The Caryāmelāpakapradīpa - SARIT transcript
Editing by
Christian K. Wedemeyer, University of Chicago
Conversion to TEI markup by
Richard Mahoney, Indica et Buddhica
SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts
London
:
2009
 

Table of contents

1. Abbreviations and Sigla

[Page xxvi]

1.1. Primary Textual Sources

SKT
Edited Sanskrit text of the Caryāmelāpakapradīpa of Āryadeva, based on sources as follows:
A
Microfilm copy of Sanskrit manuscript held by the Asiatic Society of Bengal: manuscript no. 4837; catalogued as Vajrayānasādhanāṅgānī; palm leaf, 36 leaves, Old Newari/Proto-Bengali script, 28.5 3 5 cm. (The first half of MS B.)
B
Microfilm copy of Sanskrit manuscript held by the National Archives, Kathmandu, Nepal: manuscript no. 3-363/vi, bauddhatantra 8; catalogued as Saṁśaya-pariccheda; palm leaf, 36 leaves, Old Newari/Proto-Bengali script, 28.5 3 5 cm; NGMPP reel no. A48/6, filmed on 19 October 1970. (The second half of MS A, minus the last folio.)
C
Microfilm copy of photograph of Sanskrit manuscript made by Rāhul Sāṅkṛtyāyan in Tibet (Ngor Monastery); paper, 69 leaves (final 27 containing CMP), Old Bengali script, 12.33 3 2.17 in., 9 lines per side, Bandurski no. Xc 14/30.
Pn
editio princeps of Janardan Pandey (See Pandey 2000).
[Page xxvii]
TIB
Edited text of Spyod pa bsdus pa'i sgron ma—the Tibetan translation of the — Caryāmelāpakapradīpa by Śraddhākaravarman and Rin-chen bZang-po.
Co
Co-ne edition; microform copy by IASWR held in library of American Institute of Buddhist Studies/ Columbia Center for Buddhist Studies, Columbia University, New York.
D
sDe-dge edition; facsimile reprint of xylographic edition in poṭhi format, published as part of the dGongs-rdzogs of H.E. the Karmapa XVI (Delhi: Delhi Karmapae Choedhey, 1984) held in Columbia University Libraries.
N
sNar-thang edition; xylographic copy held by the Danish Royal Library (Det Kongelige Bibliotek), Copenhagen, Denmark.
P
Peking edition; facsimile edition of the copy of Otani University (as Chibetto Daijōkyō—Tibetan Tripitaka, ed. D. T. Suzuki) held at the Danish Royal Library.
TIB[Chag]
Readings from Chag Lo-tsā-ba's translation of CMP found in RṄSG.

1.2. Other Textual Citations

AKṬ
Amṛtakaṇikā-ṭippaṇī of Raviśrījñāna (See Lal 1994 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
AKU
Abhibodhikramopadeśa attributed to Āryadeva (Tōh. 1806)
AKUN
Amṛtakaṇikodyota-nibandha of Vibhūticandra (See Lal 1994 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
ĀM
Kambala's Ālokamālā (See Lindtner 2003 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
ASPP
Aṣṭasāhasrikā-prajñāpāramitā Sūtra (See Vaidya 1960 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
AVS
Advayavajra-saṅgraha (See Shastri 1927 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
BHSD
Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary (See Edgerton 1957 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
CGKV
Caryāgītikoṣavṛtti of Munidatta (See Kværne 1977 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
[Page xxviii]
Chandra Das
A Tibetan-English Dictionary, ed. Sarat Chandra Das (see Das 1899 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
CMP
Caryāmelāpakapradīpa of Āryadeva (edited text as found herein)
CS-Tucci
Catuḥstava of Nāgārjuna (See Tucci 1932 :: (1932), pp. 309-325, Zeitschriftendatenbank)
CS-Patel
Catuḥstava of Nāgārjuna (See Patel 1932 :: VIII (1932), pp. 316-331, Zeitschriftendatenbank)
CVP
Cittaviśuddhiprakaraṇa attributed to Āryadeva (See Shāstrī 1898 :: Japanese Academic Union Catalog Record ; and Patel 1949 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
DK
sDe-dge bKa'-'gyur
DN
Dīgha-nikāya (See Davids and Carpenter 1903 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
GS
Guhyasiddhi of Padmavajra (See Rinpoche and Dwivedi 1987 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
GST
Guhyasamāja Tantra (See Matsunaga 1978 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
GSUT
Guhyasamāja Uttaratantra (See Bhattacharyya 1931 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
HJ
Hobson-Jobson (See Yule and Burnell 1886 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
Jäschke
A Tibetan-English Dictionary of H.A. Jäschke (See Jäschke 1881 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
KP
Kāśyapa-parivarta (See von Staël-Holstein 1977 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
KRP
Kinnara-rāja-paripṛcchā (See Harrison 1992 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
LAS
Laṅkāvatārasūtra (See Nanjio 1923 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
MNS
Mañjuśrī-nāma-saṅgīti (See Davidson 1981 :: vol. XX (1981), pp. 1-69, Zeitschriftendatenbank)
MV
Mahāyāna-viṁśikā of Nāgārjuna (See Tucci 1982 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
M-W
A Sanskrit-English Dictionary, ed. M. Monier-Williams (See Monier-Williams 1899 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
NTED
The New Tibetan-English Dictionary of Modern Tibetan (See Goldstein 2001 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
PED
Pali-English Dictionary (See Davids and Stede [1921–25] 1999 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
PK
Pañcakrama of Nāgārjuna (See Mimaki and Tomabechi 1994 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
PK-Poussin
Pañcakrama of Nāgārjuna (See La Vallée Poussin 1894 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
[Page xxix]
PKṬ
Pañcakramaṭippaṇī of Parahitarakṣita (See La Vallée Poussin 1894 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
PKṬYM
Pañcakramaṭippaṇī Yogīmanoharā of Muniśrībhadra (See Jiang and Tomabechi 1996 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
PSED
A Practical Sanskrit-English Dictionary by V.S Apte (See Apte 1890 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
PU
Pradīpoddyotana-nāma-ṭīkā-ṣaṭkoṭi-vyākhyā of Candrakīrti (See Chakravarti 1984 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
RD
Rahasyadīpikā commentary of Vanaratna on Vasantatilakā Tantra (See Rinpoche and Dwivedi 1990 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
RṄGC
Rim-lnga 'grel-chen (or sLob dpon klu sgrub mdzad pa'i rim lnga'i 'grel chen rdo rje 'chang chen po'i dgongs pa zhes bya ba) of Jo-nang Tāranātha (See Tāranātha 1976 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
RṄSG
Rim lnga gsal sgron (or Rgyud kyi rgyal po dpal gsang ba 'dus pa'i man ngag rim pa lnga rab tu gsal ba'i sgron me) of rJe Rinpoche bLo-bzang Grags-pa (See Tsong-kha-pa, — The Collected Works, 1975–, vol. 11 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
SBS
Sarvabuddhasamāyoga Tantra
S[K]P
Svādhiṣṭhāna-[krama-]prabheda of Āryadeva (See Pāṇḍey 1990 :: vol. X (1990), pp. 3-24, Japanese Academic Union Catalog Record)
SRS
Samādhirājasūtra (See Vaidya 1961 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
SS
Subhāṣitasaṅgraha (See Bendall 1905 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
STTS
Sarvatathāgata-tattva-saṅgraha (See Horiuchi 1968 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
SUṬ
Sekoddeśaṭīkā of Nadapāda (See Carelli 1941 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
SUT
Saṁvarodaya Tantra (See Tsuda 1974 :: Japanese Academic Union Catalog Record)
YST
Yoginīsañcāra Tantra (See Pandey 1998 :: Japanese Academic Union Catalog Record)

1.3. Typographical Conventions and Miscellaneous Abbreviations

[Page xxx]
[…]
Material added by translator
{…}
Material found only in the Sanskrit
(…)
Material found only in the Tibetan translation
strikeout
characters that are cancelled in the original manuscript
*saṁskṛta
Sanskrit terms reconstructed from Tibetan testimony
*bod skad
Tibetan terms reconstructed from Sanskrit testimony
Syllable cancelled in original manuscript (most common in C)
Syllable unclear in original manuscript
[A:27a]
Page break in MS A
[B:69b]
Page break in MS B
[C:55a]
Page break in MS C
MS(S)
Manuscript(s)
Skt.
Sanskrit (language)
Tib.
Tibetan (language)

2. Homage

[Page 335] [Note: [ CMP tr. 135]
CMP00.001/ [A:1b][C:42a]|| namaḥ śrī.vajrasattvāya ||
CMP00.002/ namata khasama.niḥsvabhāva.śuddhaṁ namatâśeṣam anakṣaram avācyam |
CMP00.003/ namatâtītānāgata.sarvagataṁ [Note: namatātītānāgata.sarvagataṁ] C (and TIB); A namatā'nāgatasarvagaṁ sugataṁ; Pn regularizes to namatānāgatasarvagaṁ sugataṁ.] namata samastāśeṣa.sarva.śūnyam ||

3. Chapter I :: prabodhana.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 337] [Note: [ CMP tr. 137--149]

CMP01.001/ atra vajrayāne dvividha.mantra.mukha.caryācāryair mantra.parāyaṇair adhyātma.parāyaṇaiś ca [Note: adhyātma.parāyanaiś ca] C (and TIB); A adhyātmaparāyaṇaiḥ.] śruti.pāraṅgataiḥ sarva.sattvānugrahārthibhiḥ sūtroktārtha.vacana.vispaṣṭī.karaṇārtham [Note: sūtroktārtha.vacana.vispaṣṭīkaranārthaṁ] A; C sūtakoktārtha.vacana.vispaṣṭīkaranārthaṁ; TIB suggests *sūtra.tantra.kalpoktārtha.vacana.vispaṣṭīkaranārthaṁ.] aneka.śṛṅgāra.lalita.pada.vākya.śloka.gāthāryābandhādi.nigūḍha.śabda.racanā.prabandhaiḥ [Note: aneka.śṛṅgāra.lalita.pada.vākya.śloka.gāthāryābandhādi.nigūḍha.śabda.racanā.prabandhaiḥ] C; A .gāthāāryābaddhādi.nigūḍha.sabda.racanā.prabaddhaiḥ; Pn aneka.śṛṅgāra.lalita.pada.vākya.loka.gāthā''ryābandhādi.nigūḍha.śabda.racanā.prabaddhaiḥ. ] sadbhāva.tantrād uddhṛtya bāla.prabodhanārthaṁ sādhanāṅgāni pradīpakāni [Note: pradīpakāni] C (and TIB); not found in A or Pn.] kriyante |

CMP01.002/ yuktam [Note: yuktam] AC; TIB suggests *ayuktam (mi rigs).] etad āsīt [Note: C inserts yataḥ; TIB inserts *tat kasya hetoḥ (de ci'i phyir zhe na).] kṛta.tretā.dvāpara.yugeṣu [Note: kṛta.tretā.dvāpara.yugeṣu] C (also Pn); A kṛta.te.a.dvāpara.yugeṣu.] lokānām āyur.ārogya.sampad.dāna.śīla.caryādi.guṇa.sampannānāṁ śāstrāśraya.parāmarṣāt [Note: .parāmarṣāt] A; C parāmarṣanāt; Pn regularizes to .parāmarśāt.] tattva.jñānābhiniviṣṭānāṁ lalita.padādi.nigūḍha.śabda.dvāreṇa [Note: lalita.padādi.nigūḍha.śabda.dvāreṇa] C (and TIB); A lalitapadāniguḍhaśabdadvāreṇa; Pn analyzes as lalitapadāni guḍhaśabdadvāreṇa.] tattvaṁ pratipāditaṁ tat te [Note: tat te] A (or, perhaps, tan [for taṁ] te; or tantre?); C te.] câdhigacchanti |

CMP01.003/ idānīṁ tu kali.yuge lokā āyur.ārogya.sampad.vihīnāḥ śaṭha.kapaṭa.duṣṭama[A:2a]da.mātsaryerṣyāśayāḥ [Note: .duṣṭamada.mātsaryerṣyāśayāḥ] emendation (also Pn); A .duṣṭamadamātsaryerṣyaśayāḥ |; C .duṣṭamada.māna.mātsaryerṣyāśayāḥ.] prajñā.hīnā mithyā.dṛṣṭayaḥ kukarmābhi- [Page 338] [C:42b]ratayo yāval lalita.padādi.nigūḍha.śabdārtha.niścayeṣv [Note: lalita.padādi.nigūḍha.śabdārtha.niścayeṣv] A; C lalita.padānigūḍha.śabdārtha.niścayeṣu |.] aśaktatvāt tattvaṁ nânveṣayanti | tato [Note: tato] C; A ato.] bāhya.śāstra.parāmarṣa.vikṣepāt tattvam anadhigamya kālaṁ kṛtvā śubhāśubha.karma.parāyaṇā bhavanti | tasmān mokṣa.kāmānāṁ aprayojanaṁ [Note: aprayojanaṁ] C; A na prayojanaṁ.] lalita.pada.śṛṅgārādi.vāg.dvārāśrayaṇaṁ [Note: lalita.pada.śṛṅgārādi.vāg.dvārāśrayaṇaṁ] A; C lalita.pada.śṛṅgārādi.vākya.dvārāśrayaṇaṁ.] śabdasya kolopamatvāt || yathôktaṁ bhagavatârtha.pratiśaraṇena bhavitavyaṁ śabdas tu yathā tathêti ||

CMP01.004/ imam [Note: imam] C; A im; Pn i[da]m.] artha.vaśaṁ jñātvâhaṁ [Note: jñātvâhaṁ] C jñātvā'haṁ A jñātvā ahaṁ.] śrī.nāgārjuna.pādāmnāyād utpatti.kramānupūrveṇa niṣpanna.krama.samādhiṁ prāpya saṁskṛtāsaṁskṛta.śiṣyāṇāṁ sādhāraṇam [Note: sādhāraṇam] C; A sādhāraṇa.] uttāna.śabda.dvāreṇa [Note: sādhāraṇam uttāna.śabda.dvāreṇa] AC; Pn sādhāraṇottāna.śabda.dvāreṇa.] mantra.tattvaṁ mudrā.tattvaṁ ātma.tattvaṁ [Note: mudrā.tattvaṁ ātma.tattvaṁ] A; C ātma.tattvaṁ mudrā.tattvaṁ.] [Note: Pn inserts dharma.tattvaṁ (after TIB chos kyi do kho na nyid); AC Ø; RṄGC Ø.]devatā.tattvaṁ [Note: devatā.tattvaṁ] AC; Pn devatā.tattvaṁ ca.] pañca.krama.vispaṣṭī.karaṇārthaṁ sūtra.melāpakaṁ [Note: sūtra.melāpakaṁ] A; C reads sūtaka.melāpakaṁ (cf. TIB); Pn emends to sūtra.tantra.kalpa.melāpakaṁ as per TIB.] vakṣyāmi ||

CMP01.005/ tattva.hīnā na siddhyanti kalpa.koṭi.śatair apîty uktaṁ bhagavatā sūtrakādi [Note: sūtrakādi] A; C sūtakādi; Pn sūtraka ādi.] sarvatra deśanā.pāṭhe | yathôktaṁ bhagavatā [A:2b]catur.devī.paripṛcchā.mahāyoga.tantre |

[Page 339]

CMP01.006/ catur.aśīti.sāhasre [Note: catur.aśīti.sāhasre] A and PKṬYM; C catur.aśīti.sahasre.] dharma.skandhe mahā.muneḥ | [Note: mahā.muneḥ] C and PKṬYM (also Pn); A mahā.mune.]
CMP01.007/ tattvaṁ vai ye na jānanti te ca sarve ca niṣphalā [Note: tattvaṁ vai ye na jānanti te ca sarve ca niṣphalā] A; C tattvaṁ vai ye na jānanti sarve te ca niḥphalā |, is one syllable short. The reading of A is confirmed by PKṬYM (p. 57). Pn tattvaṁ vai ye na jānanti sarve te niṣphalāya vai.] iti ||

CMP01.008/ vajra.śiṣya uvāca || tattva.jñānena vinā buddhatvaṁ na syād ity [Note: syād ity] C (also Pn); A syādidity.] uktaṁ bhagavatā atas [Note: bhagavatā atas] lack of sandhi native to both MSS.] tattvasya lakṣaṇaṁ [Note: lakṣaṇaṁ] A; C svalakṣaṇaṁ.] nāma pravacana.dvāreṇa [Note: nāma pravacana.dvāreṇa] A; C nāma ca pravacanadvāreṇa ca.] śrotum icchāmi | yasmān mahāyānika.tārkikādayo [Note: mahāyānika.tārkikādayo] rectification; A mahayānikātārkkikādayo; C mahāyānikās tārkikādayo; Pn mahāyānikātarkikādayo.] neyārtham āśritya nānā.prakāreṇa tattvaṁ kalpayanti | teṣāṁ saṅgrahārthaṁ bhāṣatu [Note: bhāṣatu] A; C bhāṣyatāṁ. Though bhāṣyatāṁ is the more grammatically correct form, bhāṣatu is well-attested in Buddhist Sanskrit. Neither form occurs elsewhere in the parts of the work which are Āryadeva's own writing, though it does occur frequently in cited quotations, wherein bhāṣatu is the form consistently used.] bhagavān [Note: bhagavān] A; C bhagavan.] kim etat tattvaṁ nāma ||

CMP01.009/ vajra.gurur āha || yad bhūtaṁ tat tattvam ||

CMP01.010/ āha || kim etad bhagavan [Note: bhagavan] SUṬ (also Pn); C bhagavana (no virāma); A bhagavān.] bhūtaṁ nāma ||

CMP01.011/ āha || [Note: nāma | āha ||] C; A nāmāha ||.] yad avisaṁvādakaṁ tad bhūtam ||

CMP01.012/ āha || kim etad avisaṁvādakaṁ nāma ||

CMP01.013/ āha || yo bhūta.nayātmakaḥ [Note: bhūta.nayātmakaḥ] rectification (SUṬ); C bhūta.nayātmakaḥ |; A bhūtannayātmakaḥ (i.e., presumably: bhūtaṁ nayātmakaḥ).] samādhis tad avisaṁvādakam ||

CMP01.014/ āha || ka eṣa bhūta.nayātmakaḥ samādhir nāma ||

[Page 340]

CMP01.015/ āha || yat satya.dvayādvaidhīkāra.lakṣaṇaṁ sa [Note: sa] C and SUṬ; A sad; Pn tad.] bhūta.nayātmakaḥ samādhiḥ [Note: samādhiḥ] A and SUṬ; C samādhir nāma.] ||

CMP01.016/ āha || kim etad bhagavan satya.dvayaṁ nāma ||

CMP01.017/ āha || prathamaṁ saṁvṛti.satyaṁ dvitīyaṁ pa[A:3a]ramārtha.satyaṁ ca ||

CMP01.018/ āha || kathaṁ bhagavan [Note: kathaṁ bhagavan] A; C (and TIB) bhagavan kathaṁ.] satya.dvayasya lakṣaṇam ||

