.rocakaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.030a/ vasti.hṛn.mūrdha.jaṅghoru.trika.pārśva.rujā jvaraḥ
              |</l>
            <l>AHS1.14.030c/ pralāpordhvānila.glāni.cchardi.parvāsthi.bhedanam
              || 30 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.030v/ 14.30dv .cchardiḥ.parvāsthi.bhedanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.031a/ varco.mūtra.grahādyāś ca jāyante 'ti.vilaṅghanāt
              |</l>
            <l>AHS1.14.031c/ kārśyam eva varaṁ sthaulyān na hi sthūlasya
              bheṣajam || 31 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.14.031v/ 14.31av viṇ.mūtrādi.grahādyāś ca
                14.31dv na hi sthaulyasya bheṣajam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.032a/ bṛṁhaṇaṁ laṅghanaṁ vālam ati.medo.'gni.vāta.jit
              |</l>
            <l>AHS1.14.032c/ madhura.snigdha.sauhityair yat saukhyena ca naśyati
              || 32 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.032v/ 14.32av bṛṁhaṇaṁ laṅghanaṁ nālam 14.32cv
                madhura.sneha.sauhityair 14.32dv yat saukhyena
              vinaśyati</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.033a/ kraśimā sthavimāty.anta.viparīta.niṣevaṇaiḥ |</l>
            <l>AHS1.14.033c/ yojayed bṛṁhaṇaṁ tatra sarvaṁ pānānna.bheṣajam ||
              33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.034a/ a.cintayā harṣaṇena dhruvaṁ santarpaṇena ca |</l>
            <l>AHS1.14.034c/ svapna.prasaṅgāc ca kṛśo varāha iva puṣyati || 34
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.034v/ 14.34av a.cintayā praharṣeṇa 14.34cv
                svapna.prasaṅgāc ca naro</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.035a/ na hi māṁsa.samaṁ kiñ.cid anyad deha.bṛhat.tva.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.14.035c/ māṁsāda.māṁsaṁ māṁsena sambhṛta.tvād viśeṣataḥ ||
              35 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.035v/ 14.35dv sambhṛta.tvād viśiṣyate 14.35dv
                sambhṛta.tvād bṛhat.tva.kṛt</note></l>
          </lg>
          <pb n="91"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.036a/ guru cā.tarpaṇaṁ sthūle viparītaṁ hitaṁ kṛśe |</l>
            <l>AHS1.14.036c/ yava.godhūmam ubhayos tad.yogyāhita.kalpanam || 36
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.036v/ 14.36dv tad.yogya.hita.kalpanam 14.36dv tato
                grāhita.kalpanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.14.037a/ doṣa.gatyātiricyante grāhi.bhedy.ādi.bhedataḥ |</l>
            <l>AHS1.14.037c/ upakramā na te dvi.tvād bhinnā api gadā iva || 37
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.14.037v/ 14.37cv upakramā na tu dvi.tvād</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="15" type="chapter">
          <head>Chapter 15 :: Athaśodhanādigaṇasaṅgrahādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 107-112</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.001a/
              madana.madhuka.lambā.nimba.bimbī.viśālā.trapusa.kuṭaja.mūrvā.devadālī.kṛmighnam
              |</l>
            <l>AHS1.15.001c/ vidula.dahana.citrāḥ kośavatyau karañjaḥ
              kaṇa.lavaṇa.vacailā.sarṣapāś chardanāni || 1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.002a/
              nikumbha.kumbha.tri.phalā.gavākṣī.snuk.śaṅkhinī.nīlini.tilvakāni
              |</l>
            <l>AHS1.15.002c/ śamyāka.kampillaka.hemadugdhā dugdhaṁ ca mūtraṁ ca
              virecanāni || 2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.003a/
              madana.kuṭaja.kuṣṭha.devadālī.madhuka.vacā.daśa.mūla.dāru.rāsnāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.15.003c/ yava.miśi.kṛtavedhanaṁ kulatthā madhu lavaṇaṁ
              trivṛtā nirūhaṇāni || 3 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.15.003v/ 15.3cv yava.miśi.kṛtavedhanaṁ
                kulattho</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.004a/ vellāpāmārga.vyoṣa.dārvī.surālā bījaṁ śairīṣaṁ
              bārhataṁ śaigravaṁ ca |</l>
            <l>AHS1.15.004c/ sāro mādhūkaḥ saindhavaṁ tārkṣya.śailaṁ truṭyau
              pṛthvīkā śodhayanty uttamāṅgam || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.005a/ bhadradāru nataṁ kuṣṭhaṁ daśa.mūlaṁ balā.dvayam
              |</l>
            <l>AHS1.15.005c/ vāyuṁ vīratarādiś ca vidāry.ādiś ca nāśayet || 5 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.15.005v/
                15.5bv daśa.mūlaṁ balā.trayam 15.5dv vidāry.ādiś ca
                śodhayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.006a/ dūrvānantā nimba.vāsātmaguptā gundrābhīruḥ śītapākī
              priyaṅguḥ |</l>
            <l>AHS1.15.006c/ nyagrodhādiḥ padmakādiḥ sthire dve padmaṁ vanyaṁ
              śārivādiś ca pittam || 6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.007a/ āragvadhādir arkādir muṣkakādyo 'sanādikaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.007c/ surasādiḥ sa.mustādir vatsakādir balāsa.jit || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.008a/ jīvantī.kākolyau mede dve mudga.māṣaparṇyau ca
              |</l>
            <l>AHS1.15.008c/ ṛṣabhaka.jīvaka.madhukaṁ ceti gaṇo jīvanīyākhyaḥ ||
              8 ||</l>
          </lg>
          <pb n="92"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.009a/
              vidāri.pañcāṅgula.vṛścikālī.vṛścīva.devāhvaya.śūrpaparṇyaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.009c/ kaṇḍūkarī jīvana.hrasva.sañjñe dve pañcake gopasutā
              tripādī || 9 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.009v/ 15.9bv .vṛścīva.devā.dvaya.śūrpaparṇyaḥ 15.9dv
                kaṇḍūkarī gopasutā tripādī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.010a/ vidāry.ādir ayaṁ hṛdyo bṛṁhaṇo vāta.pitta.hā |</l>
            <l>AHS1.15.010c/ śoṣa.gulmāṅga.mardordhva.śvāsa.kāsa.haro gaṇaḥ ||
              10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.010v/ 15.10cv śoṣa.gulmāṅga.sādordhva.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.011a/ śārivośīra.kāśmarya.madhūka.śiśira.dvayam |</l>
            <l>AHS1.15.011c/ yaṣṭī parūṣakaṁ hanti dāha.pittāsra.tṛḍ.jvarān ||
              11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.012a/ padmaka.puṇḍrau vṛddhi.tugarddhyaḥ śṛṅgy amṛtā daśa
              jīvana.sañjñāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.012c/ stanya.karā ghnantīraṇa.pittaṁ
              prīṇana.jīvana.bṛṁhaṇa.vṛṣyāḥ || 12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.013a/ parūṣakaṁ varā drākṣā kaṭphalaṁ katakāt phalam
              |</l>
            <l>AHS1.15.013c/ rājāhvaṁ dāḍimaṁ śākaṁ tṛṇ.mūtrāmaya.vāta.jit || 13
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.014a/ añjanaṁ phalinī māṁsī padmotpala.rasāñjanam |</l>
            <l>AHS1.15.014c/ sailā.madhuka.nāgāhvaṁ viṣāntar.dāha.pitta.nut ||
              14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.014v/ 15.14dv viṣāntar.dāha.pitta.jit 15.14dv
                viṣāntar.dāha.pitta.hṛt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.015a/ paṭola.kaṭu.rohiṇī.candanaṁ
              madhusrava.guḍūci.pāṭhānvitam |</l>
            <l>AHS1.15.015c/ nihanti kapha.pitta.kuṣṭha.jvarān viṣaṁ vamim
              a.rocakaṁ kāmalām || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.016a/ guḍūcī.padmakāriṣṭa.dhānakā.rakta.candanam |</l>
            <l>AHS1.15.016c/ pitta.śleṣma.jvara.cchardi.dāha.tṛṣṇā.ghnam
              agni.kṛt || 16 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.15.016v/ 15.16bv .dhānyakā.rakta.candanam
                15.16bv .dhānyakaṁ rakta.candanam 15.16bv
                .dhanikā.rakta.candanam
                āragvadhendrayava.pāṭali.kākatiktā.nimbāmṛtā.madhurasā.sruva.vṛkṣa.pāṭhāḥ
                |</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.017c/
              bhūnimba.sairyaka.paṭola.karañja.yugma.saptacchadāgni.suṣavī.phala.bāṇa.ghoṇṭāḥ
              || 17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.018a/ āragvadhādir jayati cchardi.kuṣṭha.viṣa.jvarān
              |</l>
            <l>AHS1.15.018c/ kaphaṁ kaṇḍūṁ pramehaṁ ca duṣṭa.vraṇa.viśodhanaḥ ||
              18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.018v/ 15.18dv medodara.viśodhanaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="93"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.019a/ asana.tiniśa.bhūrja.śvetavāha.prakīryāḥ
              khadira.kadara.bhaṇḍī.śiṁśipā.meṣaśṛṅgyaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.019c/ tri.hima.tala.palāśā joṅgakaḥ śāka.śālau
              kramuka.dhava.kaliṅga.cchāgakarṇāśvakarṇāḥ || 19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.020a/ asanādir vijayate śvitra.kuṣṭha.kapha.krimīn |</l>
            <l>AHS1.15.020c/ pāṇḍu.rogaṁ pramehaṁ ca medo.doṣa.nibarhaṇaḥ || 20
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.020v/ 15.20bv śvitra.kuṣṭha.vami.krimīn</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.021a/
              varuṇa.sairyaka.yugma.śatāvarī.dahana.moraṭa.bilva.viṣāṇikāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.021c/ dvi.bṛhatī.dvi.karañja.jayā.dvayaṁ
              bahalapallava.darbha.rujākarāḥ || 21 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.15.021v/ 15.21av
                varaṇa.sairyaka.yugma.śatāvarī.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.022a/ varuṇādiḥ kaphaṁ medo mandāgni.tvaṁ niyacchati
              |</l>
            <l>AHS1.15.022c/ āḍhya.vātaṁ śiraḥ.śūlaṁ gulmaṁ cāntaḥ sa.vidradhim
              || 22 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.022v/ 15.22av varaṇādiḥ kaphaṁ medo 15.22cv adho.vātaṁ
                śiraḥ.śūlaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.023a/ ūṣakas tutthakaṁ hiṅgu kāsīsa.dvaya.saindhavam
              |</l>
            <l>AHS1.15.023c/ sa.śilā.jatu kṛcchrāśma.gulma.medaḥ.kaphāpaham ||
              23 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.023v/ 15.23dv .gulma.meha.kaphāpaham</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.024a/
              vellantarāraṇika.būka.vṛṣāśmabheda.gokaṇṭaketkaṭa.sahācara.bāṇa.kāśāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.15.024c/
              vṛkṣādanī.nala.kuśa.dvaya.guṇṭha.gundrā.bhallūka.moraṭa.kuraṇṭa.karambha.pārthāḥ
              || 24 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.024v/ 15.24bv .gokaṇṭakotkaṭa.sahācara.bāṇa.kāśāḥ
                15.24cv vṛkṣādanī.nala.kuśa.dvaya.guntha.gundrā. 15.24cv
                vṛkṣādanī.nala.kuśa.dvaya.guñcha.gundrā. 15.24cv
                vṛkṣādanī.nala.kuśa.dvaya.guccha.gundrā.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.025a/ vargo vīratarādyo 'yaṁ hanti vāta.kṛtān gadān |</l>
            <l>AHS1.15.025c/ aśmarī.śarkarā.mūtra.kṛcchrāghāta.rujā.haraḥ || 25
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.025v/ 15.25dv .kṛcchrāghāta.rujāpahaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.026a/ lodhra.śābaraka.lodhra.palāśā
              jiṅginī.sarala.kaṭphala.yuktāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.026c/ kutsitāmba.kadalī.gataśokāḥ
              sailavālu.paripelava.mocāḥ || 26 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.15.026v/ 15.26av
                lodhra.śābara.kadamba.palāśā 15.26bv
                jhiñjhiṇī.sarala.kaṭphala.yuktāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.027a/ eṣa lodhrādiko nāma medaḥ.kapha.haro gaṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.027c/ yoni.doṣa.haraḥ stambhī varṇyo viṣa.vināśanaḥ || 27
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.028a/ arkālarkau nāgadantī viśalyā bhārgī rāsnā vṛścikālī
              prakīryā |</l>
            <l>AHS1.15.028c/ pratyakpuṣpī pītatailodakīryā śvetā.yugmaṁ
              tāpasānāṁ ca vṛkṣaḥ || 28 ||</l>
          </lg>
          <pb n="94"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.029a/ ayam arkādiko vargaḥ kapha.medo.viṣāpahaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.029c/ kṛmi.kuṣṭha.praśamano viśeṣād vraṇa.śodhanaḥ || 29
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.029v/ 15.29av ayam arkādiko nāma</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.030a/ surasa.yuga.phaṇijjaṁ kālamālā viḍaṅgaṁ
              kharabusa.vṛṣakarṇī.kaṭphalaṁ kāsamardaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.030c/ kṣavaka.sarasi.bhārgī.kārmukāḥ kākamācī
              kulahala.viṣamuṣṭī bhūstṛṇo bhūtakeśī || 30 || <note
                type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.15.030v/
                15.30bv kharabuka.vṛṣakarṇī.kaṭphalāḥ kāsamardaḥ 15.30bv
                kharabusa.vṛṣakarṇī.kaṭphalāḥ kāsamardaḥ 15.30bc
                kharamukha.vṛṣakarṇī.kaṭphalaṁ kāsamardaḥ 15.30cv
                kṣavaka.surasi.bhārgī.kārmukāḥ kākamācī 15.30cv
                kṣavaka.surasi.bhārgī.kāmukāḥ kākamācī 15.30cv
                kṣavaka.sarasi.bhārgī.kāmukāḥ kākamācī</note>
              <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.15.030v/
                15.30cv kṣavaka.svarasi.bhārgī.kārmukāḥ kākamācī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.031a/ surasādir gaṇaḥ śleṣma.medaḥ.kṛmi.niṣūdanaḥ |</l>
            <l>AHS1.15.031c/ pratiśyāyā.ruci.śvāsa.kāsa.ghno vraṇa.śodhanaḥ ||
              31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.032a/ muṣkaka.snug.varā.dvīpi.palāśa.dhava.śiṁśipāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.032c/ gulma.mehāśmarī.pāṇḍu.medo.'rśaḥ.kapha.śukra.jit ||
              32 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.032v/ 15.32bv .palāśa.dhava.śiṁśipam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.033a/ vatsaka.mūrvā.bhārgī.kaṭukā marīcaṁ ghuṇapriyā ca
              gaṇḍīram |</l>
            <l>AHS1.15.033c/ elā pāṭhājājī kaṭvaṅga.phalājamoda.siddhārtha.vacāḥ
              || 33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.034a/ jīraka.hiṅgu.viḍaṅgaṁ paśugandhā pañca.kolakaṁ
              hanti |</l>
            <l>AHS1.15.034c/ cala.kapha.medaḥ.pīnasa.gulma.jvara.śūla.dur.nāmnaḥ
              || 34 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.034v/ 15.34dv paśugandhā pañca.kolakaṁ
              ghnanti</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.035a/ vacā.jalada.devāhva.nāgarātiviṣābhayāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.035c/ haridrā.dvaya.yaṣṭy.āhva.kalaśī.kuṭajodbhavāḥ || 35
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.036a/ vacā.haridrādi.gaṇāv āmātīsāra.nāśanau |</l>
            <l>AHS1.15.036c/ medaḥ.kaphāḍhya.pavana.stanya.doṣa.nibarhaṇau || 36
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.036v/ 15.36bv āmātīsāra.pācanau</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.037a/ priyaṅgu.puṣpāñjana.yugma.padmāḥ padmād rajo
              yojanavally anantā |</l>
            <l>AHS1.15.037c/ mānadrumo moca.rasaḥ samaṅgā punnāga.śītaṁ
              madanīya.hetuḥ || 37 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.15.037v/ 15.37cv sāradrumo moca.rasaḥ
                samaṅgā 15.37dv punnāma.śītaṁ madanīya.hetuḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.038a/ ambaṣṭhā madhukaṁ namaskarī
              nandīvṛkṣa.palāśa.kacchurāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.038c/ lodhraṁ dhātaki.bilva.peśike kaṭvaṅgaḥ
              kamalodbhavaṁ rajaḥ || 38 ||</l>
          </lg>
          <pb n="95"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.039a/ gaṇau priyaṅgv.ambaṣṭhādī pakvātīsāra.nāśanau |</l>
            <l>AHS1.15.039c/ sandhānīyau hitau pitte vraṇānām api ropaṇau || 39
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.040a/
              mustā.vacāgni.dvi.niśā.dvi.tiktā.bhallāta.pāṭhā.tri.phalā.viṣākhyāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.15.040c/ kuṣṭhaṁ truṭī haimavatī ca yoni.stanyāmaya.ghnā
              mala.pācanāś ca || 40 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.041a/ nyagrodha.pippala.sadāphala.lodhra.yugmaṁ
              jambū.dvayārjuna.kapītana.somavalkāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.041c/
              plakṣāmra.vañjula.piyāla.palāśa.nandī.kolī.kadamba.viralā.madhukaṁ
              madhūkam || 41 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.15.041v/ 15.41av
                nyagrodha.pippala.sadāphala.lodhra.yugma. 15.41bv
                .jambū.dvayārjuna.kapītana.somavalkāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.042a/ nyagrodhādir gaṇo vraṇyaḥ saṅgrāhī bhagna.sādhanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.15.042c/ medaḥ.pittāsra.tṛḍ.dāha.yoni.roga.nibarhaṇaḥ || 42
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.042v/ 15.42av nyagrodhādir gaṇo varṇyaḥ 15.42dv
                .yoni.doṣa.nibarhaṇaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.043a/
              elā.yugma.turuṣka.kuṣṭha.phalinī.māṁsī.jala.dhyāmakaṁ || 43a
              ||</l>
            <l>AHS1.15.043b/
              spṛkkā.coraka.coca.pattra.tagara.sthauṇeya.jātī.rasāḥ || 43b
              ||</l>
            <l>AHS1.15.043c/ śuktir vyāghranakho 'marāhvam aguruḥ śrīvāsakaḥ
              kuṅkumaṁ || 43c ||</l>
            <l>AHS1.15.043d/ caṇḍā.guggulu.deva.dhūpa.khapurāḥ
              punnāga.nāgāhvayam || 43d || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.15.043v/ 15.43bv
                .spṛkkā.coraka.coca.pattra.tagara.sthauṇeya.jātī.rasāḥ 15.43cv
                śuktir vyāghranakho 'marāhvam aguruḥ śrīvāsakaṁ kuṅkumaṁ 15.43cv
                śukti.vyāghranakhau surāhvam aguruḥ śrīveṣṭakaḥ
              kuṅkumaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.044a/ elādiko vāta.kaphau viṣaṁ ca viniyacchati |</l>
            <l>AHS1.15.044c/ varṇa.prasādanaḥ kaṇḍū.piṭikā.koṭha.nāśanaḥ || 44
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.15.044v/ 15.44cv varṇyaḥ prasādanaḥ kaṇḍū. </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.045a/
              śyāmā.dantī.dravantī.kramuka.kuṭaraṇā.śaṅkhinī.carma.sāhvā. || 45a
              ||</l>
            <l>AHS1.15.045b/
              .svarṇakṣīrī.gavākṣī.śikhari.rajanaka.cchinnarohā.karañjāḥ || 45b
              ||</l>
            <l>AHS1.15.045c/ bastāntrī vyādhighāto bahala.bahu.rasas
              tīkṣṇavṛkṣāt phalāni || 45c ||</l>
            <l>AHS1.15.045d/ śyāmādyo hanti gulmaṁ viṣama.ruci.kaphau hṛd.rujaṁ
              mūtra.kṛcchram || 45d || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.15.045v/ 15.45av
                śyāmā.dantī.dravantī.kramuka.kuṭaraṇī.śaṅkhinī.carma.sāhvā.