CMP01.019/ vajragurur āha || nirdiṣṭaṁ bhagavatā vajroṣṇīṣa.tantre ||

CMP01.020/ vajrapāṇir āha || kathaṁ bhagavan sarva.dharmāṇām ālayaṁ [Note: ālayaṁ] C and A (also Pn); A ālam in the main text, but .ya. is written in the upper margin in another hand.] paramārtha.satyam ||

CMP01.021/ bhagavān āha || sarva.dharmā [Note: sarvadharmā] A; C sarvadharma.] guhyakādhipate skandha.dhātv.āyatanātmakā [Note: skandha.dhātv.āyatanātmakā] rectification; C skandhadhātvāyatanātmaka; A (also Pn) skandhāyatanātmakā; I suspect A has been corrected, as the long.a after skandh. seems to have been shortened, but I cannot detect a further addition of the missing syllables (.dhātvā.) in the manuscript copy available to me.] jagat.sthāvara.jaṅgamās te hi paramārtha.satyāśrayā [Note: paramārtha.satyāśrayā] A; C paramārtha.satyam āśrityāśrayāḥ |.] asthāna.yogena | paramārtha.satyam anā[C:43a]tmakam anabhibhūtaṁ sarva.śūnyaṁ na vṛddhir na parihāṇiḥ suviśuddhaṁ [Note: suviśuddhaṁ] C; A suviśuddhaṁ ||.] khasamaṁ nirmala.svabhāvam anakṣaram avācyam kāya.vāk.citta.rahitaṁ | na tad asti na ca nâsti | na carati na [Note: na] AC; Pn na ca.] na carati | na dūre nâsanne na śūnyaṁ nâśūnyaṁ na madhyamaṁ [Note: na madhyamaṁ] A; C na madhyaṁ nâmadhyaṁ; Pn na madhyamaś.] ca | tad idaṁ paramārtha.satyam [Note: C inserts iti; A and TIB Ø.] | atas tasya parama.gāmbhīrya- [Page 341] duravagāhasyânutpādānirodhasya [Note: Pn inserts hetupratyayotpannaṁ, based on TIB. A inserts ḍaṇḍa (|) here.] saṁvṛti.satya.pratyayam [Note: saṁvṛti.satya.pratyayaṁ] A saṁvṛtti.satya.pratyayaṁ; C saṁvṛti.satya.sampratyayaḥ.] | saṁvṛti.satyaṁ [Note: saṁvṛti.satyaṁ] C (also Pn); A saṁvṛtti.satyaṁ.] tāvat svapnendrajāla.darpaṇa.pratibimbavan [Note: svapnendrajāla.darpaṇa.pratibimbavan] A; C svapnendrajāla.darpaṇādi.pratibimbadarśanavan.] māyā.samādhiḥ | sva.lakṣaṇaṁ [Note: sva.lakṣaṇaṁ] AC; Pn sva.lakṣaṇaś.] catur.brahma.vihāra.hetuḥ | [Note: vihāra.hetuḥ |] C (also Pn); A vihāra.hetus.] tābhyāṁ yuganaddha.vāhi.kramaḥ [Note: yuganaddhavāhikramaḥ] A; C yuganaddhavāhīkramaḥ.] | so 'yaṁ bhūta.nayātmakaḥ [Note: bhūta.nayātmakaḥ] C bhūta.nayātmakas; A bhūta.nayātmakaḥ |.] samādhiḥ | [A:3b]sarvopalambhopaśamaḥ [Note: sarvopalambhopaśamaḥ] C (and TIB); A sarvopalambhopagamaḥ, to be emended to sarvopalambhopaśamaḥ or, sarvopalambhoparamaḥ; Pn sattvopalambhopagamaḥ.] | samastam etat tattvam iti || [Note: samastam etat tattvam iti] A; C samastaṁ tad etad tattvam iti.]

CMP01.022/ vajraśiṣya uvāca || asmad.vidhāḥ [Note: asmadvidhāḥ] C; A (also Pn) asmadvidhāne.] pṛthagjanā anādi.bāhya.vicitra.bhāvābhiniveśena nāstyastitvaikatvānekatvobhayānubhayatvaṁ [Note: nāstyāstitvaikatvānekatvobhayānubhayatvaṁ] C; A nāstitvaikancānekatvobhayānubhayan; Pn nāstitvyaikaṁ cānekatvaobhayānubhayaṁ.] naîvâsti na [Note: na] A; C nā.] nâsti nityānitya.svabhāva.vāsanā.hetu.vikalpābhiniveśe [Note: .hetu.vikalpābhiniveśe] AC; Pn .hetuḥ vikalpābhiniveśe.] 'bhiniviṣṭā [Note: 'bhiniviṣṭā] A; C abhiniviṣṭā.] niṣpanna.krama.samādhau śikṣamāṇā [Note: śikṣamāṇā] A; C śikṣamāṇāḥ.] yathānukrameṇa [Note: yathānukrameṇa] C; A (also Pn) yathākrameṇa.] śikṣante | utāho gurūpadeśa.mātreṇa [Note: gurūpadeśa.mātreṇa] A; C guror upadeśa.mātreṇa.] jhaṭiti pratibhāsate [Note: pratibhāsate] A; C pratibhāṣate.] teṣām |

[Page 342]

CMP01.023/ vajragurur āha || krama.vṛttyā śikṣante na yugapad iti bhagavataîva nirdiṣṭaṁ laṅkāvatāra.sūtre ||

CMP01.024/ atha khalu mahāmatir bodhisattvo mahāsattvaḥ [Note: bodhisattvo mahāsattvaḥ] C (and TIB, also Pn); A bodhisattvaḥ.] punar api sva.citta.dṛśya.dhārā.viśuddhy.ārthaṁ [Note: svacitta.dṛśya.dhārā.viśuddhy.ārthaṁ] A, LAS (and TIB); C svacitta.dṛśya.citta.dhārā.viśuddhy.ārthaṁ.] bhagavantam adhyeṣate sma || kathaṁ bhagavan sva.citta.dṛśya.dhārā [Note: svacitta.dṛśya.dhārā] A, LAS (and TIB); C svacitta.dṛśya.citta.dhārā.] viśuddhyati yugapat kramaśo [Note: kramaśo] AC; Pn kramavṛttyā.] vā |

CMP01.025/ bhagavān āha || krama.vṛttyā mahāmate sva.citta.dṛśya.dhārā [Note: svacittadṛśyadhārā] A, LAS (and TIB); C svacittadṛśya.citta.dhārā.] viśuddhyati | na yugapat | tadyathā mahāmate āmra.phalāni kramaśaḥ pacyante | na yugapat | evam eva mahāmate tathāgataḥ sarva.sattvānāṁ kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.dhārāṁ [Note: svacittadṛśyadhārāṁ] A, LAS (and TIB); C svacittadṛśya.citta.dhārām.] viśodhayati | na yugapat | [Note: tadyathā mahāmate āmra.phalāni kramaśaḥ pacyante na yugapat | evam eva mahāmate tathāgataḥ sarva.sattvānāṁ kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.dhārāṁ viśodhayati na yugapat] C; A lacks this passage in the main text—it was written in along the lower margin, but has been highly obscured by damage. The legible portion begins: ``āmraphalāni kramasaḥ pacyante na yugapat | evam mahāmate....'' Pn (after LAS) tadyathā mahāmate āmra.phalāni kramaśaḥ pacyante na yugapat | evam eva mahāmate svacittadṛśyadhārā sattvānāṁ kramaśo viśuddhyati na yugapat.]

CMP01.026/ tadyathā mahāmate kumbha.kāraḥ kramaśo bhāṇḍāni kurute | na yugapat | evam eva mahāmate tathāga[A:4a]taḥ sarva.sattvānāṁ kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.dhārāṁ [Note: kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.dhārāṁ] A; C kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.citta.dhārāṁ; Pn sva.citta.dṛśya.dhārāṁ kramaśaḥ.] viśodhayati | na yugapat |

CMP01.027/ tadyathā mahāmate pṛthivyāṁ sarva.tṛṇa.gulmauṣadhi.vanaspatayaḥ krama.vṛttyā virohanti | na yugapat | evam eva mahāmate tathāgataḥ sarva.sattvānāṁ kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.dhārāṁ [Note: sva.citta.dṛśya.dhārāṁ] A and LAS (and TIB); C sva.citta.dṛśya.citta.dhārāṁ.] viśodhayati | na yugapat |

[Page 343]

CMP01.028/ tadyathā mahāmate hāsya.lāsya.gīta.citra.vīṇā.lekhya.yogāḥ [Note: hāsya.lāsya.gīta.citra.vīṇā.lekhya.yogāḥ] AC; Pn .vāditra. for .citra., but cites citra as the reading of the Tibetan.] kramaśaḥ pravartante | na yugapat | evam eva ma[C:43b]hāmate tathāgataḥ sarva.sattvānāṁ kramaśaḥ sva.citta.dṛśya.dhārāṁ [Note: sva.citta.dṛśya.dhārāṁ] A and LAS (and TIB); C sva.citta.dṛśya.citta.dhārām.] viśodhayati | na yugapat |

CMP01.029/ imam evânukramaṁ śūraṅgama.sūtre [Note: śūraṅgama.sūtre] C; A śūraṅgama.sūtrair.] vispaṣṭena [Note: vispaṣṭena] AC; Pn vinyastena.] darśayann āha ||

CMP01.030/ atha khalu dṛḍhamatir bodhisattvo mahāsattvo [Note: mahāsattvo] C (and TIB, also Pn); A Ø.] bhagavantam etad avocat | kathaṁ śikṣamāṇo bhagavan [Note: bhagavan] C; A bhagavat; Pn bhagavad.] bodhisattvo mahāsattvaḥ [Note: bodhisattvo mahāsattvaḥ] C bodhisattvo mahāsattvaś; A (also Pn) bodhisattvaḥ.] śikṣate | iha śūraṅgame samādhau sarva.śikṣāmananatayā [Note: sarva.śikṣāmananatayā] C sarvaśikṣā amananatayā; A sarvaśikṣāmananyatrayā; Edgerton (BHSD, p. 417) notes that Foucaux translates mananā as ``pride'' based on his work with the Sanskrit and Tibetan versions of the Lalitavistara. This fits the context here, where amananatā is equivalent to rlom sems ma mchis pa. Pn emends this to .śikṣāmanyatayā.] |

CMP01.031/ evam ukte bhagavān dṛḍhamatiṁ bodhisattvam [Note: bodhisattvam] AC; Pn bodhisattvaṁ mahāsattvam.] etad avocat | syād [Note: syād] A; C syān; Pn syat.] yathā 'pi nāma dṛḍhamate | iṣvastrā- [Page 344] cāryāntevasī [Note: iṣvastrācāryāntevasī] C; A iṣṭastrāntevasī; Pn (presumably emending after TIB) iṣvastrāntevāsī iṣvastraśikṣakaś ca.] pūrvaṁ gokiliṅge [Note: gokiliṅge] C gokiliṅge; A gokilaṁ.] vidhyati | yadā gokiliṅge [Note: gokiliṅge] C gokiliṅge; A gokile.][A:4b] śikṣito bhavati [Note: yadā gokiliṅge śikṣito bhavati] A; C yadā gokiliṅge vidhyati tathā gokiliṅge śikṣito bhavati |.] tadā phalake vidhyati | yadā phalake śikṣito bhavati tadā lakṣe vidhyati | yadā lakṣe śikṣito bhavati tadā daṇḍe vidhyati | yadā daṇḍe śikṣito bhavati tadā śata.bāle vidhyati | yadā śata.bāle śikṣito bhavati tadā daśa.bāle vidhyati | yadā daśa.bāle śikṣito bhavati tadā bāle vidhyati | yadā bāle śikṣito bhavati tadā śabda.vedhe vidhyati | yadā śabda.vedhe śikṣito bhavati tadā akṣūṇa.vedhe [Note: akṣūṇa.] C 'kṣūṇa.; A akṣaṇa. (n.b. lack of vowel sandhi native to both MSS). It is not clear which reading is preferable. Regarding this term, Edgerton (BHSD, p. 3) notes that ``all the mss. in the Divy akṣuṇa., or akṣūṇa.; ed. always akṣuṇṇa.,'' and he prefers the reading akṣaṇa., asserting that the former readings are ``hyper.Skt. for Pali akkhaṇa... which really derives from Skt. ākhaṇa, target.'' The Tibetan translation, mi 'chor ba, is presumably based on the reading akṣūṇa., as found in MS C. I have chosen to follow the reading akṣūṇa., as this reading is also found in MS A subsequently.] vidhyati | yadā akṣūṇa.vedhe [Note: akṣūṇa.] C; A akṣaṇa.. Again, lack of vowel sandhi is common to both MSS.] śikṣito bhavati tadā niryāto bhavati iṣvastra.śikṣāyām | sa ākāṅkṣamāṇo rātryām andhakāra.tamisrāyāṁ [Note: rātryām andhakāra.tamisrāyāṁ] A; C rātrāv andhakāratamisrāyāṁ.] yasya yasyaîva śabdaṁ śṛṇoti manuṣyasya [Note: manuṣyasya] C; A manuṣasya.] vā amanuṣyasya [Note: amanuṣyasya] A amanuṣasya; C amanuṣya vā. Again, MSS lack preceding vowel sandhi.] vā tasya tasyaîvântike anābhogenâkṣūṇa iva śaro gacchati [Note: anābhogenâkṣūṇa iva śaro gacchati] A; C akṣūṇavedhīśarogacchati.] |

[Page 345]

CMP01.032/ śabda.vedhe sthito na kvacic chikṣate | tat kasya hetoḥ | pūrvaṁ suśikṣitatvāt | tasya te [Note: te] C; A tena.] pūrvāvedhā [Note: pūrvāvedhā] C; A vedhayā.] āmukhī.bhavanti [Note: pūrvāvedhā āmukhī.bhavanti] AC; Pn pūrvāvedhyābhimukhībhavanti.] | evame[A:5a]va dṛḍhamate | iha śūraṅgame samādhau pratiṣṭhitasya bodhisattvasya [Note: bodhisattvasya] A (and TIB); C bodhisattvasya mahāsattvasya.] na bhūyaḥ kvacid [Note: bhūyaḥ kvacid] C (also Pn); A bhūya 'kvacid.] dharme śikṣitavyaṁ bhavati | tat kasya hetoḥ | pūrvaṁ suśikṣitatvād eva samādheḥ [Note: samādheḥ] emendation; AC samādhiḥ.] sarva.bodhisattva.guṇa.dharmā āmukhībhavanti [Note: sarva.bodhisattva.guṇa.dharmā āmukhībhavanti] C; A sarvabodhisattvaguṇadharmo 'syâmukhībhavati; Pn sarvabodhisattvaguṇadharmo 'syābhimukhībhavati.] |

CMP01.033/ anena nyāyena vajrayānam āśritya śūraṅgama.samādhau [Note: śūraṅgama.samādhau] C; A śūraṅgama.samādhiṁ.] śikṣitu.kāmenânena krameṇa śikṣitavyam || tatrâyaṁ kramaḥ | prathamaṁ tāvad buddha.yānāśaye śikṣate | yadā buddha.yānāśaye [Note: buddhayānāśaye] C (and TIB); A buddhayāne.] śikṣito bhavati tadā nava.yāna eka.smṛti.samādhau śikṣate | yadā nava.yāne śikṣitas [Note: śikṣitas] C śikṣitaḥ; A (also Pn) saṁsthitas.] tadā kalpita.yoge śikṣate | yadâdikarmika.samādhau pratiṣṭhito bhavati tadā śata.kula.prabhe[C:44a]de 'vatarati | yadā śata.kula.krameṇa kāya.vivekaṁ [Note: kāyavivekaṁ] C; A kāyakāyavivekaṁ.] prajānāti [Note: prajānāti] A; C jānāti.] tadā kāya.vajra.samādhau pratiṣṭhito [Note: pratiṣṭhito] C (also Pn); A praṣṭhito.] bhavati |

CMP01.034/ kāya.viveke sthitvā ālikāli.dvāreṇa [Note: sthitvā ālikāli.dvāreṇa] C; A sthitvā 'likāli.dvāreṇa; Pn sthitvā''likālidvāreṇa.] vāg.viveke 'vatarati | yadā vajra.jāpa.krameṇa [Note: vajra.jāpa.krameṇa] A; C vajrajāpa.krameṇa.] prāṇāyāmam adhigato bhavati tadā vā[A:5b]g.vajra- [Page 346] samādhau pratiṣṭhito bhavati | vāg.viveke sthitvā prakṛty.ābhāsa.krameṇa citta.viveke 'vatarati | yadā prakṛty.ābhāsaṁ vāyu.vāhana.prabhedaṁ [Note: prakṛty.ābhāsaṁ vāyu.vāhana.prabhedaṁ] A; C prakṛty.ābhāsa.vāyu.vāhana.prabhedaṁ.] yathā.bhūtaṁ śikṣate tadā citta.vajra.samādhi.samāpanno [Note: citta.vajra.samādhau samāpanno] A; C citta.vajra.samādhi.sampanno.] bhavati | cittasya yathā.bhūta.parijñāne sthitvā dvādaśa.māyā.dṛṣṭāntena saṁvṛti.satye 'vatarati | yadā māyopama.samādhi.samāpanno [Note: māyopama.samādhi.samāpanno] A; C māyopama.samādhi.sampanno.] bhavati tadā sarva.buddhābhiṣekaṁ pratilabhate | māyopama.samādhau sthitvâṣṭādaśa.mahāśūnyatānukrameṇa [Note: sthitvâṣṭādaśa.mahāśūnyatānukrameṇa] rectification; A sthitvā'ṣṭādaśa.mahāśūnyatānukrameṇa; C sthitvā aṣṭādaśamahāśūnyatākrameṇa; Pn sthitvā aṣṭādaśa.mahāśūnyatā'nukrameṇa.] paramārtha.satye 'vatarati | yadā piṇḍagrahānubheda.samādhinā [Note: piṇḍa.] A; the reading in C is not certain: it seems to read piṇḍī., but the vowel marker looks as though it had been incompletely erased.] bhūta.koṭiṁ praviśati tadā sarva.kleśa.viśuddho bhavati | yadā jñāna.krameṇa vyutthāya prakṛti.prabhāsvaraṁ satya.dvayādvaidhī.kāreṇâtmānam abhisambudhyati tadā niṣpanna.krama.samādhau śikṣito bhavati |