                15.45cv bastāntrī vyādhighāto bahula.bahu.rasas tīkṣṇavṛkṣāt
                phalāni</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.046a/ trayas.triṁśad iti proktā vargās teṣu tv a.lābhataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.15.046c/ yuñjyāt tad.vidham anyac ca dravyaṁ jahyād
              a.yaugikam || 46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.15.047a/ ete vargā doṣa.dūṣyādy apekṣya
              kalka.kvātha.sneha.lehādi.yuktāḥ |</l>
            <l>AHS1.15.047c/ pāne nasye 'nvāsane 'ntar bahir vā lepābhyaṅgair
              ghnanti rogān su.kṛcchrān || 47 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.15.047v/ 15.47av ete vargā
                doṣa.dūṣyādy avekṣya 15.47dv sekālepair ghnanti rogān
                su.kṛcchrān 15.47dv svedābhyaṅgair ghnanti rogān
                su.kṛcchrān</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="16" type="chapter">
          <head>Chapter 16 :: Athasnehādhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 112-118</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.001a/ guru.śīta.sara.snigdha.manda.sūkṣma.mṛdu.dravam
              |</l>
            <l>AHS1.16.001c/ auṣadhaṁ snehanaṁ prāyo viparītaṁ virūkṣaṇam || 1
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="96"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.002a/ sarpir majjā vasā tailaṁ sneheṣu pravaraṁ matam
              |</l>
            <l>AHS1.16.002c/ tatrāpi cottamaṁ sarpiḥ saṁskārasyānuvartanāt || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.003a/ mādhuryād a.vidāhi.tvāj janmādy eva ca śīlanāt
              |</l>
            <l>AHS1.16.003c/ pitta.ghnās te yathā.pūrvam itara.ghnā yathottaram
              || 3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.004a/ ghṛtāt tailaṁ guru vasā tailān majjā tato 'pi ca
              |</l>
            <l>AHS1.16.004c/ dvābhyāṁ tribhiś caturbhis tair yamakas tri.vṛto
              mahān || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.005a/ svedya.saṁśodhya.madya.strī.vyāyāmāsakta.cintakāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.005c/ vṛddha.bālā.bala.kṛśā rūkṣāḥ kṣīṇāsra.retasaḥ || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.006a/ vātārta.syanda.timira.dāruṇa.pratibodhinaḥ |</l>
            <l>AHS1.16.006c/ snehyā na tv
              ati.mandāgni.tīkṣṇāgni.sthūla.dur.balāḥ || 6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.007a/ ūru.stambhātisārāma.gala.roga.garodaraiḥ |</l>
            <l>AHS1.16.007c/ mūrchā.chardy.a.ruci.śleṣma.tṛṣṇā.madyaiś ca
              pīḍitāḥ || 7 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.008a/ apaprasūtā yukte ca nasye vastau virecane |</l>
            <l>AHS1.16.008c/ tatra dhī.smṛti.medhādi.kāṅkṣiṇāṁ śasyate ghṛtam ||
              8 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.008v/ 16.8cv tatra dhī.smṛti.medhāgni.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.009a/ granthi.nāḍī.kṛmi.śleṣma.medo.māruta.rogiṣu |</l>
            <l>AHS1.16.009c/ tailaṁ lāghava.dārḍhyārthi.krūra.koṣṭheṣu dehiṣu ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.010a/ vātātapādhva.bhāra.strī.vyāyāma.kṣīṇa.dhātuṣu |</l>
            <l>AHS1.16.010c/ rūkṣa.kleśa.kṣamāty.agni.vātāvṛta.patheṣu ca || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.011a/ śeṣau vasā tu sandhy.asthi.marma.koṣṭha.rujāsu ca
              |</l>
            <l>AHS1.16.011c/ tathā dagdhāhata.bhraṣṭa.yoni.karṇa.śiro.ruji || 11
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="97"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.012a/ tailaṁ prāvṛṣi varṣānte sarpir anyau tu mādhave
              |</l>
            <l>AHS1.16.012c/ ṛtau sādhāraṇe snehaḥ śasto 'hni vi.male ravau ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.013a/ tailaṁ tvarāyāṁ śīte 'pi gharme 'pi ca ghṛtaṁ niśi
              |</l>
            <l>AHS1.16.013c/ niśy eva pitte pavane saṁsarge pitta.vaty api || 13
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.014a/ niśy anya.thā vāta.kaphād rogāḥ syuḥ pittato divā
              |</l>
            <l>AHS1.16.014c/ yuktyāvacārayet snehaṁ bhakṣyādy.annena vastibhiḥ
              || 14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.015a/ nasyābhyañjana.gaṇḍūṣa.mūrdha.karṇākṣi.tarpaṇaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.015c/ rasa.bhedaikaka.tvābhyāṁ catuḥ.ṣaṣṭir vicāraṇāḥ ||
              15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.016a/ snehasyānyābhibhūta.tvād alpa.tvāc ca kramāt smṛtāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.016c/ yathokta.hetv.a.bhāvāc ca nāccha.peyo vicāraṇā ||
              16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.016v/ 16.16av snehasyānnābhibhūta.tvād 16.16dv nācchaḥ
                peyo vicāraṇā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.017a/ snehasya kalpaḥ sa śreṣṭhaḥ sneha.karmāśu.sādhanāt
              |</l>
            <l>AHS1.16.017c/ dvābhyāṁ caturbhir aṣṭābhir yāmair jīryanti yāḥ
              kramāt || 17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.018a/ hrasva.madhyottamā mātrās tās tābhyaś ca hrasīyasīm
              |</l>
            <l>AHS1.16.018c/ kalpayed vīkṣya doṣādīn prāg eva tu hrasīyasīm ||
              18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.019a/ hyastane jīrṇa evānne sneho 'cchaḥ śuddhaye bahuḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.019c/ śamanaḥ kṣud.vato 'n.anno madhya.mātraś ca śasyate
              || 19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.020a/ bṛṁhaṇo rasa.madyādyaiḥ sa.bhakto 'lpo hitaḥ sa ca
              |</l>
            <l>AHS1.16.020c/ bāla.vṛddha.pipāsārta.sneha.dviṇ.madya.śīliṣu || 20
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.020v/ 16.20bv sa.bhakto 'lpo hitaś ca saḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.021a/ strī.sneha.nitya.mandāgni.sukhita.kleśa.bhīruṣu
              |</l>
            <l>AHS1.16.021c/ mṛdu.koṣṭhālpa.doṣeṣu kāle coṣṇe kṛśeṣu ca || 21
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="98"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.022a/ prāṅ.madhyottara.bhakto 'sāv
              adho.madhyordhva.deha.jān |</l>
            <l>AHS1.16.022c/ vyādhīñ jayed balaṁ kuryād aṅgānāṁ ca yathā.kramam
              || 22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.023a/ vāry uṣṇam acche 'nupibet snehe tat sukha.paktaye
              |</l>
            <l>AHS1.16.023c/ āsyopalepa.śuddhyai ca taubarāruṣkare na tu || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.023+1a/ mūrchā dāho '.ratis tṛṣṇā jṛmbhā
              moha.bhrama.klamāḥ |</l>
            <l>AHS1.16.023+1c/ bhavanti jīryati snehe jīrṇaḥ syāt taiḥ śamaṁ
              gataiḥ || 23+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.024a/ jīrṇā.jīrṇa.viśaṅkāyāṁ punar uṣṇodakaṁ pibet |</l>
            <l>AHS1.16.024c/ tenodgāra.viśuddhiḥ syāt tataś ca laghu.tā ruciḥ ||
              24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.025a/ bhojyo 'nnaṁ mātrayā pāsyan śvaḥ piban pīta.vān api
              |</l>
            <l>AHS1.16.025c/ dravoṣṇam an.abhiṣyandi nāti.snigdham a.saṅkaram ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.026a/ uṣṇodakopacārī syād brahma.cārī kṣapāśayaḥ |</l>
            <l>AHS1.16.026c/ na vega.rodhī vyāyāma.krodha.śoka.himātapān || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.027a/ pravāta.yāna.yānādhva.bhāṣyāty.āsana.saṁsthitīḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.027c/ nīcāty.uccopadhānāhaḥ.svapna.dhūma.rajāṁsi ca || 27
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.027v/ 16.27bv .bhāṣyābhyāsana.saṁsthitīḥ 16.27bv
                .bhāṣyāty.aśana.saṁsthitīḥ 16.27bv
                .bhāṣyāty.āśana.saṁsthitīḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.028a/ yāny ahāni pibet tāni tāvanty anyāny api tyajet
              |</l>
            <l>AHS1.16.028c/ sarva.karmasv ayaṁ prāyo vyādhi.kṣīṇeṣu ca kramaḥ
              || 28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.029a/ upacāras tu śamane kāryaḥ snehe virikta.vat |</l>
            <l>AHS1.16.029c/ try.aham acchaṁ mṛdau koṣṭhe krūre sapta.dinaṁ
              pibet || 29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.030a/ samyak.snigdho 'tha.vā yāvad ataḥ sātmyī.bhavet
              param |</l>
            <l>AHS1.16.030c/ vātānulomyaṁ dīpto 'gnir varcaḥ snigdham a.saṁhatam
              || 30 ||</l>
          </lg>
          <pb n="99"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.031a/ snehodvegaḥ klamaḥ samyak.snigdhe rūkṣe viparyayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.031c/ ati.snigdhe tu pāṇḍu.tvaṁ ghrāṇa.vaktra.guda.sravāḥ
              || 31 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.031v/ 16.31av mṛdu.snigdhāṅga.tā glāniḥ 16.31bv
                snehodvego 'tha lāghavam 16.31bv snehodvego 'ṅga.lāghavam
                16.31cv ati.snigdhe tu pāṇḍu.tva. 16.31cv vi.malendriya.tā
                samyak. 16.31dv .ghrāṇa.vaktra.guda.sravāḥ 16.31dv .snigdhe
                rūkṣe viparyayaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.032a/ a.mātrayā.hito '.kāle mithyāhāra.vihārataḥ |</l>
            <l>AHS1.16.032c/ snehaḥ karoti
              śophārśas.tandrā.stambha.vi.sañjña.tāḥ || 32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.033a/ kaṇḍū.kuṣṭha.jvarotkleśa.śūlānāha.bhramādikān |</l>
            <l>AHS1.16.033c/ kṣut.tṛṣṇollekhana.sveda.rūkṣa.pānānna.bheṣajam ||
              33 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.033v/ 16.33bv .śūlānāha.bala.kṣayān 16.33cv
                kṣut.tṛṣṇollekhanaṁ svedo 16.33dv rūkṣaṁ
              pānānna.bheṣajam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.034a/ takrāriṣṭa.khaloddāla.yava.śyāmāka.kodravāḥ |</l>
            <l>AHS1.16.034c/ pippalī.tri.phalā.kṣaudra.pathyā.go.mūtra.guggulu
              || 34 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.034v/ 16.34av takrāriṣṭaṁ khaloddāla. 16.34bv
                .yava.śyāmāka.kodravam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.035a/ yathā.svaṁ prati.rogaṁ ca sneha.vyāpadi sādhanam
              |</l>
            <l>AHS1.16.035c/ virūkṣaṇe laṅghana.vat kṛtāti.kṛta.lakṣaṇam || 35
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.036a/ snigdha.dravoṣṇa.dhanvottha.rasa.bhuk svedam ācaret
              |</l>
            <l>AHS1.16.036c/ snigdhas try.ahaṁ sthitaḥ kuryād virekaṁ vamanaṁ
              punaḥ || 36 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.036v/ 16.36bv .rasa.bhuk svedam ācaran</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.037a/ ekāhaṁ dinam anyac ca kapham utkleśya tat.karaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.037c/ māṁsalā medurā bhūri.śleṣmāṇo viṣamāgnayaḥ || 37
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.038a/ snehocitāś ca ye snehyās tān pūrvaṁ rūkṣayet tataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.038c/ saṁsnehya śodhayed evaṁ sneha.vyāpan na jāyate ||
              38 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.039a/ alaṁ malān īrayituṁ snehaś cā.sātmya.tāṁ gataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.039c/ bāla.vṛddhādiṣu sneha.parihārā.sahiṣṇuṣu || 39
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.040a/ yogān imān an.udvegān sadyaḥ.snehān prayojayet
              |</l>
            <l>AHS1.16.040c/ prājya.māṁsa.rasās teṣu peyā vā sneha.bharjitā ||
              40 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.040v/ 16.40dv peyā vā sneha.bharjitāḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="100"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.041a/ tila.cūrṇaś ca sa.sneha.phāṇitaḥ kṛśarā tathā |</l>
            <l>AHS1.16.041c/ kṣīra.peyā ghṛtāḍhyoṣṇā dadhno vā sa.guḍaḥ saraḥ ||
              41 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.041v/ 16.41av tila.cūrṇaṁ ca sa.sneha. 16.41bv
                .phāṇitaṁ kṛśarā tathā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.042a/ peyā ca pañca.prasṛtā snehais taṇḍula.pañcamaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.16.042c/ saptaite snehanāḥ sadyaḥ snehāś ca lavaṇolbaṇāḥ ||
              42 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.042v/ 16.42dv snehaś ca lavaṇolbaṇaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.043a/ tad dhy abhiṣyandy a.rūkṣaṁ ca sūkṣmam uṣṇaṁ
              vyavāyi ca |</l>
            <l>AHS1.16.043c/ guḍānūpāmiṣa.kṣīra.tila.māṣa.surā.dadhi || 43 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.16.043v/
                16.43av tad dhi viṣyandy a.rūkṣaṁ ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.044a/ kuṣṭha.śopha.prameheṣu snehārthaṁ na prakalpayet
              |</l>
            <l>AHS1.16.044c/ tri.phalā.pippalī.pathyā.guggulv.ādi.vipācitān ||
              44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.045a/ snehān yathā.svam eteṣāṁ yojayed a.vikāriṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.16.045c/ kṣīṇānāṁ tv āmayair agni.deha.sandhukṣaṇa.kṣamān ||
              45 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.16.045v/ 16.45av kṣīṇānām āmayair agni.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.16.046a/ dīptāntarāgniḥ pariśuddha.koṣṭhaḥ pratyagra.dhātur
              bala.varṇa.yuktaḥ |</l>
            <l>AHS1.16.046c/ dṛḍhendriyo manda.jaraḥ śatāyuḥ snehopasevī puruṣaḥ
              pradiṣṭaḥ || 46 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="17" type="chapter">
          <head>Chapter 17 :: Athasvedavidhy adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 118-121</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.001a/ svedas tāpopanāhoṣma.drava.bhedāc catur.vidhaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.17.001c/ tāpo 'gni.tapta.vasana.phāla.hasta.talādibhiḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.002a/ upanāho vacā.kiṇva.śatāhvā.devadārubhiḥ |</l>
            <l>AHS1.17.002c/ dhānyaiḥ samastair gandhaiś ca
              rāsnairaṇḍa.jaṭāmiṣaiḥ || 2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.003a/ udrikta.lavaṇaiḥ sneha.cukra.takra.payaḥ.plutaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.17.003c/ kevale pavane śleṣma.saṁsṛṣṭe surasādibhiḥ || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.004a/ pittena padmakādyais tu śālvaṇākhyaiḥ punaḥ punaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.17.004c/ snigdhoṣṇa.vīryair mṛdubhiś carma.paṭṭair
              a.pūtibhiḥ || 4 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.17.004v/ 17.4av pittena padmakādyaiś ca
                17.4bv śālvalākhyaiḥ punaḥ punaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="101"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.005a/ a.lābhe vāta.jit pattra.kauśeyāvika.śāṭakaiḥ |</l>
            <l>AHS1.17.005c/ baddhaṁ rātrau divā muñcen muñced rātrau divā.kṛtam
              || 5 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.006a/ ūṣmā tūtkārikā.loṣṭa.kapālopala.pāṁsubhiḥ |</l>
            <l>AHS1.17.006c/ pattra.bhaṅgena dhānyena karīṣa.sikatā.tuṣaiḥ || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.007a/ anekopāya.santaptaiḥ prayojyo deśa.kālataḥ |</l>
            <l>AHS1.17.007c/ śigru.vāraṇakairaṇḍa.karañja.surasārjakāt || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.008a/ śirīṣa.vāsā.vaṁśārka.mālatī.dīrghavṛntataḥ |</l>
            <l>AHS1.17.008c/ pattra.bhaṅgair vacādyaiś ca māṁsaiś
              cānūpa.vāri.jaiḥ || 8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.009a/ daśa.mūlena ca pṛthak sahitair vā yathā.malam |</l>
            <l>AHS1.17.009c/ sneha.vadbhiḥ surā.śukta.vāri.kṣīrādi.sādhitaiḥ ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.010a/ kumbhīr galantīr nāḍīr vā pūrayitvā rujārditam
              |</l>
            <l>AHS1.17.010c/ vāsasācchāditaṁ gātraṁ snigdhaṁ siñced yathā.sukham
              || 10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.17.010v/ 17.10cv vastrāvacchāditaṁ gātraṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.011a/ tair eva vā dravaiḥ pūrṇaṁ kuṇḍaṁ sarvāṅga.ge 'nile
              |</l>
            <l>AHS1.17.011c/ avagāhyāturas tiṣṭhed arśaḥ.kṛcchrādi.rukṣu ca ||
              11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.012a/ nivāte 'ntar.bahiḥ.snigdho jīrṇānnaḥ svedam ācaret
              |</l>
            <l>AHS1.17.012c/ vyādhi.vyādhita.deśartu.vaśān madhya.varāvaram ||
              12 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.17.012v/ 17.12av nir.vāte 'ntar.bahiḥ.snigdho</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.013a/ kaphārto rūkṣaṇaṁ rūkṣo rūkṣaḥ snigdhaṁ kaphānile
              |</l>
            <l>AHS1.17.013c/ āmāśaya.gate vāyau kaphe pakvāśayāśrite || 13 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.17.013v/
                17.13av kaphe taṁ rūkṣaṇai rūkṣo</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.014a/ rūkṣa.pūrvaṁ tathā sneha.pūrvaṁ sthānānurodhataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.17.014c/ alpaṁ vaṅkṣaṇayoḥ sv.alpaṁ dṛṅ.muṣka.hṛdaye na vā
              || 14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.17.014v/ 17.14cv alpaṁ vaṅkṣaṇayoḥ svedaṁ</note></l>
          </lg>
          <pb n="102"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.015a/ śīta.śūla.kṣaye svinno jāte 'ṅgānāṁ ca mārdave
              |</l>
            <l>AHS1.17.015c/ syāc chanair mṛditaḥ snātas tataḥ sneha.vidhiṁ
              bhajet || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.016a/ pittāsra.kopa.tṛṇ.mūrchā.svarāṅga.sadana.bhramāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.17.016c/ sandhi.pīḍā jvaraḥ śyāva.rakta.maṇḍala.darśanam ||
              16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.017a/ svedāti.yogāc chardiś ca tatra stambhanam auṣadham
              |</l>
            <l>AHS1.17.017c/ viṣa.kṣārāgny.atīsāra.cchardi.mohātureṣu ca || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.018a/ svedanaṁ guru tīkṣṇoṣṇaṁ prāyaḥ stambhanam anya.thā
              |</l>
            <l>AHS1.17.018c/ drava.sthira.sara.snigdha.rūkṣa.sūkṣmaṁ ca bheṣajam
              || 18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.019a/ svedanaṁ stambhanaṁ ślakṣṇaṁ
              rūkṣa.sūkṣma.sara.dravam |</l>
            <l>AHS1.17.019c/ prāyas tiktaṁ kaṣāyaṁ ca madhuraṁ ca samāsataḥ ||
              19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.020a/ stambhitaḥ syād bale labdhe yathoktāmaya.saṅkṣayāt
              |</l>
            <l>AHS1.17.020c/
              stambha.tvak.snāyu.saṅkoca.kampa.hṛd.vāg.ghanu.grahaiḥ || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.021a/ pādauṣṭha.tvak.karaiḥ śyāvair ati.stambhitam ādiśet
              |</l>
            <l>AHS1.17.021c/ na svedayed ati.sthūla.rūkṣa.dur.bala.mūrchitān ||
              21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.022a/ stambhanīya.kṣata.kṣīṇa.kṣāma.madya.vikāriṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.17.022c/ timirodara.vīsarpa.kuṣṭha.śoṣāḍhya.rogiṇaḥ || 22 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.17.022v/
                17.22dv .kuṣṭha.śophāḍhya.rogiṇaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.023a/ pīta.dugdha.dadhi.sneha.madhūn kṛta.virecanān |</l>
            <l>AHS1.17.023c/ bhraṣṭa.dagdha.guda.glāni.krodha.śoka.bhayārditān
              || 23 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.17.023v/ 17.23dv .krodha.śoka.bhayānvitān 17.23dv
                .krodha.rakta.kṣayānvitān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.024a/ kṣut.tṛṣṇā.kāmalā.pāṇḍu.mehinaḥ pitta.pīḍitān |</l>
            <l>AHS1.17.024c/ garbhiṇīṁ puṣpitāṁ sūtāṁ mṛdu cātyayike gade || 24
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.17.024v/ 17.24dv mṛdu tv ātyayike gade</note></l>
          </lg>
          <pb n="103"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.025a/ śvāsa.kāsa.pratiśyāya.hidhmādhmāna.vibandhiṣu |</l>
            <l>AHS1.17.025c/ svara.bhedānila.vyādhi.śleṣmāma.stambha.gaurave ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.026a/ aṅga.marda.kaṭī.pārśva.pṛṣṭha.kukṣi.hanu.grahe
              |</l>
            <l>AHS1.17.026c/ mahat.tve muṣkayoḥ khalyām āyāme vāta.kaṇṭake || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.027a/ mūtra.kṛcchrārbuda.granthi.śukrāghātāḍhya.mārute
              |</l>
            <l>AHS1.17.027c/ svedaṁ yathā.yathaṁ kuryāt tad.auṣadha.vibhāgataḥ
              || 27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.028a/ svedo hitas tv an.āgneyo vāte medaḥ.kaphāvṛte |</l>
            <l>AHS1.17.028c/ nivātaṁ gṛham āyāso guru.prāvaraṇaṁ bhayam || 28
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.028ū̆/ upanāhāhava.krodhā bhūri.pānaṁ kṣudhātapaḥ || 28ū̆
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.17.028ū̆v/ 17.28ū̆av upanāhāhava.krodha. 17.28ū̆bv
                .bhūri.pānaṁ kṣudhātapaḥ 17.28ū̆bv
              bhūri.pāna.kṣud.ātapaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.028ū̆+1/ svedayanti daśaitāni naram agni.guṇād ṛte ||
              28ū̆+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.17.029a/ sneha.klinnāḥ koṣṭha.gā dhātu.gā vā sroto.līnā ye
              ca śākhāsthi.saṁsthāḥ |</l>
            <l>AHS1.17.029c/ doṣāḥ svedais te dravī.kṛtya koṣṭhaṁ nītāḥ samyak
              śuddhibhir nirhriyante || 29 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="18" type="chapter">
          <head>Chapter 18 :: Athavamanavirecanavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 121-125</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.001a/ kaphe vidadhyād vamanaṁ saṁyoge vā kapholbaṇe |</l>
            <l>AHS1.18.001c/ tad.vad virecanaṁ pitte viśeṣeṇa tu vāmayet || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.002a/ nava.jvarātisārādhaḥ.pittāsṛg.rāja.yakṣmiṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.18.002c/ kuṣṭha.mehāpacī.granthi.ślīpadonmāda.kāsinaḥ || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.003a/ śvāsa.hṛl.lāsa.vīsarpa.stanya.doṣordhva.rogiṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.003c/ a.vāmyā garbhiṇī rūkṣaḥ kṣudhito nitya.duḥkhitaḥ ||
              3 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.003v/ 18.3bv .stanya.rogordhva.rogiṇaḥ 18.3cv a.vāmyā
                garbhiṇī.rūkṣa. 18.3dv .kṣudhitā nitya.duḥkhitāḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="104"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.004a/ bāla.vṛddha.kṛśa.sthūla.hṛd.rogi.kṣata.dur.balāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.004c/ prasakta.vamathu.plīha.timira.kṛmi.koṣṭhinaḥ || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.005a/ ūrdhva.pravṛtta.vāyv.asra.datta.vasti.hata.svarāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.005c/ mūtrāghāty udarī gulmī dur.vamo 'ty.agnir arśasaḥ
              || 5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.005v/ 18.5av ūrdhva.pravṛtta.vātāsra.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.006a/ udāvarta.bhramāṣṭhīlā.pārśva.rug.vāta.rogiṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.18.006c/ ṛte viṣa.garā.jīrṇa.viruddhābhyavahārataḥ || 6 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.18.006v/
                18.6av udāvarta.śramāṣṭhīlā.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.007a/ prasakta.vamathoḥ pūrve prāyeṇāma.jvaro 'pi ca
              |</l>
            <l>AHS1.18.007c/ dhūmāntaiḥ karmabhir varjyāḥ sarvair eva tv
              a.jīrṇinaḥ || 7 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.008a/ vireka.sādhyā gulmārśo.visphoṭa.vyaṅga.kāmalāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.008c/ jīrṇa.jvarodara.gara.cchardi.plīha.halīmakāḥ || 8
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.008v/ 18.8cv jīrṇa.jvarodara.cchardi. 18.8dv
                .plīhānāha.halīmakāḥ 18.8dv .plīha.pāṇḍu.halīmakāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.009a/ vidradhis timiraṁ kācaḥ syandaḥ pakvāśaya.vyathā
              |</l>
            <l>AHS1.18.009c/ yoni.śukrāśrayā rogāḥ koṣṭha.gāḥ kṛmayo vraṇāḥ || 9
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.009v/ 18.9cv yoni.śukra.gatā rogāḥ 18.9cv
                yoni.śukrāśayā rogāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.010a/ vātāsram ūrdhva.gaṁ raktaṁ mūtrāghātaḥ śakṛd.grahaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.010c/ vāmyaś ca kuṣṭha.mehādyā na tu recyā nava.jvarī ||
              10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.010v/ 18.10av vātāsṛg ūrdhva.gaṁ raktaṁ 18.10dv na tu
                recyo nava.jvarī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.011a/ alpāgny.adho.ga.pittāsra.kṣata.pāyv.atisāriṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.011c/ sa.śalyāsthāpita.krūra.koṣṭhāti.snigdha.śoṣiṇaḥ ||
              11 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.011v/ 18.11cv sa.śalyābhihata.krūra.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.012a/ atha sādhāraṇe kāle snigdha.svinnaṁ yathā.vidhi
              |</l>
            <l>AHS1.18.012c/ śvo.vamyam utkliṣṭa.kaphaṁ matsya.māṣa.tilādibhiḥ
              || 12 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.012v/ 18.12dv matsya.māṁsa.tilādibhiḥ 18.12dv
                māṁsa.māṣa.tilādibhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.013a/ niśāṁ suptaṁ su.jīrṇānnaṁ pūrvāhṇe kṛta.maṅgalam
              |</l>
            <l>AHS1.18.013c/ nir.annam īṣat.snigdhaṁ vā peyayā pīta.sarpiṣam ||
              13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.013v/ 18.13av niśāṁ suptaṁ ca jīrṇānnaṁ</note></l>
          </lg>
          <pb n="105"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.014a/ vṛddha.bālā.bala.klība.bhīrūn rogānurodhataḥ |</l>
            <l>AHS1.18.014c/ ā.kaṇṭhaṁ pāyitān madyaṁ kṣīram ikṣu.rasaṁ rasam ||
              14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.014v/ 18.14cv ā.kaṇṭhaṁ pāyayen madyaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.015a/ yathā.vikāra.vihitāṁ madhu.saindhava.saṁyutām |</l>
            <l>AHS1.18.015c/ koṣṭhaṁ vibhajya bhaiṣajya.mātrāṁ
              mantrābhimantritām || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.016a/ brahma.dakṣāśvi.rudrendra.bhū.candrārkānilānalāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.016c/ ṛṣayaḥ sauṣadhi.grāmā bhūta.saṅghāś ca pāntu vaḥ ||
              16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.017a/ rasāyanam ivarṣīṇām a.marāṇām ivāmṛtam |</l>
            <l>AHS1.18.017c/ sudhevottama.nāgānāṁ bhaiṣajyam idam astu te || 17
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.017v/ 18.17av rasāyanam ivarṣīṇāṁ 18.17bv devānām
                amṛtaṁ yathā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.017+1/ namo bhaga.vate bhaiṣajya.gurave
              vaiḍūrya.prabha.rājāya || 17+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.017+2/ tathā.gatāyārhate samyak.sambuddhāya || 17+2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.017+3/ tad yathā || 17+3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.017+4/ bhaiṣajye bhaiṣajye mahā.bhaiṣajye samudgate svāhā
              || 17+4 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.017+4v/ 18.17+4v bhaiṣajye bhaiṣajye mahā.bhaiṣajye
                bhaiṣajya.samudgate svāhā 18.17+4v bhaiṣajye mahā.bhaiṣajye
                samudgate svāhā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.018a/ prāṅ.mukhaṁ pāyayet pīto muhūrtam anupālayet |</l>
            <l>AHS1.18.018c/ tan.manā jāta.hṛl.lāsa.prasekaś chardayet tataḥ ||
              18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.018v/ 18.18av prāṅ.mukhaṁ pāyayet pītaṁ 18.18av
                prāṅ.mukhaṁ pāyayet pīte 18.18dv .prasekaṁ chardayet
                tataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.019a/ aṅgulībhyām an.āyasto nālena mṛdunātha.vā |</l>
            <l>AHS1.18.019c/ gala.tālv a.rujan vegān a.pravṛttān pravartayan ||
              19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.019v/ 18.19dv nā.pravṛttān pravartayan 18.19dv
                nā.pravṛttān pravartayet 18.19dv a.pravṛttān
              pravartayet</note></l>
          </lg>
          <pb n="106"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.020a/ pravartayan pravṛttāṁś ca jānu.tulyāsane sthitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.020c/ ubhe pārśve lalāṭaṁ ca vamataś cāsya dhārayet || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.021a/ prapīḍayet tathā nābhiṁ pṛṣṭhaṁ ca pratilomataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.021c/ kaphe tīkṣṇoṣṇa.kaṭukaiḥ pitte svādu.himair iti ||
              21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.022a/ vamet snigdhāmla.lavaṇaiḥ saṁsṛṣṭe marutā kaphe
              |</l>
            <l>AHS1.18.022c/ pittasya darśanaṁ yāvac chedo vā śleṣmaṇo bhavet ||
              22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.023a/ hīna.vegaḥ kaṇā.dhātrī.siddhārtha.lavaṇodakaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.023c/ vamet punaḥ punas tatra vegānām a.pravartanam || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.024a/ pravṛttiḥ sa.vibandhā vā kevalasyauṣadhasya vā
              |</l>
            <l>AHS1.18.024c/ a.yogas tena niṣṭhīva.kaṇḍū.koṭha.jvarādayaḥ || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.025a/ nir.vibandhaṁ pravartante kapha.pittānilāḥ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.18.025c/ samyag.yoge 'ti.yoge tu phena.candraka.rakta.vat ||
              25 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.025v/ 18.25dv phena.candrika.rakta.vat</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.025.1+(1)a/ manaḥ.prasādaḥ svāsthyaṁ cāvasthānaṁ ca
              svayaṁ bhavet |</l>
            <l>AHS1.18.025.1+(1)c/ vaiparītyam a.yogānāṁ na cāti.mahatī vyathā
              || 25.1+(1) || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.018.25.1+(1)v/ 18.25.1+(1)av manaḥ.prasādaḥ svāsthyaṁ
                ca 18.25.1+(1)bv avasthānaṁ svayaṁ bhavet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.026a/ vamitaṁ kṣāma.tā dāhaḥ kaṇṭha.śoṣas tamo bhramaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.026c/ ghorā vāyv.āmayā mṛtyur jīva.śoṇita.nirgamāt || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.027a/ samyag.yogena vamitaṁ kṣaṇam āśvāsya pāyayet |</l>
            <l>AHS1.18.027c/ dhūma.trayasyānya.tamaṁ snehācāram athādiśet || 27
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.028a/ tataḥ sāyaṁ prabhāte vā kṣud.vān snātaḥ sukhāmbunā
              |</l>
            <l>AHS1.18.028c/ bhuñjāno rakta.śāly.annaṁ bhajet peyādikaṁ kramam
              || 28 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.028v/ 18.28cv purāṇa.rakta.śālīnām 18.28cv bhuñjāno
                'nnam apekṣeta 18.28dv a.sneha.lavaṇoṣaṇam 18.28dv peyādikam
                imaṁ kramam 18.28dv peyādikam imaṁ kramāt 18.28dv peyādikam amuṁ
                kramam</note></l>
          </lg>
          <pb n="107"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.029a/ peyāṁ vilepīm a.kṛtaṁ kṛtaṁ ca yūṣaṁ rasaṁ trīn
              ubhayaṁ tathaikam |</l>
            <l>AHS1.18.029c/ krameṇa seveta naro 'nna.kālān
              pradhāna.madhyāvara.śuddhi.śuddhaḥ || 29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.030a/ yathāṇur agnis tṛṇa.go.mayādyaiḥ sandhukṣyamāṇo
              bhavati krameṇa |</l>
            <l>AHS1.18.030c/ mahān sthiraḥ sarva.pacas tathaiva śuddhasya
              peyādibhir antarāgniḥ || 30 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.18.030v/ 18.30dv śuddhasya peyādibhir
                antar.agniḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.031a/ jaghanya.madhya.pravare tu vegāś catvāra iṣṭā
              vamane ṣaḍ aṣṭau |</l>
            <l>AHS1.18.031c/ daśaiva te dvi.tri.guṇā vireke prasthas tathā syād
              dvi.catur.guṇaś ca || 31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.032a/ pittāvasānaṁ vamanaṁ virekād ardhaṁ kaphāntaṁ ca
              virekam āhuḥ |</l>
            <l>AHS1.18.032c/ dvi.trān sa.viṭkān apanīya vegān meyaṁ vireke
              vamane tu pītam || 32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.033a/ athainaṁ vāmitaṁ bhūyaḥ sneha.svedopapāditam |</l>
            <l>AHS1.18.033c/ śleṣma.kāle gate jñātvā koṣṭhaṁ samyag virecayet ||
              33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.034a/ bahu.pitto mṛduḥ koṣṭhaḥ kṣīreṇāpi viricyate |</l>
            <l>AHS1.18.034c/ prabhūta.mārutaḥ krūraḥ kṛcchrāc chyāmādikair api
              || 34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.035a/ kaṣāya.madhuraiḥ pitte virekaḥ kaṭukaiḥ kaphe |</l>
            <l>AHS1.18.035c/ snigdhoṣṇa.lavaṇair vāyāv a.pravṛttau tu pāyayet ||
              35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.036a/ uṣṇāmbu svedayed asya pāṇi.tāpena codaram |</l>
            <l>AHS1.18.036c/ utthāne 'lpe dine tasmin bhuktvānye.dyuḥ punaḥ
              pibet || 36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.037a/ a.dṛḍha.sneha.koṣṭhas tu pibed ūrdhvaṁ daśāhataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.037c/ bhūyo 'py upaskṛta.tanuḥ sneha.svedair virecanam ||
              37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.038a/ yaugikaṁ samyag ālocya smaran pūrvam atikramam
              |</l>
            <l>AHS1.18.038c/ hṛt.kukṣy.a.śuddhir a.rucir utkleśaḥ
              śleṣma.pittayoḥ || 38 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.18.038v/ 18.38bv smaran pūrvam
                anukramam</note></l>
          </lg>
          <pb n="108"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.039a/ kaṇḍū.vidāhaḥ piṭikāh pīnaso vāta.viḍ.grahaḥ |</l>
            <l>AHS1.18.039c/ a.yoga.lakṣaṇaṁ yogo vaiparītye yathoditāt || 39 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.18.039v/
                18.39av kaṇḍū.vidāhaḥ piṭikā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.040a/ viṭ.pitta.kapha.vāteṣu niḥsṛteṣu kramāt sravet
              |</l>
            <l>AHS1.18.040c/ niḥ.śleṣma.pittam udakaṁ śvetaṁ kṛṣṇaṁ sa.lohitam
              || 40 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.041a/ māṁsa.dhāvana.tulyaṁ vā medaḥ.khaṇḍābham eva vā
              |</l>
            <l>AHS1.18.041c/ guda.niḥsaraṇaṁ tṛṣṇā bhramo netra.praveśanam || 41
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.041v/ 18.41dv śramo netra.praveśanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.042a/ bhavanty ati.viriktasya tathāti.vamanāmayāḥ |</l>
            <l>AHS1.18.042c/ samyag.viriktam enaṁ ca vamanoktena yojayet || 42
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.043a/ dhūma.varjyena vidhinā tato vamita.vān iva |</l>
            <l>AHS1.18.043c/ krameṇānnāni bhuñjāno bhajet prakṛti.bhojanam || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.044a/ manda.vahnim a.saṁśuddham a.kṣāmaṁ doṣa.dur.balam
              |</l>
            <l>AHS1.18.044c/ a.dṛṣṭa.jīrṇa.liṅgaṁ ca laṅghayet pīta.bheṣajam ||
              44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.045a/ sneha.svedauṣadhotkleśa.saṅgair iti na bādhyate
              |</l>
            <l>AHS1.18.045c/ saṁśodhanāsra.visrāva.sneha.yojana.laṅghanaiḥ || 45
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.046a/ yāty agnir manda.tāṁ tasmāt kramaṁ peyādim ācaret
              |</l>
            <l>AHS1.18.046c/ srutālpa.pitta.śleṣmāṇaṁ madya.paṁ vāta.paittikam
              || 46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.047a/ peyāṁ na pāyayet teṣāṁ tarpaṇādi.kramo hitaḥ |</l>
            <l>AHS1.18.047c/ a.pakvaṁ vamanaṁ dośān pacyamānaṁ virecanam || 47
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.047v/ 18.47bv tarpaṇādiḥ kramo hitaḥ 18.47bv tarpaṇādiḥ
                kramo mataḥ 18.47bv tarpaṇādi.kramo mataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.048a/ nirhared vamanasyātaḥ pākaṁ na pratipālayet |</l>
            <l>AHS1.18.048c/ dur.balo bahu.doṣaś ca doṣa.pākena yaḥ svayam || 48
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="109"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.049a/ viricyate bhedanīyair bhojyais tam upapādayet |</l>
            <l>AHS1.18.049c/ dur.balaḥ śodhitaḥ pūrvam alpa.doṣaḥ kṛśo naraḥ ||
              49 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.049v/ 18.49bv bhojyais taṁ samupācaret</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.050a/ a.parijñāta.koṣṭhaś ca piben mṛdv alpam auṣadham
              |</l>
            <l>AHS1.18.050c/ varaṁ tad a.sakṛt.pītam anya.thā saṁśayāvaham || 50
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.050v/ 18.50av varaṁ tad a.sakṛt.pītaṁ 18.50bv nānya.thā
                saṁśayāvaham</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.051a/ hared bahūṁś calān doṣān alpān alpān punaḥ punaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.051c/ dur.balasya mṛdu.dravyair alpān saṁśamayet tu tān
              || 51 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.052a/ kleśayanti ciraṁ te hi hanyur vainam a.nirhṛtāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.18.052c/ mandāgniṁ krūra.koṣṭhaṁ ca sa.kṣāra.lavaṇair
              ghṛtaiḥ || 52 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.18.052v/ 18.52bv hanyuś cainam
                a.nirhṛtāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.053a/ sandhukṣitāgniṁ vijita.kapha.vātaṁ ca śodhayet
              |</l>
            <l>AHS1.18.053c/ rūkṣa.bahv.anila.krūra.koṣṭha.vyāyāma.śīlinām || 53
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.054a/ dīptāgnīnāṁ ca bhaiṣajyam a.virecyaiva jīryati
              |</l>
            <l>AHS1.18.054c/ tebhyo vastiṁ purā dadyāt tataḥ snigdhaṁ virecanam
              || 54 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.054v/ 18.54cv tebhyo vastiṁ puro dadyāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.055a/ śakṛn nirhṛtya vā kiñ.cit tīkṣṇābhiḥ
              phala.vartibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.18.055c/ pravṛttaṁ hi malaṁ snigdho vireko nirharet sukham
              || 55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.056a/ viṣābhighāta.piṭikā.kuṣṭha.śopha.visarpiṇaḥ |</l>
            <l>AHS1.18.056c/ kāmalā.pāṇḍu.mehārtān nāti.snigdhān viśodhayet ||
              56 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.056v/ 18.56dv nāti.snigdhān virecayet </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.057a/ sarvān sneha.virekaiś ca rūkṣais tu sneha.bhāvitān
              |</l>
            <l>AHS1.18.057c/ karmaṇāṁ vamanādīnāṁ punar apy antare 'ntare || 57
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.057v/ 18.57bv rūkṣaiś ca sneha.bhāvitān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.058a/ sneha.svedau prayuñjīta sneham ante balāya ca |</l>
            <l>AHS1.18.058c/ malo hi dehād utkleśya hriyate vāsaso yathā || 58
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="110"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.059a/ sneha.svedais tathotkliṣṭaḥ śodhyate śodhanair
              malaḥ |</l>
            <l>AHS1.18.059c/ sneha.svedāv an.abhyasya kuryāt saṁśodhanaṁ tu yaḥ
              || 59 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.18.059v/ 18.59av sneha.svedais tathotkleśya 18.59bv
                hriyate śodhanair malaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.059ū̆ab/ dāru śuṣkam ivān.āme śarīraṁ tasya dīryate ||
              59ū̆ab ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.18.060ū̆a/ buddhi.prasādaṁ balam indriyāṇāṁ
              dhātu.sthira.tvaṁ jvalanasya dīptim |</l>
            <l>AHS1.18.060ū̆c/ cirāc ca pākaṁ vayasaḥ karoti saṁśodhanaṁ
              samyag.upāsyamānam || 60ū̆ || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.18.060ū̆v/ 18.60ū̆av buddheḥ prasādaṁ balam
                indriyāṇāṁ 18.60ū̆bv dhātoḥ sthira.tvaṁ jvalanasya
              dīptim</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="19" type="chapter">
          <head>Chapter 19 :: Athabastividhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 125-134</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.001a/ vātolbaṇeṣu doṣeṣu vāte vā vastir iṣyate |</l>
            <l>AHS1.19.001c/ upakramāṇāṁ sarveṣāṁ so 'graṇīs tri.vidhas tu saḥ
              || 1 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.001v/ 19.1dv so 'graṇīs tri.vidhaś ca saḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.002a/ nirūho 'nvāsanaṁ vastir uttaras tena sādhayet |</l>
            <l>AHS1.19.002c/ gulmānāha.khuḍa.plīha.śuddhātīsāra.śūlinaḥ || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.003a/ jīrṇa.jvara.pratiśyāya.śukrānila.mala.grahān |</l>
            <l>AHS1.19.003c/ vardhmāśmarī.rajo.nāśān dāruṇāṁś cānilāmayān || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.004a/ an.āsthāpyās tv ati.snigdhaḥ kṣatorasko bhṛśaṁ
              kṛśaḥ |</l>
            <l>AHS1.19.004c/ āmātīsārī vami.mān saṁśuddho datta.nāvanaḥ || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.005a/ śvāsa.kāsa.prasekārśo.hidhmādhmānālpa.vahnayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.005c/ śūna.pāyuḥ kṛtāhāro baddha.cchidrodakodarī || 5 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.19.005v/
                19.5dv baddha.cchidra.dakodarī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.006a/ kuṣṭhī ca madhu.mehī ca māsān sapta ca garbhiṇī
              |</l>
            <l>AHS1.19.006c/ āsthāpyā eva cānvāsyā viśeṣād ati.vahnayaḥ || 6
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.007a/ rūkṣāḥ kevala.vātārtā nānuvāsyās ta eva ca |</l>
            <l>AHS1.19.007c/ ye 'n.āsthāpyās tathā pāṇḍu.kāmalā.meha.pīnasāḥ ||
              7 ||</l>
          </lg>
          <pb n="111"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.008a/ nir.anna.plīha.viḍ.bhedi.guru.koṣṭha.kaphodarāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.008c/ abhiṣyandi.bhṛśa.sthūla.kṛmi.koṣṭhāḍhya.mārutāḥ ||
              8 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.008v/ 19.8bv .guru.koṣṭhaḥ kaphodarī 19.8cv
                abhiṣyandi.kṛśa.sthūla.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.009a/ pīte viṣe gare 'pacyāṁ ślīpadī gala.gaṇḍa.vān |</l>
            <l>AHS1.19.009c/ tayos tu netraṁ hemādi.dhātu.dārv.asthi.veṇu.jam ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.010a/ go.pucchākāram a.cchidraṁ ślakṣṇarju guṭikā.mukham
              |</l>
            <l>AHS1.19.010c/ ūne 'bde pañca pūrṇe 'sminn ā.saptabhyo 'ṅgulāni
              ṣaṭ || 10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.011a/ saptame sapta tāny aṣṭau dvā.daśe ṣo.ḍaśe nava
              |</l>
            <l>AHS1.19.011c/ dvā.daśaiva paraṁ viṁśād vīkṣya varṣāntareṣu ca ||
              11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.012a/ vayo.bala.śarīrāṇi pramāṇam abhivardhayet |</l>
            <l>AHS1.19.012c/ svāṅguṣṭhena samaṁ mūle sthaulyenāgre kaniṣṭhayā ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.013a/ pūrṇe 'bde 'ṅgulam ādāya tad.ardhārdha.pravardhitam
              |</l>
            <l>AHS1.19.013c/ try.aṅgulaṁ paramaṁ chidraṁ mūle 'gre vahate tu yat
              || 13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.014a/ mudgaṁ māṣaṁ kalāyaṁ ca klinnaṁ karkandhukaṁ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.19.014c/ mūla.cchidra.pramāṇena prānte ghaṭita.karṇikam ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.015a/ vartyāgre pihitaṁ mūle yathā.svaṁ dvy.aṅgulāntaram
              |</l>
            <l>AHS1.19.015c/ karṇikā.dvitayaṁ netre kuryāt tatra ca yojayet ||
              15 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.015v/ 19.15bv yathā.svaṁ dvy.aṅgulāntare 19.15dv kuryāt
                tatra prayojayet 19.15dv kuryāt tatra tu yojayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.016a/ ajāvi.mahiṣādīnāṁ vastiṁ su.mṛditaṁ dṛḍham |</l>
            <l>AHS1.19.016c/ kaṣāya.raktaṁ niś.chidra.granthi.gandha.siraṁ tanum
              || 16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.016v/ 19.16av go.'jāvi.mahiṣādīnāṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.017a/ grathitaṁ sādhu sūtreṇa sukha.saṁsthāpya.bheṣajam
              |</l>
            <l>AHS1.19.017c/ vasty.a.bhāve 'ṅka.pādaṁ vā nyased vāso 'tha.vā
              ghanam || 17 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.017v/ 19.17av granthitaṁ sādhu sūtreṇa</note></l>
          </lg>
          <pb n="112"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.018a/ nirūha.mātrā prathame prakuñco vatsare param |</l>
            <l>AHS1.19.018c/ prakuñca.vṛddhiḥ praty.abdaṁ yāvat ṣaṭ prasṛtās
              tataḥ || 18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.018v/ 19.18bv prakuñco vatsarāt param</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.019a/ prasṛtaṁ vardhayed ūrdhvaṁ dvā.daśāṣṭā.daśasya tu
              |</l>
            <l>AHS1.19.019c/ ā.saptater idaṁ mānaṁ daśaiva prasṛtāḥ param || 19
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.019v/ 19.19bv dvā.daśāṣṭā.daśasya ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.020a/ yathā.yathaṁ nirūhasya pādo mātrānuvāsane |</l>
            <l>AHS1.19.020c/ āsthāpyaṁ snehitaṁ svinnaṁ śuddhaṁ labdha.balaṁ
              punaḥ || 20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.021a/ anvāsanārhaṁ vijñāya pūrvam evānuvāsayet |</l>
            <l>AHS1.19.021c/ śīte vasante ca divā rātrau ke.cit tato 'nya.dā ||
              21 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.021v/ 19.21dv rātrau ke.cit tato 'nya.thā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.022a/ abhyakta.snātam ucitāt pāda.hīnaṁ hitaṁ laghu |</l>
            <l>AHS1.19.022c/ a.snigdha.rūkṣam aśitaṁ sānu.pānaṁ dravādi ca || 22
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.022v/ 19.22dv sānu.pānaṁ dravādi vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.023a/ kṛta.caṅkramaṇaṁ mukta.viṇ.mūtraṁ śayane sukhe
              |</l>
            <l>AHS1.19.023c/ nāty.ucchrite na coc.chīrṣe saṁviṣṭaṁ
              vāma.pārśvataḥ || 23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.024a/ saṅkocya dakṣiṇaṁ sakthi prasārya ca tato 'param
              |</l>
            <l>AHS1.19.024c/ athāsya netraṁ praṇayet snigdhe snigdha.mukhaṁ gude
              || 24 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.024v/ 19.24dv snigdhaṁ snigdha.mukhe gude</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.025a/ ucchvāsya vaster vadane baddhe hastam a.kampayan
              |</l>
            <l>AHS1.19.025c/ pṛṣṭha.vaṁśaṁ prati tato nāti.druta.vilambitam ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.026a/ nāti.vegaṁ na vā mandaṁ sakṛd eva prapīḍayet |</l>
            <l>AHS1.19.026c/ sāvaśeṣaṁ ca kurvīta vāyuḥ śeṣe hi tiṣṭhati || 26
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.026v/ 19.26cv sāvaśeṣaṁ prakurvīta</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.027a/ datte tūttāna.dehasya pāṇinā tāḍayet sphijau |</l>
            <l>AHS1.19.027c/ tat.pārṣṇibhyāṁ tathā śayyāṁ pādataś ca trir
              utkṣipet || 27 ||</l>
          </lg>
          <pb n="113"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.028a/ tataḥ prasāritāṅgasya sopadhānasya pārṣṇike |</l>
            <l>AHS1.19.028c/ āhanyān muṣṭināṅgaṁ ca snehenābhyajya mardayet ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.029a/ vedanārtam iti sneho na hi śīghraṁ nivartate |</l>
            <l>AHS1.19.029c/ yojyaḥ śīghraṁ nivṛtte 'nyaḥ sneho '.tiṣṭhann
              a.kārya.kṛt || 29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.030a/ dīptāgniṁ tv āgata.snehaṁ sāyāhne bhojayel laghu
              |</l>
            <l>AHS1.19.030c/ nivṛtti.kālaḥ paramas trayo yāmas tataḥ param || 30
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.031a/ aho.rātram upekṣeta parataḥ phala.vartibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.19.031c/ tīkṣṇair vā vastibhiḥ kuryād yatnaṁ sneha.nivṛttaye
              || 31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.032a/ ati.raukṣyād an.āgacchan na cej jāḍyādi.doṣa.kṛt
              |</l>
            <l>AHS1.19.032c/ upekṣetaiva hi tato 'dhyuṣitaś ca niśāṁ pibet || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.033a/ prātar nāgara.dhānyāmbhaḥ koṣṇaṁ kevalam eva vā
              |</l>
            <l>AHS1.19.033c/ anvāsayet tṛtīye 'hni pañcame vā punaś ca tam || 33
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.034a/ yathā vā sneha.paktiḥ syād ato 'ty.ulbaṇa.mārutān
              |</l>
            <l>AHS1.19.034c/ vyāyāma.nityān dīptāgnīn rūkṣāṁś ca prati.vāsaram
              || 34 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.034+1a/
              ādhmāna.saṅkoca.purīṣa.bandha.kṣīṇendriya.tvā.ruci.bhaṅga.śūlāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.034+1c/ pāṅgulya.śākhāśrita.vāta.bhagna.bandhāś ca sādhyā
              hy anuvāsanena || 34+1 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.19.034+1v/ 19.34+1dv .vātāś ca sādhyā hy
                anuvāsanena</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.035a/ iti snehais tri.caturaiḥ snigdhe sroto.viśuddhaye
              |</l>
            <l>AHS1.19.035c/ nirūhaṁ śodhanaṁ yuñjyād a.snigdhe snehanaṁ tanoḥ
              || 35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.036a/ pañcame 'tha tṛtīye vā divase sādhake śubhe |</l>
            <l>AHS1.19.036c/ madhyāhne kiñ.cid.āvṛtte prayukte bali.maṅgale ||
              36 ||</l>
          </lg>
          <pb n="114"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.037a/ abhyakta.sveditotsṛṣṭa.malaṁ nāti.bubhukṣitam |</l>