CMP01.035/ niṣpanna.krama.samādhi.samāpanno mahāyogī bhūyo na kvacid dharme śikṣate [Note: śikṣate] A śikṣite (corrected in MS to śikṣate); C śikṣito bhavati |.] pūrvaṁ suśikṣitatvāt | yathā iṣvastrācāryaḥ śabda.vedhe sthito [Note: sthito] C (also Pn); A visthito (corrected to sthito in MS).] na kvacic [Note: kvacic] C (also Pn) kvacit; A kṣacic.] chikṣate | ka[A:6a]smāt | pūrvaṁ suśikṣitatvāt | tasya pūrvāvedha.sāmarthyād [Note: pūrvāvedha.sāmarthyād] C; A pūrvāvedha.suśikhyād.] āmukhī.bhavati [Note: āmukhībhavati] A; C āmukhībhavanti; for this entire clause (tasya...āmukhībhavati), Pn reads: tasya pūrvābhyāsāt suśikṣā sākṣādāmukhībhavati.] | evam eva niṣpanna.krama.samādhau pratiṣṭhito 'śaikṣo bhavati | pūrvaṁ suśikṣitatvāt | asya laukika.lokottara.siddhayo 'nābhogenaîvâmukhī.bhavanti [Note: 'nābhogenaîvâmukhī.bhavanti] C anābhogenaîvâmukhī.bhavanti; A 'nābhogam ivâmukhī.bhavanti.] |

[Page 347]

CMP01.036/ evaṁ niṣpanna.krama.samādhau śikṣamāṇaḥ [Note: śikṣamāṇaḥ] A; C śikṣamāṇāḥ.] krama.vṛttyā śikṣate | na yugapat | tasmāt kāya.vivekena vinā vāg.viveko jñātuṁ na śakyate | vāg.viveka.rahitena citta.vivekādhigamaḥ kartuṁ na pāryate | prakṛty.ābhāsādhigamena vinā saṁvṛti.satyaṁ [Note: saṁvṛti.satyaṁ] C (also Pn); A saṁvṛtti.satyaṁ.] sākṣāt.kartuṁ na pāryate | saṁvṛti.satyādhigamena [Note: saṁvṛti.satyādhigamena] C (also Pn); A saṁvṛtti.satyādhigamena.] vinā paramārtha.satyaṁ sākṣāt.kartuṁ na śakyate [Note: śakyate] A; C pāryate.] | paramārtha.satyādhigamena vinā yuganaddha.vāhi.kramaṁ [Note: yuganaddha.vāhi.kramaṁ] rectification (also Pn); A yuganaddha.vāhi.kramas; C yuganaddha.vāhī.kramaṁ.] sākṣāt.kartuṁ na pāryate |

CMP01.037/ imam artha.vaśaṁ jñātvā bhagavān āha [Note: imam artha.vaśaṁ jñātvā bhagavān āha] C; A imam artha.vaśaṁ jñātvā; Pn bhagavān api imam artha.vaśaṁ jñātvā.] | krama.vṛttyā śikṣate [Note: śikṣate] A; C śikṣante.] | na yugapad iti | krama.vṛttyā niṣpanna.krame śikṣite [Note: śikṣite] C; A śikṣate.] sati yugapat [Note: yugapat] A; C yugapata.] sva.citta.dṛśya.dhārā [Note: .dṛśyadhārā] A; C .dṛśya.citta.dhārā.] [C:44b]viśudhyatîti bhagavataîva nirdiṣṭaṁ laṅkāvatāra.sūtre ||

CMP01.038/ tadyathā mahāmate darpa[A:6b]ṇāntargatāḥ sarva.rūpāvabhāsāḥ sandṛśyante nirvikalpā [Note: nirvikalpā] C; A nirvikalpa; Pn nirvikalpāḥ.] yugapat | evam eva mahāmate sva.citta.dṛśya.dhārāṁ [Note: sva.citta.dṛśya.dhārāṁ] A; C sva.citta.dṛśya.citta.dhārāṁ.] yugapat tathāgataḥ sarva.sattvānāṁ viśodhayati nirvikalpāṁ nirābhāsa.gocarām [Note: nirvikalpāṁ nirābhāsa.gocarām] rectification (LAS [also Pn]); C nirvikalpaṁ nirābhāsa.gocarāṁ; A nirvikalpā nirābhāsa.gocarāt.] |

[Page 348]

CMP01.039/ tadyathā mahāmate somāditya.maṇḍalaṁ yugapat sarva.rūpāvabhāsān [Note: sarva.rūpāvabhāsān] C; A sarva.rūpāvabhāsāṁ.] kiraṇaiḥ prakāśayatîti [Note: Pn adds (after TIB): evam eva mahāmate tathāgataḥ svacitta.dṛśya.dauṣṭhulya.vāsanā.vigatānāṁ sattvānāṁ yugapad acintya.jñāna.jina.gocara.viṣayaṁ sandarśayati.] ||

CMP01.040/ ata āha [Note: ata āha] A; C atāha.] ||

CMP01.041/ ādikarmika.sattvānāṁ [Note: .sattvānāṁ] C; A .sandhānaṁ; AVS .sattvasya; AM .lokasya.] paramārthāvatāraṇe |
CMP01.042/ upāyaś caîṣa [Note: upāyaś caîṣa] AC; Pn upāyaś caîva; AVS upāyas tvayaṁ; AM upāyas tu eṣa.] sambuddhaiḥ sopānam iva nirmita iti ||

CMP01.043/ pañca.kramānupūrveṇa vinā niṣpanna.krama.samādhir adhigantuṁ na pāryate [Note: pāryate] A; C pāryata iti.] ||

CMP01.044/ || prabodhana.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ [Note: prabodhana.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ] A prabodhana.melāvaṇa.saṁśaya.paricchedaḥ; C reading unclear: prabodhanāya.? prabodhanāma.?] prathamaḥ ||

4. Chapter II :: kāya.viveka.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 349] [Note: [ CMP tr. 151--174]

CMP02.001/ || vajraśiṣya uvāca || kathaṁ bhagavan prathamaṁ sva.kāya.viveke [Note: svakāyaviveke] emendation; C kāyaviveke; A sva.kāya.vivekaṁ; TIB suggests *sva. (rang gi).] śikṣitavyam ||

CMP02.002/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva kāya.vivekaṁ vistareṇa te pratibodhayāmi [Note: pratibodhayāmi] A; C prabodhayāmi.] | tatra [Note: tatra] C (and TIB); A tat.] catvāro dhātavaḥ śarīram abhinirvartayanti [Note: abhinirvartayanti] C (also Pn); A abhinivarttayati.] | niṣpannasya śarīrasya rāśayas tāvat sthāpyante | māṁsapeśī.snāyu.
śirādhamanī.ma[A:7a]staluṅgāsthi.majja.antrāntraguṇa.vṛkka.hṛdaya.jaṭhara.
phuphphusa.yakṛn.mūtra.viḍ.āmāśaya.pakvāśaya.vasā.lasikā.pūya.
rudhira.pitta.śleṣma.siṁhāṇaka.keśa.śmaśru.nakha.roma.carma.kara.
caraṇa.nayanāṅgādi.samavāyo [Note: .kara.caraṇa.nayanāṅgādi.samavāyo] C .dhamanīmastakammastaluṅgāsthi.majjā.
antrāntraguṇa.vṛkkā.hṛdaya.jaṭhara.phuphphusa.kṛkṛt.mūva.viḍ.āmāsaya.pakvāśaya.vaśā.
lāsikā.pūya.rudhira.pitta.śleṣma.siṁhāṇa.keśa.śmaśru.nakha.roma.carma.kara.caraṇa.
nayanāṅgādi.samavāyo; A .mastaluṅga.asthi.majja.antra.antraguṇa.vṛkka.hṛdaya.jaṭhara.
phuphphusa.yakṛn.mūtra.viṭ.āmāśaya.pakṣāśaya.vasā.lasikā.pūya.rudhira.pitta.śleṣma.
siṁhāṇaka.keśa.śmaśru.nakha.roma.carmma.śiraś.caraṇa.nayanāṅgādi.samavāyo;
Pn māṁsapeśī.snāyu.śirādhamanī.mastaluṅga.asthi.majja.antra.antraguṇa.bukka.hṛdaya.
jaṭhara.phuphphusa.yakṛn.mūtra.viṭ.āmāśaya.pakvāśaya.vasti.vasā.lasikā.pūya.rudhira.
pitta.śleṣma.siṅghāṇaka.keśa.śmaśru.nakha.roma.carma.śiraś.caraṇa.nayanāvayavādi.
samavāyo.] rāśiḥ [Note: rāśiḥ] A; C rāśir ucyante.] |

CMP02.003/ punas tatra pañca skandhāś catvāro dhātavaḥ ṣaḍ āyatanāni pañca viṣayāḥ pañca jñānāni rāśir ity ucyate | tadyathā dhānya.yava.tila.godhūma.mudga.rāśaya [Note: dhānya.yava.tila.godhūma.mudga.rāśaya] A (and TIB); C dhānya.tila.yava.godhūma.mudga.rāśaya.] ity ucyante | evam eva śarīrasyâṅga.pratyaṅgāntargata.samavāyo rāśir ity ucyate | dhātu.samavāye prajñā.dṛṣṭi.mano [Page 350] 'vidyā.vāsanā.tṛṣṇā.kleśa.prabandhaḥ [Note: prajñā.dṛṣṭi.] rectification; A prajñā.dṛṣṭiḥ | mano.'vidyā.vāsanā | tṛṣṇā.kleśava.prabandhaḥ; C prajñā.dṛṣṭir..] sañcaya ity ucyate | vijñānasya tu sañcayo rāśir vā nôpalabhyate | anālayatvāt | yathôktaṁ [Note: C inserts bhagavatā.] bhadrapāli.paripṛcchāyām |

CMP02.004/ asmin śarīre vijñānaṁ [Note: śarīre vijñānaṁ] AC; Pn śarīra.vijñānaṁ.] na kvacit pratiṣṭhitaṁ bhavati | na ca vijñānād ṛte śarīram upalabhyate | tena hi bhadrapāle nâdṛṣṭa.satya [Note: nâdṛṣṭa.satya] A; C (also Pn) nâdṛṣṭa.satyam.] idaṁ vijñānaṁ paśyati | na cêdaṁ kara.talāmalaka.vad darśanam upagacchatîti [Note: upagacchatîti] A; C upagacchati.] |

CMP02.005/ punar eṣāṁ [Note: eṣāṁ] C; A eṣo.] [A:7b]skandha.dhātv.āyatanānām [Note: skandha.dhātv.āyatanānām] C (also Pn); A skandha.dhātv.āyatanā̯m, with .nā. written in just above.] anādi.prākṛtāhaṅkāra.vyavasthitānām adhunā sarva.tathāgata.paramāṇu.parighaṭita.svabhāvo nirdiśyate ||

CMP02.006/ pañca skandhāḥ samā[C:45a]sena pañca buddhāḥ prakīrtitāḥ |
CMP02.007/ vajrāyatanāny [Note: vajrāyatanāny] AC; Pn vajra.āyatanāny.] eva bodhisattvāgra.maṇḍalam [Note: bodhisattvāgra.maṇḍalam] C; A bodhisattvāgra.maṇḍale; Pn bodhisattvāgrya.maṇḍalam.] ||
CMP02.008/ pṛthivī locanā khyātā abdhātur māmakī smṛtā |
CMP02.009/ tejaś ca [Note: tejaś ca] C; A tejaḥ.] pāṇḍarā khyātā [Note: khyātā] A; C khyātāḥ.] vāyus tārā [Note: vāyus tārā] C; A tārā vāyu.] prakīrtitā [Note: prakīrtitā] A; C prakīrttitāḥ. Pn emends these pāda-s entirely, viz. pāṇḍarākhyā bhavet tejas tārā prakīrtitā.] ||
[Page 351]
CMP02.010/ rūpa.śabdādibhir mantrī devatāṁ bhāvayet sadêty [Note: bhāvayet sadêty] A bhāvayet | sadêty; C bhāvayet sada ity.]

CMP02.011/ uktaṁ bhagavatā śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantre ||

CMP02.012/ ete skandha.dhātvādayaḥ [Note: skandhadhātvādayaḥ] A skandhāadhātvādayaḥ; C skandhādayaḥ.] punar ekaikaśaḥ pañca.pañcākārair bhidyamānāḥ śatadhā bhavanti |

CMP02.013/ kulāḥ śata.vidhāḥ [Note: śatavidhāḥ] C (also Pn); A śatavidhā.] proktāḥ saṅkṣepeṇa tu pañcadhā [Note: pañcadhā] A; C pañcadhāḥ.] |
CMP02.014/ punas tri.vidhatāṁ yānti kāya.vāk.citta.yogata [Note: kāya.vāk.citta.yogata] C; A kāya.kāk.citta.bhedata; Pn kāya.vāk.citta.bhedataḥ.] iti |

CMP02.015/ śrī.guhyendu.tilake [Note: śrī.guhyendu.tilake] A; C guhyakendu.tilake.] vacanāt || prathamaṁ tāvac chata.kula.prabhedaṁ [Note: tāvac chata.kula.prabhedaṁ] C tāvat śatakulaprabhedaṁ; A tāvac chatakulabhedaṁ.] darśayāmaḥ ||

CMP02.016/ tatra rūpa.skandha.samūho [Note: rūpa.skandha.samūho] C (also Pn); A rūpāa.skandha.samūho.] vairocanaḥ | sa ca punaḥ [Note: sa ca punaḥ] C (and TIB); A sa ca.] pañcākārair [Note: pañcākārair] A; C pañcaprakārair.] bhidyamānaḥ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitaḥ | tatra dīrgha.hrasvādi.bāhyādhyātmikobhaya.saṁsthāna.rūpaṁ vairocanasyâdhiṣṭhānam || ātma.manyanādīnām u[A:8a]bhaya.prakāra.rūpaṁ [Note: ātma.manyanādīnām ubhaya.prakāra.rūpaṁ] AC; Pn ātma.parobhaya.prakāra.rūpaṁ.] ratnasambhavasya | bāhyābhyantare nīlādi.pañca.varṇa.rūpam amitābhasya | bāhyābhyantare candra.sūryālokākāra.rūpam amoghasiddheḥ | kevalaṁ sva.saṁvedya.mātraṁ vijñapti.rūpam [Note: sva.saṁvedya.mātraṁ vijñapti.rūpam] AC; Pn (presumably after TIB) sva.saṁvedya.mātram avijñapti.rūpam.] akṣobhyasyâdhiṣṭhānam [Note: akṣobhyasyâdhiṣṭhānam] A; C akṣobhyādhiṣṭhānam.] ity | uktaḥ pañcadhā rūpa.skandhaḥ |

[Page 352]

CMP02.017/ ratnasambhava.samādhim adhikṛtyâha || vedanā.skandha.samūho ratnasambhavaḥ [Note: ratnasambhavaḥ] A; C ratnasambhavsya.] | sā punaḥ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitā [Note: sā punaḥ pañcatathāgatair adhiṣṭhitā] A; C so 'pi punaḥ pañcatathāgatair adhiṣṭhitaḥ |] | tatra sannipāta.pittodbhavā vedanā [Note: sannipāta.pittodbhavā vedanā] C; A sannipāta.pittodbhava.vedanā.] akṣobhyasya [Note: akṣobhyasya] C (also Pn); A 'kṣobhyasya.] | śleṣma.vāta.jā vedanā ratnasambhavasya | sukha.vedanā [Note: sukha.vedanā] A; C sukhā.vedanā.] amitābhasya | duḥkha.vedanā [Note: duḥkha.vedanā] A; C duḥkhā.vedanā.] amoghasiddheḥ [Note: amoghasiddheḥ] C (also Pn); A amoghasiddhiḥ.] | sama.vedanā vairocanasyâdhiṣṭhānam ity uktaḥ pañcadhā vedanā.skandhaḥ |

CMP02.018/ amitābha.samādhim adhikṛtyâha [Note: amitābha.samādhim adhikṛtyâha] C (also Pn); A amitābha.samādhi‸kṛtyâha, with .madhi. written in lower margin.] || sañjñā.skandha.samūho 'mitābhaḥ || ihôtpannānāṁ [Note: ihotpannānāṁ] A; C ihopapannānāṁ.] sthāvara.jaṅgama.padārthānāṁ saṁskṛtatve 'py [Note: saṁskṛtatve 'py] A saṁskṛtatve pi; C saṁskṛtve pi.] apada.dvipadādi.bhedena bhinnatvāt pṛthak.sañjñā 'sti [Note: pṛthak.sañjñā 'sti] A; C pṛthak.pṛthak.sañjña 'sti.] bhāvānāṁ tāṁ vijñānenôpagṛhya paricchedaḥ kriyate | tan nimittaṁ [Note: nimittaṁ] A; C nimittaḥ.] sañjñā.skandha iti pṛthag vyavasthāpyate | sā punaḥ sañjñā pañca.tathāgatair adhiṣṭhitā || tatra [A:8b]dvipada.sañjñā akṣobhyasya | catuṣpada.sañjñā ratnasambhavasya | apada.sañjñā amitābhasya | bahupada.sañjñā amoghasiddheḥ | acala.sthāvara.sañjñā [Note: acala.sthāvara.sañjñā] C (and TIB); A acalasañjñā; Pn acalasañjñā.] vairo[C:45b]canasyâdhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā sañjñā.skandhaḥ |

CMP02.019/ amoghasiddhi.samādhim adhikṛtyâha || saṁskāra.skandha.samūho 'moghasiddhiḥ | sa punaḥ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitaḥ || tatra kāya.saṁskāro vairocanasya | vāk.saṁskāro 'mitābhasya | citta.saṁskāro [Page 353] 'kṣobhyasya | bhūr.bhuvaḥ.svaḥ.saṁskāro [Note: .svaḥ.] C .sva.; A Ø; Pn [svaḥ].] ratnasambhavasya | mokṣa.saṁskāro 'moghasiddher adhiṣṭhanam iti | uktaḥ pañcadhā saṁskāra.skandhaḥ ||

CMP02.020/ akṣobhya.samādhim [Note: akṣobhya.samādhim] A; C akṣobhyasya samādhim.] adhikṛtyâha || yad artha.grahaṇam arthaṁ paricchinatti [Note: paricchinatti] rectification (also Pn); A paricchinanti; C paricchittiḥ.] | arthāvabodhas tad vijñānam | [Note: C inserts tad; A Ø.]vijñānārūḍhena câkāreṇa bāhyārthaḥ prajñapyate [Note: prajñapyate] AC; Pn prajñāpyate.] | bāhyenârthena [Note: bāhyenârthena] A; C bahyo 'rthaḥ; Pn bāhyārthena.] vijñānaṁ prajñapyata [Note: prajñapyata] C; A prajñāapyata; Pn prajñāpyata.] iti | evam anyonyāpekṣayā jñāna.jñeyayoḥ [Note: jñāna.jñeyayoḥ] B; C vijñāna.vijñeyayos; Pn (after TIB) jñānajñeyorubhaya..] siddhiḥ | tat punar vijñānaṁ pañcadhā bhidyamānaṁ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitam iti | [Note: C inserts: kāya.saṁskāro veditavyaḥ tathāgata.maya.paramāṇu.parighaṭitatvena śuddhatvāt kāye skandhādīnām.] tatra vijñāna.skandha.samūho 'kṣobhyaḥ | cakṣu[A:9a]r.vijñānaṁ vairocanasya | śrotra.vijñānaṁ ratnasambhavasya | ghrāṇa.vijñānam amitābhasya | jihvā.vijñānam amoghasiddheḥ | kāya.vijñānam akṣobhyasyâdhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā vijñāna.skandhaḥ ||