            <l>AHS1.19.037c/ avekṣya puruṣaṁ doṣa.bheṣajādīni cādarāt || 37 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.19.037v/
                19.37cv avetya puruṣaṁ doṣa.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.038a/ vastiṁ prakalpayed vaidyas tad.vidyair bahubhiḥ
              saha |</l>
            <l>AHS1.19.038c/ kvāthayed viṁśati.palaṁ dravyasyāṣṭau phalāni ca ||
              38 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.038v/ 19.38bv tad.vedyair bahubhiḥ saha 19.38bv
                tad.vidhair bahubhiḥ saha</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.039a/ tataḥ kvāthāc caturthāṁśaṁ snehaṁ vāte prakalpayet
              |</l>
            <l>AHS1.19.039c/ pitte svasthe ca ṣaṣṭhāṁśam aṣṭamāṁśaṁ kaphe 'dhike
              || 39 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.039v/ 19.39bv snehaṁ vāte 'nu kalpayet 19.39bv snehaṁ
                vāte tu kalpayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.040a/ sarva.tra cāṣṭamaṁ bhāgaṁ kalkād bhavati vā yathā
              |</l>
            <l>AHS1.19.040c/ nāty.accha.sāndra.tā vasteḥ pala.mātraṁ guḍasya ca
              || 40 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.041a/ madhu.paṭv.ādi.śeṣaṁ ca yuktyā sarvaṁ tad ekataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.041c/ uṣṇāmbu.kumbhī.bāṣpeṇa taptaṁ khaja.samāhatam || 41
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.042a/ prakṣipya vastau praṇayet pāyau nāty.uṣṇa.śītalam
              |</l>
            <l>AHS1.19.042c/ nāti.snigdhaṁ na vā rūkṣaṁ nāti.tīkṣṇaṁ na vā mṛdu
              || 42 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.043a/ nāty.accha.sāndraṁ nonāti.mātraṁ nā.paṭu nāti ca
              |</l>
            <l>AHS1.19.043c/ lavaṇaṁ tad.vad amlaṁ ca paṭhanty anye tu tad.vidaḥ
              || 43 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.043v/ 19.43dv vadanty anye tu tad.vidaḥ </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.044a/ mātrāṁ tri.palikāṁ kuryāt sneha.mākṣikayoḥ pṛthak
              |</l>
            <l>AHS1.19.044c/ karṣārdhaṁ māṇimanthasya svasthe kalka.pala.dvayam
              || 44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.045a/ sarva.dravāṇāṁ śeṣāṇāṁ palāni daśa kalpayet |</l>
            <l>AHS1.19.045c/ mākṣikaṁ lavaṇaṁ snehaṁ kalkaṁ kvātham iti kramāt
              || 45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.046a/ āvapeta nirūhāṇām eṣa saṁyojane vidhiḥ |</l>
            <l>AHS1.19.046c/ uttāno datta.mātre tu nirūhe tan.manā bhavet || 46
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="115"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.047a/ kṛtopadhānaḥ sañjāta.vegaś cotkaṭakaḥ sṛjet |</l>
            <l>AHS1.19.047c/ āgatau paramaḥ kālo muhūrto mṛtyave param || 47 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.19.047v/
                19.47bv .vegaś cotkaṭukaḥ sṛjet 19.47bv .vegaś cotkuṭakaḥ sṛjet
                19.47dv muhūrto mṛtyave paraḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.048a/ tatrānulomikaṁ sneha.kṣāra.mūtrāmla.kalpitam |</l>
            <l>AHS1.19.048c/ tvaritaṁ snigdha.tīkṣṇoṣṇaṁ vastim anyaṁ prapīḍayet
              || 48 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.048v/ 19.48av tatrānulomika.sneha.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.049a/ vidadyāt phala.vartiṁ vā svedanottrāsanādi ca |</l>
            <l>AHS1.19.049c/ svayam eva nivṛtte tu dvitīyo vastir iṣyate || 49
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.049v/ 19.49bv svedanotrāsanādi vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.050a/ tṛtīyo 'pi caturtho 'pi yāvad vā su.nirūḍha.tā
              |</l>
            <l>AHS1.19.050c/ virikta.vac ca yogādīn vidyād yoge tu bhojayet ||
              50 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.050v/ 19.50bv yāvad vā su.nirūha.tā 19.50dv vidyād yoge
                tu yojayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.051a/ koṣṇena vāriṇā snātaṁ tanu.dhanva.rasaudanam |</l>
            <l>AHS1.19.051c/ vikārā ye nirūḍhasya bhavanti pracalair malaiḥ ||
              51 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.051v/ 19.51av koṣṇena vāriṇā snānaṁ 19.51cv vikārā ye
                nirūhasya</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.052a/ te sukhoṣṇāmbu.siktasya yānti bhukta.vataḥ śamam
              |</l>
            <l>AHS1.19.052c/ atha vātārditaṁ bhūyaḥ sadya evānuvāsayet || 52
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.053a/ samyag.dhīnāti.yogāś ca tasya syuḥ sneha.pīta.vat
              |</l>
            <l>AHS1.19.053c/ kiñ.cit.kālaṁ sthito yaś ca sa.purīṣo nivartate ||
              53 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.053v/ 19.53cv kiñ.cit.kālaṁ sthito yasya</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.054a/ sānulomānilaḥ snehas tat siddham anuvāsanam |</l>
            <l>AHS1.19.054c/ ekaṁ trīn vā balāse tu sneha.vastīn prakalpayet ||
              54 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.054v/ 19.54dv sneha.vastīn prayojayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.055a/ pañca vā sapta vā pitte navaikā.daśa vānile |</l>
            <l>AHS1.19.055c/ punas tato 'py a.yugmāṁs tu punar āsthāpanaṁ tataḥ
              || 55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.056a/ kapha.pittānileṣv annaṁ yūṣa.kṣīra.rasaiḥ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.19.056c/ vāta.ghnauṣadha.niḥkvātha.trivṛtā.saindhavair yutaḥ
              || 56 ||</l>
          </lg>
          <pb n="116"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.057a/ vastir eko 'nile snigdhaḥ svādv.amloṣṇo rasānvitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.057c/ nyagrodhādi.gaṇa.kvātha.padmakādi.sitā.yutau || 57
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.057v/ 19.57bv svādv.amloṣṇa.rasānvitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.058a/ pitte svādu.himau sājya.kṣīrekṣu.rasa.mākṣikau
              |</l>
            <l>AHS1.19.058c/ āragvadhādi.niḥkvātha.vatsakādi.yutās trayaḥ || 58
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.059a/ rūkṣāḥ sa.kṣaudra.go.mūtrās tīkṣṇoṣṇa.kaṭukāḥ kaphe
              |</l>
            <l>AHS1.19.059c/ trayas te sannipāte 'pi doṣān ghnanti yataḥ kramāt
              || 59 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.059v/ 19.59cv trayaś ca sannipāte 'pi</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.060a/ tribhyaḥ paraṁ vastim ato necchanty anye cikitsakāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.060c/ na hi doṣaś caturtho 'sti punar dīyeta yaṁ prati ||
              60 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.060v/ 19.60av nācārya.carakasyāto 19.60bv vastis
                tribhyaḥ paraṁ mataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.061a/ utkleśanaṁ śuddhi.karaṁ doṣāṇāṁ śamanaṁ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.19.061c/ tri.dhaiva kalpayed vastim ity anye 'pi pracakṣate
              || 61 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.061v/ 19.61cv tri.dhaivaṁ kalpayed vastim</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.062a/ doṣauṣadhādi.balataḥ sarvam etat pramāṇayet |</l>
            <l>AHS1.19.062c/ samyaṅ.nirūḍha.liṅgaṁ tu nā.sambhāvya nivartayet ||
              62 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.063a/ prāk sneha ekaḥ pañcānte dvā.daśāsthāpanāni ca
              |</l>
            <l>AHS1.19.063c/ sānvāsanāni karmaivaṁ vastayas triṁśad īritāḥ || 63
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.064a/ kālaḥ pañca.daśaiko 'tra prāk sneho 'nte trayas
              tathā |</l>
            <l>AHS1.19.064c/ ṣaṭ pañca.vasty.antaritā yogo 'ṣṭau vastayo 'tra tu
              || 64 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.065a/ trayo nirūhāḥ snehāś ca snehāv ādy.antayor ubhau
              |</l>
            <l>AHS1.19.065c/ sneha.vastiṁ nirūhaṁ vā naikam evātiśīlayet || 65
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.066a/ utkleśāgni.vadhau snehān nirūhān maruto bhayam
              |</l>
            <l>AHS1.19.066c/ tasmān nirūḍhaḥ snehyaḥ syān nirūhyaś cānuvāsitaḥ
              || 66 ||</l>
          </lg>
          <pb n="117"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.067a/ sneha.śodhana.yuktyaivaṁ vasti.karma tri.doṣa.jit
              |</l>
            <l>AHS1.19.067c/ hrasvayā sneha.pānasya mātrayā yojitaḥ samaḥ || 67
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.068a/ mātrā.vastiḥ smṛtaḥ snehaḥ śīlanīyaḥ sadā ca saḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.068c/ bāla.vṛddhādhva.bhāra.strī.vyāyāmāsakta.cintakaiḥ
              || 68 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.068v/ 19.68cv bāla.vṛddhādhva.bhāṣya.strī.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.069a/ vāta.bhagnā.balālpāgni.nṛpeśvara.sukhātmabhiḥ |</l>
            <l>AHS1.19.069c/ doṣa.ghno niṣ.parīhāro balyaḥ sṛṣṭa.malaḥ sukhaḥ ||
              69 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.069v/ 19.69bv .nṛpaiśvarya.sukhātmabhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.070a/ vastau rogeṣu nārīṇāṁ yoni.garbhāśayeṣu ca |</l>
            <l>AHS1.19.070c/ dvi.trāsthāpana.śuddhebhyo vidadhyād vastim uttaram
              || 70 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.071a/ āturāṅgula.mānena tan.netraṁ dvā.daśāṅgulam |</l>
            <l>AHS1.19.071c/ vṛttaṁ go.puccha.van mūla.madyayoḥ kṛta.karṇikam ||
              71 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.072a/ siddhārthaka.praveśāgraṁ ślakṣṇaṁ hemādi.sambhavam
              |</l>
            <l>AHS1.19.072c/ kundāśvamāra.sumanaḥ.puṣpa.vṛntopamaṁ dṛḍham || 72
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.073a/ tasya vastir mṛdu.laghur mātrā śuktir vikalpya vā
              |</l>
            <l>AHS1.19.073c/ atha snātāśītasyāsya sneha.vasti.vidhānataḥ || 73
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.073v/ 19.73bv mātrā śuktir vikalpya ca 19.73bv mātrā
                śuktiḥ prakalpya vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.074a/ ṛjoḥ sukhopaviṣṭasya pīṭhe jānu.same mṛdau |</l>
            <l>AHS1.19.074c/ hṛṣṭe meḍhre sthite carjau śanaiḥ sroto.viśuddhaye
              || 74 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.075a/ sūkṣmāṁ śalākāṁ praṇayet tayā śuddhe anu.sevani
              |</l>
            <l>AHS1.19.075c/ ā.mehanāntaṁ netraṁ ca niṣ.kampaṁ guda.vat tataḥ ||
              75 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.075v/ 19.75bv tayā śuddhe anu.sevanīm</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.076a/ pīḍite 'ntar.gate snehe sneha.vasti.kramo hitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.076c/ vastīn anena vidhinā dadyāt trīṁś caturo 'pi vā ||
              76 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.19.076v/ 19.76av pīḍite 'nugate snehe</note></l>
          </lg>
          <pb n="118"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.077a/ anuvāsana.vac cheṣaṁ sarvam evāsya cintayet |</l>
            <l>AHS1.19.077c/ strīṇām ārtava.kāle tu yonir gṛhṇāty apāvṛteḥ || 77
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.078a/ vidadhīta tadā tasmād an.ṛtāv api cātyaye |</l>
            <l>AHS1.19.078c/ yoni.vibhraṁśa.śūleṣu yoni.vyāpady asṛg.dare || 78
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.079a/ netraṁ daśāṅgulaṁ mudga.praveśaṁ catur.aṅgulam
              |</l>
            <l>AHS1.19.079c/ apatya.mārge yojyaṁ syād dvy.aṅgulaṁ mūtra.vartmani
              || 79 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.080a/ mūtra.kṛcchra.vikāreṣu bālānāṁ tv ekam aṅgulam
              |</l>
            <l>AHS1.19.080c/ prakuñco madhyamā mātrā bālānāṁ śuktir eva tu || 80
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.081a/ uttānāyāḥ śayānāyāḥ samyak saṅkocya sakthinī |</l>
            <l>AHS1.19.081c/ ūrdhva.jānvās tri.caturān aho.rātreṇa yojayet || 81
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.082a/ vastīṁs tri.rātram evaṁ ca sneha.mātrāṁ vivardhayan
              |</l>
            <l>AHS1.19.082c/ try.aham eva ca viśramya praṇidadhyāt punas
              try.aham || 82 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.19.082v/ 19.82bv sneha.mātrāṁ
                vivardhayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.083a/ pakṣād vireko vamite tataḥ pakṣān nirūhaṇam |</l>
            <l>AHS1.19.083c/ sadyo nirūḍhaś cānvāsyaḥ sapta.rātrād virecitaḥ ||
              83 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.084a/ yathā kusumbhādi.yutāt toyād rāgaṁ haret paṭaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.19.084c/ tathā dravī.kṛtād dehād vastir nirharate malān ||
              84 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.085a/ śākhā.gatāḥ koṣṭha.gatāś ca rogā
              marmordhva.sarvāvayavāṅga.jāś ca |</l>
            <l>AHS1.19.085c/ ye santi teṣāṁ na tu kaś.cid anyo vāyoḥ paraṁ
              janmani hetur asti || 85 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.19.085v/ 19.85cv ye santi teṣāṁ na hi
                kaś.cid anyo</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.086a/ viṭ.śleṣma.pittādi.maloccayānāṁ
              vikṣepa.saṁhāra.karaḥ sa yasmāt |</l>
            <l>AHS1.19.086c/ tasyāti.vṛddhasya śamāya nānyad vaster vinā
              bheṣajam asti kiñ.cit || 86 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.19.086v/ 19.86av
                viṭ.śleṣma.pittādi.malācayānāṁ 19.86av
                viṭ.śleṣma.pittādi.malāśayānā 19.86av
                viṇ.mūtra.pittādi.malāśayānāṁ 19.86bv vikṣepa.saṁhāra.karo hi
                vāyuḥ 19.86dv vasteḥ samaṁ bheṣajam asti yasmāt</note></l>
          </lg>
          <pb n="119"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.19.087a/ tasmāc cikitsārdha iti pradiṣṭaḥ kṛtsnā cikitsāpi
              ca vastir ekaiḥ |</l>
            <l>AHS1.19.087c/ tathā nijāgantu.vikāra.kāri.raktauṣadha.tvena
              sirā.vyadho 'pi || 87 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.19.087v/ 19.87av tasmāc cikitsārdham iti
                pradiṣṭaḥ 19.87bv kṛtsnā cikitsāpi ca vastir eke</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="20" type="chapter">
          <head>Chapter 20 :: Athanasyavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 134-138</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.001a/ ūrdhva.jatru.vikāreṣu viśeṣān nasyam iṣyate |</l>
            <l>AHS1.20.001c/ nāsā hi śiraso dvāraṁ tena tad vyāpya hanti tān ||
              1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.002a/ virecanaṁ bṛṁhaṇaṁ ca śamanaṁ ca tri.dhāpi tat
              |</l>
            <l>AHS1.20.002c/ virecanaṁ śiraḥ.śūla.jāḍya.syanda.galāmaye || 2 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.20.002v/
                20.2bv śamanaṁ ca tri.dhā bhavet </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.002.1+1/ marśa.dhmānāvapīḍākhyais tat punaḥ ṣaḍ.vidhaṁ
              smṛtam || 2.1+1 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.20.002.1+1v/ 20.2.1+1av
                marśa.dhmānāvapīḍākhyāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.003a/ śopha.gaṇḍa.kṛmi.granthi.kuṣṭhāpasmāra.pīnase |</l>
            <l>AHS1.20.003c/ bṛṁhaṇaṁ vāta.je śūle sūryāvarte svara.kṣaye || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.003.1+1/ snehena tīkṣṇaiḥ siddhena kalka.kvāthādibhiś ca
              tat || 3.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.004a/ nāsāsya.śoṣe vāk.saṅge kṛcchra.bodhe 'va.bāhuke
              |</l>
            <l>AHS1.20.004c/ śamanaṁ nīlikā.vyaṅga.keśa.doṣākṣi.rājiṣu || 4 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.20.004v/
                20.4dv .keśa.doṣākṣi.rogiṣu 20.4dv
              .keśa.doṣākṣi.roga.jit</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.005a/ yathā.svaṁ yaugikaiḥ snehair yathā.svaṁ ca
              prasādhitaiḥ |</l>
            <l>AHS1.20.005c/ kalka.kvāthādibhiś cādyaṁ madhu.paṭv.āsavair api ||
              5 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.006a/ bṛṁhaṇaṁ dhanva.māṁsottha.rasāsṛk.khapurair api
              |</l>
            <l>AHS1.20.006c/ śamanaṁ yojayet pūrvaiḥ kṣīreṇa salilena vā || 6 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.20.006v/
                20.6dv kṣīreṇa salilena ca 20.6dv kṣīreṇa ca jalena
              ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.007a/ marśaś ca pratimarśaś ca dvi.dhā sneho 'tra mātrayā
              |</l>
            <l>AHS1.20.007c/ kalkādyair avapīḍas tu sa tīkṣṇair mūrdha.recanaḥ
              || 7 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.007v/ 20.7dv tīkṣṇair mūrdha.virecanaḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="120"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.008a/ dhmānaṁ virecanaś cūrṇo yuñjyāt taṁ mukha.vāyunā
              |</l>
            <l>AHS1.20.008c/ ṣaḍ.aṅgula.dvi.mukhayā nāḍyā bheṣaja.garbhayā || 8
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.008v/ 20.8av dhmānaṁ virecanaiś cūrṇair 20.8dv nāḍyā
                bhaiṣajya.garbhayā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.009a/ sa hi bhūri.taraṁ doṣaṁ cūrṇa.tvād apakarṣati |</l>
            <l>AHS1.20.009c/ pradeśiny.aṅgulī.parva.dvayān magna.samuddhṛtāt ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.010a/ yāvat pataty asau bindur daśāṣṭau ṣaṭ krameṇa te
              |</l>
            <l>AHS1.20.010c/ marśasyotkṛṣṭa.madhyonā mātrās tā eva ca kramāt ||
              10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.011a/ bindu.dvayonāḥ kalkāder yojayen na tu nāvanam |</l>
            <l>AHS1.20.011c/ toya.madya.gara.sneha.pītānāṁ pātum icchatām || 11
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.012a/ bhukta.bhakta.śiraḥ.snāta.snātu.kāma.srutāsṛjām
              |</l>
            <l>AHS1.20.012c/ nava.pīnasa.vegārta.sūtikā.śvāsa.kāsinām || 12 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.20.012v/
                20.12av bhuktābhyakta.śiraḥ.snāta.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.013a/ śuddhānāṁ datta.vastīnāṁ tathān.ārtava.dur.dine
              |</l>
            <l>AHS1.20.013c/ anya.trātyayikād vyādher atha nasyaṁ prayojayet ||
              13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.014a/ prātaḥ śleṣmaṇi madhyāhne pitte sāyan.niśoś cale
              |</l>
            <l>AHS1.20.014c/ svastha.vṛtte tu pūrvāhṇe śarat.kāla.vasantayoḥ ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.015a/ śīte madhyan.dine grīṣme sāyaṁ varṣāsu sātape |</l>
            <l>AHS1.20.015c/ vātābhibhūte śirasi hidhmāyām apatānake || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.016a/ manyā.stambhe svara.bhraṁśe sāyaṁ prātar dine dine
              |</l>
            <l>AHS1.20.016c/ ekāhāntaram anya.tra saptāhaṁ ca tad ācaret || 16
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.017a/ snigdha.svinnottamāṅgasya prāk.kṛtāvaśyakasya ca
              |</l>
            <l>AHS1.20.017c/ nivāta.śayana.sthasya jatrūrdhvaṁ svedayet punaḥ ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <pb n="121"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.018a/ athottānarju.dehasya pāṇi.pāde prasārite |</l>
            <l>AHS1.20.018c/ kiñ.cid.unnata.pādasya kiñ.cin mūrdhani nāmite ||
              18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.019a/ nāsā.puṭaṁ pidhāyaikaṁ paryāyeṇa niṣecayet |</l>
            <l>AHS1.20.019c/ uṣṇāmbu.taptaṁ bhaiṣajyaṁ praṇāḍyā picunātha.vā ||
              19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.019v/ 20.19dv praṇālyā picunātha.vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.020a/ datte pāda.tala.skandha.hasta.karṇādi mardayet
              |</l>
            <l>AHS1.20.020c/ śanair ucchidya niṣṭhīvet pārśvayor ubhayos tataḥ
              || 20 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.020v/ 20.20cv śanair ucchindya niṣṭhīvet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.021a/ ā.bheṣaja.kṣayād evaṁ dvis trir vā nasyam ācaret
              |</l>
            <l>AHS1.20.021c/ mūrchāyāṁ śīta.toyena siñcet pariharan śiraḥ || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.022a/ snehaṁ virecanasyānte dadyād doṣādy.apekṣayā |</l>
            <l>AHS1.20.022c/ nasyānte vāk.śataṁ tiṣṭhed uttāno dhārayet tataḥ ||
              22 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.022v/ 20.22av snehaṁ recana.nasyānte</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.023a/ dhūmaṁ pītvā kavoṣṇāmbu.kavaḍān kaṇṭha.śuddhaye
              |</l>
            <l>AHS1.20.023c/ samyak.snigdhe sukhocchvāsa.svapna.bodhākṣa.pāṭavam
              || 23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.024a/ rūkṣe 'kṣi.stabdha.tā śoṣo nāsāsye mūrdha.śūnya.tā
              |</l>
            <l>AHS1.20.024c/ snigdhe 'ti kaṇḍū.guru.tā.prasekā.ruci.pīnasāḥ ||
              24 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.024v/ 20.24cv snigdhe 'ti kaṇḍūr guru.tā 20.24dv
                prasekā.ruci.pīnasāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.025a/ su.virikte 'kṣi.laghu.tā.vaktra.svara.viśuddhayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.20.025c/ dur.virikte gadodrekaḥ kṣāma.tāti.virecite || 25
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.026a/ pratimarśaḥ kṣata.kṣāma.bāla.vṛddha.sukhātmasu
              |</l>
            <l>AHS1.20.026c/ prayojyo '.kāla.varṣe 'pi na tv iṣṭo duṣṭa.pīnase
              || 26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.027a/ madya.pīte '.bala.śrotre kṛmi.dūṣita.mūrdhani |</l>
            <l>AHS1.20.027c/ utkṛṣṭotkliṣṭa.doṣe ca hīna.mātra.tayā hi saḥ || 27
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.027v/ 20.27dv hīna.māna.tayā hi saḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="122"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.028a/ niśāhar.bhukta.vāntāhaḥ.svapnādhva.śrama.retasām
              |</l>
            <l>AHS1.20.028c/ śiro.'bhyañjana.gaṇḍūṣa.prasrāvāñjana.varcasām ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.029a/ danta.kāṣṭhasya hāsasya yojyo 'nte 'sau
              dvi.bindukaḥ |</l>
            <l>AHS1.20.029c/ pañcasu srotasāṁ śuddhiḥ klama.nāśas triṣu kramāt
              || 29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.030a/ dṛg.balaṁ pañcasu tato danta.dārḍhyaṁ maruc.chamaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.20.030c/ na nasyam ūna.saptābde nātītāśīti.vatsare || 30
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.031a/ na conāṣṭā.daśe dhūmaḥ kavaḍo nona.pañcame |</l>
            <l>AHS1.20.031c/ na śuddhir ūna.daśame na cātikrānta.saptatau || 31
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.031v/ 20.31bv kavaḍo nyūna.pañcame</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.032a/ ā.janma.maraṇaṁ śastaḥ pratimarśas tu vasti.vat
              |</l>
            <l>AHS1.20.032c/ marśa.vac ca guṇān kuryāt sa hi nityopasevanāt ||
              32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.033a/ na cātra yantraṇā nāpi vyāpadbhyo marśa.vad bhayam
              |</l>
            <l>AHS1.20.033c/ tailam eva ca nasyārthe nityābhyāsena śasyate || 33
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.033v/ 20.33cv tailam eva ca nasyārthaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.034a/ śirasaḥ śleṣma.dhāma.tvāt snehāḥ svasthasya netare
              |</l>
            <l>AHS1.20.034c/ āśu.kṛc.cira.kāri.tvaṁ guṇotkarṣāpakṛṣṭa.tā || 34
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.034v/ 20.34dv guṇotkṛṣṭāpakṛṣṭa.tā 20.34dv
                guṇotkṛṣṭāpakarṣa.tā 20.34dv guṇotkarṣāpakarṣa.tā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.035a/ marśe ca pratimarśe ca viśeṣo na bhaved yadi |</l>
            <l>AHS1.20.035c/ ko marśaṁ sa.parīhāraṁ sāpadaṁ ca bhajet tataḥ ||
              35 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.035v/ 20.35dv sāpadaṁ ca vadet tataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.036a/ accha.pāna.vicārākhyau kuṭī.vātātapa.sthitī |</l>
            <l>AHS1.20.036c/ anvāsa.mātrā.vastī ca tad.vad eva vinirdiśet || 36
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.036v/ 20.36dv tad.vad eva ca nirdiśet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.036+1a/ paṭola.mudga.vārtāka.hrasvamūlaka.jāṅgalaiḥ |</l>
            <l>AHS1.20.036+1c/ rasaiḥ śāli.yavān adyān nasya.karmaṇi ṣaḍ.vidhe
              || 36+1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="123"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.036+2a/ uccair.bhāṣaṇam āyāsam a.jīrṇā.sātmya.bhojanam
              |</l>
            <l>AHS1.20.036+2c/ datta.nasyo naraḥ krodhaṁ yānādīṁś ca vivarjayet
              || 36+2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.037a/ jīvantī.jala.devadāru.jalada.tvak.sevya.gopī.himaṁ
              || 37a ||</l>
            <l>AHS1.20.037b/
              dārvī.tvaṅ.madhuka.plavāguru.varī.puṇḍrāhva.bilvotpalam || 37b
              ||</l>
            <l>AHS1.20.037c/ dhāvanyau surabhiṁ sthire kṛmiharaṁ pattraṁ truṭīṁ
              reṇukāṁ || 37c ||</l>
            <l>AHS1.20.037d/ kiñjalkaṁ kamalād balāṁ śata.guṇe divye 'mbhasi
              kvāthayet || 37d ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.038a/ tailād rasaṁ daśa.guṇaṁ pariśeṣya tena tailaṁ
              paceta salilena daśaiva vārān |</l>
            <l>AHS1.20.038c/ pāke kṣipec ca daśame samam āja.dugdhaṁ nasyaṁ
              mahā.guṇam uśanty aṇu.tailam etat || 38 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.20.038v/ 20.38bv tailaṁ pacec
                ca salilena daśaiva vārān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.20.039a/ ghanonnata.prasanna.tvak.skandha.grīvāsya.vakṣasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.20.039c/ dṛḍhendriyāsta.palitā bhaveyur nasya.śīlinaḥ || 39
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.20.039v/ 20.39cv dṛḍhendriyās tv a.palitā</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="21" type="chapter">
          <head>Chapter 21 :: Athadhūmapānavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 138-140</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.001a/ jatrūrdhva.kapha.vātottha.vikārāṇām a.janmane |</l>
            <l>AHS1.21.001c/ ucchedāya ca jātānāṁ pibed dhūmaṁ sadātma.vān || 1
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.001v/ 21.1av jatrūrdhvaṁ kapha.vātottha.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.002a/ snigdho madhyaḥ sa tīkṣṇaś ca vāte vāta.kaphe kaphe
              |</l>
            <l>AHS1.21.002c/ yojyo na rakta.pittārti.viriktodara.mehiṣu || 2 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.21.002v/
                21.2cv yojyo na pitta.raktārta. 21.2cv yojyo na
                pitta.raktārti.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.003a/ timirordhvānilādhmāna.rohiṇī.datta.vastiṣu |</l>
            <l>AHS1.21.003c/ matsya.madya.dadhi.kṣīra.kṣaudra.sneha.viṣāśiṣu ||
              3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.004a/ śirasy abhihate pāṇḍu.roge jāgarite niśi |</l>
            <l>AHS1.21.004c/ rakta.pittāndhya.bādhirya.tṛṇ.mūrchā.mada.moha.kṛt
              || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.005a/ dhūmo '.kāle 'ti.pīto vā tatra śīto vidhir hitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.21.005c/ kṣuta.jṛmbhita.viṇ.mūtra.strī.sevā.śastra.karmaṇām
              || 5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.005v/ 21.5dv .strī.sevā.śastra.karmiṇām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.006a/ hāsasya danta.kāṣṭhasya dhūmam ante piben mṛdum
              |</l>
            <l>AHS1.21.006c/ kāleṣv eṣu niśāhāra.nāvanānte ca madhyamam || 6 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.21.006v/
                21.6av hāsyasya danta.kāṣṭhasya</note></l>
          </lg>
          <pb n="124"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.007a/ nidrā.nasyāñjana.snāna.ccharditānte virecanam |</l>
            <l>AHS1.21.007c/ vasti.netra.sama.dravyaṁ tri.kośaṁ kārayed ṛju || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.008a/ mūlāgre 'ṅguṣṭha.kolāsthi.praveśaṁ dhūma.netrakam
              |</l>
            <l>AHS1.21.008c/ tīkṣṇa.snehana.madhyeṣu trīṇi catvāri pañca ca || 8
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.008v/ 21.8av mūle 'gre 'ṅguṣṭha.kolāsthi.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.009a/ aṅgulānāṁ kramāt pātuḥ pramāṇenāṣṭakāni tat |</l>
            <l>AHS1.21.009c/ ṛjūpaviṣṭas tac.cetā vivṛtāsyas tri.paryayam || 9
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.009v/ 21.9cv ṛjūpaviṣṭas tac.citto</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.010a/ pidhāya cchidram ekaikaṁ dhūmaṁ nāsikayā pibet
              |</l>
            <l>AHS1.21.010c/ prāk piben nāsayotkliṣṭe doṣe ghrāṇa.śiro.gate ||
              10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.010v/ 21.10dv doṣe nāsā.śiro.gate</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.011a/ utkleśanārthaṁ vaktreṇa viparītaṁ tu kaṇṭha.ge
              |</l>
            <l>AHS1.21.011c/ mukhenaivodvamed dhūmaṁ nāsayā dṛg.vighāta.kṛt ||
              11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.012a/ ākṣepa.mokṣaiḥ pātavyo dhūmas tu tris tribhis
              tribhiḥ |</l>
            <l>AHS1.21.012c/ ahnaḥ pibet sakṛt snigdhaṁ dvir madhyaṁ śodhanaṁ
              param || 12 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.012v/ 21.12bv dhūmas trīṁs trīṁs tribhis
              tribhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.013a/ triś catur vā mṛdau tatra dravyāṇy aguru guggulu
              |</l>
            <l>AHS1.21.013c/ musta.sthauṇeya.śaileya.naladośīra.vālakam || 13 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.21.013v/
                21.13av triś catur vā mṛdos tatra</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.014a/ varāṅga.kauntī.madhuka.bilva.majjailavālukam |</l>
            <l>AHS1.21.014c/ śrīveṣṭakaṁ sarja.raso dhyāmakaṁ madanaṁ plavam ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.015a/ śallakī kuṅkumaṁ māṣā yavāḥ kundurukas tilāḥ |</l>
            <l>AHS1.21.015c/ snehaḥ phalānāṁ sārāṇāṁ medo majjā vasā ghṛtam ||
              15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.016a/ śamane śallakī lākṣā pṛthvīkā kamalotpalam |</l>
            <l>AHS1.21.016c/ nyagrodhodumbarāśvattha.plakṣa.lodhra.tvacaḥ sitā
              || 16 ||</l>
          </lg>
          <pb n="125"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.017a/ yaṣṭīmadhu suvarṇatvak padmakaṁ raktayaṣṭikā |</l>
            <l>AHS1.21.017c/ gandhāś cā.kuṣṭha.tagarās tīkṣṇe jyotiṣmatī niśā ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.018a/ daśa.mūla.manohvālaṁ lākṣā śvetā phala.trayam |</l>
            <l>AHS1.21.018c/ gandha.dravyāṇi tīkṣṇāni gaṇo mūrdha.virecanaḥ ||
              18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.018v/ 21.18av daśa.mūla.manohvāla. 21.18bv .lākṣā śvetā
                phala.trayam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.019a/ jale sthitām aho.rātram iṣīkāṁ dvā.daśāṅgulām |</l>
            <l>AHS1.21.019c/ piṣṭair dhūmauṣadhair evaṁ pañca.kṛtvaḥ pralepayet
              || 19 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.21.019v/ 21.19cv piṣṭair dhūmauṣadhair eva</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.020a/ vartir aṅguṣṭhaka.sthūlā yava.madhyā yathā bhavet
              |</l>
            <l>AHS1.21.020c/ chāyā.śuṣkāṁ vi.garbhāṁ tāṁ snehābhyaktāṁ
              yathā.yatham || 20 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.21.020v/ 21.20av vartir aṅguṣṭha.vat
                sthūlā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.021a/ dhūma.netrārpitāṁ pātum agni.pluṣṭāṁ prayojayet
              |</l>
            <l>AHS1.21.021c/ śarāva.sampuṭa.cchidre nāḍīṁ nyasya daśāṅgulām ||
              21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.021ū̆ab/ aṣṭāṅgulāṁ vā vaktreṇa kāsa.vān dhūmam āpibet ||
              21ū̆ab ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.022ū̆a/ kāsaḥ śvāsaḥ pīnaso vi.svara.tvaṁ pūtir gandhaḥ
              pāṇḍu.tā keśa.doṣaḥ |</l>
            <l>AHS1.21.022ū̆c/ karṇāsyākṣi.srāva.kaṇḍv.arti.jāḍyaṁ tandrā hidhmā
              dhūma.paṁ na spṛśanti || 22ū̆ ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.21.022ū̆+1a/ hṛt.kaṇṭhendriya.saṁśuddhir lāghavaṁ śirasaḥ
              śamaḥ |</l>
            <l>AHS1.21.022ū̆+1c/ yatheritānāṁ doṣāṇāṁ samyak.pītasya lakṣaṇam ||
              22ū̆+1 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="22" type="chapter">
          <head>Chapter 22 :: Athagaṇḍūṣādividhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 140-143</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.001a/ catuḥ.prakāro gaṇḍūṣaḥ snigdhaḥ śamana.śodhanau
              |</l>
            <l>AHS1.22.001c/ ropaṇaś ca trayas tatra triṣu yojyāś calādiṣu || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.002a/ antyo vraṇa.ghnaḥ snigdho 'tra
              svādv.amla.paṭu.sādhitaiḥ |</l>
            <l>AHS1.22.002c/ snehaiḥ saṁśamanas tikta.kaṣāya.madhurauṣadhaiḥ ||
              2 ||</l>
          </lg>
          <pb n="126"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.003a/ śodhanas tikta.kaṭv.amla.paṭūṣṇai ropaṇaḥ punaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.22.003c/ kaṣāya.tiktakais tatra snehaḥ kṣīraṁ madhūdakam ||
              3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.004a/ śuktaṁ madyaṁ raso mūtraṁ dhānyāmlaṁ ca
              yathā.yatham |</l>
            <l>AHS1.22.004c/ kalkair yuktaṁ vipakvaṁ vā yathā.sparśaṁ prayojayet
              || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.005a/ danta.harṣe danta.cāle mukha.roge ca vātike |</l>
            <l>AHS1.22.005c/ sukhoṣṇam atha.vā śītaṁ tila.kalkodakaṁ hitam || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.006a/ gaṇḍūṣa.dhāraṇe nityaṁ tailaṁ māṁsa.raso 'tha.vā
              |</l>
            <l>AHS1.22.006c/ ūṣā.dāhānvite pāke kṣate cāgantu.sambhave || 6 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.22.006v/
                22.6dv kṣate vāgantu.sambhave</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.007a/ viṣe kṣārāgni.dagdhe ca sarpir dhāryaṁ payo 'tha.vā
              |</l>
            <l>AHS1.22.007c/ vaiśadyaṁ janayaty āśu sandadhāti mukhe vraṇān || 7
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.007v/ 22.7av viṣa.kṣārāgni.dagdhe ca 22.7cv vaiśadyaṁ
                janayaty āsye 22.7dv sandadhāti mukha.vraṇān</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.008a/ dāha.tṛṣṇā.praśamanaṁ madhu.gaṇḍūṣa.dhāraṇam |</l>
            <l>AHS1.22.008c/ dhānyāmlam āsya.vairasya.mala.daurgandhya.nāśanam
              || 8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.009a/ tad evā.lavaṇaṁ śītaṁ mukha.śoṣa.haraṁ param |</l>
            <l>AHS1.22.009c/ āśu kṣārāmbu.gaṇḍūṣo bhinatti śleṣmaṇaś cayam || 9
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.010a/ sukhoṣṇodaka.gaṇḍūṣair jāyate vaktra.lāghavam |</l>
            <l>AHS1.22.010c/ nivāte sātape svinna.mṛdita.skandha.kandharaḥ || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.011a/ gaṇḍūṣam a.piban kiñ.cid.unnatāsyo vidhārayet |</l>
            <l>AHS1.22.011c/ kapha.pūrṇāsya.tā yāvat sravad.ghrāṇākṣa.tātha.vā
              || 11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.011ūab/ a.sañcāryo mukhe pūrṇe gaṇḍūṣaḥ kavaḍo 'nya.thā
              || 11ū̆ab || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.011ūv/ 22.11ū̆av a.sañcāryo mukhe '.pūrṇe</note></l>
          </lg>
          <pb n="127"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.012a/ manyā.śiraḥ.karṇa.mukhākṣi.rogāḥ
              praseka.kaṇṭhāmaya.vaktra.śoṣāḥ |</l>
            <l>AHS1.22.012c/ hṛl.lāsa.tandrā.ruci.pīnasāś ca sādhyā viśeṣāt
              kavaḍa.graheṇa || 12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.013ab/ kalko rasa.kriyā cūrṇas tri.vidhaṁ pratisāraṇam ||
              13ab || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.013v/ 22.13av kalko rasa.kriyā cūrṇaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.014a/ yuñjyāt tat kapha.rogeṣu gaṇḍūṣa.vihitauṣadhaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.22.014c/ mukhālepas tri.dhā doṣa.viṣa.hā varṇa.kṛc ca saḥ ||
              14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.014v/ 22.14cv mukha.lepas tri.dhā doṣa.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.014.1+1a/ vyādher apacayaḥ puṣṭir vaiśadyaṁ
              vaktra.lāghavam |</l>
            <l>AHS1.22.014.1+1c/ indriyāṇāṁ prasādaś ca kavaḍe śuddhi.lakṣaṇam
              || 14.1+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.014.1+2a/ hīnāj jāḍya.kaphotkleśāv a.rasa.jñānam eva ca
              |</l>
            <l>AHS1.22.014.1+2c/ ati.yogān mukhe pākaḥ śoṣa.tṛṣṇā.ruci.klamaḥ ||
              14.1+2 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.014.1+2v/ 22.14.1+2av hīnād
              dhmāna.kaphotleśāv</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.015a/ uṣṇo vāta.kaphe śastaḥ śeṣeṣv aty.artha.śītalaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.22.015c/ tri.pramāṇaś catur.bhāga.tri.bhāgārdhāṅgulonnatiḥ
              || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.016a/ a.śuṣkasya sthitis tasya śuṣko dūṣayati cchavim
              |</l>
            <l>AHS1.22.016c/ tam ārdrayitvāpanayet tad.ante 'bhyaṅgam ācaret ||
              16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.017a/ vivarjayed divā.svapna.bhāṣyāgny.ātapa.śuk.krudhaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.22.017c/ na yojyaḥ pīnase '.jīrṇe datta.nasye hanu.grahe ||
              17 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.017v/ 22.17dv datte nasye hanu.grahe</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.018a/ a.rocake jāgarite sa tu hanti su.yojitaḥ |</l>
            <l>AHS1.22.018c/ a.kāla.palita.vyaṅga.valī.timira.nīlikāḥ || 18 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.22.018v/
                22.18bv sa ca hanti su.yojitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.019a/ kola.majjā vṛṣān mūlaṁ śābaraṁ gaura.sarṣapāḥ |</l>
            <l>AHS1.22.019c/ siṁhī.mūlaṁ tilāḥ kṛṣṇā dārvī.tvaṅ nis.tuṣā yavāḥ
              || 19 ||</l>
          </lg>
          <pb n="128"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.020a/ darbha.mūla.himośīra.śirīṣa.miśi.taṇḍulāḥ |</l>
            <l>AHS1.22.020c/ kumudotpala.kalhāra.dūrvā.madhuka.candanam || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.021a/ kālīyaka.tilośīra.māṁsī.tagara.padmakam |</l>
            <l>AHS1.22.021c/ tālīśa.gundrā.puṇḍrāhva.yaṣṭī.kāśa.natāguru || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.022a/ ity ardhārdhoditā lepā hemantādiṣu ṣaṭ smṛtāḥ |</l>
            <l>AHS1.22.022c/ .mukhālepana.śīlānāṁ dṛḍhaṁ bhavati darśanam || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.023a/ vadanaṁ cā.parimlānaṁ ślakṣṇaṁ tāmarasopamam |</l>
            <l>AHS1.22.023c/ abhyaṅga.seka.picavo vastiś ceti catur.vidham || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.024a/ mūrdha.tailaṁ bahu.guṇaṁ tad vidyād uttarottaram
              |</l>
            <l>AHS1.22.024c/ tatrābhyaṅgaḥ prayoktavyo raukṣya.kaṇḍū.malādiṣu ||
              24 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.024v/ 22.24dv rūkṣa.kaṇḍū.malādiṣu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.025a/ arūṁṣikā.śiras.toda.dāha.pāka.vraṇeṣu tu |</l>
            <l>AHS1.22.025c/ pariṣekaḥ picuḥ keśa.śāta.sphuṭana.dhūpane || 25 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.22.025v/
                22.25bv .dāha.pāka.vraṇeṣu ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.026a/ netra.stambhe ca vastis tu prasupty.ardita.jāgare
              |</l>
            <l>AHS1.22.026c/ nāsāsya.śoṣe timire śiro.roge ca dāruṇe || 26
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.027a/ vidhis tasya niṣaṇṇasya pīṭhe jānu.same mṛdau |</l>
            <l>AHS1.22.027c/ śuddhākta.svinna.dehasya dinānte gavya.māhiṣam ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.028a/ dvā.daśāṅgula.vistīrṇaṁ carma.paṭṭaṁ śiraḥ.samam
              |</l>
            <l>AHS1.22.028c/ ā.karṇa.bandhana.sthānaṁ lalāṭe vastra.veṣṭite ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.029a/ caila.veṇikayā baddhvā māṣa.kalkena lepayet |</l>
            <l>AHS1.22.029c/ tato yathā.vyādhi śṛtaṁ snehaṁ koṣṇaṁ niṣecayet ||
              29 ||</l>
          </lg>
          <pb n="129"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.030a/ ūrdhvaṁ keśa.bhuvo yāvad aṅgulaṁ dhārayec ca tam
              |</l>
            <l>AHS1.22.030c/ ā.vaktra.nāsikotkledād daśāṣṭau ṣaṭ calādiṣu || 30
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.030v/ 22.30cv ā.vaktra.nāsikā.kledād</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.031a/ mātrā.sahasrāṇy a.ruje tv ekaṁ skandhādi mardayet
              |</l>
            <l>AHS1.22.031c/ mukta.snehasya paramaṁ saptāhaṁ tasya sevanam || 31
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.031v/ 22.31dv saptāhaṁ tasya secanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.032a/ dhārayet pūraṇaṁ karṇe karṇa.mūlaṁ vimardayan |</l>
            <l>AHS1.22.032c/ rujaḥ syān mārdavaṁ yāvan mātrā.śatam a.vedane ||
              32 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.22.032v/ 22.32bv karṇa.mūlaṁ vimardayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.033a/ yāvat paryeti hastāgraṁ dakṣiṇaṁ jānu.maṇḍalam
              |</l>
            <l>AHS1.22.033c/ nimeṣonmeṣa.kālena samaṁ mātrā tu sā smṛtā || 33 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.22.033v/
                22.33cv nimeṣonmeṣa.mātreṇa</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.22.034a/ kaca.sadana.sita.tva.piñjara.tvaṁ pariphuṭanaṁ
              śirasaḥ samīra.rogān |</l>
            <l>AHS1.22.034c/ jayati janayatīndriya.prasādaṁ
              svara.hanu.mūrdha.balaṁ ca mūrdha.tailam || 34 || <note
                type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.22.034v/
                22.34av kaca.śadana.sita.tva.piñjara.tvaṁ 22.34av
                kaca.śadana.sita.tva.piñjara.tva. 22.34av
                kaca.sadana.sita.tva.piñjara.tva.</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="23" type="chapter">
          <head>Chapter 23 :: Athāścotanāñjanavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 143-145</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.001a/ sarveṣām akṣi.rogāṇām ādāv āścyotanaṁ hitam |</l>
            <l>AHS1.23.001c/ ruk.toda.kaṇḍu.gharṣāśru.dāha.rāga.nibarhaṇam || 1
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.001v/ 23.1dv .dāha.roga.nibarhaṇam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.002a/ uṣṇaṁ vāte kaphe koṣṇaṁ tac chītaṁ rakta.pittayoḥ
              |</l>
            <l>AHS1.23.002c/ nivāta.sthasya vāmena pāṇinonmīlya locanam || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.003a/ śuktau pralambayānyena picu.vartyā kanīnike |</l>
            <l>AHS1.23.003c/ daśa dvā.daśa vā bindūn dvy.aṅgulād avasecayet || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.004a/ tataḥ pramṛjya mṛdunā cailena kapha.vātayoḥ |</l>
            <l>AHS1.23.004c/ anyena koṣṇa.pānīya.plutena svedayen mṛdu || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.005a/ aty.uṣṇa.tīkṣṇaṁ rug.rāga.dṛṅ.nāśāyākṣi.secanam
              |</l>
            <l>AHS1.23.005c/ ati.śītaṁ tu kurute nistoda.stambha.vedanāḥ || 5
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="130"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.006a/ kaṣāya.vartma.tāṁ gharṣaṁ kṛcchrād unmeṣaṇaṁ bahu
              |</l>
            <l>AHS1.23.006c/ vikāra.vṛddhim aty.alpaṁ saṁrambham a.parisrutam ||
              6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.007a/ gatvā sandhi.śiro.ghrāṇa.mukha.srotāṁsi bheṣajam
              |</l>
            <l>AHS1.23.007c/ ūrdhva.gān nayane nyastam apavartayate malān || 7
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.007v/ 23.7av gatvā sandhi.sirā.ghrāṇa.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.008a/ athāñjanaṁ śuddha.tanor netra.mātrāśraye male |</l>
            <l>AHS1.23.008c/ pakva.liṅge 'lpa.śophāti.kaṇḍū.paicchilya.lakṣite
              || 8 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.008v/ 23.8cv pakva.liṅge 'lpa.śophārti.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.009a/ manda.gharṣāśru.rāge 'kṣṇi prayojyaṁ ghana.dūṣike
              |</l>
            <l>AHS1.23.009c/ ārte pitta.kaphāsṛgbhir mārutena viśeṣataḥ || 9
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.010a/ lekhanaṁ ropaṇaṁ dṛṣṭi.prasādanam iti tri.dhā |</l>
            <l>AHS1.23.010c/ añjanaṁ lekhanaṁ tatra kaṣāyāmla.paṭūṣaṇaiḥ || 10
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.011a/ ropaṇaṁ tiktakair dravyaiḥ svādu.śītaiḥ prasādanam
              |</l>
            <l>AHS1.23.011c/ tīkṣṇāñjanābhisantapte nayane tat prasādanam || 11
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.012a/ prayujyamānaṁ labhate pratyañjana.samāhvayam |</l>
            <l>AHS1.23.012c/ daśāṅgulā tanur madhye śalākā mukulānanā || 12
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.013a/ praśastā lekhane tāmrī ropaṇe kāla.loha.jā |</l>
            <l>AHS1.23.013c/ aṅgulī ca suvarṇotthā rūpya.jā ca prasādane || 13
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.014a/ piṇḍo rasa.kriyā cūrṇas tri.dhaivāñjana.kalpanā
              |</l>
            <l>AHS1.23.014c/ gurau madhye laghau doṣe tāṁ krameṇa prayojayet ||
              14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.014v/ 23.14cv guru.madhya.laghau doṣe 23.14dv tāḥ
                krameṇa prayojayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.014+1a/ piṇḍasya tīkṣṇa.dravyasya mṛdu.dravya.kṛtasya ca
              |</l>
            <l>AHS1.23.014+1c/ hareṇu.mātraṁ dvi.guṇaṁ pramāṇaṁ kathayanty api
              || 14+1 ||</l>
          </lg>
          <pb n="131"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.014+2a/ rasa.kriyāyām apy evaṁ viḍaṅga.phala.mātrakam
              |</l>
            <l>AHS1.23.014+2c/ śalākāṁ dvi.guṇāṁ tīkṣṇe cūrṇe ca tri.guṇāṁ mṛdau
              || 14+2 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.015a/ hareṇu.mātrā piṇḍasya vella.mātrā rasa.kriyā |</l>
            <l>AHS1.23.015c/ tīkṣṇasya dvi.guṇaṁ tasya mṛdunaś cūrṇitasya ca ||
              15 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.015v/ 23.15av piṇḍo hareṇu.mātras tu 23.15av
                hareṇu.mātraṁ piṇḍasya 23.15av hareṇu.mātraḥ piṇḍas tu 23.15bv
                valla.mātrā rasa.kriyā 23.15dv mṛdoś cūrṇāñjanasya ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.016a/ dve śalāke tu tīkṣṇasya tisras tad.itarasya ca
              |</l>
            <l>AHS1.23.016c/ niśi svapne na madhyāhne mlāne noṣṇa.gabhastibhiḥ
              || 16 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.016v/ 23.16bv tisraḥ syur itarasya ca 23.16cv niśi
                svapnena madhyāhne 23.16dv pānānnoṣṇa.gabhastibhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.017a/ akṣi.rogāya doṣāḥ syur vardhitotpīḍita.drutāḥ |</l>
            <l>AHS1.23.017c/ prātaḥ sāyaṁ ca tac.chāntyai vy.abhre 'rke 'to
              'ñjayet sadā || 17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.018a/ vadanty anye tu na divā prayojyaṁ tīkṣṇam añjanam
              |</l>
            <l>AHS1.23.018c/ vireka.dur.balaṁ cakṣur ādityaṁ prāpya sīdati || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.019a/ svapnena rātrau kālasya saumya.tvena ca tarpitā
              |</l>
            <l>AHS1.23.019c/ śīta.sātmyā dṛg āgneyī sthira.tāṁ labhate punaḥ ||
              19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.020a/ aty.udrikte balāse tu lekhanīye 'tha.vā gade |</l>
            <l>AHS1.23.020c/ kāmam ahny api nāty.uṣṇe tīkṣṇam akṣṇi prayojayet
              || 20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.021a/ aśmano janma lohasya tata eva ca tīkṣṇa.tā |</l>
            <l>AHS1.23.021c/ upaghāto 'pi tenaiva tathā netrasya tejasaḥ || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.022a/ na rātrāv api śīte 'ti netre tīkṣṇāñjanaṁ hitam
              |</l>
            <l>AHS1.23.022c/ doṣam a.srāvayet stabdhaṁ kaṇḍū.jāḍyādi.kāri tat ||
              22 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.022v/ 23.22cv doṣam a.srāvayat stabdhaṁ 23.22cv doṣam
                a.srāvayat stambha. 23.22cv doṣaṁ na srāvayet stambha. 23.22dv
                .kaṇḍū.jāḍyādi.kāri tat</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.023a/ nāñjayed bhīta.vamita.viriktāśita.vegite |</l>
            <l>AHS1.23.023c/ kruddha.jvarita.tāntākṣi.śiro.ruk.śoka.jāgare || 23
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="132"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.024a/ a.dṛṣṭe 'rke śiraḥ.snāte pītayor dhūma.madyayoḥ
              |</l>
            <l>AHS1.23.024c/ a.jīrṇe 'gny.arka.santapte divā.supte pipāsite ||
              24 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.024v/ 23.24dv divā.svapne pipāsite</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.025a/ ati.tīkṣṇa.mṛdu.stoka.bahv.accha.ghana.karkaśam
              |</l>
            <l>AHS1.23.025c/ aty.artha.śītalaṁ taptam añjanaṁ nāvacārayet || 25
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.025v/ 23.25cv aty.arthaṁ śītalaṁ taptam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.026a/ athānumīlayan dṛṣṭim antaḥ sañcārayec chanaiḥ |</l>