CMP02.021/ pañca skandhāḥ samāsena pañca buddhāḥ prakīrtitā

CMP02.022/ ity asya sūtrasyârthaḥ [Note: sūtrasyārthaḥ] A; C sūtrasyâyam arthaḥ.] ||

CMP02.023/ catur.dhātum adhikṛtyâha || tatra pṛthivī.dhātuḥ katamaḥ || yad guru.tvaṁ kakkhaṭa.tvaṁ [Note: kakkhaṭatvaṁ] C (also Pn); A kakhkhaṭatvaṁ.] sa ca dhāraṇa.karmā | [Note: A inserts tatra katamo vāyudhātuḥ; C Ø.] tatrâbdhātuḥ [Note: tatrâbdhātuḥ] C; A tatrâpdhātuḥ.] katamaḥ | yad dravatvaṁ [Note: dravatvaṁ] BC; Pn prabandhaṁ.] snehatā [Note: C inserts sa ca; A Ø.] saṅgraha.karmā | tatra katamas [Page 354] tejo.dhātuḥ | yad uṣṇa.tvaṁ paripācana.tvaṁ [Note: paripācanatvaṁ] A; C pācanatvaṁ.] [Note: C inserts sa ca; A Ø.]śoṣaṇa.karmā | tatra katamo vāyu.dhātuḥ | yad ākuñcana.prasāraṇam [Note: ākuñcana.prasāraṇam] A; C akuñcanatvaṁ prasāraṇaṁ] ucchvāsaḥ praśvāsaḥ [Note: ucchvāsaḥ praśvāsaḥ] C; A ucchvāsa.praśvāsa..] laghu.samudīraṇa.tvaṁ [Note: C inserts vyūha karmā; TIB (las ni yang zhing g.yo ba'o) would suggest something like *laghu.samudīraṇa.karmā.] tad vāyu.dhātuḥ |

CMP02.024/ evaṁ mahāyāna.krameṇa caturṇāṁ dhātūnāṁ sva.svalakṣaṇaṁ [Note: sva.sva.lakṣaṇaṁ] A (and TIB); C sva.lakṣaṇaṁ] vyavasthāpya | idānīṁ prākṛtāhaṅkārāpanayanārthaṁ vajrayāna.krameṇa pañca.buddha.mayaḥ kriyate ||

CMP02.025/ tatra pṛthivī.dhātu.samūho locanā | sa punaḥ pañcākārair bhidyamānaḥ [Note: bhidyamānaḥ] C; A vibhajamānāḥ; Pn vibhajyamānaḥ.] pañca.tathāgatair adhiṣṭhitaḥ | yad uta keśāsthi.viṭ.plīha.hṛdayaṁ vairocanasya | roma.nakha.pū[A:9b]ya.hṛdayaṁ [Note: roma.nakha.pūya.hṛdayaṁ] C; A romanakhau pūyaṁ hṛdayaṁ.] ratnasambhavasya | danta.tvag.māṁsa.hṛdayam [Note: .tvag.] AC; Pn .tvaṅ..] amitābhasya | snāyu.māṁsa.pārśva[C:46a].hṛdayam [Note: .māṁsa.] C; A .mānsa. Pn .mārma(māsa)..] amoghasiddheḥ | malāntra.pitta.hṛdayam [Note: malāntra.] C; A malā'ntra..] akṣobhyasyâdhiṣṭhānam [Note: akṣobhyasyādhiṣṭhānaṁ] C; A akṣobhyasya; TIB (mi skyod pa) suggests solely akṣobhya[sya].] | yathôktaṁ vajramālāyām [Note: vajramālāyāṁ] C; A vajramale.] |

CMP02.026/ pañca.hṛdayam āśritya pañca.tantu.vinirgatam [Note: .tantu.] AC; Pn .tanu..] |
CMP02.027/ pañca.vāyu.samāyuktaṁ [Note: pañca.vāyu.samāyuktaṁ] emendation (TIB and context; also Pn); AC svapna.vāyu.samāyuktaṁ.] pañca.kāmopabhoga.kṛd iti ||

[Page 355]

CMP02.028/ evaṁ punaḥ pṛthivī.dhātur bāhye 'pi pañcākāreṇa [Note: pañcākāreṇa] C; A pañcākāre‸ in main text, with .ṇa written in lower margin.] bhidyate | [Note: C inserts tatra; A Ø.]catur.dvīpāḥ sumeruś ca | tatra sumerur mahāvairocanasyâdhiṣṭhānam [Note: mahāvairocanasyādhiṣṭhānaṁ] C (and TIB); A mahāvairocanasya.] | pūrvavideho 'kṣobhyasyâdhiṣṭhānam [Note: 'kṣobhyasyādhiṣṭhānaṁ] C (and TIB); A 'kṣobhyasya.] | jambūdvīpo ratnasambhavasyâdhiṣṭhānam [Note: ratnasambhavasyādhiṣṭhānaṁ] C (and TIB); A ratnasambhavasya.] | aparagodānīyo 'mitābhasyâdhiṣṭhānam [Note: 'mitābhasyādhiṣṭhānaṁ] C (and TIB); A 'mitābhasya.] | uttarakurur amoghasiddher [Note: amoghasiddher] C (also Pn); A amoghasiddhir.] adhiṣṭhānam iti [Note: iti] A; C Ø.] || uktaḥ pañcadhā pṛthivī.dhātuḥ |

CMP02.029/ māmakī.samādhim adhikṛtyâha || tatrâbdhātu.samūho [Note: tatrâbdhātu.samūho] C (also Pn); A tatrâpdhātu.samūho.] māmakī | sa punaḥ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitaḥ | śleṣmākṣi.jalaṁ [Note: śleṣmākṣi.jalaṁ] AC; Pn śleṣmādi.jalaṁ.] vairocanasyâdhiṣṭhānam | mūtram akṣobhyasyâdhiṣṭhānam | svedo ratnasambhavasyâdhiṣṭhānam | raktam amitābhasyâdhiṣṭhānam [Note: raktam amitābhasyâdhiṣṭhānam] C (also Pn); A ‸ [caret] in main text and has raktam amitābhasyāṣṭhānaṁ written in lower center margin.] | lālā 'moghasiddher adhiṣṭhānam iti ||

CMP02.030/ bāhyam api pañcākāreṇa [Note: pañcākāreṇa] C (also Pn); A pañcākāre‸ in main text, with ṇa written in margin immediately below.] dṛśyate || tatra samudrodakam akṣobhyasya | nady.udakaṁ ratnasambhavasya | udbhidodakam [Note: udbhidodakam] C (and TIB); A svabhrodakam.] amitābhasya | taḍāgodaka[A:10a]m amoghasiddheḥ | nirjharodakaṁ vairocanasyâdhiṣṭhānam iti [Note: iti] A; C Ø.] | uktaḥ pañcadhā abdhātuḥ [Note: abdhātuḥ] C (also Pn); A apdhātuḥ.] ||

[Page 356]

CMP02.031/ pāṇḍaravāsinī.samādhim adhikṛtyâha || tejo.dhātu.samūhaḥ [Note: tejo.dhātu.samūhaḥ] C (also Pn); A tejo.dhātuḥ.samūhaḥ.] pāṇḍaravāsinī | sa punaḥ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitaḥ || śīrṣoṣṇaṁ vairocanasyâdhiṣṭhānam | hṛdayoṣṇam akṣobhyasya | nābhy.uṣṇaṁ ratnasambhavasya [Note: ratnasambhavasya] A; C ratnambhavasya.] | sarvāṅgoṣṇam amitābhasya | udaroṣṇam amoghasiddher adhiṣṭhānam iti ||

CMP02.032/ bāhyam api [Note: bāhyam api] A; C bāhye [']pi.] pañcākāreṇa dṛśyate | [Note: A inserts || athaiṣāmekaikasya ||.] tatrâhavanīyāgnir [Note: tatrāhavanīyāgnir] C; A tatrāhavanīyā'gnir.] akṣobhyasya | pāṣāṇodbhavāgnir [Note: pāṣāṇodbhavāgnir] A; C pāṣāṇodbhavo 'gnir.] vairocanasya | sūrya.kāntodbhavāgnī [Note: sūryakāntodbhavāgnī] rectification; A sūryakāntodbhavāgni; C sūryakāntodbhavo 'gniḥ.] ratnasambhavasya | kāṣṭhodbhavāgnir [Note: kāṣṭhodbhavāgnir] A; C kāṣṭhodbhavo 'gnir.] amitābhasya | dāvāgnir amoghasiddher adhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā tejo.dhātuḥ ||

CMP02.033/ tārā.samādhim [Note: tārā.samādhim] C (also Pn); A tārā.sāa‸dhim in main text, with mā written in upper margin.] adhikṛtyâha || tatra vāyu.dhātu.samūhas tārā | sa punaḥ pañca.tathāgatair adhiṣṭhitaḥ || tatra prāṇo [Note: prāṇo] A (and TIB); C prāṇāyāmo.] nāma vāyur hṛdaya.stho [Note: vāyur hṛdayastho] A (and TIB); C vāyuḥ | hṛdastho.] 'kṣobhyasya | apāno guda.stho [Note: gudastho] A (and TIB); C gudasaṁsthāno.] ratnasambhavasya | udānaḥ kaṇṭha.stho [Note: kaṇṭhastho] C (also Pn); A kaṇṭhostho.] 'mitābhasya | samāno nābhi.stho 'moghasiddheḥ | vyānaḥ sarva.sandhiṣu vai[C:46b]rocanasyâdhiṣṭhānam iti ||

CMP02.034/ athaîṣām ekai[A:10b]kasya vyāpāram āha ||

CMP02.035/ prakramaṇāt prāṇāyāmāc cêndriya.dvārais [Note: cêndriyadvārais] rectification (meter); A ca indriyadvārais; C ca indriyadvāraiś ca.] tantubhiḥ |
CMP02.036/ prakramate sadā.kālaṁ prāṇa ity abhidhīyate ||
[Page 357]
CMP02.037/ vāta.mūtra.purīṣāṇāṁ śukrādīnāṁ tathaîva ca |
CMP02.038/ apanayanād apāno 'yaṁ yogibhir lakṣyate sadā ||
CMP02.039/ aśitaṁ khāditaṁ lehyaṁ peyaṁ coṣyaṁ ca sarvataḥ |
CMP02.040/ samānayati yo nityaṁ samāna iti côcyate ||
CMP02.041/ ūrdhva.gamāt [Note: ūrdhvagamāt] A; C ūrdhvagamanāt.] saṁharaṇād bhakṣya.bhojyādi.bhakṣaṇāt |
CMP02.042/ udāna.karma.vijño 'yaṁ jñānena saha yogataḥ |
CMP02.043/ vyāpanaṁ dhāraṇaṁ caîva gamanāgamanādikam | tathā [Note: gamanāgamanādikan | tathā] This is unmetrical, but both MSS share this reading and the Tibetan translation ('gro dang de bzhin ldog pa dang) suggests this reading also.]
CMP02.044/ sarva.sandhiṣu vyāptatvād vyāna ity abhidhīyate ||

CMP02.045/ bāhyam api pañcadhā darśayati || pūrva.vāto 'kṣobhyasya | dakṣiṇa.vāto ratnasambhavasya | paścima.vāto 'mitābhasya | uttara.vāto 'moghasiddheḥ | ūrdhva.vāto vairocanasyâdhiṣṭhānam iti | uktaḥ pañcadhā vāyu.dhātuḥ ||

CMP02.046/ eṣāṁ catur.mahā.bhūtānāṁ yatraîkas tatra catvāraḥ | tasmān nâsty eṣām [Note: nāsty eṣām] C; A nāstyaiṣām.] anyonya.nirapekṣā [Note: A inserts ||.] svābhāvikī svataḥ siddhiḥ | ākāśaṁ câtīndriyatvād [Note: C inserts tad.] asaṁskṛtatvāc ca na mahābhūtam || kintu || avakāśadānāt ākāśaṁ sarva.bhāvānām [Note: ākāśaṁ sarvabhāvānām] C (and TIB); A sarvabhāvānām ākā†śaḥ | (note correct placement of page break!); Pn sarvabhāvāntam ākāśaḥ |.] [A:11a]anāvaraṇa.kṛtyaṁ karotîti yāvat |

CMP02.047/ pṛthivī locanā khyātā abdhātur [Note: abdhātur] C (also Pn); A abdhātu.] māmakī smṛtā |
CMP02.048/ tejaś ca [Note: tejaś ca] C; A tejaḥ.] pāṇḍarā khyātā vāyus [Note: vāyus] C (also Pn); A vāyu.] tārā prakīrtitêty

CMP02.049/ asya sūtrasyârthaḥ ||

[Page 358]

CMP02.050/ || idānīṁ kṣitigarbhādi.mahābodhisattvānāṁ samādhim adhikṛtyâha ||

CMP02.051/ tatra cakṣur.āyatana.samūhaḥ kṣitigarbhaḥ | sa punaḥ pañcākārair vibhajyamānaḥ [Note: vibhajyamānaḥ] A; C vibhidyamānaḥ.] pañca.tathāgatair [Note: pañcatathāgatair] C (also Pn); A pañcātathāgatair.] adhiṣṭhitaḥ | tatra cakṣur.golakābhyantare drākṣā.phala.pramāṇaṁ cakṣur.indriyaṁ tad akṣobhyasya | tārakā.svabhāvo ratnasambhavasya | tiryag.rūpam amitābhasya | dṛṣṭi.sañcalanam amoghasiddheḥ | rūpa.traya.grahaṇaṁ [Note: rūpatrayagrahaṇaṁ] A; C rūpatrayasya grahaṇaṁ.] vairocanasyâdhiṣṭhānam iti || uktaṁ [Note: uktaṁ] A; C uktaḥ.] pañcadhā cakṣur.āyatanam |

CMP02.052/ evaṁ śrotrāyatana.samūho vajrapāṇiḥ | [Note: vajrapāṇiḥ] C (also Pn); A vajrapāṇiṁ.] iha karṇābhyantare bhūry.āgranthy.ākṛti.paramāṇu.sañcaya.rūpaṁ [Note: bhūryāgranthyākṛti.] emendation; A clearly bhūryagranthyākṛti., though Pn tūrya.; C is less clear due to the darkness of the photograph, but I believe it supports this reading —as does the sense of the passage (cf. English translation). A good case can be made, however, for an emendation on the basis of TIB, i.e. bhūrja.granthy.ākṛti.. See English translation, Chapter II, note 43.] śrotrendriyaṁ tad akṣobhyasya | karṇa.svabhāvo vairocanasya [Note: vairocanasya] C; A ‸rocananasya in main text, with vai written in lower margin.] | karṇa.cchidram amitābhasya | karṇa.mūlam amoghasiddheḥ | śabda.traya.grahaṇaṁ ratnasambhavasyâdhiṣṭhānam iti || uktaṁ pañcadhā śrotrāyatanam ||[A:11b]

CMP02.053/ ghrāṇāyatana.samūha [Note: ghrāṇāyatana.samūha] A ghrāṇāyatana.samūho; C ghrāṇāyatana.samūhaḥ.] ākāśagarbhaḥ [Note: ākāśagarbhaḥ] A; C ākāśagarbhasya.] | [C:47a]ghrāṇābhyantare [Note: ghrāṇābhyantare] AC; Pn ghrāṇāntare.] 'ñjana.śalākākāra.paramāṇu.sañcaya.rūpaṁ [Note: 'ñjana.śalākākāra.paramāṇu.sañcaya.rūpaṁ] A 'ñjanaślākākāra.paramāṇu.sañcayarūpa; C 'ñjana.śalākākāraṁ paramāṇu.sañcaya.rūpaṁ.] ghrāṇendriyaṁ tad akṣobhyasya | ghrāṇa.svabhāvo vairocanasya | madhyāntaraṁ [Note: madhyāntaraṁ] A (and TIB); C ghrāṇābhyantaraṁ.] ratnasambhavasya [Note: madhyāntaraṁ ratnasambhavasya] C (also Pn); A madhyāntaṁrantnasambhavasya.] | [Page 359] nāsāpuṭo [Note: nāsāpuṭo] A; C nāsāpuṭam.] 'moghasiddheḥ | gandha.traya.grahaṇam amitābhasyâdhiṣṭhānam iti | uktaṁ pañcadhā ghrāṇāyatanam ||

CMP02.054/ jihvāyatana.samūho lokeśvaraḥ || tatra paramāṇu.sañcaya.rūpam ardha.candrākṛti [Note: ardha.candrākṛti] A; C ardhendricandrākṛti (read: ardhenducandrākṛti?).] jihvendriyaṁ tad akṣobhyasya | jihvā.svabhāvo vairocanasya | [Note: jihvā.svabhāvo vairocanasya |] C (also Pn); A ‸ [caret] in the main text, with jihvā.svabhāvo vairocanasya | written in the lower margin.] jihvā.mūlaṁ ratnasambhavasya | jihvāgram amitābhasya | rasa.traya.grahaṇam amoghasiddher adhiṣṭhānam iti || uktaṁ pañcadhā jihvāyatanam ||

CMP02.055/ kāyāyatana.samūhaḥ sarvanīvaraṇaviṣkambhī [Note: sarvanīvaraṇaviṣkambhī] rectification (also Pn); AC sarvanivaraṇaviṣkambhī.] | tatra samasta.kāya.paramāṇu.sañcaya.rūpaṁ kāyendriyaṁ [Note: samasta.kāya.paramāṇu.sañcaya.rūpaṁ kāyendriyaṁ] C; A samasta.kāya.paramāṇu.sañcaya.rūpa.kāyendriyaṁ] tad vairocanasya | asthi.svabhāvo ratnasambhavasya | māṁsa.svabhāvo 'mitābhasya | carma.svabhāvo 'moghasiddheḥ | sparśa.traya.grahaṇam akṣobhyasyâdhiṣṭhānam iti || uktaṁ pañcadhā kāyāyatanam ||

CMP02.056/ samantabhadra.samādhim [Note: samantabhadrasamādhim] A; C (and TIB) mañjuśrīsamādhim.] adhikṛtyâha || iha śarīrābhyantare [A:12a]ābhāsa.traya.vijñānaṁ tan mana.indriyam [Note: mana.indriyaṁ] C (also Pn); A manendriyaṁ] | sarvendriyādhipatitvāt [Note: sarvendriyādhipatitvāt] A; C sarvendriyādhipatyāt.] pratyātma.vedyam [Note: pratyātma.vedyam] AC; Pn svasaṁvedyam.] | bāhya.viṣayābhāvād [Note: bāhya.viṣayābhāvād] AC; Pn bāhya.viṣayābhāvo.] dharma.dhātuṁ [Note: dharma.dhātuṁ] emendation (as Pn); C dharma.dhātu.; A unclear.] viṣayī.kṛtya māyā.jālābhisambodhi.krameṇâtmānaṁ [Note: .âtmānaṁ] A; C .âtmātmānaṁ.] niṣpādyâśeṣa.buddha.guṇānvito [Note: niṣpādyâśeṣa.buddha.guṇānvito] A niṣpādyāśeṣa.guṇānvito; C (and TIB) niṣpādya aśeṣa.buddha.guṇānvito.] buddha.kṣetrād [Note: buddha.kṣetrād] C (and TIB); A Ø.] buddha.kṣetraṁ saṅkrāmatîti | uktaḥ samantabhadra.samādhiḥ [Note: uktaḥ samantabhadra.samādhiḥ] A ukta samantabhadra.samādhiḥ; C (and TIB) ukto mañjuśrī.samādhiḥ.] |

[Page 360]
CMP02.057/ vajrāyatanāny eva bodhisattvāgra.maṇḍalam [Note: bodhisattvāgra.maṇḍalam] C; A bodhisattvāgra.maṇḍala; Pn bodhisattvānuttara.maṇḍalam.]