            <l>AHS1.23.026c/ añjite vartmanī kiñ.cic cālayec caivam añjanam ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.027a/ tīkṣṇaṁ vyāpnoti sahasā na conmeṣa.nimeṣaṇam |</l>
            <l>AHS1.23.027c/ niṣpīḍanaṁ ca vartmabhyāṁ kṣālanaṁ vā samācaret ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.028a/ apetauṣadha.saṁrambhaṁ nirvṛtaṁ nayanaṁ yadā |</l>
            <l>AHS1.23.028c/ vyādhi.doṣartu.yogyābhir adbhiḥ prakṣālayet tadā ||
              28 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.029a/ dakṣiṇāṅguṣṭhakenākṣi tato vāmaṁ sa.vāsasā |</l>
            <l>AHS1.23.029c/ ūrdhva.vartmani saṅgṛhya śodhyaṁ vāmena cetarat ||
              29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.030a/ vartma.prāpto 'ñjanād doṣo rogān kuryād ato
              'nya.thā |</l>
            <l>AHS1.23.030c/ kaṇḍū.jāḍye 'ñjanaṁ tīkṣṇaṁ dhūmaṁ vā yojayet punaḥ
              || 30 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.030v/ 23.30av vartma.prāptāñjanād doṣo 23.30bv rogān
                kuryāt tato 'nya.thā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.23.030ū̆ab/ tīkṣṇāñjanābhitapte tu cūrṇaṁ pratyañjanaṁ himam
              || 30ū̆ab || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.23.030ū̆v/ 23.30ū̆av tīkṣṇāñjanāti.tapte tu 23.30ū̆av
                tīkṣṇāñjanāti.yoge tu 23.30ū̆bv cūrṇaṁ pratyañjanaṁ
              hitam</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="24" type="chapter">
          <head>Chapter 24 :: Atha tarpaṇapuṭapākavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 145-147</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.001a/ nayane tāmyati stabdhe śuṣke rūkṣe 'bhighātite
              |</l>
            <l>AHS1.24.001c/ vāta.pittāture jihme śīrṇa.pakṣmāvilekṣaṇe || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.002a/ kṛcchronmīla.sirā.harṣa.sirotpāta.tamo.'rjunaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.24.002c/ syanda.manthānyato.vāta.vāta.paryāya.śukrakaiḥ || 2
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="133"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.003a/ āture śānta.rāgāśru.śūla.saṁrambha.dūṣike |</l>
            <l>AHS1.24.003c/ nivāte tarpaṇaṁ yojyaṁ śuddhayor mūrdha.kāyayoḥ ||
              3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.004a/ kāle sādhāraṇe prātaḥ sāyaṁ vottāna.śāyinaḥ |</l>
            <l>AHS1.24.004c/ yava.māṣa.mayīṁ pālīṁ netra.kośād bahiḥ samām || 4
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.004v/ 24.4bv sāyaṁ cottāna.śāyinaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.005a/ dvy.aṅguloccāṁ dṛḍhāṁ kṛtvā yathā.svaṁ siddham
              āvapet |</l>
            <l>AHS1.24.005c/ sarpir nimīlite netre taptāmbu.pravilāyitam || 5 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.24.005v/
                24.5dv taptāmbu.pravilāpitam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.006a/ naktāndhya.vāta.timira.kṛcchra.bodhādike vasām
              |</l>
            <l>AHS1.24.006c/ ā.pakṣmāgrād athonmeṣaṁ śanakais tasya kurvataḥ ||
              6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.007a/ mātrā vigaṇayet tatra vartma.sandhi.sitāsite |</l>
            <l>AHS1.24.007c/ dṛṣṭau ca krama.śo vyādhau śataṁ trīṇi ca pañca ca
              || 7 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.007v/ 24.7av mātrāṁ vigaṇayet tatra </note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.008a/ śatāni sapta cāṣṭau ca daśa manthe daśānile |</l>
            <l>AHS1.24.008c/ pitte ṣaṭ svastha.vṛtte ca balāse pañca dhārayet ||
              8 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.008v/ 24.8bv daśa manthe 'nile daśa</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.009a/ kṛtvāpāṅge tato dvāraṁ snehaṁ pātre nigālayet |</l>
            <l>AHS1.24.009c/ pibec ca dhūmaṁ nekṣeta vyoma rūpaṁ ca bhāsvaram ||
              9 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.009v/ 24.9dv vyoma rūpaṁ ca bhās.karam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.010a/ itthaṁ prati.dinaṁ vāyau pitte tv ekāntaraṁ kaphe
              |</l>
            <l>AHS1.24.010c/ svasthe tu dvy.antaraṁ dadyād ā.tṛpter iti yojayet
              || 10 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.011a/ prakāśa.kṣama.tā svāsthyaṁ viśadaṁ laghu locanam
              |</l>
            <l>AHS1.24.011c/ tṛpte viparyayo '.tṛpte 'ti.tṛpte śleṣma.jā rujaḥ
              || 11 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.011v/ 24.11dv tṛpte 'ti śleṣma.jā rujaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.012a/ sneha.pītā tanur iva klāntā dṛṣṭir hi sīdati |</l>
            <l>AHS1.24.012c/ tarpaṇān.antaraṁ tasmād dṛg.balādhāna.kāriṇam || 12
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="134"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.013a/ puṭa.pākaṁ prayuñjīta pūrvokteṣv eva yakṣmasu |</l>
            <l>AHS1.24.013c/ sa vāte snehanaḥ śleṣma.sahite lekhano hitaḥ || 13
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.013v/ 24.13bv pūrvokteṣv eṣu yakṣmasu 24.13bv
                pūrvokteṣu ca yakṣmasu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.014a/ dṛg.daurbalye 'nile pitte rakte svasthe prasādanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.24.014c/ bhū.śaya.prasahānūpa.medo.majja.vasāmiṣaiḥ || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.015a/ snehanaṁ payasā piṣṭair jīvanīyaiś ca kalpayet
              |</l>
            <l>AHS1.24.015c/ mṛga.pakṣi.yakṛn.māṁsa.muktāyas.tāmra.saindhavaiḥ
              || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.016a/ sroto.ja.śaṅkha.phenālair lekhanaṁ mastu.kalkitaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.24.016c/ mṛga.pakṣi.yakṛn.majja.vasāntra.hṛdayāmiṣaiḥ || 16
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.017a/ madhuraiḥ sa.ghṛtaiḥ stanya.kṣīra.piṣṭaiḥ
              prasādanam |</l>
            <l>AHS1.24.017c/ bilva.mātraṁ pṛthak piṇḍaṁ māṁsa.bheṣaja.kalkayoḥ
              || 17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.018a/ urubūka.vaṭāmbho.ja.pattraiḥ snehādiṣu kramāt |</l>
            <l>AHS1.24.018c/ veṣṭayitvā mṛdā liptaṁ dhava.dhanvana.go.mayaiḥ ||
              18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.018v/ 24.18bv .pattraiḥ snigdhādiṣu kramāt</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.019a/ pacet pradīptair agny.ābhaṁ pakvaṁ niṣpīḍya
              tad.rasam |</l>
            <l>AHS1.24.019c/ netre tarpaṇa.vad yuñjyāt śataṁ dve trīṇi dhārayet
              || 19 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.020a/ lekhana.snehanāntyeṣu koṣṇau pūrvau himo 'paraḥ
              |</l>
            <l>AHS1.24.020c/ dhūma.po 'nte tayor eva yogās tatra ca tṛpti.vat ||
              20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.021a/ tarpaṇaṁ puṭa.pākaṁ ca nasyān.arhe na yojayet |</l>
            <l>AHS1.24.021c/ yāvanty ahāni yuñjīta dvis tato hita.bhāg bhavet ||
              21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.021ū̆ab/ mālatī.mallikā.puṣpair baddhākṣo nivasen niśām
              || 21ū̆ab || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.24.021ū̆v/ 24.21ū̆bv baddhākṣo nivasen niśi</note></l>
          </lg>
          <pb n="135"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.24.022ū̆a/ sarvātmanā netra.balāya yatnaṁ kurvīta
              nasyāñjana.tarpaṇādyaiḥ |</l>
            <l>AHS1.24.022ū̆c/ dṛṣṭiś ca naṣṭā vividhaṁ jagac ca tamo.mayaṁ
              jāyata eka.rūpam || 22ū̆ ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="25" type="chapter">
          <head>Chapter 25 :: Atha yantravidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 147-151</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.001a/ nānā.vidhānāṁ śalyānāṁ nānā.deśa.prabodhinām |</l>
            <l>AHS1.25.001c/ āhartum abhyupāyo yas tad yantraṁ yac ca darśane ||
              1 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.001v/ 25.1bv nānā.deśa.vibādhinām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.002a/ arśo.bhagandarādīnāṁ śastra.kṣārāgni.yojane |</l>
            <l>AHS1.25.002c/ śeṣāṅga.parirakṣāyāṁ tathā vasty.ādi.karmaṇi || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.003a/ ghaṭikālābu.śṛṅgaṁ ca jāmbavauṣṭhādikāni ca |</l>
            <l>AHS1.25.003c/ aneka.rūpa.kāryāṇi yantrāṇi vividhāny ataḥ || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.004a/ vikalpya kalpayet buddhyā yathā.sthūlaṁ tu vakṣyate
              |</l>
            <l>AHS1.25.004c/ tulyāni kaṅka.siṁharkṣa.kākādi.mṛga.pakṣiṇām || 4
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.005a/ mukhair mukhāni yantrāṇāṁ kuryāt tat.sañjñakāni ca
              |</l>
            <l>AHS1.25.005c/ aṣṭā.daśāṅgulāyāmāny āyasāni ca bhūri.śaḥ || 5
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.006a/ masūrākāra.pary.antaiḥ kaṇṭhe baddhāni kīlakaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.25.006c/ vidyāt svastika.yantrāṇi mūle 'ṅkuśa.natāni ca || 6
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.006v/ 25.6dv mūle 'ṅkuśa.nibhāni ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.007a/ tair dṛḍhair asthi.saṁlagna.śalyāharaṇam iṣyate
              |</l>
            <l>AHS1.25.007c/ kīla.baddha.vimuktāgrau sandaṁśau ṣo.ḍaśāṅgulau ||
              7 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.008a/ tvak.sirā.snāyu.piśita.lagna.śalyāpakarṣaṇau |</l>
            <l>AHS1.25.008c/ ṣaḍ.aṅgulo 'nyo haraṇe sūkṣma.śalyopa.pakṣmaṇām ||
              8 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.009a/ mucuṇḍī sūkṣma.dantarjur mūle rucaka.bhūṣaṇā |</l>
            <l>AHS1.25.009c/ gambhīra.vraṇa.māṁsānām armaṇaḥ śeṣitasya ca || 9
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.009v/ 25.9av mucuṭī sūkṣma.dantarjur </note></l>
          </lg>
          <pb n="136"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.010a/ dve dvā.daśāṅgule matsya.tāla.vat dvy.eka.tālake
              |</l>
            <l>AHS1.25.010c/ tāla.yantre smṛte karṇa.nāḍī.śalyāpahāriṇī || 10 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.25.010v/
                25.10bv .tālu.vat dvy.eka.tāluke 25.10cv tālu.yantre smṛte
                karṇa. 25.10dv .nāḍī.śalyāpahāraṇe 25.10dv
                .nāḍī.śalyāpakarṣaṇī</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.011a/ nāḍī.yantrāṇi suṣirāṇy ekāneka.mukhāni ca |</l>
            <l>AHS1.25.011c/ sroto.gatānāṁ śalyānām āmayānāṁ ca darśane || 11 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.25.011v/
                25.11bv ekāneka.mukhāni tu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.012a/ kriyāṇāṁ su.kara.tvāya kuryād ācūṣaṇāya ca |</l>
            <l>AHS1.25.012c/ tad.vistāra.parīṇāha.dairghyaṁ sroto.'nurodhataḥ ||
              12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.013a/ daśāṅgulārdha.nāhāntaḥ.kaṇṭha.śalyāvalokinī |</l>
            <l>AHS1.25.013c/ nāḍī pañca.mukha.cchidrā catuṣ.karṇasya saṅgrahe ||
              13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.013v/ 25.13bv .kaṇṭha.śalyāvalokane</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.014a/ vāraṅgasya dvi.karṇasya tri.cchidrā tat.pramāṇataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.25.014c/ vāraṅga.karṇa.saṁsthānānāha.dairghyānurodhataḥ ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.015a/ nāḍīr evaṁ.vidhāś cānyā draṣṭuṁ śalyāni kārayet
              |</l>
            <l>AHS1.25.015c/ padma.karṇikayā mūrdhni sadṛśī dvā.daśāṅgulā || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.016a/ caturtha.suṣirā nāḍī śalya.nirghātinī matā |</l>
            <l>AHS1.25.016c/ arśasāṁ go.stanākāraṁ yantrakaṁ catur.aṅgulam || 16
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.017a/ nāhe pañcāṅgulaṁ puṁsāṁ pramadānāṁ ṣaḍ.aṅgulam
              |</l>
            <l>AHS1.25.017c/ dvi.cchidraṁ darśane vyādher eka.cchidraṁ tu
              karmaṇi || 17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.018a/ madhye 'sya try.aṅgulaṁ chidram
              aṅguṣṭhodara.vistṛtam |</l>
            <l>AHS1.25.018c/ ardhāṅgulocchritodvṛtta.karṇikaṁ ca tad.ūrdhvataḥ
              || 18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.018v/ 25.18dv .karṇikaṁ tu tad.ūrdhvataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.019a/ śamy.ākhyaṁ tādṛg a.cchidraṁ yantram
              arśaḥ.prapīḍanam |</l>
            <l>AHS1.25.019c/ sarva.thāpanayed oṣṭhaṁ chidrād ūrdhvaṁ bhagandare
              || 19 ||</l>
          </lg>
          <pb n="137"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.020a/ ghrāṇārbudārśasām eka.cchidrā nāḍy.aṅgula.dvayā
              |</l>
            <l>AHS1.25.020c/ pradeśinī.parīṇāhā syād bhagandara.yantra.vat || 20
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.021a/ aṅgulī.trāṇakaṁ dāntaṁ vārkṣaṁ vā catur.aṅgulam
              |</l>
            <l>AHS1.25.021c/ dvi.cchidraṁ go.stanākāraṁ tad.vaktra.vivṛtau
              sukham || 21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.022a/ yoni.vraṇekṣaṇaṁ madhye suṣiraṁ ṣo.ḍaśāṅgulam |</l>
            <l>AHS1.25.022c/ mudrā.baddhaṁ catur.bhittam ambho.ja.mukulānanam ||
              22 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.022v/ 25.22cv mudrā.baddhaṁ catur.bhinnam 25.22cv
                mudrā.baddhaṁ catuṣ.koṇam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.023a/ catuḥ.śalākam ākrāntaṁ mūle tad vikasen mukhe |</l>
            <l>AHS1.25.023c/ yantre nāḍī.vraṇābhyaṅga.kṣālanāya ṣaḍ.aṅgule || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.024a/ vasti.yantrākṛtī mūle mukhe 'ṅguṣṭha.kalāya.khe
              |</l>
            <l>AHS1.25.024c/ agrato '.karṇike mūle nibaddha.mṛdu.carmaṇī || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.025a/ dvi.dvārā nalikā piccha.nalikā vodakodare |</l>
            <l>AHS1.25.025c/ dhūma.vasty.ādi.yantrāṇi nirdiṣṭāni yathā.yatham ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.026a/ try.aṅgulāsyaṁ bhavec chṛṅgaṁ cūṣaṇe
              'ṣṭā.daśāṅgulam |</l>
            <l>AHS1.25.026c/ agre siddhārthaka.cchidraṁ su.naddhaṁ cūcukākṛti ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.027a/ syād dvā.daśāṅgulo 'lābur nāhe tv aṣṭā.daśāṅgulaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.25.027c/ catus.try.aṅgula.vṛttāsyo dīpto 'ntaḥ
              śleṣma.rakta.hṛt || 27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.028a/ tad.vad ghaṭī hitā gulma.vilayonnamane ca sā |</l>
            <l>AHS1.25.028c/ śalākākhyāni yantrāṇi nānā.karmākṛtīni ca || 28 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.25.028v/
                25.28dv nānā.karmākṛtīni tu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.029a/ yathā.yoga.pramāṇāni teṣām eṣaṇa.karmaṇī |</l>
            <l>AHS1.25.029c/ ubhe gaṇḍū.pada.mukhe srotobhyaḥ śalya.hāriṇī || 29
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.029v/ 25.29bv teṣām eṣaṇa.karmaṇi</note></l>
          </lg>
          <pb n="138"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.030a/ masūra.dala.vaktre dve syātām aṣṭa.navāṅgule |</l>
            <l>AHS1.25.030c/ śaṅkavaḥ ṣaḍ ubhau teṣāṁ ṣo.ḍaśa.dvā.daśāṅgulau ||
              30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.031a/ vyūhane 'hi.phaṇā.vaktrau dvau daśa.dvā.daśāṅgulau
              |</l>
            <l>AHS1.25.031c/ cālane śara.puṅkhāsyāv āhārye baḍiśākṛtī || 31
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.032a/ nato 'gre śaṅkunā tulyo garbha.śaṅkur iti smṛtaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.25.032c/ aṣṭāṅgulāyatas tena mūḍha.garbhaṁ haret striyāḥ ||
              32 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.033a/ aśmary.āharaṇaṁ sarpa.phaṇā.vad vakram agrataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.25.033c/ śara.puṅkha.mukhaṁ danta.pātanaṁ catur.aṅgulam ||
              33 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.033v/ 25.33av aśmary.āharaṇe sarpa. 25.33bv .phaṇā.vad
                vaktram agrataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.034a/ kārpāsa.vihitoṣṇīṣāḥ śalākāḥ ṣaṭ pramārjane |</l>
            <l>AHS1.25.034c/ pāyāv āsanna.dūrārthe dve daśa.dvā.daśāṅgule || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.035a/ dve ṣaṭ.saptāṅgule ghrāṇe dve karṇe 'ṣṭa.navāṅgule
              |</l>
            <l>AHS1.25.035c/ karṇa.śodhanam aśvattha.pattra.prāntaṁ sruvānanam
              || 35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.036a/ śalākā.jāmbavauṣṭhānāṁ kṣāre 'gnau ca pṛthak trayam
              |</l>
            <l>AHS1.25.036c/ yuñjyāt sthūlāṇu.dīrghāṇāṁ śalākām antra.vardhmani
              || 36 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.037a/ madhyordhva.vṛtta.daṇḍāṁ ca mūle
              cārdhendu.sannibhām |</l>
            <l>AHS1.25.037c/ kolāsthi.dala.tulyāsyā nāsārśo.'rbuda.dāha.kṛt ||
              37 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.038a/ aṣṭāṅgulā nimna.mukhās tisraḥ kṣārauṣadha.krame
              |</l>
            <l>AHS1.25.038c/ kanīnī.madhyamānāmī.nakha.māna.samair mukhaiḥ || 38
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.038v/ 25.38cv kaniṣṭhā.madhyamānāmī.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.039a/ svaṁ svam uktāni yantrāṇi meḍhra.śuddhy.añjanādiṣu
              |</l>
            <l>AHS1.25.039c/ anu.yantrāṇy ayas.kānta.rajjū.vastrāśma.mudgarāḥ ||
              39 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.039v/ 25.39cv aṇu.yantrāṇy ayas.kānta.</note></l>
          </lg>
          <pb n="139"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.040a/ vadhrāntra.jihvā.vālāś ca śākhā.nakha.mukha.dvi.jāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.25.040c/ kālaḥ pākaḥ karaḥ pādo bhayaṁ harṣaś ca tat.kriyāḥ
              || 40 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.25.040v/ 25.40av vadhry.antra.jihvā.vālāś ca 25.40av
                vardhrāntra.jihvā.vālāś ca 25.40bv
                .śākhā.nakha.mukha.dvi.jāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.040ū̆ab/ upāya.vit pravibhajed ālocya nipuṇaṁ dhiyā ||
              40ū̆ab ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.041ū̆a/
              nirghātanonmathana.pūraṇa.mārga.śuddhi.saṁvyūhanāharaṇa.bandhana.pīḍanāni
              |</l>
            <l>AHS1.25.041ū̆c/
              ācūṣaṇonnamana.nāmana.cāla.bhaṅga.vyāvartanarju.karaṇāni ca
              yantra.karma || 41ū̆ ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.25.042ū̆a/ vivartate sādhv avagāhate ca grāhyaṁ
              gṛhītvoddharate ca yasmāt |</l>
            <l>AHS1.25.042ū̆c/ yantreṣv ataḥ kaṅka.mukhaṁ pradhānaṁ sthāneṣu
              sarveṣv adhikāri yac ca || 42ū̆ || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.25.042ū̆v/ 25.42ū̆av nivartate
                sādhv avagāhate ca 25.42ū̆dv sthāneṣu sarveṣv a.vikāri yac
                ca</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="26" type="chapter">
          <head>Chapter 26 :: Atha śastravidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 151-156</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.001a/ ṣaḍ.viṁśatiḥ su.karmārair ghaṭitāni yathā.vidhi
              |</l>
            <l>AHS1.26.001c/ śastrāṇi roma.vāhīni bāhulyenāṅgulāni ṣaṭ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.002a/ su.rūpāṇi su.dhārāṇi su.grahāṇi ca kārayet |</l>
            <l>AHS1.26.002c/ a.karālāni su.dhmāta.su.tīkṣṇāv artite 'yasi || 2
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.003a/ samāhita.mukhāgrāṇi nīlāmbho.ja.cchavīni ca |</l>
            <l>AHS1.26.003c/ nāmānugata.rūpāṇi sadā sannihitāni ca || 3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.004a/ svonmānārdha.caturthāṁśa.phalāny ekaika.śo 'pi ca
              |</l>
            <l>AHS1.26.004c/ prāyo dvi.trāṇi yuñjīta tāni sthāna.viśeṣataḥ || 4
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.004v/ 26.4av sva.mānārdha.caturthāṁśa.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.004+(1)a/ maṇḍalāgraṁ vṛddhi.pattram
              utpalādhy.ardha.dhārake |</l>
            <l>AHS1.26.004+(1)c/ sarpaiṣaṇyau vetasākhyaṁ
              śarāry.āsya.tri.kūrcake || 4+(1) ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.004+(2)a/ kuśāsyaṁ sāṭa.vadanam antar.vaktrārdha.candrake
              |</l>
            <l>AHS1.26.004+(2)c/ vrīhi.mukhaṁ kuṭhārī ca śalākāṅguli.śastrake ||
              4+(2) || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.004+(2)v/ 26.4+(2)av kuśāsyā sāṭa.vadanā 26.4+(2)bv
                antar.vaktrārdha.candrakam 26.4+(2)bv channa.vaktrārdha.candrake
                26.4+(2)bv channa.vaktrārdha.candrakam</note></l>
          </lg>
          <pb n="140"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.004+(3)a/ baḍiśaṁ kara.pattrākhyaṁ kartarī
              nakha.śastrakam |</l>
            <l>AHS1.26.004+(3)c/ danta.lekhanakaṁ sūcyaḥ kūrco nāma khajāhvayam
              || 4+(3) ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.004+(4)ab/ ārā catur.vidhākārā tathā syāt karṇa.vedhanī
              || 4+(4)ab || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.004+(4)v/ 26.4+(4)bv tathā syāt
              karṇa.vedhanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.005a/ maṇḍalāgraṁ phale teṣāṁ tarjany.antar.nakhākṛti
              |</l>
            <l>AHS1.26.005c/ lekhane chedane yojyaṁ pothakī.śuṇḍikādiṣu || 5 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.26.005v/
                26.5av maṇḍalāgraṁ phalaṁ teṣāṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.006a/ vṛddhi.pattraṁ kṣurākāraṁ cheda.bhedana.pāṭane
              |</l>
            <l>AHS1.26.006c/ ṛjv.agram unnate śophe gambhīre ca tad anya.thā ||
              6 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.006v/ 26.6dv gambhīre tu tato 'nya.thā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.007a/ natāgraṁ pṛṣṭhato dīrgha.hrasva.vaktraṁ yathāśrayam
              |</l>
            <l>AHS1.26.007c/ utpalādhy.ardha.dhārākhye bhedane chedane tathā ||
              7 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.007v/ 26.7bv .hrasva.vaktraṁ yathāśayam 26.7bv
                .hrasva.vaktraṁ yathā.kramam 26.7bv .hrasva.vaktraṁ yathā.yatham
                26.7bv .hrasva.vaktre yathā.yatham</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.008a/ sarpāsyaṁ ghrāṇa.karṇārśaś.chedane 'rdhāṅgulaṁ
              phale |</l>
            <l>AHS1.26.008c/ gater anveṣaṇe ślakṣṇā gaṇḍū.pada.mukhaiṣaṇī || 8
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.009a/ bhedanārthe 'parā sūcī.mukhā mūla.niviṣṭa.khā |</l>
            <l>AHS1.26.009c/ vetasaṁ vyadhane srāvye śarāry.āsya.tri.kūrcake ||
              9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.010a/ kuśāṭā.vadane srāvye dvy.aṅgulaṁ syāt tayoḥ phalam
              |</l>
            <l>AHS1.26.010c/ tad.vad antar.mukhaṁ tasya phalam adhy.ardham
              aṅgulam || 10 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.26.010v/ 26.10ac kuśāṭā vadane
              srāvye</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.011a/ ardha.candrānanaṁ caitat tathādhy.ardhāṅgulaṁ phale
              |</l>
            <l>AHS1.26.011c/ vrīhi.vaktraṁ prayojya ca tat sirodarayor vyadhe ||
              11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.012a/ pṛthuḥ kuṭhārī go.danta.sadṛśārdhāṅgulānanā |</l>
            <l>AHS1.26.012c/ tayordhva.daṇḍayā vidhyed upary asthnāṁ sthitāṁ
              sirām || 12 ||</l>
          </lg>
          <pb n="141"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.013a/ tāmrī śalākā dvi.mukhī mukhe kurubakākṛtiḥ |</l>
            <l>AHS1.26.013c/ liṅga.nāśaṁ tayā vidhyet kuryād aṅguli.śastrakam ||
              13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.013v/ 26.13av tāmrī śalākā dvi.mukhā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.014a/ mudrikā.nirgata.mukhaṁ phale tv ardhāṅgulāyatam
              |</l>
            <l>AHS1.26.014c/ yogato vṛddhi.pattreṇa maṇḍalāgreṇa vā samam || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.015a/ tat pradeśiny.agra.parva.pramāṇārpaṇa.mudrikam
              |</l>
            <l>AHS1.26.015c/ sūtra.baddhaṁ gala.sroto.roga.cchedana.bhedane ||
              15 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.015v/ 26.15bv .pramāṇārpita.mudrikam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.016a/ grahaṇe śuṇḍikārmāder baḍiśaṁ su.natānanam |</l>
            <l>AHS1.26.016c/ chede 'sthnāṁ karapattraṁ tu khara.dhāraṁ
              daśāṅgulam || 16 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.26.016v/ 26.16bv baḍiśaḥ
              su.natānanaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.017a/ vistāre dvy.aṅgulaṁ sūkṣma.dantaṁ
              su.tsaru.bandhanam |</l>
            <l>AHS1.26.017c/ snāyu.sūtra.kaca.cchede kartarī kartarī.nibhā || 17
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.018a/ vakrarju.dhāraṁ dvi.mukhaṁ nakha.śastraṁ navāṅgulam
              |</l>
            <l>AHS1.26.018c/ sūkṣma.śalyoddhṛti.ccheda.bheda.pracchāna.lekhane
              || 18 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.018v/ 26.18dv .bheda.pracchanna.lekhane</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.019a/ eka.dhāraṁ catuṣ.koṇaṁ prabaddhākṛti caikataḥ |</l>
            <l>AHS1.26.019c/ danta.lekhanakaṁ tena śodhayed danta.śarkarām || 19
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.019v/ 26.19bv pravṛddhākṛti caikataḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.020a/ vṛttā gūḍha.dṛḍhāḥ pāśe tisraḥ sūcyo 'tra sīvane
              |</l>
            <l>AHS1.26.020c/ māṁsalānāṁ pradeśānāṁ try.aśrā try.aṅgulam āyatā ||
              20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.021a/ alpa.māṁsāsthi.sandhi.stha.vraṇānāṁ dvy.aṅgulāyatā
              |</l>
            <l>AHS1.26.021c/ vrīhi.vaktrā dhanur.vakrā pakvāmāśaya.marmasu || 21
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.022a/ sā sārdha.dvy.aṅgulā sarva.vṛttās tāś catur.aṅgulāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.022c/ kūrco vṛttaika.pīṭha.sthāḥ saptāṣṭau vā
              su.bandhanāḥ || 22 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.26.022v/ 26.22av sā sārdha.dvy.aṅgulā sarvā
                26.22bv vṛttās tāś catur.aṅgulāḥ</note></l>
          </lg>
          <pb n="142"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.023a/ sa yojyo nīlikā.vyaṅga.keśa.śāteṣu kuṭṭane |</l>
            <l>AHS1.26.023c/ ardhāṅgula.mukhair vṛttair aṣṭābhiḥ kaṇṭakaiḥ
              khajaḥ || 23 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.023v/ 26.23bv .keśa.śātana.kuṭṭane</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.024a/ pāṇibhyāṁ mathyamānena ghrāṇāt tena hared asṛk
              |</l>
            <l>AHS1.26.024c/ vyadhanaṁ karṇa.pālīnāṁ yūthikā.mukulānanam || 24
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.024v/ 26.24cv vyadhane karṇa.pālīnāṁ 26.24dv
                yūthikā.mukulānanā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.025a/ ārārdhāṅgula.vṛttāsyā tat.praveśā tathordhvataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.025c/ catur.aśrā tayā vidhyec chophaṁ pakvāma.saṁśaye ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.026a/ karṇa.pālīṁ ca bahalāṁ bahalāyāś ca śasyate |</l>
            <l>AHS1.26.026c/ sūcī tri.bhāga.suṣirā try.aṅgulā karṇa.vedhanī ||
              26 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.026v/ 26.26bv tasyā eva ca śasyate</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.027a/ jalaukaḥ.kṣāra.dahana.kācopala.nakhādayaḥ |</l>
            <l>AHS1.26.027c/ a.lauhāny anu.śastrāṇi tāny evaṁ ca vikalpayet ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.028a/ aparāṇy api yantrādīny upayogaṁ ca yaugikam |</l>
            <l>AHS1.26.028c/ utpāṭya.pāṭya.sīvyaiṣya.lekhya.pracchāna.kuṭṭanam
              || 28 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.028v/ 26.28cv utpāṭya.pāṭya.sevyaiṣya. 26.28dv
                .lekhya.pracchanna.kuṭṭanam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.029a/ chedyaṁ bhedyaṁ vyadho mantho graho dāhaś ca
              tat.kriyāḥ |</l>
            <l>AHS1.26.029c/
              kuṇṭha.khaṇḍa.tanu.sthūla.hrasva.dīrgha.tva.vakra.tāḥ || 29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.030a/ śastrāṇāṁ khara.dhāra.tvam aṣṭau doṣāḥ prakīrtitāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.030c/ cheda.bhedana.lekhyārthaṁ śastraṁ vṛnta.phalāntare
              || 30 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.031a/ tarjanī.madhyamāṅguṣṭhair gṛhṇīyāt su.samāhitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.031c/ visrāvaṇāni vṛntāgre tarjany.aṅguṣṭhakena ca || 31
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.032a/ tala.pracchanna.vṛntāgraṁ grāhyaṁ vrīhi.mukhaṁ
              mukhe |</l>
            <l>AHS1.26.032c/ mūleṣv āharaṇārthāni kriyā.saukaryato 'param || 32
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.032v/ 26.32cv mūleṣv āharaṇārthe tu 26.32cv mūleṣv
                āharaṇārtheṣu</note></l>
          </lg>
          <pb n="143"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.033a/ syān navāṅgula.vistāraḥ su.ghano dvā.daśāṅgulaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.033c/ kṣauma.pattrorṇa.kauśeya.dukūla.mṛdu.carma.jaḥ ||
              33 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.034a/ vinyasta.pāśaḥ su.syūtaḥ sāntarorṇā.stha.śastrakaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.034c/ śalākā.pihitāsyaś ca śastra.kośaḥ su.sañcayaḥ || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.035a/ jalaukasas tu sukhināṁ rakta.srāvāya yojayet |</l>
            <l>AHS1.26.035c/ duṣṭāmbu.matsya.bhekāhi.śava.kotha.malodbhavāḥ ||
              35 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.035v/ 26.35cv duṣṭāmbu.matsya.bhekādi.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.036a/ raktāḥ śvetā bhṛśaṁ kṛṣṇāś capalāḥ sthūla.picchilāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.036c/ indrāyudha.vicitrordhva.rājayo romaśāś ca tāḥ || 36
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.037a/ sa.viṣā varjayet tābhiḥ kaṇḍū.pāka.jvara.bhramāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.037c/ viṣa.pittāsra.nut kāryaṁ tatra śuddhāmbu.jāḥ punaḥ
              || 37 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.037v/ 26.37cv viṣa.pittāsra.jit kāryaṁ 26.37dv tatra
                śuddhāmbu.sambhavāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.038a/ nir.viṣāḥ śaivala.śyāvā vṛttā nīlordhva.rājayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.038c/ kaṣāya.pṛṣṭhās tanv.aṅgyaḥ kiñ.cit.pītodarāś ca yāḥ
              || 38 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.039a/ tā apy a.samyag.vamanāt pratataṁ ca nipātanāt |</l>
            <l>AHS1.26.039c/ sīdantiḥ salilaṁ prāpya rakta.mattā iti tyajet ||
              39 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.039v/ 26.39cv sīdanti salilaṁ prāpya</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.040a/ athetarā niśā.kalka.yukte 'mbhasi pariplutāḥ |</l>
            <l>AHS1.26.040c/ avanti.some takre vā punaś cāśvāsitā jale || 40 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.26.040v/
                26.40cv kāñjike kālaśeye vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.041a/ lāgayed ghṛta.mṛt.stanya.rakta.śastra.nipātanaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.041c/ pibantīr unnata.skandhāś chādayen mṛdu.vāsasā || 41
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.041v/ 26.41av lāgayet pala.mṛt.stanya.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.042a/ sampṛktād duṣṭa.śuddhāsrāj jalaukā duṣṭa.śoṇitam
              |</l>
            <l>AHS1.26.042c/ ādatte prathamaṁ haṁsaḥ kṣīraṁ kṣīrodakād iva || 42
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.042v/ 26.42av saṁsṛṣṭād duṣṭa.śuddhāsrāj</note></l>
          </lg>
          <pb n="144"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.042+(1)a/ gulmārśo.vidradhīn kuṣṭha.vāta.rakta.galāmayān
              |</l>
            <l>AHS1.26.042+(1)c/ netra.rug.viṣa.vīsarpān śamayanti jalaukasaḥ ||
              42+(1) ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.043a/ daṁśasya tode kaṇḍvāṁ vā mokṣayed vāmayec ca tām
              |</l>
            <l>AHS1.26.043c/ paṭu.tailākta.vadanāṁ ślakṣṇa.kaṇḍana.rūṣitām || 43
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.043v/ 26.43bv mokṣayed vāmayec ca tāḥ 26.43cv
                paṭu.tailākta.vadanāḥ 26.43dv ślakṣṇa.kaṇḍana.rūkṣitām 26.43dv
                ślakṣṇa.kaṇḍana.rūṣitāḥ 26.43dv
              ślakṣṇa.kaṇḍana.rūkṣitāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.044a/ rakṣan rakta.madād bhūyaḥ saptāhaṁ tā na pātayet
              |</l>
            <l>AHS1.26.044c/ pūrva.vat paṭu.tā dārḍhyaṁ samyag.vānte jalaukasām
              || 44 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.045a/ klamo 'ti.yogān mṛtyur vā dur.vānte stabdha.tā
              madaḥ |</l>
            <l>AHS1.26.045c/ anya.trānya.tra tāḥ sthāpyā ghaṭe
              mṛtsnāmbu.garbhiṇi || 45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.046a/ lālādi.kotha.nāśārthaṁ sa.viṣāḥ syus tad.anvayāt
              |</l>
            <l>AHS1.26.046c/ a.śuddhau srāvayed daṁśān haridrā.guḍa.mākṣikaiḥ ||
              46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.047a/ śata.dhautājya.picavas tato lepāś ca śītalāḥ |</l>
            <l>AHS1.26.047c/ duṣṭa.raktāpagamanāt sadyo rāga.rujāṁ śamaḥ || 47
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.048a/ a.śuddhaṁ calitaṁ sthānāt sthitaṁ raktaṁ vraṇāśaye
              |</l>
            <l>AHS1.26.048c/ vy.amlī.bhavet paryuṣitaṁ tasmāt tat srāvayet punaḥ
              || 48 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.048v/ 26.48cv amlī.bhavet paryuṣitaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.049a/ yuñjyān nālābu.ghaṭikā rakte pittena dūṣite |</l>
            <l>AHS1.26.049c/ tāsām anala.saṁyogād yuñjyāt tu kapha.vāyunā || 49
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.049v/ 26.49dv yuñjyāc ca kapha.vāyunā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.050a/ kaphena duṣṭaṁ rudhiraṁ na śṛṅgeṇa vinirharet |</l>
            <l>AHS1.26.050c/ skanna.tvād vāta.pittābhyāṁ duṣṭaṁ śṛṅgeṇa nirharet
              || 50 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.050v/ 26.50bv na śṛṅgeṇāti nirharet 26.50bv na
                śṛṅgeṇābhinirharet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.051a/ gātraṁ baddhvopari dṛḍhaṁ rajjvā paṭṭena vā samam
              |</l>
            <l>AHS1.26.051c/ snāyu.sandhy.asthi.marmāṇi tyajan pracchānam ācaret
              || 51 ||</l>
          </lg>
          <pb n="145"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.052a/ adho.deśa pravisṛtaiḥ padair upari.gāmibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.26.052c/ na gāḍha.ghana.tiryagbhir na pade padam ācaran ||
              52 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.052v/ 26.52dv na pade padam ācaret</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.053a/ pracchānenaika.deśa.sthaṁ grathitaṁ jala.janmabhiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.053c/ harec chṛṅgādibhiḥ suptam asṛg vyāpi sirā.vyadhaiḥ
              || 53 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.053v/ 26.53bv granthitaṁ jala.janmabhiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.054a/ pracchānaṁ piṇḍite vā syād avagāḍhe jalaukasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.26.054c/ tvak.sthe 'lābu.ghaṭī.śṛṅgaṁ siraiva vyāpake 'sṛji
              || 54 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.055a/ vātādi.dhāma vā śṛṅga.jalauko.'lābubhiḥ kramāt
              |</l>
            <l>AHS1.26.055c/ srutāsṛjaḥ pradehādyaiḥ śītaiḥ syād vāyu.kopataḥ ||
              55 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.26.055ū̆ab/ sa.toda.kaṇḍuḥ śophas taṁ sarpiṣoṣṇena secayet
              || 55ū̆ab || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.26.055ū̆v/ 26.55ū̆av sa.toda.kaṇḍū.śophas taṁ</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="27" type="chapter">
          <head>Chapter 27 :: Atha sirāvyadhavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 156-160</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.001a/ madhuraṁ lavaṇaṁ kiñ.cid a.śītoṣṇam a.saṁhatam
              |</l>
            <l>AHS1.27.001c/ padmendragopa.hemāvi.śaśa.lohita.lohitam || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.002a/ lohitaṁ prabhavaḥ śuddhaṁ tanos tenaiva ca sthitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.002c/ tat pitta.śleṣmalaiḥ prāyo dūṣyate kurute tataḥ ||
              2 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.002v/ 27.2av lohitaṁ pravadec chuddhaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.003a/ visarpa.vidradhi.plīha.gulmāgni.sadana.jvarān |</l>
            <l>AHS1.27.003c/ mukha.netra.śiro.roga.mada.tṛḍ.lavaṇāsya.tāḥ || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.004a/ kuṣṭha.vātāsra.pittāsra.kaṭv.amlodgiraṇa.bhramān
              |</l>
            <l>AHS1.27.004c/ śītoṣṇa.snigdha.rūkṣādyair upakrāntāś ca ye gadāḥ
              || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.005a/ samyak sādhyā na sidhyanti te ca rakta.prakopa.jāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.005c/ teṣu srāvayituṁ raktam udriktaṁ vyadhayet sirām ||
              5 ||</l>
          </lg>
          <pb n="146"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.006a/ na tūna.ṣo.ḍaśātīta.saptaty.abda.srutāsṛjām |</l>
            <l>AHS1.27.006c/ a.snigdhā.sveditāty.artha.sveditānila.rogiṇām || 6
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.006v/ 27.6av na nyūna.ṣo.ḍaśātīta.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.007a/ garbhiṇī.sūtikā.jīrṇa.pittāsra.śvāsa.kāsinām |</l>
            <l>AHS1.27.007c/ atīsārodara.cchardi.pāṇḍu.sarvāṅga.śophinām || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.008a/ sneha.pīte prayukteṣu tathā pañcasu karmasu |</l>
            <l>AHS1.27.008c/ nā.yantritāṁ sirāṁ vidhyen na tiryaṅ nāpy
              an.utthitām || 8 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.27.008v/ 27.8dv na tiryaṅ nāpy
                an.ucchritām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.009a/ nāti.śītoṣṇa.vātābhreṣv anya.trātyayikād gadāt
              |</l>
            <l>AHS1.27.009c/ śiro.netra.vikāreṣu lalāṭyāṁ mokṣayet sirām || 9 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.27.009v/
                27.9dv lālāṭyāṁ mokṣayet sirām 27.9dv lālāṭyā mokṣayet sirāḥ
                27.9dv lalāṭyā mokṣayet sirāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.010a/ apāṅgyām upanāsyāṁ vā karṇa.rogeṣu karṇa.jām |</l>
            <l>AHS1.27.010c/ nāsā.rogeṣu nāsāgre sthitāṁ nāsā.lalāṭayoḥ || 10 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.27.010v/
                27.10av apāṅgyā upanāsyā vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.011a/ pīnase mukha.rogeṣu jihvauṣṭha.hanu.tālu.gāḥ |</l>
            <l>AHS1.27.011c/ jatrūrdhva.granthiṣu
              grīvā.karṇa.śaṅkha.śiraḥ.śritāḥ || 11 || <note type="variants"
                resp="editor" place="bottom">AHS1.27.011v/ 27.11cv jatrūrdhvaṁ
                granthiṣu grīvā.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.012a/ uro.'pāṅga.lalāṭa.sthā unmāde 'pasmṛtau punaḥ |</l>
            <l>AHS1.27.012c/ hanu.sandhau samaste vā sirāṁ bhrū.madhya.gāminīm
              || 12 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.012v/ 27.12av uro.'pāṅga.lalāṭa.sthām 27.12dv sirā
                bhrū.madhya.gāminīḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.013a/ vidradhau pārśva.śūle ca pārśva.kakṣā.stanāntare
              |</l>
            <l>AHS1.27.013c/ tṛtīyake 'ṁsayor madhye skandhasyādhaś caturthake
              || 13 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.014a/ pravāhikāyāṁ śūlinyāṁ śroṇito dvy.aṅgule sthitām
              |</l>
            <l>AHS1.27.014c/ śukra.meḍhrāmaye meḍhra ūru.gāṁ gala.gaṇḍayoḥ || 14
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.015a/ gṛdhrasyāṁ jānuno 'dhas.tād ūrdhvaṁ vā catur.aṅgule
              |</l>
            <l>AHS1.27.015c/ indra.vaster adho 'pacyāṁ dvy.aṅgule catur.aṅgule
              || 15 ||</l>
          </lg>
          <pb n="147"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.016a/ ūrdhvaṁ gulphasya sakthy.artau tathā
              kroṣṭuka.śīrṣake |</l>
            <l>AHS1.27.016c/ pāda.dāhe khuḍe harṣe vipādyāṁ vāta.kaṇṭake || 16
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.016v/ 27.16av ūrdhvaṁ gulphasya sandhy.artau</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.017a/ cipye ca dvy.aṅgule vidhyed upari kṣipra.marmaṇaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.017c/ gṛdhrasyām iva viśvācyāṁ yathoktānām a.darśane ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.018a/ marma.hīne yathāsanne deśe 'nyāṁ vyadhayet sirām
              |</l>
            <l>AHS1.27.018c/ atha snigdha.tanuḥ sajja.sarvopakaraṇo balī || 18
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.019a/ kṛta.svasty.ayanaḥ snigdha.rasānna.pratibhojitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.019c/ agni.tāpātapa.svinno jānūccāsana.saṁsthitaḥ || 19
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.020a/ mṛdu.paṭṭātta.keśānto jānu.sthāpita.kūrparaḥ |</l>
            <l>AHS1.27.020c/ muṣṭibhyāṁ vastra.garbhābhyāṁ manye gāḍhaṁ
              nipīḍayet || 20 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.27.020v/ 27.20dv manye gāḍhaṁ
                prapīḍayet</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.021a/ danta.prapīḍanotkāsa.gaṇḍādhmānāni cācaret |</l>
            <l>AHS1.27.021c/ pṛṣṭhato yantrayec cainaṁ vastram āveṣṭayan naraḥ
              || 21 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.021v/ 27.21dv vastram āveṣṭayen naraḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.022a/ kandharāyāṁ parikṣipya nyasyāntar vāma.tarjanīm
              |</l>
            <l>AHS1.27.022c/ eṣo 'ntar.mukha.varjyānāṁ sirāṇāṁ yantraṇe vidhiḥ
              || 22 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.022v/ 27.22bv tasyāntar vāma.tarjanīm 27.22cv eṣo
                'ntar.mukha.varjānāṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.023a/ tato madhyamayāṅgulyā vaidyo 'ṅguṣṭha.vimuktayā
              |</l>
            <l>AHS1.27.023c/ tāḍayed utthitāṁ jñātvā sparśād vāṅguṣṭha.pīḍanaiḥ
              || 23 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.023v/ 27.23dv sparśāṅguṣṭha.prapīḍanaiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.024a/ kuṭhāryā lakṣayen madhye vāma.hasta.gṛhītayā |</l>
            <l>AHS1.27.024c/ phaloddeśe su.niṣ.kampaṁ sirāṁ tad.vac ca mokṣayet
              || 24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.025a/ tāḍayan pīḍayaṁś caināṁ vidhyed vrīhi.mukhena tu
              |</l>
            <l>AHS1.27.025c/ aṅguṣṭhenonnamayyāgre nāsikām upa.nāsikām || 25 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.27.025v/
                27.25av tāḍayan pīḍayan vaināṁ 27.25av tāḍayan pīḍayec
                caināṁ</note></l>
          </lg>
          <pb n="148"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.026a/ abhyunnata.vidaṣṭāgra.jihvasyādhas tad.āśrayām
              |</l>
            <l>AHS1.27.026c/ yantrayet stanayor ūrdhvaṁ grīvāśrita.sirā.vyadhe
              || 26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.027a/ pāṣāṇa.garbha.hastasya jānu.sthe prasṛte bhuje
              |</l>
            <l>AHS1.27.027c/ kukṣer ārabhya mṛdite vidhyed baddhordhva.paṭṭake
              || 27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.028a/ vidhyed dhasta.sirāṁ bāhāv an.ākuñcita.kūrpare
              |</l>
            <l>AHS1.27.028c/ baddhvā sukhopaviṣṭasya muṣṭim aṅguṣṭha.garbhiṇam
              || 28 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.028v/ 27.28dv muṣṭim aṅguṣṭha.garbhiṇīm</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.029a/ ūrdhvaṁ vedhya.pradeśāc ca paṭṭikāṁ catur.aṅgule
              |</l>
            <l>AHS1.27.029c/ vidhyed ālambamānasya bāhubhyāṁ pārśvayoḥ sirām ||
              29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.030a/ prahṛṣṭe mehane jaṅghā.sirāṁ jānuny a.kuñcite |</l>
            <l>AHS1.27.030c/ pāde tu su.sthite 'dhas.tāj jānu.sandher nipīḍite
              || 30 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.030v/ 27.30cv pāde tu bhū.sthite 'dhas.tāj</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.031a/ gāḍhaṁ karābhyām ā.gulphaṁ caraṇe tasya copari
              |</l>
            <l>AHS1.27.031c/ dvitīye kuñcite kiñ.cid.ārūḍhe hasta.vat tataḥ ||
              31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.032a/ baddhvā vidhyet sirām ittham an.ukteṣv api kalpayet
              |</l>
            <l>AHS1.27.032c/ teṣu teṣu pradeśeṣu tat tad yantram upāya.vit || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.033a/ māṁsale nikṣiped deśe vrīhy.āsyaṁ vrīhi.mātrakam
              |</l>
            <l>AHS1.27.033c/ yavārdham asthnām upari sirāṁ vidhyan kuṭhārikām ||
              33 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.033v/ 27.33dv sirāṁ vidhyan kuṭhārayā 27.33dv sirāṁ
                vidhyet kuṭhārayā 27.33dv sirāṁ vidhyet kuṭhārikām</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.034a/ samyag.viddhā sraved dhārāṁ yantre mukte tu na
              sravet |</l>
            <l>AHS1.27.034c/ alpa.kālaṁ vahaty alpaṁ dur.viddhā taila.cūrṇanaiḥ
              || 34 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.034v/ 27.34av samyag.viddhe sraved dhārā 27.34bv yantre
                mukte ca na sravet 27.34dv dur.viddhā taila.cūrṇitaiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.035a/ sa.śabdam ati.viddhā tu sraved duḥkhena dhāryate
              |</l>
            <l>AHS1.27.035c/
              bhī.mūrchā.yantra.śaithilya.kuṇṭha.śastrāti.tṛptayaḥ || 35 ||</l>
          </lg>
          <pb n="149"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.036a/ kṣāma.tva.vegi.tā.svedā raktasyā.sruti.hetavaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.036c/ a.samyag asre sravati vella.vyoṣa.niśā.nataiḥ || 36
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.037a/ sāgāra.dhūma.lavaṇa.tailair dihyāt sirā.mukham
              |</l>
            <l>AHS1.27.037c/ samyak.pravṛtte koṣṇena tailena lavaṇena ca || 37
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.037v/ 27.37dv tailena lavaṇena vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.038a/ agre sravati duṣṭāsraṁ kusumbhād iva pītikā |</l>
            <l>AHS1.27.038c/ samyak srutvā svayaṁ tiṣṭhec chuddhaṁ tad iti
              nāharet || 38 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.039a/ yantraṁ vimucya mūrchāyāṁ vījite vyajanaiḥ punaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.039c/ srāvayen mūrchati punas tv apare.dyus try.ahe 'pi
              vā || 39 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.040a/ vātāc chyāvāruṇaṁ rūkṣaṁ vega.srāvy accha.phenilaṁ
              |</l>
            <l>AHS1.27.040c/ pittāt pītāsitaṁ visram a.skandy auṣṇyāt
              sa.candrikam || 40 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.27.040v/ 27.40dv a.skandy auṣṇyāt
                sa.candrakam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.040+1a/ vātikaṁ śoṇitaṁ śīghraṁ bhūmiḥ pibati cāvṛtam
              |</l>
            <l>AHS1.27.040+1c/ makṣikāṇām a.kāntaṁ ca raktaṁ bhavati paittikam
              || 40+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.040+2ab/ ślaiṣmikaṁ makṣikākrāntaṁ śuṣyaty api na ceṇayat
              || 40+2ab ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.041a/ kaphāt snigdham asṛk pāṇḍu tantu.mat picchilaṁ
              ghanam |</l>
            <l>AHS1.27.041c/ saṁsṛṣṭa.liṅgaṁ saṁsargāt tri.doṣaṁ malināvilam ||
              41 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.042a/ a.śuddhau balino 'py asraṁ na prasthāt srāvayet
              param |</l>
            <l>AHS1.27.042c/ ati.srutau hi mṛtyuḥ syād dāruṇā vā calāmayāḥ || 42
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.042v/ 27.42av a.śuddhaṁ balino 'py asraṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.043a/ tatrābhyaṅga.rasa.kṣīra.rakta.pānāni bheṣajam |</l>
            <l>AHS1.27.043c/ srute rakte śanair yantram apanīya himāmbunā || 43
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="150"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.044a/ prakṣālya taila.plotāktaṁ bandhanīyaṁ sirā.mukham
              |</l>
            <l>AHS1.27.044c/ a.śuddhaṁ srāvayed bhūyaḥ sāyam ahny apare 'pi vā
              || 44 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.044v/ 27.44cv a.śuddhau srāvayed bhūyaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.045a/ snehopaskṛta.dehasya pakṣād vā bhṛśa.dūṣitam |</l>
            <l>AHS1.27.045c/ kiñ.cid dhi śeṣe duṣṭāsre naiva rogo 'tivartate ||
              45 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.046a/ sa.śeṣam apy ato dhāryaṁ na cāti.srutim ācaret
              |</l>
            <l>AHS1.27.046c/ harec chṛṅgādibhiḥ śeṣaṁ prasādam atha.vā nayet ||
              46 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.047a/ śītopacāra.pittāsra.kriyā.śuddhi.viśoṣaṇaiḥ |</l>
            <l>AHS1.27.047c/ duṣṭaṁ raktam an.udriktam evam eva prasādayet || 47