CMP02.058/ ity asya sūtrasyârthaḥ ||

CMP02.059/ [Note: C inserts idānīṁ (TIB Ø).]viṣaya.devatānāṁ samādhim adhikṛtyâha || daśa vāyūn prāha || vajra.mukhī.mahāyoga.tantre | yad uta prāṇāpānodāna.samāna.vyānodvāha.vivāha.saṁvāha.nirvāha.pravāhaś [Note: prāṇāpānodāna.samāna.vyānodvāha.vivāha.saṁvāha.nirvāha.pravāhaś] A; C prāṇāpānodāna.samāna.vyāna.udāna.udvāha.vivāha.samvāha.pravāha.nirvāhaś.] cêti || tatra prāṇādi.pañca.vāyavaḥ skandham [Note: skandham] AC; Pn pañca.skandham.] āśritya skandha.vyāpāraṁ kurvanti | udvāhādi.pañca.vāyava indriyam āśritya indriya.vyāpāraṁ kurvanti |

CMP02.060/ tatrôdvāho nāma vāyuś [Note: vāyuś] C (also Pn); A vāyu.] cakṣur.āyatanam āśritya pañcadhā rūpa.kriyāṁ niṣpādayati | sa punar ālokākāśa.manaskāra.cakṣur.indriya.sāmagrīṁ [Note: ālokākāśa.manaskāra.cakṣur.indriya.sāmagrīṁ] A; C ālokākāśa.manaskāra.cakṣur.indriya.namaskāra.cakṣur.indriya.sāmagrīṁ.] prati [Note: prati] A; C pratītya.] rūpa.viṣayo dṛśyate | tad vairocanasya | līlā.vilāsa.śṛṅgāra.rūpam akṣobhyasya | anurāgaṇa.rūpaṁ [Note: anurāgaṇa.rūpaṁ] A; C anurāgeṇa rūpaṁ.] ratnasambhavasya | ma[A:12b]no[C:47b]jñāmanojñopekṣā.sañjñā.rūpam [Note: manojñāmanojñopekṣā.sañjñā.rūpam] A manojñāmanojñopekṣa.sañjñā.rūpam; C manojñāmanojñopekṣā.rūpam.] amitābhasya | sarva.kriyānuṣṭhāna.rūpam amoghasiddher adhiṣṭhānam iti || uktaḥ [Note: uktaḥ] A; C uktāḥ.] pañcadhā rūpa.viṣayaḥ ||

CMP02.061/ vivāhaḥ śrotrāyatanam āśritya pañcadhā śabda.kriyāṁ karoti | tatra karṇābhyantare śabdaḥ [Note: śabdaḥ] A; C śabda.] śiraḥ.keśa.śabdaś [Note: śiraḥ.keśa.śabdaś] A; C śiraḥkeśaḥśabdaś.] ca vairocanasya | gīta- [Page 361] tantrī.śabdo ratnasambhavasya | tālv.oṣṭha.vāk.śabdo 'mitābhasya | vanaspati.nady.acchaṭā.tāla.murajādi.vādya.śabdo [Note: .acchaṭā.] AC; Pn .ucchāṭa..] 'moghasiddheḥ | hūṁ.kāra.śānta.raudra.śabdo 'kṣobhyasyâdhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā śabda.viṣayaḥ ||

CMP02.062/ saṁvāho ghrāṇam āśritya pañcadhā gandha.kriyāṁ karoti | tatrâśeṣa.gandho vairocanasya | sarvāṅga.gandho ratnasambhavasya | gandha.traya.grahaṇam [Note: gandha.traya.grahaṇam] C (and TIB); A gandha.trayaṁ.] amitābhasya | rasa.gandho 'moghasiddheḥ | viṣama.gandho [Note: viṣama.gandho] C (and TIB); A viṣaya.gandho.] 'kṣobhyasyâdhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā gandha.viṣayaḥ ||

CMP02.063/ pravāho nāma vāyur [Note: nāma vāyur] C (and TIB); A Ø.] jihvām āśritya pañcadhā rasa.viṣayāṁ pālayati [Note: rasa.viṣayāṁ pālayati] rectification (also Pn); A rasa.viṣayāṁ pālayanti; C rasa.kriyāṁ karoti.] | tatra madhura.raso vairocanasya | kaṣāya.raso ratnasambhavasya | kṣāra.raso 'mitābhasya | kaṭu.raso [Note: kaṭu.raso] C, TIB; MS A kaṭu‸raso in the main text, with .ka. inserted in the margin, an acceptable, but unnecessary, correction; Pn kaṭukaraso.] [A:13a]'kṣobhyasya | tiktāmla.lavaṇa.ṣaḍ.rasa.bhedo [Note: tiktāmlalavaṇa.ṣaḍrasabhedo] A tiktām(b/v)la.; C tiktāmlakau rasabhedau; TIB suggests *tiktāmlādi.ṣaḍ.rasa.bhedo (ro tsha ba dang skyur ba la sogs pa'i ro drug gi bye brag).] 'moghasiddher adhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā rasa.viṣayaḥ ||

CMP02.064/ nirvāho nāma vāyuḥ kāyāyatanam āśritya malla.yuddhādi.balotsāha.sāhasa.sañcayaḥ [Note: malla.yuddhādi.balotsāha.sāhasasañcayaḥ] C; A malla.yuddhādi.balotsāha.sāhasasya ca.] pañcadhā sparśa.kriyām [Note: sparśa.kriyām] A sparśa.kriyam.] anupālayati | tatraîkāsana.stha.sparśo [Note: tatraîkāsana.stha.sparśo] C; A tatra ekāsana.stha.sparśo; Pn tatra ekāsana.sthaḥ sparśo.] vairocanasya | āliṅgana.sparśo ratnasambhavasya | cumbana.sparśo 'mitābhasya | cūṣaṇa.sparśo 'moghasiddheḥ | [Page 362] bhaga.liṅga.yoga.sparśād [Note: bhaga.liṅga.yoga.sparśād] rectification; A bhage liṅganasa(ṁ)yogasparśād; C bhagaliṅgayogasparśo; TIB (bhaga dang liṅga'i sbyor ba'i reg bya) follows the reading found in C; Pn bhage liṅga.saṁyoga.sparśād.] rāga.virāga.madhyarāga.svabhāvopalabdhir akṣobhyasyâdhiṣṭhānam iti || uktaḥ pañcadhā sparśa.viṣayaḥ ||

CMP02.065/ rūpa.śabdādibhir mantrī devatāṁ bhāvayet sadêty

CMP02.066/ asya sūtrasyârthaḥ ||

CMP02.067/ || pañca.jñānam adhikṛtyâha || ādarśe pratibimba.darśanam iva yugapat sakala.padārtha.parijñānam ādarśa.jñānaṁ tad vairocanasya | apada.dvipada.catuṣpada.bahupadādi.bahūnām [Note: .bahūnām] C (also Pn); A .bahūnam.] api sattvānāṁ citta.mātratêty [Note: citta.mātratêty] A; C citta.mātrat..] ekākārāvagamaḥ samatā.jñānaṁ tad ratnasambhavasya | skandha.dhātvā[A:13b]di.bāhyādhyātmika.padārthān [Note: skandha.dhātv.ādi.bāhyādhyātmika.padārthān] C (also Pn); A skandha.dhātv.ādi.bāhvādhyātmika.padārthān.] pṛthak pṛthag vibhajya pravivecya sarvaṁ [Note: sarvaṁ] rectification (TIB; also Pn); A sarva; C is unclear, but seems to also sarva.] buddha.mayam iti jñātvā sarva.dharmān bahava iti padma.dalavat pratyavekṣya nirāśaṅkena [Note: nirāśaṅkena] A; C nirviśaṅkena.] viharaṇaṁ [Note: C (and TIB) insert tat.] pra[C:48a]tyavekṣaṇā.jñānaṁ tad amitābhasya | svaparārtha.kriyā.kāya.vāk.citta.vyāpāra.niṣpādana.svabhāvaṁ kṛtyānuṣṭhāna.jñānaṁ [Note: kṛtyānuṣṭhāna.jñānaṁ] A (and TIB); C kṛtyānuṣṭhānaṁ.] tad amoghasiddheḥ [Note: amoghasiddheḥ] C (also Pn); A āmoghasiddheḥ.] | kāya.vāk.cittāvaraṇa.saṁśodhanaṁ [Note: kāya.vāk.cittāvaraṇa.saṁśodhanaṁ] C (and TIB; also Pn); A kāya.vāk.cittāvatāraṇaṁ saṁśodhana.] karma.janma.vinirmuktaṁ [Note: karma.janma.vinirmuktaṁ] rectification; MS A clearly .jarmma.; the reading in C is less clear, either .jarmma. or .janma.; Pn (presumably after TIB) karma.kleśa.vinirmuktaṁ.] śubhāśubhādi.vikalpa.vāsanā.saṁśodhanaṁ suviśuddha.dharmadhātu.jñānaṁ tad akṣobhyasyâdhiṣṭhānam iti ||

[Page 363]

CMP02.068/ ata āha [Note: ata āha] C; A atrāha; TIB suggests *ataḥ (de bas na).] ||

CMP02.069/ skandhaś ca dhātuś ca tathêndriyaṁ [Note: tathendriyaṁ] C; A tathaivendriyaṁ; CGKV tathā indriyāni.] ca pañcaîva pañcaîva kṛta.prabhedāḥ |
CMP02.070/ tathāgatādhiṣṭhita ekaikaśaḥ [Note: ekaikaśaḥ] rectification (meter; also Pn); AC eka.ekaśaḥ.] saṁsāra.karmāṇi kuto bhavanti ||
CMP02.071/ tathā sabāhyā [Note: sabāhyā] A; C sabāhya.] viṣayāś ca pañca ekaikaśaḥ pañca.tathāgataiś ca |
CMP02.072/ svaka.svakā [Note: svakasvakā] A; C svakasvaka.] nityam adhiṣṭhitās te jñāna.trayaṁ pañca.samāśritaṁ cêti ||

CMP02.073/ kulāḥ śata.vidhāḥ proktā

CMP02.074/ ity asya sūtrasyârthaḥ ||

CMP02.075/ || vajraśiṣya uvāca || śata.kulānukrame[A:14a]ṇa sarva.tathāgata.paramāṇu.parighaṭita.mūrtir ity apagata.saṁśayaḥ [Note: apagata.saṁśayaḥ] AC; Pn apagataḥ saṁśayaḥ.] | kathaṁ punaḥ saṅkṣepeṇa pañcadhā bhavanti [Note: bhavanti] A (and TIB); C bhavantīti.] ||

CMP02.076/ || vajragurur āha || catvāro dhātavaḥ śarīra.piṇḍam abhinirvartayanti [Note: abhinirvartayanti] C abhinirvarttayanti; A abhinivarttayanti.] | dhātu.samavāyād bhautikā bhavanti [Note: bhautikā bhavanti] A bhautikā bhavanti, with ḥ written in immediately above and between the two words; C bhautikās sambhavanti; Pn bhautikāḥ bhavanti.] | tasmād ye rūpa.skandhādi.bhautikās tathāgata.kulīnās te [Note: tathāgata.kulīnās te] rectification (also Pn); A tathāgatakulīnāṁs te; C tathāgatakulīnāḥ.] pṛthivī.dhātau saṅgraham upayānti | evaṁ ratna.kulīnā [Note: ratna.kulīnā] C; A ratna.sambhava.kulīnāṁs te; Pn ratnasambhava.kulīnās te.] ab.dhātau [Note: abdhātau] C (also Pn) 'bdhātau; A 'pdhātau.] | padma.kulīnās [Note: padma.kulīnās] C (also Pn); A padmakulīnāṁs.] tejo- [Page 364] dhātau | karma.kulīnā vāyu.dhātau | vajra.kulīnā vijñāna.dhātau saṅgṛhītā bhavanti || anena nyāyena sva.kāya.maṇḍale bhūta.bhautika.bhedena śatadhā rāśayaḥ punaḥ pañca.guhya.mahātattvātmakā [Note: pañca.guhya.mahātattvātmakā] A (and TIB); C not entirely clear, perhaps pañca.guhya.mahābhūtātmakā.] bhavanti ||

CMP02.077/ ata āha [Note: ata āha] A; C atrâha.] || śrī.guhyasamāje ||

CMP02.078/ kha.dhātu.madhya.gataṁ cinten [Note: cinten] A; C cintayen.] maṇḍalaṁ sarva.vajra.jam |
CMP02.079/ saṁhāraṁ ca prakurvīta yadîcchec [Note: yadīcchec] rectification (GST [and TIB; also Pn]); AC both yadicchec.] chānta.vajra.dhṛg iti ||

CMP02.080/ amum evârthaṁ dyotayann āha sarva.rahasya.tantre [Note: sarva.rahasya.tantre] C (and TIB; also Pn); A sarvaharahasyatantre.] ||

CMP02.081/ pañcātmakaṁ pañcabhir eva bhūtair [Note: bhūtair] A; C bhūtaiḥ.] dṛṣṭaṁ narāṇāṁ niyataṁ śarīram |
CMP02.082/ tad.bhāva.bhāvair niyataṁ sva.cittaṁ prabhāvayantaḥ prabhavanti buddhā iti ||

CMP02.083/ kha.sama.tantre [Note: kha.sama.tantre] rectification (also Pn); AC both khasamātantre.] 'py āha ||[A:14b]

CMP02.084/ pañca.buddhātmaku [Note: pañca.buddhātmaku] C (also Pn); A pañca.buddhātmakaṁ.] sarva.jago 'yaṁ paśyatu citraku [Note: paśyatu citraku] C and RD; A paśya sucitraku; Pn paśyasu citraku.] nāṭaku divyam |
CMP02.085/ yatra hi eku [Note: eku] A; C eka.] mahā.suha nāmā nṛtyati eku aneka.rasenêti [Note: eku aneka.raseneti] A and RD; C ekumanekaraseneti.] ||

[Page 365]
CMP02.086/ saṅkṣepeṇa tu pañcadhā

CMP02.087/ ity [Note: pañcadhêty] C; A pañcadhā ity.] asya sūtrasyârthaḥ ||

CMP02.088/ || vajraśiṣya uvāca || pañcākārās tu punaḥ kathaṁ tri.vidhatāṁ [Note: punaḥ kathaṁ tri.vidhatāṁ] A; C punaḥ kathaṁ punas trividhatāṁ.] yānti ||

CMP02.089/ vajragurur āha || ratnasambhavaḥ kāya.vajreṇa sahâdvayo bhavati | amoghasiddhir vāg.vajreṇa sahâdvayo bhavati | akṣobhyaḥ ṣaṣṭha.tathāgatena [Note: ṣaṣṭha.tathāgatena] A; C ṣaṣṭhaṁ tathāgatena.] sahâdvayo bhavati | evaṁ śata.kulam ārabhya yāvat pañca.kulātma[C:48b]kā buddha.bodhisattvāḥ [Note: buddha.bodhisattvāḥ] A; C buddhābodhisattvāḥ.] sva.kāya.vāk.citte [Note: sva.kāya.vāk.citte] A; C possibly svakāyavākcitta..] saṅgrahaṁ gacchanti [Note: gacchanti] C (also Pn); A gaccheanti.] | yathôktaṁ bhagavatā śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantre ||

CMP02.090/ atha te sarva.tathāgatās tri.vajrasattvākṣareṣu [Note: tri.vajrasattvākṣareṣu] A; C and PU trivajrasattvākṣare.] sva.kāya.vāk.cittaṁ praveśayāmāsur iti |
CMP02.091/ kāya.vāk.citta.nidhyapteḥ [Note: .nidhyapteḥ] C and GST; A .nidhyaptaiḥ.] svabhāvo nôpalabhyate |
CMP02.092/ mantra.mūrti.prayogeṇa na bodhir na ca bhāvanā ||
CMP02.093/ vicāryêdaṁ samāsena kāya.vāk.citta.lakṣaṇam |
CMP02.094/ bhāvayed bodhi.saṁyogaṁ [Note: bodhi.saṁyogaṁ] AC (and PU); TIB suggests *vidhi.saṁyogaṁ (sbyor ba'i cho ga), which is the reading found in Pn and both Bhattacharyya and Matsunaga's GST editions.] samādhiṁ mantra.kalpitam iti ||

CMP02.095/ śrī.sarva.buddha.samāyo[A:15a]ga.ḍākinī.jāla.saṁvara.mahāyoga.tantre [Note: śrī.sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.mahāyoga.tantre] C; A śrī.sarva.buddha.samāgama.yoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.mahāyoga.tantre.] 'pîmam arthaṁ dyotayann āha ||

[Page 366]

CMP02.096/ na yogaḥ pratibimbeṣu niṣiktādiṣu jāyate |
CMP02.097/ bodhi.citta.mahā.yogād yoginas [Note: bodhicitta.mahāyogād yoginas] A bodhicitta.mahāyo‸ginas in the main text, but the missing syllables .gādyo. are written in the margin above; C bodhisattva.mahodyogāt yoginaḥ; Pn bodhicitta.mahāyoga.yoginas.] tena devatāḥ || [Note: devatāḥ] rectification (also Pn); AC both devatā.]
CMP02.098/ ātmā vai sarva.buddhatvaṁ sarva.sauritvam eva ca |
CMP02.099/ svādhidaivata.yogena [Note: svādhidaivata.yogena] C; A svādhidevadyogena; Pn svādhidaivadya(ta)yogena.] tasmād ātmaîva sādhayed iti ||

CMP02.100/ punas tri.vidhatāṁ yānti kāya.vāk.citta.yogata [Note: kāya.vāk.citta.yogata] A; C (also Pn) kāyavākcittayogataḥ |.]

CMP02.101/ ity asya sūtrasyârthaḥ ||

CMP02.102/ || vajraśiṣya uvāca || sarva.kulātmakā [Note: sarva.kulātmakā] AC; Pn sarva.kulātmakāḥ.] buddha.bodhisattvāḥ [Note: buddha.bodhisattvāḥ] A (and TIB); C sarva.buddha.bodhisattvāḥ.] sva.kāya.vāk.citte [Note: sva.kāya.vāk.citte] C (and TIB); A sva.kāya.vāk.cittena.] saṅgṛhītā ity apagata.saṁśayaḥ [Note: apagata.saṁśayaḥ] AC; Pn apagataḥ saṁśayaḥ.] | kula.trayaṁ [Note: C inserts tu.] punaḥ kathaṁ tri.vajrābhedyātmakaḥ kāya.vajro bhavati brūhi bhagavan brūhi [Note: brūhi bhagavan brūhi] C brūhi bhagavan; A vyūhi bhagavan vyūhi.] vajraguruḥ [Note: vajraguruḥ] A; C vajraguro.] śāstā [Note: śāstā] A; C śāstṛ.] ||

CMP02.103/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva sāmājikānāṁ hitārthāya kāya.vivekasya paryantaṁ paripṛcchasi | tasmāc chṛṇv [Note: tasmāc chṛṇv] AC; Pn tasmāt śṛṇv.] ahaṁ te kāya.vāk.cittasyânyonya.hetuka.tvaṁ pratipādya kāya.vajra.samādhau pratiṣṭhāpayāmi [Note: pratiṣṭhāpayāmi] A; C pratiṣṭhāpayami.] ||

[Page 367]

CMP02.104/ mantra.nidhyapti.kāyena vācā manasi coditaḥ |
CMP02.105/ sādhayet pravarāṁ siddhiṁ manaḥ.santoṣaṇa.priyām [Note: manaḥ.santoṣaṇa.priyām] A; C manas.santoṣaṇa.kāriṇāṁ.] ity

CMP02.106/ uktaṁ bhagavatā śrī.guhya[A:15b]samāje |

CMP02.107/ asyâyam abhiprāyaḥ | tatra kāya.vajradhare sati tālvoṣṭha.puṭe [Note: tālvoṣṭha.puṭe] AC; Pn tālvauṣṭha.puṭe.] jihvā.sāmagrīṁ prāpya vāg.vajrasya pravṛttir [Note: pravṛttir] C (also Pn); A pravṛrttir.] bhavati | tatra citta.vajraḥ prerako bhavati | evaṁ tri.vajra.samavāyān mano.hlādana.karīṁ siddhiṁ sampādayed ity arthaḥ |

CMP02.108/ evaṁ kāya.vāk.citta.vinābhāva.lakṣaṇaṁ [Note: kāya.vāk.citta.vinābhāva.lakṣaṇaṁ] rectification; AC (also Pn) kāya.vāk.cittāvinābhāva.lakṣaṇaṁ.] nirūpya | idānīṁ tri.vajrābhedya.lakṣaṇaṁ vyavasthāpyate |

CMP02.109/ utpādayantu bhavantaś [Note: bhavantaś] C (also Pn); A bhagavantaś.] cittaṁ kāyākāreṇa kāyaṁ cittākāreṇa cittaṁ vāk.pravyāhāreṇêty

CMP02.110/ uktaṁ śrī.guhyasamāje | prakṛti.śuddho 'ham [Note: prakṛti.śuddho 'ham] C; A prakṛti.suddho ham; Pn prakṛti.siddho 'ham.] ity ātmanā [Note: ātmanā] A; C ātmano.] dārḍhyam [Note: dārḍhyam] C (also Pn); A dārḍhyām.] utpādya tri.vajrābhedyātmānaṁ mahā.vajradharam adhimu[C:49a]ñced ity adhiṣṭhāna.yoga ity ucyate [Note: ity ucyate] A; C ucyate iti.] ||

CMP02.111/ || kāya.viveka.melāvana.saṁśaya.paricchedo [Note: .melāvana.] rectification; AC .melāvaṇa..] dvitīyaḥ ||

5. Chapter III :: vāg.viveka.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 369] [Note: [ CMP tr.175 --205]

CMP03.001/ || vajraśiṣya uvāca || kāya.viveka.śikṣāyāṁ apagata.saṁśayaḥ [Note: .śikṣāyāṁ apagata.saṁśayaḥ] C; A .śikṣayāpagata.saṁśayaḥ; Pn .śikṣayāpagataḥ saṁśayaḥ.] | kathaṁ [Note: C inserts punar; A (and TIB) Ø.] bhagavan vāg.viveke [Note: vāgviveke] C; A vāgvivekaṁ.] śikṣitavyaṁ kathaṁ pratipattavyam | brūhi bhagavān [Note: bhagavān] A bhagavāṁ; C (also Pn) bhagavan.] vajra.guruḥ śāstā [Note: vajraguruḥ śāstā] A; C vajraguroḥ śāstur.] ||

CMP03.002/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva | skandha[A:16a].dhātv.āyatanādy.anantarokta.kāya.vivekas [Note: .anantarokta.] A; C .antarokta..] tatra devatā.vinyāsaś ca sarveṣāṁ sādhāraṇam sthūla.yoga.tvāt | vāgvivekas tu yogi.jñānam [Note: yogi.jñānam] AC; Pn yo hi jñānam.] atisūkṣmaṁ [Note: atisūkṣmaṁ] A (and TIB); C iti śūkṣmaṁ.] mahāyānikānām aviṣayaḥ | [Note: aviṣayaḥ |] A; C aviṣayo.] vajrayānikānām apy utpattikrama.cāriṇām agocaraḥ sūkṣma.yoga.tvāt | tasmād yatnataḥ śṛṇv ahaṁ te vistareṇa vyākhyā.tantrānusāreṇa [Note: vyākhyā.tantrānusāreṇa] C (also Pn); A vyākhyāt | ntrānusāre‸, with ṇa written in upper margin.] vāgvajra.samādhiṁ pratibodhayāmi [Note: pratibodhayāmi] A; C prabodhayāmi. TIB so sor (usually prati.).] |

CMP03.003/ tatra kulāḥ śata.vidhāḥ proktā ity.ādi.pūrvokta.sūtraṁ kāya.vāk.citta.vivekasyâpi sādhāraṇam | tatra vāgviveko nāma mantra.tattvam | tac ca vāyu.tattvānupūrveṇa [Note: vāyutattvānupūrveṇa] A (and TIB); C vāyutvānupūrveṇa.] vinā na jñāyate [Note: jñāyate] A; C prajñāyate.] | vāyu.tattvaṁ nāma [Note: vāyu.tattvaṁ nāma] C (also Pn); A vāyu.tattvānnāma.] [Page 370] prāṇāyāmaḥ | ato vāyu.tattvasyôddeśa.padaṁ śrī.guhya.samājād avatāryate |

CMP03.004/ pañca.varṇaṁ mahā.ratnaṁ sarṣapa.sthūla.mātrakam [Note: sarṣapasthūlamātrakaṁ] C śarṣapasthūlamātrakaṁ; A sarṣapaṁ sthūlamātrakaṁ.] |
CMP03.005/ nāsikāgre prayatnena [Note: prayatnena] C (also Pn); A preyatnena, corrected to prayatnena.] bhāvayed yogataḥ sadêti [Note: yogataḥ sadeti] A (and TIB); C yogavit sadeti.] ||

CMP03.006/ idaṁ vajra.padaṁ neya.nītārtha.bhedena dvi.vidha.devatā.yogasyâpi [Note: dvividha.devatāyogasyâpi] C (and TIB); A dvividhan devatāyogasyāpi (Pn dvividhaṁ devatāyogasyāpi).] yujyate | tatrôtpattikrama.bhāvako nāsāgre sarṣapa.phala.pramāṇaṁ sva.devatā.cihnaṁ sva.citta.dṛḍhī.karaṇārthaṁ[A:16b] bhāvayed iti [Note: iti] C (and TIB); A itri.] sūkṣma.yoga.vyapadeśaḥ |

CMP03.007/ anenaîva niṣpanna.krama.samādhi.samāgatānāṁ sūkṣma.yogam āha | ālikālibhiḥ [Note: ālikālibhiḥ] A; C ālikalibhiḥ.] strī.pun.napuṁsaka.rūpeṇa try.akṣaraṁ [Note: tryakṣaraṁ] C (also Pn); A tryakṣara.] niṣpādya | akṣara.trayam api praveśa.sthiti.vyutthāne [Note: praveśa.sthiti.vyutthāne] C (and TIB); A praveśya.sthiti.vyutthāne, though the .śya. seems to have been corrected to .śa.; Pn follows uncorrected reading of A.] niyojya catur.maṇḍala.krameṇa prāṇāyāmātmakaṁ [Note: prāṇāyāmātmakaṁ] C; A prāṇāyātmakaṁ; Pn prāṇāyā[mā]tmakaṁ.] vajra.jāpaṁ kuryād iti ||

CMP03.008/ imam arthaṁ dyotayann āha ||

CMP03.009/ pañca.jñāna.mayaṁ śvāsaṁ pañca.bhūta.svabhāvakam |
CMP03.010/ niścārya padma.nāsāgre piṇḍa.rūpeṇa kalpayet |
CMP03.011/ pañca.varṇaṁ mahā.ratnaṁ prāṇāyāmam iti smṛtam

CMP03.012/ ity uktaṁ samājottare [Note: samājottare] A (and TIB); C śrīsamājottare.] ||

[Page 371]

CMP03.013/ eṣām uddeśa.padānāṁ nirdeśam [Note: nirdeśam] A nirddeśam; C pratinirdeśam.] āha | sandhyā.vyākaraṇa.samāja.vyākhyā.tantre [Note: sandhyā.vyākaraṇa.samāja.vyākhyā.tantre] rectification; C sandhā.vyākaraṇa.samāja.vyākhyā.tantre; A sandhyā.vyākaraṇa.mahā.vyākhyā.tantre.] ||

CMP03.014/ atha bhagavān mahā.vajrī vajra.jāpārtha.bhāṣiṇam |
CMP03.015/ pratyuvāca tata[C:49b]ḥ samyak praṇamyaîkaṁ jagad.gurum [Note: jagadguruṁ] AC; Pn jagadguruḥ.] ||
CMP03.016/ laukikāgamam evêdaṁ bodhicittaṁ prakāśitam [Note: prakāśitaṁ] A; C prekāśitaṁ.] |
CMP03.017/ lokottaraṁ kathaṁ nāma pratipatsyanty āgāmikāḥ ||
CMP03.018/ sarva.dṛṣṭi.prahāṇāya tvayā dharmo hi deśitaḥ |
CMP03.019/ tat kathaṁ bodhicittaṁ tu sā [Note: bodhicittaṁ tu sā] A bodhicittaṁ tu śā; C bodhicittāt tasya.] dṛṣṭiḥ su.dṛ[A:17a]ḍhī.kṛtā ||
CMP03.020/ uktam arthaṁ na budhyanti sandhyāya.vākya.mohitāḥ |
CMP03.021/ yathā.rutaṁ te [Note: te] A; C hi te.] gṛhṇanti vadanti nânyathêti ca [Note: vadanti nânyathêti ca] AC; Pn tathaiva hi pacanti ca.] ||
CMP03.022/ atha bhagavān viśvo vajrapāṇiṁ vadet tataḥ |
CMP03.023/ sādhu sādhu ca [Note: ca] C (also Pn); A Ø.] guhyeśa vyākṛtā āgāmikās [Note: vyākṛtā āgāmikās] C; A vyākṛtā'gāmikā; Pn vyākṛtā''gāmikā.] tvayā ||
CMP03.024/ bodhicittaṁ bhaved vāyur ambare ca vyavasthitaḥ [Note: vyavasthitaḥ] C (also Pn); A vyavasthitāḥ.] |
CMP03.025/ prāṇa.bhūtaś ca sattvānāṁ pañcātmā daśa.sañjñakaḥ ||
CMP03.026/ pratītya.dvādaśāṅgākhyaṁ svabhāvāt [Note: svabhāvāt] C (also Pn); A svabhāvā.] tritayaṁ bhavet |
CMP03.027/ sarvendriya.pradhānêdaṁ vāyv.ākhyaṁ [Note: vāyvākhyaṁ] C (and TIB; also Pn); A bāhyakhyaṁ.] bodhicittakam ||
[Page 372]
CMP03.028/ avyaktaṁ sūkṣmam ity evaṁ [Note: evaṁ] A; C ekaṁ.] vyaktam ity ucyate sadā |
CMP03.029/ tad.āśrayāt tu [Note: tadāśrayāt tu] A; C tadāśrayāc ca.] karmāṇi kuryād viṣayādikaṁ janaḥ ||
CMP03.030/ śāntikaṁ pauṣṭikaṁ caîva vaśyābhicārukaṁ [Note: vaśyābhicārukaṁ] AC; Pn vaśyābhicārakaṁ.] tathā |
CMP03.031/ bodhicittāt tu tat sarvaṁ tri.tattva.nilayāśraye [Note: tri.tattva.nilayāśraye] C; A tritattva.nilayāśrayā; Pn emends to tritattva.nilayāśrayāt.] ||
CMP03.032/ yāvanto loka.saṅketāḥ [Note: yāvanto loka.saṅketāḥ] AC; Pn yāvac câloka.saṅketāḥ.] kalpitā vividhās tathā |
CMP03.033/ bhavanti bodhicittāt tu [Note: bodhicittāt tu] A; C bodhicittād.] vikalpā [Note: vikalpā] A; C vikalpo.] vāyutaḥ sadā ||
CMP03.034/ sukha.duḥkhādiko dharmo bījād eva vidhīyate |
CMP03.035/ bodhicitta.svabhāvo 'sau skandhādy.advaya.khopamaḥ [Note: .khopamaḥ] C (and TIB); A .kopamaḥ.] ||
CMP03.036/ prajñopāyaika.yogena bodhicittaṁ jagad bhavet |
CMP03.037/ svayaṁ samuccaret svāmī [Note: svāmī] A; C svādyomī.] dhyānādhyayana.varjitaḥ ||[A:17b]
CMP03.038/ divā.rātri.vibhāgena candra.sūrya.prayogataḥ |
CMP03.039/ niḥśvāso hi [Note: niḥśvāso hi] C (also Pn); A nisvāśo; TIB *niḥsvabhāvo.] jagad.vyāpī bodhicittaika.mārutaḥ ||
CMP03.040/ śubhāśubha.phalaṁ [Note: śubhāśubha.phalaṁ] C (also Pn); A śubhāśubhaṁ phalaṁ.] tyaktvā bhavaty eva nabhopama iti || [Note: nabhopama iti ||] A (and TIB); C nabhopamaḥ |.]

CMP03.041/ vajraśiṣya uvāca || vāyuḥ [Note: vāyuḥ] A; C vāyu.] pañcātmā daśa.sañjñaka ity uktam | anukampām upādāya brūhi bhagavann ekaikasya vāyoḥ sañjñāntaram ||

[Page 373]

CMP03.042/ vajragurur āha || anantarokta.vyākhyā.tantreṇaîva [Note: anantarokta.vyākhyātantreṇaiva] C; A anantaroktaṁ vyākhyātantreṇaiva.] nirdiṣṭaṁ tad darśayāmaḥ ||

CMP03.043/ atha bhagavān sarva.tathāgatān sarva.bodhisattvāṁś ca tathaîva ca praviśya toṣanārthāya tathāgatādhipater daśa.vāyūn āha || [Note: atha bhagavān sarva.tathāgatān sarva.bodhisattvāṁś ca tathaiva ca praviśya toṣaṇārthāya tathāgatādhipateḥ daśa.vāyūn āha ||] emendation; A atha tathāgatāḥ sarva.bodhisattvāñ caiva ca praviśya toṣaṇarthāya tathāgatādhipaśyate ||; C atha bhagavān sarva.tathāgatān sarva.bodhisattvāṁś ca tathaiva ca praviśya toṣanārthāya daśa.vāyūn āha |; Pn atha tathāgatāḥ sarva.bodhisattvāś caiva ca praviśya toṣanārthāya tathāgatādhipateḥ |. The Tibetan translation treats this as a verse: de nas de bzhin gshegs pa kun dang | de bzhin byang chub sems dpa' rnams | de bzhin gshegs pa bdag po de | mnyes bya'i phyir ni zhugs par 'gyur ||.]

CMP03.044/ prāṇāpāna.samānākhyān [Note: prāṇāpāna.] A; C prāṇopāna..] udāna.vyāna.sañjñakān |
CMP03.045/ nāga.kūrma.kṛkarāṁś [Note: .kṛkarāṁś] C (also Pn); A .kṛkalāṁś.] ca devadatta.dhanañjayān ||
CMP03.046/ kṛtvaîtān [Note: kṛtvaitān] C; A kṛtvaitad.] ātmano bimbaṁ strī.tvaṁ [Note: strītvaṁ] C; A tritattvaṁ; Pn strītattvaṁ.] nirmāyate punar iti ||

CMP03.047/ ete daśa vāyavaḥ śrī.sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.jā[C:50a]la.saṁvara.naye [Note: śrī.sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.naye] C; A śrī.sarva.buddha.samāgama.yoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.naye.] yena yena rutenôktās [Note: rutenoktās] A rutena uktās; C rutenoktāḥ.] tāṁs tān apy [Note: tāṁs tān apy] rectification (also Pn); A tānastān apy; C tān tān apy.] āha ||

[Page 374]

CMP03.048/ koṭākhyaḥ [Note: koṭākhyaḥ] C; TIB koṭakhya; A koṭākṣaḥ.] koṭavaḥ [Note: koṭavaḥ] C (also Pn) (and TIB); A koṭacaḥ.] koṭaḥ [Note: koṭaḥ] AC; Pn koṭāḥ.] koṭābhaś ca kaṭīrakaḥ [Note: kaṭīrakaḥ] AC; TIB koṭīragaḥ; Pn koṭīrakaḥ.] |
CMP03.049/ kolākhyaḥ [Note: kolākhyaḥ] C; TIB kolakhya; A kolākṣaḥ.] kolavaḥ [Note: kolavaḥ] C and A; TIB kolavā.] kolaḥ kolābhaś ca kalis [Note: kalis] A; C kalas; TIB kola.] tathā ||

CMP03.050/ etāni daśa nāmāni vajra.mukhī.mahāyoga.tantre 'pi[A:18a] yathārutārthena daśa.vāyūn prāha || prāṇāpānodāna.samāna.vyānodvāha.vivāha.saṁvāha.pravāha.nirvāhāś cêti ||

CMP03.051/ vajraśiṣya uvāca || prāṇādi.daśa.vāyavo 'smin kāye kutra prativasanti [Note: prativasanti] A; C prativeśanti.] | kiṁ kurvanti ca brūhi bhagavan vajraguruḥ śāstā [Note: vajraguruḥ śāstā] A; C vajraguru śāstaḥ.] ||

CMP03.052/ vajragurur āha || pañca vāyavaḥ kāya.vibhāge sthitvā kāya.vyāpāraṁ kurvanti | pañca vāyavaś cakṣur.ādy.āyatane sthitvā indriya.vyāpāraṁ kurvanti |