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.048a/ rakte tv a.tiṣṭhati kṣipraṁ stambhanīm ācaret
              kriyām |</l>
            <l>AHS1.27.048c/ lodhra.priyaṅgu.pattaṅga.māṣa.yaṣṭy.āhva.gairikaiḥ
              || 48 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.049a/ mṛt.kapālāñjana.kṣauma.maṣī.kṣīri.tvag.aṅkuraiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.27.049c/ vicūrṇayed vraṇa.mukhaṁ padmakādi.himaṁ pibet || 49
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.050a/ tām eva vā sirāṁ vidhyed vyadhāt tasmād an.antaram
              |</l>
            <l>AHS1.27.050c/ sirā.mukhaṁ vā tvaritaṁ dahet tapta.śalākayā || 50
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.27.050v/ 27.50cv sirā.mukhaṁ ca tvaritaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.051a/ un.mārga.gā yantra.nipīḍanena sva.sthānam āyānti
              punar na yāvat |</l>
            <l>AHS1.27.051c/ doṣāḥ praduṣṭā rudhiraṁ prapannās tāvad
              dhitāhāra.vihāra.bhāk syāt || 51 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.052a/ nāty.uṣṇa.śītaṁ laghu dīpanīyaṁ rakte 'panīte hitam
              anna.pānam |</l>
            <l>AHS1.27.052c/ tadā śarīraṁ hy an.avasthitāsṛg agnir viśeṣād iti
              rakṣitavyaḥ || 52 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.27.052v/ 27.52cv tadā śarīraṁ hy
                an.avasthitāsram 27.52dv agnir viśeṣād iti rakṣaṇīyaḥ 27.52dv
                agnir viśeṣeṇa ca rakṣitavyaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.053a/ prasanna.varṇendriyam indriyārthān icchantam
              a.vyāhata.paktṛ.vegam |</l>
            <l>AHS1.27.053c/ sukhānvitaṁ puṣṭi.balopapannaṁ viśuddha.raktaṁ
              puruṣaṁ vadanti || 53 ||</l>
          </lg>
          <pb n="151"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.053+1a/ rakta.jā vyaṅga.kuṣṭhādyāḥ
              kaṇṭhāsyākṣi.śiro.gadāḥ |</l>
            <l>AHS1.27.053+1c/ palitārūṁṣikābādhāḥ śāmyanty ete sirā.vyadhāt ||
              53+1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.27.053+2a/ nir.vyādhi.nīlotpala.pattra.netraṁ
              su.vyakta.mūlāsita.baddha.keśam |</l>
            <l>AHS1.27.053+2c/ candropamaṁ padma.su.gandhi vaktraṁ bhavel lalāṭe
              tu sirā.vyadhena || 53+2 ||</l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="28" type="chapter">
          <head>Chapter 28 :: Atha śalyāharaṇavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 160-165</note>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.001a/ vakrarju.tiryag.ūrdhvādhaḥ śalyānāṁ pañca.dhā gatiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.001c/ dhyāmaṁ śopha.rujā.vantaṁ sravantaṁ śoṇitaṁ muhuḥ
              || 1 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.002a/ abhyudgataṁ budbuda.vat piṭikopacitaṁ vraṇam |</l>
            <l>AHS1.28.002c/ mṛdu.māṁsaṁ ca jānīyād antaḥ.śalyaṁ samāsataḥ || 2
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.002v/ 28.2av abhyunnataṁ budbuda.vat 28.2cv mṛdu.māṁsaṁ
                vijānīyād</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.003a/ viśeṣāt tvag.gate śalye vi.varṇaḥ kaṭhināyataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.003c/ śopho bhavati māṁsa.sthe coṣaḥ śopho vivardhate ||
              3 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.004a/ pīḍanā.kṣama.tā pākaḥ śalya.mārgo na rohati |</l>
            <l>AHS1.28.004c/ peśy.antara.gate māṁsa.prāpta.vac chvayathuṁ vinā
              || 4 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.004v/ 28.4av pīḍane '.kṣama.tā pākaḥ 28.4dv .prāpta.vac
                chvayathor vinā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.005a/ ākṣepaḥ snāyu.jālasya saṁrambha.stambha.vedanāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.005c/ snāyu.ge dur.haraṁ caitat sirādhmānaṁ sirāśrite ||
              5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.005v/ 28.5cv snāva.ge dur.haraṁ caitat</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.006a/ sva.karma.guṇa.hāniḥ syāt srotasāṁ srotasi sthite
              |</l>
            <l>AHS1.28.006c/ dhamanī.sthe 'nile raktaṁ phena.yuktam udīrayet ||
              6 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.006v/ 28.6dv phena.yuktam udīrayan</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.007a/ niryāti śabda.vān syāc ca hṛl.lāsaḥ sāṅga.vedanaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.007c/ saṅgharṣo bala.vān asthi.sandhi.prāpte
              'sthi.pūrṇa.tā || 7 || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.28.007v/ 28.7cv saṁharṣo bala.vān
                asthi.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.008a/ naika.rūpā rujo 'sthi.sthe śophas tad.vac ca
              sandhi.ge |</l>
            <l>AHS1.28.008c/ ceṣṭā.nivṛttiś ca bhaved āṭopaḥ koṣṭha.saṁśrite ||
              8 ||</l>
          </lg>
          <pb n="152"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.009a/ ānāho 'nna.śakṛn.mūtra.darśanaṁ ca vraṇānane |</l>
            <l>AHS1.28.009c/ vidyān marma.gataṁ śalyaṁ marma.viddhopalakṣaṇaiḥ
              || 9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.010a/ yathā.svaṁ ca parisrāvais tvag.ādiṣu vibhāvayet
              |</l>
            <l>AHS1.28.010c/ ruhyate śuddha.dehānām anuloma.sthitaṁ tu tat || 10
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.010v/ 28.10av yathā.yathaṁ parisrāvais</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.011a/ doṣa.kopābhighātādi.kṣobhād bhūyo 'pi bādhate |</l>
            <l>AHS1.28.011c/ tvaṅ.naṣṭe yatra tatra syur
              abhyaṅga.sveda.mardanaiḥ || 11 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.012a/ rāga.rug.dāha.saṁrambhā yatra cājyaṁ vilīyate |</l>
            <l>AHS1.28.012c/ āśu śuṣyati lepo vā tat.sthānaṁ śalya.vad vadet ||
              12 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.012v/ 28.12bv yatra vājyaṁ vilīyate 28.12cv āśuṣyati
                pralepo vā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.013a/ māṁsa.praṇaṣṭaṁ saṁśuddhyā karśanāc chlatha.tāṁ
              gatam |</l>
            <l>AHS1.28.013c/ kṣobhād rāgādibhiḥ śalyaṁ lakṣayet tad.vad eva ca
              || 13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.013v/ 28.13bv karṣaṇāc chlatha.tāṁ gatam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.014a/ peśy.asthi.sandhi.koṣṭheṣu naṣṭam asthiṣu lakṣayet
              |</l>
            <l>AHS1.28.014c/ asthnām abhyañjana.sveda.bandha.pīḍana.mardanaiḥ ||
              14 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.015a/ prasāraṇākuñcanataḥ sandhi.naṣṭaṁ tathāsthi.vat
              |</l>
            <l>AHS1.28.015c/ naṣṭe snāyu.sirā.sroto.dhamanīṣv a.same pathi || 15
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.016a/ aśva.yuktaṁ rathaṁ khaṇḍa.cakram āropya rogiṇam
              |</l>
            <l>AHS1.28.016c/ śīghraṁ nayet tatas tasya saṁrambhāc chalyam ādiśet
              || 16 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.017a/ marma.naṣṭaṁ pṛthaṅ noktaṁ teṣāṁ māṁsādi.saṁśrayāt
              |</l>
            <l>AHS1.28.017c/ sāmānyena sa.śalyaṁ tu kṣobhiṇyā kriyayā sa.ruk ||
              17 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.018a/ vṛttaṁ pṛthu catuṣ.koṇaṁ tri.puṭaṁ ca samāsataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.018c/ a.dṛśya.śalya.saṁsthānaṁ vraṇākṛtyā vibhāvayet ||
              18 ||</l>
          </lg>
          <pb n="153"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.019a/ teṣām āharaṇopāyau pratilomānulomakau |</l>
            <l>AHS1.28.019c/ arvācīna.parācīne nirharet tad.viparyayāt || 19 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.28.019v/
                28.19cv avācīna.parācīne</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.020a/ sukhāhāryaṁ yataś chittvā tatas tiryag.gataṁ haret
              |</l>
            <l>AHS1.28.020c/ śalyaṁ na nirghātyam uraḥ.kakṣā.vaṅkṣaṇa.pārśva.gam
              || 20 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.021a/ pratilomam an.uttuṇḍaṁ chedyaṁ pṛthu.mukhaṁ ca yat
              |</l>
            <l>AHS1.28.021c/ naivāhared vi.śalya.ghnaṁ naṣṭaṁ vā nir.upadravam
              || 21 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.022a/ athāharet kara.prāpyaṁ kareṇaivetarat punaḥ |</l>
            <l>AHS1.28.022c/ dṛśyaṁ siṁhāhi.makara.varmi.karkaṭakānanaiḥ || 22
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.023a/ a.dṛśyaṁ vraṇa.saṁsthānād grahītuṁ śakyate yataḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.023c/ kaṅka.bhṛṅgāhva.kurara.śarāri.vāyasānanaiḥ || 23
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.024a/ sandaṁśābhyāṁ tvag.ādi.sthaṁ tālābhyāṁ suṣiraṁ
              haret |</l>
            <l>AHS1.28.024c/ suṣira.sthaṁ tu nalakaiḥ śeṣaṁ śeṣair yathā.yatham
              || 24 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.025a/ śastreṇa vā viśasyādau tato nir.lohitaṁ vraṇam
              |</l>
            <l>AHS1.28.025c/ kṛtvā ghṛtena saṁsvedya baddhācārikam ādiśet || 25
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.025v/ 28.25dv baddhācārikam ācaret</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.026a/ sirā.snāyu.vilagnaṁ tu cālayitvā śalākayā |</l>
            <l>AHS1.28.026c/ hṛdaye saṁsthitaṁ śalyaṁ trāsitasya himāmbunā || 26
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.026v/ 28.26av sirā.snāyu.vilagnaṁ ca 28.26av
                sirā.snāva.vilagnaṁ tu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.027a/ tataḥ sthānāntaraṁ prāptaṁ āharet tad yathā.yatham
              |</l>
            <l>AHS1.28.027c/ yathā.mārgaṁ dur.ākarṣam anyato 'py evam āharet ||
              27 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.028a/ asthi.daṣṭe naraṁ padbhyāṁ pīḍayitvā vinirharet
              |</l>
            <l>AHS1.28.028c/ ity a.śakye su.balibhiḥ su.gṛhītasya kiṅkaraiḥ ||
              28 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.028v/ 28.28av asthi.dṛṣṭe naraṁ padbhyāṁ 28.28av
                asthi.naṣṭe naraṁ padbhyāṁ 28.28av asthi.lagnaṁ naraṁ padbhyāṁ
                28.28av asthi.sthaṁ na paraṁ padbhyāṁ</note></l>
          </lg>
          <pb n="154"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.029a/ tathāpy a.śakye vāraṅgaṁ vakrī.kṛtya dhanur.jyayā
              |</l>
            <l>AHS1.28.029c/ su.baddhaṁ vaktra.kaṭake badhnīyāt su.samāhitaḥ ||
              29 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.030a/ su.saṁyatasya pañcāṅgyā vājinaḥ kaśayātha tam |</l>
            <l>AHS1.28.030c/ tāḍayed iti mūrdhānaṁ vegenonnamayan yathā || 30 ||
                <note type="variants" resp="editor" place="bottom">AHS1.28.030v/
                28.30dv vegenonnamayed yathā</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.031a/ uddharec chalyam evaṁ vā śākhāyāṁ kalpayet taroḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.031c/ baddhvā dur.bala.vāraṅgaṁ kuśābhiḥ śalyam āharet ||
              31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.032a/ śvayathu.grasta.vāraṅgaṁ śopham utpīḍya yuktitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.032c/ mudgarāhatayā nāḍyā nirghātyottuṇḍitaṁ haret || 32
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.033a/ tair eva cānayen mārgam a.mārgottuṇḍitaṁ tu yat
              |</l>
            <l>AHS1.28.033c/ mṛditvā karṇināṁ karṇaṁ nāḍy.āsyena nigṛhya vā ||
              33 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.033v/ 28.33av tenaiva vā nayen mārgam 28.33bv
                a.mārgottuṇḍitaṁ ca yat</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.034a/ ayas.kāntena niṣ.karṇaṁ vivṛtāsyam ṛju.sthitam
              |</l>
            <l>AHS1.28.034c/ pakvāśaya.gataṁ śalyaṁ virekeṇa vinirharet || 34
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.035a/ duṣṭa.vāta.viṣa.stanya.rakta.toyādi cūṣaṇaiḥ |</l>
            <l>AHS1.28.035c/ kaṇṭha.sroto.gate śalye sūtraṁ kaṇṭhe praveśayet ||
              35 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.036a/ bisenātte tataḥ śalye bisaṁ sūtraṁ samaṁ haret
              |</l>
            <l>AHS1.28.036c/ nāḍyāgni.tāpitāṁ kṣiptvā śalākām ap.sthirī.kṛtām ||
              36 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.036v/ 28.36bv jatu.digdham a.jātuṣam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.037a/ ānayej jātuṣaṁ kaṇṭhāj jatu.digdhām a.jātuṣam |</l>
            <l>AHS1.28.037c/ keśondukena pītena dravaiḥ kaṇṭakam ākṣipet || 37
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.037v/ 28.37bv jatu.digdham a.jātuṣam 28.37cv
                keśāṇḍakena pītena 28.37cv keśāṇḍukena pītena 28.37cv
                keśoṇḍukena pītena</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.038a/ sahasā sūtra.baddhena vamatas tena cetarat |</l>
            <l>AHS1.28.038c/ a.śakyaṁ mukha.nāsābhyām āhartuṁ parato nudet || 38
              ||</l>
          </lg>
          <pb n="155"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.039a/ ap.pāna.skandha.ghātābhyāṁ grāsa.śalyaṁ praveśayet
              |</l>
            <l>AHS1.28.039c/ sūkṣmākṣi.vraṇa.śalyāni kṣauma.vāla.jalair haret ||
              39 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.040a/ apāṁ pūrṇaṁ vidhunuyād avāk.śirasam āyatam |</l>
            <l>AHS1.28.040c/ vāmayec cā.mukhaṁ bhasma.rāśau vā nikhanen naram ||
              40 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.040v/ 28.40cv vāmayed ā.mukhaṁ bhasma. 28.40cv vāmayed
                vā.mukhaṁ bhasma. 8.40cv vāmayed vā sukhaṁ bhasma.</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.041a/ karṇe 'mbu.pūrṇe hastena mathitvā taila.vāriṇī
              |</l>
            <l>AHS1.28.041c/ kṣiped adho.mukhaṁ karṇaṁ hanyād vācūṣayeta vā ||
              41 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.041v/ 28.41dv hanyād vācūṣayet tadā 28.41dv hanyād
                vācūṣayeta ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.042a/ kīṭe sroto.gate karṇaṁ pūrayed lavaṇāmbunā |</l>
            <l>AHS1.28.042c/ śuktena vā sukhoṣṇena mṛte kleda.haro vidhiḥ || 42
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.043a/ jātuṣaṁ hema.rūpyādi.dhātu.jaṁ ca cira.sthitam
              |</l>
            <l>AHS1.28.043c/ ūṣmaṇā prāya.śaḥ śalyaṁ deha.jena vilīyate || 43
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.044a/ mṛd.veṇu.dāru.śṛṅgāsthi.danta.vālopalāni na |</l>
            <l>AHS1.28.044c/ viṣāṇa.veṇv.ayas.tāla.dāru.śalyaṁ cirād api || 44
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.044v/ 28.44bv .danta.vālopalādi na</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.045a/ prāyo nirbhujyate tad dhi pacaty āśu palāsṛjī |</l>
            <l>AHS1.28.045c/ śalye māṁsāvagāḍhe cet sa deśo na vidahyate || 45
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.045v/ 28.45cv śalye māṁsāvagāḍhe ca</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.046a/ tatas taṁ mardana.sveda.śuddhi.karṣaṇa.bṛṁhaṇaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.28.046c/ tīkṣṇopanāha.pānānna.ghana.śastra.padāṅkanaiḥ || 46
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.28.046v/ 28.46bv .śuddhi.karśana.bṛṁhaṇaiḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.047a/ pācayitvā harec chalyaṁ pāṭanaiṣaṇa.bhedanaiḥ |</l>
            <l>AHS1.28.047c/ śalya.pradeśa.yantrāṇām avekṣya bahu.rūpa.tām || 47
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.28.047ūab/ tais tair upāyair mati.mān śalyaṁ vidyāt
              tathāharet || 47ū̆ab || <note type="variants" resp="editor"
                place="bottom">AHS1.28.047ūv/ 28.47ū̆bv śalyaṁ vidyāt tato
                haret</note></l>
          </lg>
        </div2>
        <div2 n="29" type="chapter">
          <head>Chapter 29 :: Athaśastrakarmavidhir adhyāyaḥ</head>
          <note place="margin">[&#160;K edn 165-171</note>
          <pb n="156"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.001a/ vraṇaḥ sañjāyate prāyaḥ pākāc chvayathu.pūrvakāt
              |</l>
            <l>AHS1.29.001c/ tam evopacaret tasmād rakṣan pākaṁ prayatnataḥ || 1
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.002a/ su.śīta.lepa.sekāsra.mokṣa.saṁśodhanādibhiḥ |</l>
            <l>AHS1.29.002c/ śopho 'lpo 'lpoṣma.ruk sāmaḥ sa.varṇaḥ kaṭhinaḥ
              sthiraḥ || 2 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.002v/ 29.2av su.śīta.lepa.sekāsṛṅ. 29.2cv śopho 'lpo
                'lpoṣma.ruk cāmaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.003a/ pacyamāno vi.varṇas tu rāgī vastir ivātataḥ |</l>
            <l>AHS1.29.003c/ sphuṭatīva sa.nistodaḥ sāṅga.marda.vijṛmbhikaḥ || 3
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.004a/ saṁrambhā.ruci.dāhoṣā.tṛḍ.jvarā.nidra.tānvitaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.004c/ styānaṁ viṣyandayaty ājyaṁ vraṇa.vat sparśanā.sahaḥ
              || 4 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.005a/ pakve 'lpa.vega.tā mlāniḥ pāṇḍu.tā vali.sambhavaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.005c/ nāmo 'nteṣūnnatir madhye kaṇḍū.śophādi.mārdavam ||
              5 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.005v/ 29.5av pakve 'lpa.vega.tā glāniḥ 29.5av pakve
                'lpa.vedanā glāniḥ 29.5av pakve 'lpa.vedanā mlāniḥ 29.5av pakve
                'lpā vedanā mlāniḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.006a/ spṛṣṭe pūyasya sañcāro bhaved vastāv ivāmbhasaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.006c/ śūlaṁ narte 'nilād dāhaḥ pittāc chophaḥ kaphodayāt
              || 6 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.007a/ rāgo raktāc ca pākaḥ syād ato doṣaiḥ sa.śoṇitaiḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.007c/ pāke 'tivṛtte suṣiras tanu.tvag.doṣa.bhakṣitaḥ || 7
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.008a/ valībhir ācitaḥ śyāvaḥ śīryamāṇa.tanū.ruhaḥ |</l>
            <l>AHS1.29.008c/ kapha.jeṣu tu śopheṣu gambhīraṁ pākam ety asṛk || 8
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.008v/ 29.8av valībhir ācitaḥ śyāmaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.009a/ pakva.liṅgaṁ tato '.spaṣṭaṁ yatra syāc
              chīta.śopha.tā |</l>
            <l>AHS1.29.009c/ tvak.sāvarṇyaṁ rujo 'lpa.tvaṁ ghana.sparśa.tvam
              aśma.vat || 9 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.010a/ rakta.pākam iti brūyāt taṁ prājño mukta.saṁśayaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.010c/ alpa.sat.tve '.bale bāle pākād vāty.artham uddhate
              || 10 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.010v/ 29.10dv pākād aty.artham uddhate 29.10dv pāke
                vāty.artham uddhate</note></l>
          </lg>
          <pb n="157"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.011a/ dāraṇaṁ marma.sandhy.ādi.sthite cānya.tra pāṭanam
              |</l>
            <l>AHS1.29.011c/ āma.cchede sirā.snāyu.vyāpado 'sṛg.ati.srutiḥ || 11
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.012a/ rujo 'ti.vṛddhir daraṇaṁ visarpo vā kṣatodbhavaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.012c/ tiṣṭhann antaḥ punaḥ pūyaḥ sirā.snāyv.asṛg.āmiṣam
              || 12 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.013a/ vivṛddho dahati kṣipraṁ tṛṇolapam ivānalaḥ |</l>
            <l>AHS1.29.013c/ yaś chinatty āmam a.jñānād yaś ca pakvam upekṣate
              || 13 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.013v/ 29.13bv tṛṇolupam ivānalaḥ 29.13bv tṛṇopalam
                ivānalaḥ 29.13bv tṛṇoccayam ivānalaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.014a/ śva.pacāv iva vijñeyau tāv a.niścita.kāriṇau |</l>
            <l>AHS1.29.014c/ prāk śastra.karmaṇaś ceṣṭaṁ bhojayed annam āturam
              || 14 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.014v/ 29.14av śva.pacāv iva jānīyāt 29.14bv dvāv
                a.niścita.kāriṇau 29.14cv prāk śastra.karmaṇaḥ
              śreṣṭhaṁ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.015a/ pāna.paṁ pāyayen madyaṁ tīkṣṇaṁ yo vedanā.kṣamaḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.015c/ na mūrchaty anna.saṁyogān mattaḥ śastraṁ na
              budhyate || 15 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.016a/ anya.tra mūḍha.garbhāśma.mukha.rogodarāturāt |</l>
            <l>AHS1.29.016c/ athāhṛtopakaraṇaṁ vaidyaḥ prāṅ.mukham āturam || 16
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.016v/ 29.16cv athāhṛtopakaraṇo</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.017a/ sammukho yantrayitvāśu nyasyen marmādi varjayan
              |</l>
            <l>AHS1.29.017c/ anulomaṁ su.niśitaṁ śastram ā.pūya.darśanāt || 17
              || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.017v/ 29.17av sammukhaṁ yantrayitvāśu</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.018a/ sakṛd evāharec tac ca pāke tu su.mahaty api |</l>
            <l>AHS1.29.018c/ pāṭayed dvy.aṅgulaṁ samyag
              dvy.aṅgula.try.aṅgulāntaram || 18 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.019a/ eṣitvā samyag eṣiṇyā paritaḥ su.nirūpitam |</l>
            <l>AHS1.29.019c/ aṅgulī.nāla.vālair vā yathā.deśaṁ yathāśayam || 19
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.020a/ yato gatāṁ gatiṁ vidyād utsaṅgo yatra yatra ca
              |</l>
            <l>AHS1.29.020c/ tatra tatra vraṇaṁ kuryāt su.vibhaktaṁ nir.āśayam
              || 20 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.020v/ 29.20bv utsaṅgaṁ yatra yatra ca</note></l>
          </lg>
          <pb n="158"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.021a/ āyataṁ ca viśālaṁ ca yathā doṣo na tiṣṭhati |</l>
            <l>AHS1.29.021c/ śauryam āśu.kriyā tīkṣṇaṁ śastram a.sveda.vepathū
              || 21 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.021v/ 29.21cv śauryam āśu.kriyā tīkṣṇa. 29.21dv
                .śastram a.sveda.vepathū</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.022a/ a.sammohaś ca vaidyasya śastra.karmaṇi śasyate
              |</l>
            <l>AHS1.29.022c/ tiryak chindyāl lalāṭa.bhrū.danta.veṣṭaka.jatruṇi
              || 22 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.023a/ kukṣi.kakṣākṣi.kūṭauṣṭha.kapola.gala.vaṅkṣaṇe |</l>
            <l>AHS1.29.023c/ anya.tra cchedanāt tiryak sirā.snāyu.vipāṭanam ||
              23 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.024a/ śastre 'vacārite vāgbhiḥ śītāmbhobhiś ca rogiṇam
              |</l>
            <l>AHS1.29.024c/ āśvāsya parito 'ṅgulyā paripīḍya vraṇaṁ tataḥ || 24
              ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.025a/ kṣālayitvā kaṣāyeṇa plotenāmbho 'panīya ca |</l>
            <l>AHS1.29.025c/ guggulv.aguru.siddhārtha.hiṅgu.sarja.rasānvitaiḥ ||
              25 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.026a/ dhūpayec paṭu.ṣaḍgranthā.nimba.pattrair
              ghṛta.plutaiḥ |</l>
            <l>AHS1.29.026c/ tila.kalkājya.madhubhir yathā.svaṁ bheṣajena ca ||
              26 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.027a/ digdhāṁ vartiṁ tato dadyāt tair evācchādayec ca tām
              |</l>
            <l>AHS1.29.027c/ ghṛtāktaiḥ saktubhiś cordhvaṁ ghanāṁ kavalikāṁ
              tataḥ || 27 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.027v/ 29.27bv tair evācchādayec ca tam</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.028a/ nidhāya yuktyā badhnīyāt paṭṭena su.samāhitam |</l>
            <l>AHS1.29.028c/ pārśve savye 'pa.savye vā nādhas.tān naiva copari
              || 28 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.028v/ 29.28bv paṭṭena su.samāhitaḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.029a/ śuci.sūkṣma.dṛḍhāḥ paṭṭāḥ kavalyaḥ sa.vikeśikāḥ
              |</l>
            <l>AHS1.29.029c/ dhūpitā mṛdavaḥ ślakṣṇā nir.valīkā vraṇe hitāḥ ||
              29 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.029v/ 29.29bv kavalyaḥ su.vikeśikāḥ</note></l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.030a/ kurvītān.antaraṁ tasya rakṣāṁ rakṣo.niṣiddhaye
              |</l>
            <l>AHS1.29.030c/ baliṁ copaharet tebhyaḥ sadā mūrdhnā ca dhārayet ||
              30 || <note type="variants" resp="editor" place="bottom"
                >AHS1.29.030v/ 29.30av kurvītān.antaraṁ samyag. 29.30bv rakṣāṁ
                rakṣo.nivṛttaye 29.30bv .rakṣāṁ rakṣo.niṣiddhaye 29.30dv sadā
                mūrdhnāvadhārayet</note></l>
          </lg>
          <pb n="159"/>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.031a/ lakṣmīṁ guhām atiguhāṁ jaṭilāṁ brahmacāriṇīm |</l>
            <l>AHS1.29.031c/ vacāṁ chattrām aticchattrāṁ dūrvāṁ siddhārthakān
              api || 31 ||</l>
          </lg>
          <lg type="stanza">
            <l>AHS1.29.032a/ tataḥ sneha.dinehoktaṁ tasyācāraṁ samādiśet |</l>
            <l>AHS1.29.032c/ divā.svapno vraṇe ka