CMP03.053/ tatra prāṇo hṛdi.stho [Note: hṛdistho] C; A hṛdastho; Pn hṛdayastho.] 'kṣobhyas tathāgataḥ | apāno guda.stho ratnasambhavas tathāgataḥ | udānaḥ [Note: udānaḥ] C (also Pn); A udāna.] kaṇṭha.stho 'mitābhas tathāgataḥ | samāno nābhi.stho 'moghasiddhis tathāgataḥ | vyānaḥ sarva.sandhi.stho [Note: sarva.sandhi.stho] A (and TIB); C sarvāṅgasandhistho.] vairocanas tathāgata iti || udvāho rūpam | vivāhaḥ [Note: vivāhaḥ] A (and TIB); C vivāhaś ca.] śabdaḥ | saṁvāho [Note: saṁvāho] A (and TIB); C evaṁ saṁvāho.] gandhaḥ | pravāho rasaḥ | nirvāhaḥ [Note: nirvāhaḥ] C (also Pn); A nirvāha.] sparśaś cêti |

[Page 375]

CMP03.054/ ete daśa vāyavaḥ punar ucchvāsa.praśvāsā [Note: ucchvāsa.praśvāsā] C (also Pn); A uśvāsa.praśvāsā.] bhavanti | te ca punar vāyavyādi.catur.maṇḍalātmakā bhavanti || te ca punaś catur.devy.ātmakā bhavanti | te ca punaḥ pañca.bhūtātmakā bha[A:18b]vanti | te ca punar ādarśādi.pañca.jñānātmakā bhavanti | te ca punaḥ sitādi.pañca.raśmy.ātmakā [Note: .pañcaraśmyātmakā] C (and TIB; also Pn); A .pañcarasmātmakā] bhavanti | te ca punaḥ pañca.tathāgatātmakā bhavanti | te ca punas try.akṣarādhāro [Note: try.akṣarādhāro] AC; Pn try.akṣarādhārā.] bhūtvā praveśa.sthiti.vyutthāna.krameṇa vajra.jāpaṁ kārayanti | te ca punar vāyavo 'kārasyâdhāro [Note: 'kārasyâdhāro] AC; Pn 'kārasyādhārā.] bhūtvā aśeṣa.vāk.pravyāhāraṁ [Note: aśeṣa.vāk.pravyāhāraṁ] A 'śeṣavākpravyāhāraṁ; C aśeṣavākyapravyāhāraṇaṁ. The Tibetan translation seems to follow the latter.] kārayanti | te ca punar anāhataṁ vyāpya [Note: anāhataṁ vyāpya] A; C āhātaṁ prāpya.] niḥsvabhāvā bhavanti ||

CMP03.055/ vajraśiṣya uvāca || kathaṁ bhagavann ete [Note: ete] A; C eta.] daśa vāyava ekāneka.svabhāvena divā.rātrau sva.kāye spharaṇa.saṁharaṇaṁ kurvanti | brūhi bhagavān [Note: bhagavān] rectification; AC bhagavan.] vajraguruḥ śāstā [Note: vajraguruḥ śāstā] A; C vajraguror śāstaḥ.] ||

CMP03.056/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva śrī.tattva.saṅgrahādau mūla.tantre côtta[C:50b]ra.tantre ca vāyu.tattvaṁ na vispaṣṭenôktam | sandhyāya.bhāṣita.tvāt [Note: sandhyāya.bhāṣitatvāt] A; C sandhyābhāṣitatvāt.] | vyākhyā.tantre tu yathā.rutena bhāṣitaṁ tad avatāryate ||

CMP03.057/ nāsikā.cchidra.sambhūtaḥ pañca.buddha.kula.sthitaḥ [Note: pañca.buddha.kula.sthitaḥ] A (and TIB); C pañcabuddhakule sthitaḥ.] |
CMP03.058/ pañca.vāyūrdhva.sañcāro dehe carati [Note: carati] A; C sañcarati.] nityaśaḥ ||
[Page 376]
CMP03.059/ saṁvṛti.ghrāṇa.sañcāro [Note: .sañcāro] C; A –sañcārād.] dvārāt tasya viniḥsṛtaḥ [Note: viniḥsṛtaḥ] rectification; A viniśṛtaḥ; C viniśritaḥ; Pn vinisṛtāḥ.] |
CMP03.060/ vāma.dakṣiṇa.dvandvāś ca stabdhaś [Note: .dvandvāś ca stabdhaś] emendation (also Pn); A .dvandvāś ca taccaś; C .dvandvās tu stabdhaś.] caîte catur.vidhāḥ ||
CMP03.061/ [Note: From this point until the line ``vajranāthasya sañcaret'' corresponds to the DK redaction of the Vajramālā in the Twelfth Chapter, ``Explanation of Wind Reality,'' from 222b7 to 223a2.

This is also the section (plus one following verse, ``sarvadhātūn samuddhṛtya,'' etc.) which corresponds to the verses cited in the same context in the — Pañcakrama. The Sanskrit for these verses runs: ūrdhvaghrāṇād viniḥkrānto vāma.dakṣina.dvandvataḥ | stabdhaś ceti caturdhā syād velā tv ādhyātmikā smṛtā || kaṇṭha.hṛn.nābhi.guhyābje gatyāgatiṁ vinirdiśet | vihared ardhayāmikaṁ paripāṭyā yathākramam || dakṣiṇān nirgato raśmir hutabhuṅ.maṇḍalaṁ ca tat | raktavarṇam idaṁ vyaktaṁ padmanātho 'tra devatā || vāmād vinirgato raśmir vāyu.maṇḍala.sañjñitaḥ | harita.śyāma.saṅkāśaḥ karmanātho 'tra devatā || dvābhyāṁ vinirgato raśmiḥ pītavarṇo mahādyutiḥ | māhendra.maṇḍalaṁ caitad ratnanātho 'tra devatā || stabdho manda.pracāras tu sita.kundendu.sannibhaḥ | maṇḍalaṁ vāruṇaṁ caitad vajranātho 'tra devatā || sarva.dehānugo vāyuḥ sarvaceṣṭa.pravartakaḥ | Vairocana.svabhāvo 'sau mṛta.kāyād viniścaret ||. See PK I.17–23.]dakṣiṇāt pra[A:19a]saro dhātur hutabhug.maṇḍalaṁ [Note: hutabhug.maṇḍalaṁ] A, C and SUT; Pn hutabhuṅ.maṇḍalaṁ.] ca vai [Note: ca vai] AC; SUT sthittaḥ and gives also variant readings sthita, ca vai, caiva, caivaḥ, cava, and caret.] |
CMP03.062/ rakta.varṇam idaṁ vyaktaṁ [Note: vyaktaṁ] C and SUT; A vaktraṁ.] padma.nāthasya sañcaret ||
CMP03.063/ vāmāc ca prasaro dhātur vāyu.maṇḍala.niḥsṛtaḥ |
CMP03.064/ harita.śyāma.saṅkāśaṁ [Note: harita.śyāma.saṅkāśaṁ] SUT (MS A); C harita.śyāma.saṅkāsa.; A haritaḥ syāma.saṅkāśaḥ.] karma.nāthasya sañcaret ||
CMP03.065/ dvandvasya prasaro dhātuḥ kanaka.varṇa.sannibhaḥ [Note: kanaka.varṇa.sannibhaḥ] C and SUT; A kanakavarṇasya sannibhaḥ; Pn follows uncorrected reading of A.] |
CMP03.066/ māhendra.maṇḍalaṁ caîva ratna.nāthasya sañcaret ||
[Page 377]
CMP03.067/ stabdho na prasaro [Note: na prasaro] A; C and SUT manda.prasaro.] dhātuḥ kṣaṇād vāruṇa.maṇḍalam [Note: .maṇḍalaṁ] C and SUT; A .maṇḍalaḥ.] |
CMP03.068/ śuddha.sphaṭika.saṅkāśaṁ vajra.nāthasya sañcaret ||
CMP03.069/ sarva.dhātūn [Note: sarva.dhātūn] A, C and SUT; Pn sarva.dhātuṁ.] samuddhṛtya hy ādhārādheya.dhāritaḥ [Note: hy ādhārādheya.dhāritaḥ] A; C vā hy ādhārādheya.dhāribhiḥ; SUT ādhārādheya.dhāribhiḥ.] |
CMP03.070/ vairocana.mahākāyo maraṇānte viniścaret [Note: maraṇānte viniścaret] emendation; AC both maraṇānte.na.viniścaret; SUT vairocanasya mahāvāyur mṛtakāyād viniścaret.] ||
CMP03.071/ catur.maṇḍalam etadd hi japen nityaṁ samāhitaḥ |
CMP03.072/ aho.rātraṁ sadā jāpyo [Note: jāpyo] C; A jāpo.] mantriṇāṁ japa.saṅkhyayā [Note: japa.saṅkhyayā] C; A japa.saṅkṣay(eti); Pn japasaṅkṣa(khya)yā.] ||

CMP03.073/ ity uktaṁ bhagavatā vajramālā.mahāyoga.tantre [Note: vajramālā.mahāyoga.tantre] C (and TIB); A vajramālā.yoga.tantre.] | asyāyam arthaḥ [Note: asyāyam arthaḥ] AC; Pn asyāyamamarthaḥ.] || vajra.padmayor [Note: vajra.padmayor] A; C padma.vajrayor.] nāsikābhyāṁ raśmiṁ viniścaret | ūrdhva.gataḥ saṁvṛti.nāsāgrād vāma.dakṣiṇa.dvandva.stabdha.krameṇa niścarati |

CMP03.074/ tatrâyaṁ kramaḥ | vāma.ghrāṇād vinirgato vāyur amoghasiddhis tathāgataḥ | vāyu.svabhāvo vāyavya.maṇḍalaṁ harita.śyā[A:19b]ma.raśmi.svarūpam iti || dakṣiṇa.ghrāṇāt sañcarito vāyur amitābhas tathāgataḥ | tejaḥ.svabhāvo 'gni.maṇḍalaṁ rakta.raśmi.svabhāvam [Note: 'gni.maṇḍalaṁ rakta.raśmi.svabhāvam] AC; Pn 'gni.maṇḍala.rakta.raśmi.svabhāvaḥ.] | ghrāṇa.dvandvād [Note: ghrāṇa.dvandvād] C; A dvandvād ghrāṇād.] vinirgato vāyū ratnasambhavo māhendra.maṇḍalaṁ pīta.raśmi.svabhāvam [Note: pītaraśmisvabhāvaṁ] A; C pītaṁ raśmisvabhāvaṁ.] || stabdho manda.pracāro vāyur akṣobhyaḥ [Note: akṣobhyaḥ] AC; Pn akṣobhyas tathāgataḥ; TIB suggests *akṣobhyasvabhāvaḥ (mi bskyod pa'i ngo bo nyid).] | [Page 378] svacchābdhatu.svabhāvo [Note: svacchābdhātu.svabhāvo] C; A svabhāvaṁ |; Pn Ø; TIB suggests svaccha.. Original reading was likely svacchā.svabhāvo, with .abdhātu. subsequently added as an editorial gloss.] vāruṇa.maṇḍalaṁ śveta.raśmi.svabhāvam | catvāri dhātu.maṇḍalāni vyāno vyāpto vāyur na niścarati [Note: vāyur na niścarati raśmiḥ] A; C vāyur na nirgato vyāpta.raśmiḥ. TIB seems to follow C.] raśmiḥ śrī.vairocanas tathāgataḥ kha.sama.svabhāvaḥ |

CMP03.075/ kintv ekaiko raśmir viniścaret | pañca.pañca.raśmir vinirgacchati [Note: vinirgacchati] C; A niścati; Pn niścarati.] | ekena dhātu.maṇḍalena catvāro dhātavo vyāptā [Note: vyāptā] A; C vyāpta.] iti || ekaikasminn api maṇḍale [Note: ekaikasminn api maṇḍale] A (and TIB); C ekaika.raśmi.maṇḍale.] try.akṣara.mantrā[C:51a]dhipatiḥ praveśādi.krameṇa svayam eva satataṁ japed iti || saṅkṣepato vāyu.tattvam uktaṁ [Note: vāyu.tattvam uktaṁ] C vāyutattvam uktam iti; A vāyu.tattva uktaḥ.] ||

CMP03.076/ vajraśiṣya uvāca || guru.pāda.prasādād [Note: guru.pāda.prasādād] A; C vajra.guru.pāda.prasādād.] vāyu.tattvam āgamādhigamābhyāṁ [Note: vāyu.tattvam āgamādhigamābhyāṁ] C vāyu.tattvaṁ āgamādhigamābhyāṁ; A vāyu.tattvāgamamadhigamābhyāṁ.] suśikṣito 'ham | adhunā mantra.tattvasya lakṣaṇaṁ jñātum icchāmi | anukampām upādāya nirdiśatu [Note: nirdiśatu] C (also Pn); A nirdiśayatu.] bhagavān vajraguruḥ [Note: vajraguruḥ] A; C vajraguru.] śāstā ||

CMP03.077/ vajragurur āha ||[A:20a] sādhu sādhu mahāsattva mantra.tattvaṁ nāma tattva.saṅgrahādau mūla.tantre côttara.tantre ca kevalaṁ mantra.mātram udīritaṁ mantroddhāro na pradarśitaḥ | [Note: pradarśitaḥ] A; C darśito.] vyākhyā.tantre tu mantroddhāro mantra.saṅketo mantrārtho mantra.tattvaṁ ca [Note: ca] C (also Pn); A Ø.] bhagavatā [Page 379] sadbhāvena vivṛtam || ato vyākhyā.tantram anadhigatā [Note: vyākhyā.tantram anadhigatā] A; C vyākhyātantrānadhigatā.] bāhya.mantra.parāyaṇā [Note: bāhya.mantra.parāyaṇā] A; C bāhyamantraparāyaṇāḥ |.] na prajānanti | tasmād yatnataḥ śṛṇu vyākhyā.tantrānusāreṇa mantra.tattvaṁ te pratibodhayāmi [Note: pratibodhayāmi] A; C prabodhayāmi.] |

CMP03.078/ tatra sarpādi.mantrā ālikāli.samudbhavāḥ [Note: sarpādi.mantrā ālikāli.samudbhavāḥ] C; A sarpyādimantrā alikālisamudbhavās. As sarpa. is well-attested in, e.g., PU, I follow C here. Pn tatra(tre)me'rcādimantrā ālikālisamudbhavās.] | teṣāṁ tattvam anāhatodbhavaṁ try.akṣaram | yasmāt sarvamantrāḥ [Note: sarva.mantrāḥ] A; C sarve mantrāḥ.] strī.pun.napuṁsaka.svabhāvā [Note: .svabhāvā] A; C .svabhāvāḥ.] yathālabdhopadeśena [Note: yathālabdhopadeśena] A; C yathopalabdhopadeśena.] try.akṣare praviśanti | tena [Note: tena] C (and TIB; also Pn); A te‸, with na written in upper margin.] try.akṣaraḥ sarva.mantrādhipatiḥ | te ca punar ekaikaśo [Note: ekaikaśo] C; A ekaiko.] 'nāhatena saha tribhis tribhir akṣarair niṣpannāḥ |

CMP03.079/ adhunā 'kṣara.trayasya vyāpāro [Note: 'kṣara.trayasya vyāpāro] A 'kṣara.trayasya vyāpārā; C akṣara.vyāpāro; Pn 'kṣara.trayasya vyāpārān(rā).] nirdiśyate [Note: nirdiśyate] AC; Pn nirdiśyante.] | tatra tāvat trisaṁyogād devatā.mūrtiṁ [Note: devatā.mūrtiṁ] rectification (also Pn); AC devatāmūrti.] niṣpādayati | sa eva praveśa.sthiti.vyutthāna.krameṇa deham aharniśaṁ dhārayati [Note: dhārayati] emendation (also Pn); C dhārayanti; A dhārayanti. C adds here: etad vādyety arthaḥ | anutpādaḥ |.] | sa evâlikālibhiḥ saha dvayendriya.samāpatti[A:20b].kāle 'dhomukho bhūtvā guhya.nāsikā.cchidrāc chukra.rūpeṇa vinirgatya [Note: vinirgatya] A; C nirgatya.] sattva.dhātūn utpādayati [Note: utpādayati] C (also Pn); A utpādayanti.] | sa eva prāṇāyāmena saha punar ūrdhvaṁ gatvā indriya.dvāraṁ [Note: gatvā indriya.dvāraṁ] AC; Pn gandhendriya.dvāraṁ.] prabodhya saṁvṛti.ghrāṇa- [Page 380] dvārād [Note: saṁvṛti.ghrāṇa.dvārād] A (and TIB); C saṁvṛti.dvāra.ghrāṇa.dvārāt.] vāma.dakṣiṇādi.krameṇa nirgatyânābhogena vajra.jāpaṁ kṛtvā pūrva.karmāvaraṇaṁ viśodhayati [Note: viśodhayati] C (also Pn); A viśodhayanti.] | sa evâhorātra.krameṇa japa.saṅkhyām upalakṣya [Note: upalakṣya] AC; Pn upalabhya.] vāruṇādi.maṇḍalodaye [Note: vāruṇādi.maṇḍalodaye] C; A vāruṇyādi.maṇḍalodaye, though it may have been corrected.] sitādi.varṇam āśritya śāntikādi.sarva.karmāṇi karoti | sa evâkṣara.rūpeṇa parikalpito [Note: parikalpito] AC parikalpite; Pn parikalpite.] nâbhiṣpandita.jihvāgrêtyādi.vāgjāpa.lakṣaṇena [Note: nābhiṣpandita.jihvāgretyādi.vāgjāpa.lakṣaṇena] rectification (STTS); A nābhispanditajihvāgreṇa‸vāgjāpa.lakṣaṇena, but I cannot recognize the inserted syllables; C nābhispandita.jihvāgreṇetyādi.vāgjāpa.lakṣaṇe; Pn nābhispandita.jihvāgreṇa kṛtyetyādi.vāgjāpalakṣaṇena.] jāpaṁ [Note: jāpaṁ] C; A japaṁ.] kṛtvā bāhya.varṇādi.kriyām āśritya śāntikādi.sarva.karmāṇi karoti [Note: karoti] C (also Pn); A kurvanti.] | [C:51b]sa eva try.akṣara.śodhana.bodhana.jvalana.krameṇâhāraṁ [Note: tryakṣara.śodhana.bodhana.jvalana.krameṇāhāraṁ] A; C .jvālana.; Pn .krameṇā' 'hāraṁ.] viśodhya nirāmayaṁ karoti [Note: karoti] C (also Pn); A karotti.] | evaṁ kaḍevarāvasthāyāṁ [Note: kaḍevarāvasthāyāṁ] A; C kalevarāvasthāyāṁ; Pn kṛte varāvasthāyāṁ.] sarvaṁ kṛtvā paryante 'nāhate praviśya punar api prākṛta.deham āśritya tathaîva sarvaṁ karoti [Note: karoti] C (also Pn); A karotti.] ||

CMP03.080/ idānīṁ try.akṣarotpattim āha || bhagavān [Note: bhagavān] A; C (and TIB) Ø.] sandhyā.vyākaraṇa.mahāyoga.tantre ||

CMP03.081/ ekādir nava.madhye tu daśabhir yo na badhyate |
CMP03.082/ tam abaddhaṁ vi[A:21a]jānīyāt [Note: vijānīyāt] C (also Pn); A vi†jājānīyāt.] sa vetti paramaṁ padam ||
[Page 381]
CMP03.083/ svara.vyañjana.varṇāś [Note: svara.vyañjana.varṇāś] AC; Pn svara.vyañjana.varṇāṁś.] ca nava.saṅkhyānuvartinaḥ [Note: nava.saṅkhyānuvartinaḥ] C (also Pn); A nava.saṅkhyānuāvarttinaḥ.] |
CMP03.084/ abaddhânyonya.saṁyogād [Note: abaddhânyonya.saṁyogād] C abaddhā anyonyasaṁyogād; A abaddhānyonya.saṁyogā; PK abaddhânyonya.saṁyogād. PKṬ and PKṬYM support this emendation.] yo vetti sa jagad.guruḥ ||
CMP03.085/ yo buddhvā [Note: buddhvā] C (and TIB); A buddhā; Pn buddhā(ddhvā).] vāñchayet siddhiṁ vimukti.phala.sampadam |
CMP03.086/ sa tad eva samāpnoti arūpād [Note: arūpād] C (and TIB); A arūpā; Pn arūpo.] rūpa.varjitam ||
CMP03.087/ bhūtāntena samāyuktaṁ kalādi.ṣoḍaśe sthitam [Note: kalādiṣoḍaśe sthitam] A; C kalādiṣoḍaśaiḥ sthitam] |
CMP03.088/ pañca.pañcaka.saṁyuktaṁ catus.traya.niyojitam ||
CMP03.089/ sānusvāraṁ sadīrghaṁ ca guṇa.saṁyoga.lopavat |
CMP03.090/ hrasvaṁ samasta.vākyaṁ syān na cânekaṁ na caîkakam ||
CMP03.091/ yakārārthena yat kiñcit kartavyaṁ siddhim icchatā |
CMP03.092/ rephādi.tritayenaîva jagat.kāryaṁ pravartate ||
CMP03.093/ ye varṇāḥ pṛṣṭhataḥ proktā abhimukhāś ca [Note: ca] A (and PK); C cāpi.] ye punaḥ |
CMP03.094/ strī.pun.napuṁsakās [Note: strī.pun.napuṁsakās] C; A strīpunnapuṁsakas.] te ca dhātv.ādi.parikalpitāḥ ||
CMP03.095/ adha.ūrdhva.samāyuktā [Note: adha.ūrdhva.samāyuktā] AC; PK adha.ūrdhva.samāyuktaṁ.] jñātvā buddhyā niyojitāḥ [Note: niyojitāḥ] AC; PK niyojayet.] |
CMP03.096/ ṣaḍbhir uktaṁ catus.tryaikān [Note: catustryaikān] C catustryekān; A catutraikān; Pn catustrai(stryai)kān.] niḥsvabhāvaikabhāva.jām [Note: niḥsvabhāvaikabhāvajām] A niḥsvaābhāvaikabhāvajāṁ; C niḥsvabhāvaikasvabhāvajām.] ||
[Page 382]
CMP03.097/ tān yādy.arthe [Note: tān yādyarthe] C; A trānyādyarthe; Pn trā(tryā)dyādyarthe.] samāyojya [Note: samāyojya] C (also Pn); A samāyojña.] try.adhva.jñānaṁ [Note: try.adhva.jñānaṁ] rectification (also Pn); AC try.adhva.jñānas.] tu jāyate |
CMP03.098/ svapnendrajā[A:21b]la.vad vidvān [Note: vidvān] C; A vidvāra; Pn bidhvā.] kuryāj jagat tri.dhātuke ||
CMP03.099/ pravyāhāram [Note: pravyāhāram] C; A pratyāhāram. PK has both of these readings in its MS tradition; Mimaki and Tomabechi favor pravyāhāraṁ; PKṬ pratyāhāraḥ; PKṬYM pravyāhāraṁ. I here read pravyāhāram, as this term is found elsewhere in CMP.] idaṁ mantraṁ niḥsvabhāva.svabhāva.jam |
CMP03.100/ tataḥ pariṇataṁ rūpaṁ yad devatopalambhakam [Note: devatopalambhakam] rectification (PKṬ and PKṬYM); A reads devatopalambh(a/i)kam (vowel has been corrected—seemingly from a to i, but uncertain); C devatopalabdhikam; PK .upalambhakaṁ (variants: .upalambhikaṁ/.upalabhikaṁ); PN daivatopalambhakaṁ.] ||
CMP03.101/ sāṅketikaṁ tri.tattva.sthaṁ prakṛti.jāpa.lakṣaṇam [Note: prakṛti.jāpa.lakṣaṇam] A; C prakṛtijāpasya lakṣaṇam.] |
CMP03.102/ anākhyeyam [Note: anākhyeyam] A; C anādheyam.] anuccāryaṁ bodhicittam idaṁ param ||
CMP03.103/ tad eva tritayaikaṁ syād anirgamam anāgamam |
CMP03.104/ anirodhaṁ praśāntaṁ ca [Note: anirodhaṁ praśāntaṁ ca] rectification; A anirodhaprasāntaś ca; C anirodhapraśāntaṁ ca; Pn anirodhaḥ praśāntaś ca.] śāśvatoccheda.varjitam ||
CMP03.105/ try.adhva.vid.ākṛta.saṅkalpam [Note: try.adhva.vid.ākṛta.saṅkalpam] AC; Pn try.adhva.vidā'kṛta.saṅkalpam.] ākāśābheda.lakṣaṇam |
CMP03.106/ pāramārthikam evêdaṁ pratyātmavedya.lakṣaṇam ||
CMP03.107/ sarvāsv api [Note: sarvāsv api] A; C sarvāsvāpi.] kriyāsv eva [Note: kriyāsv eva] C; A kriyāś caiva; Pn kriyāścai(sve)va.] niṣadyādiṣu yogavit |
CMP03.108/ anākhyeyam [Note: anākhyeyam] A; C anādheyam.] anuccāryaṁ try.adhvātītaṁ japet sadā ||
[Page 383]
CMP03.109/ pāṇḍarādi.japaḥ proktaḥ [Note: proktaḥ] rectification (PK); A proktāḥ; C proktaṁ.] pañcaviṁśac.chata.dvayam [Note: pañcaviṁśacchatadvayam] A; C pañcaviṁśatiśatadvaya.] |
CMP03.110/ caturbhir guṇitaṁ samyak catur.yogaṁ [Note: caturyogaṁ] A; C caturyoga.] śataṁ nava ||
CMP03.111/ nava.śataṁ tu yad dṛṣṭaṁ [Note: yad dṛṣṭaṁ] PK (also Pn); A ya dṛṣṭaṁ; C yad uddiṣṭaṁ.] caturviṁśati.parikramaiḥ [Note: caturviṁśati.parikramaiḥ] AC; PK caturviṁśat.parikramaiḥ.] |
CMP03.112/ pratyutpādād bhavet tac ca [Note: tac ca] A; C (and PK) tatra; Pn tat tu.] dvy.ayu[C:52a]taṁ śata.ṣoḍaśam ||
CMP03.113/ tad itthaṁ guhya.sandhyāyāṁ sūkṣma.yogaṁ prakāśitam |
CMP03.114/ dhyānādhyayana.vītaṁ tu tathâpi japa ucyate ||

CMP03.115/ ity adhyātma.mantra.tattvam [Note: adhyātma.mantra.tattvam] C; Pn (who worked exclusively from A) adhyātma.maitra.tattvam; on my reading A has ādhyātma.mentra.tattvam.] ucyate [Note: ucyate] C; A ity ucyate.] ||[A:22a]

CMP03.116/ vajraśiṣya uvāca || ādhyātmika.vāg.akṣara.pravṛtti.kāraṇe [Note: ādhyātmika.vāg.akṣara.pravṛtti.kāraṇe] rectification (also Pn); A adhyātmika.vāgakṣara.pravṛtti.kāraṇe; C ādhyātma.vāg.akṣara.pravṛtti.karaṇe.] 'pagata.saṁśayaḥ [Note: 'pagata.saṁśayaḥ] AC; Pn 'pagataḥ saṁśayaḥ.] | api ca hrasvaṁ samasta.vākyaṁ [Note: samasta.vākyaṁ] AC; Pn samastaṁ vākyaṁ.] syād ity uktaṁ bhagavatā tat kathaṁ hrasvo 'kāraḥ [Note: hrasvo 'kāraḥ] rectification; A hrasva akāraḥ; C hrasvaṁ akāraḥ.] samasta.vāk.pravṛtteḥ kāraṇaṁ [Note: samasta.vāk.pravṛtteḥ kāraṇaṁ] A; C samasta.vākya.pravṛtti.kāraṇaṁ.] bhavati ||

CMP03.117/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva | iha prāvacanikā [Note: prāvacanikā] C; A pravacanikā.] vyākaraṇaṁ puraskṛtya [Note: puraskṛtya] C (and TIB); A puraskṛta; Pn puraskṛta(tya).] kevala.śabdārtha.mātram anusmaranti [Note: anusmaranti] AC; TIB rjes su 'brang (*anusāranti).] | na [Page 384] tu [Note: na tu] A; C na.] punar akṣaram abhilāpaś ca kutra kasmāt kathaṁ pravartata iti | yathābhūtākṣara.tattvaṁ na prajānanti buddha.gocaratvāt | śṛṇu deśanānusāreṇa te pratibodhayāmi [Note: pratibodhayāmi] A; C prabodhayāmi.] |

CMP03.118/ śabdas tāvad āli.kāli.mayaḥ | ālîty akārādi.ṣoḍaśa.svarāḥ | kālîti kakārādi.varṇās trayastriṁśat [Note: trayastriṁśat] A; C trayastriṁśakāḥ.] || [Note: A inserts kathaṁ; C (and TIB) Ø.]ṣoḍaśa.svara.saṁyuktam ekonapañcāśal.lipikaṁ [Note: ekonapañcāśallipikaṁ] A ekonnapañcāśallipikaṁ; C ekonapañcāśatalipikaṁ.] sarvam asta.vyasta.samasta.svara.vyañjana.bindu.visarga.saṁhitā [Note: .saṁhitā.] A; C sahitā.].dhātu.vibhakti.samāsa.padavigraha [Note: .vigraha.] rectification (also Pn); AC vigrahas..].strīliṅga [Note: .strīliṅga.] A; C strīliṅgas; Pn striliṅga; TIB suggests *triliṅga (rtags gsum).].tiṅanta.kṛt.taddhita.pratyayādibhir [Note: .pratyayādibhir] A; C .pratyayādi..] bhāṣya.paryantaṁ [Note: bhāṣyaparyantaṁ] A; C bhāṣyaparyanta.] vyākaraṇam iti nāma saṅketakena paribhāṣaṇena [Note: paribhāṣaṇena] AC; Pn paribhāṣa[mā]ṇena.] jñāyate ||[A:22b] atas tasya pada.vākya.cchando.vṛtta.śloka.gāthā.daṇḍakādibhiś [Note: pada.vākya.cchando.vṛtta.śloka.gāthā.daṇḍakādibhiś] C; A pada.vākya.cchanda.vṛtti.śloka.gāthā.daṇḍakādibhiś; Pn pada.vākya.cchando.vṛtti.śloka.gāthā.daṇḍakādibhiś.] caturaśītisāhasra.dharma.skandha [Note: caturaśīti.sāhasra.dharma.skandha.] rectification; A caturaśīti.sahasra.dharma.skandha; C caturaśīti.sāhasra.dharma.skandhaḥ.].sūtrānta.tantra.kalpa.tripiṭaka.kāvya.nāṭakādayo laukika.lokottara.śāstrāṇi [Note: lokottara.śāstrāṇi] A; C lokottarāṇi śāstrāṇi.] sambhavanti [Note: sambhavanti] C; A sambhāvyante.] | śāstram āśritya sarva.siddhayaḥ sampadyante || yathôktaṁ bhagavatā laṅkāvatāra.sūtre ||

[Page 385]

CMP03.119/ tadyathā mahāmate kaścid eva puruṣaḥ pradīpaṁ gṛhya dhanam anveṣayati| [Note: gṛhya dhanam anveṣayati |] A; C gṛhya dhanam anveṣayati | asmin pradeśe | (there follow eight deleted syllables); LAS gṛhītvā dhanam avalokayed idaṁ me dhanam evaṁ.vidham asmin pradeśa iti.] evam eva mahāmate vāg.vikalpa.ruta.pradīpena bodhisattvā mahāsattvā vāg.vikalpa.rahitāṁ [Note: vāgvikalpa.rahitāṁ] AC; LAS vāgvikalpa.rahitāḥ.] sva.pratyātma.gatim [Note: sva.pratyātma.gatim] AC; LAS sva.pratyātmārya.gatim; Pn sva.pratyayātmārtha.gatiṁ; SS pratyātma.gatim.] anupraviśantîti |

CMP03.120/ kintu teṣāṁ pada.vākyādi.gata.varṇa.viśeṣāṇāṁ vijñāna.bhūto 'yam akāraḥ | yasmād akāra.svara.viyuktā na [Note: akāra.svara.viyuktā na] A akāra.svara.viyuktāni; C (and TIB) akāra.svarā.saṁyuktā na.] santi kakārādayo varṇāḥ | [Note: varṇāḥ |] C (and TIB); A varṇā.] halantatvān [Note: halantatvān] AC; Pn phalaṁ tattvān.] na bhavanti vācyāḥ | yathôktaṁ bhagavatā nāma.saṅgītikāyām |

CMP03.121/ akāraḥ sarva.varṇāgryo mahārthaḥ paramākṣaraḥ |
CMP03.122/ mahāprāṇo hy anutpādo vāg.u[C:52b]dāhāra.varjitaḥ |
CMP03.123/ sarvābhilāpa.hetv.agryaḥ sarva.vāk.suprabhāsvara iti[A:23a] ||

CMP03.124/ tenôktaṁ bhagavatā sakala.dhyāna.mukha.bīja.padam | akāro mukhaṁ sarva.dharmāṇām ādy.anutpannatvād iti | sahajākṣaraṁ tu punar ucyate | vajra.maṇḍalālaṅkāra.tantre [Note: vajra.maṇḍalālaṅkāra.tantre] C; A vajra.maṇḍālaṅkāra.tantre.] 'py akāraṁ dyotayann āha ||

CMP03.125/ jvalantaṁ dīpa.sadṛśaṁ hṛdi madhyam anāhatam |
CMP03.126/ akṣaraṁ paramaṁ sūkṣmam akāraṁ [Note: akāraṁ] AC (and TIB); AKṬ mahārthaṁ.] paramaṁ prabhum [Note: prabhum] A; C vibhum [either reading is suitable].] iti ||

CMP03.127/ evaṁ sarva.tathāgatā akārānvayam akāra.hetu.bhūtam akāra.nirjātam [Note: akāra.nirjātam] A; C akāra.niryātam [either reading is suitable].] uccarita.pradhvansi.svabhāvaṁ vāg.vikalpa.lakṣaṇaṁ yathā- [Page 386] bhūtaṁ [Note: C inserts tva here; TIB seems to have a similar reading (nyid).] jñātvā śabdāpaśabda.nirapekṣaṁ [Note: śabdāpaśabda.nirapekṣaṁ] A; C śabdāpaśabda.nirapekṣāḥ [either reading is suitable].] sattvāśayānuśaya.bhedena [Note: sattvāśayānuśaya.bhedena] C; A sarvāśayānubhedena; TIB sems can gyi bsam pa'i dbye bas (*sattvāśaya.bhedena).] vineya.janebhyo dharmaṁ deśayantîti |

CMP03.128/ ata evôktaṁ [Note: ata evoktaṁ] A; C ata eva coktaṁ.] bhagavatā [Note: bhagavatā] A; C bhagavātā.] laṅkāvatāra.sūtre ||

CMP03.129/ artha.pratiśaraṇena mahāmate bodhisattvena mahāsattvena bhavitavyaṁ | na vyañjana.pratiśaraṇena | vyañjanānusārī mahāmate kula.putro vā kula.duhitā vā svam ātmānaṁ ca nāśayati | paramārthaṁ ca [Note: ca] C; A Ø. LAS paramārthan parāṁśca.] paraṁ nâvabodhayati |

CMP03.130/ tadyathā mahāmate aṅgulyā kaścit [Note: aṅgulyā kaścit] rectification (LAS; also Pn); A aṅgulyāt kaścit; C only aṅgulyā.] kasyacit kiñcid darśayet [Note: darśayet] AC; LAS ādarśayet.] | sa câpy aṅguly.agram [Note: sa cāpy aṅgulyagram] A; C and LAS sa cāṅgulyagram; Pn sa cāpy aṅgulyāgram.] eva pratisared vīkṣitum | evam eva mahāmate bā[A:23b]la.jātīyā iva [Note: iva] A and LAS; C iha.] bāla.pṛthagjana.vargā [Note: bāla.pṛthagjana.vargā] A; C bālagjana.vargā.] yathārutāṅguly.agrābhiniveśābhiniviṣṭā [Note: yathārutāṅguly.agrābhiniveśābhiniviṣṭā] C and LAS; A yathārutāṅguly.agrābhiniveśābhiniviṣṭānām.] evaṁ [Note: evaṁ] A and LAS; C eva.] kālaṁ [Note: kālaṁ] AC; Pn kāraṁ.] kariṣyanti | na yathārutāṅguly.agrārthaṁ [Note: yathārutāṅgulyagrārthaṁ] rectification (LAS); C yathāṅgurutāṅgulyagrārthaṁ (or, perhaps, .graṁ thaṁ); A yathārutā aṅgulyāgrārthaṁ; Pn yathārutā aṅgulyagrārthaṁ.] hitvā paramārtham anveṣayanti [Note: anveṣayanti] A; C anveṣayiṣyanti; LAS āgamiṣyanti.] |

[Page 387]

CMP03.131/ tasmād artha.kāmena [Note: artha.kāmena] A and LAS; C artha.kāmena na.] te sevanīyāḥ [Note: sevanīyāḥ] A and LAS; C sevanīyā.] | ato viparītā ye [Note: viparītā ye] C and LAS; A viparītād; Pn viparītā.] yathārutārthābhiniviṣṭās te varjanīyā arthānveṣiṇêti [Note: arthānveṣiṇeti] C (also Pn); A arthānveṣaṇeti; LAS tattvānveṣinā.] ||

CMP03.132/ vāk.pravṛttir api catur.vidhêty [Note: caturvidhety] C (also Pn); A caturvidham ity.] uktaṁ bhagavatā atraîva sūtre

CMP03.133/ catur.vidhaṁ mahāmate vāg.vikalpa.lakṣaṇaṁ bhavati [Note: bhavati] C and LAS (also Pn); A bhavanti.] || yad uta lakṣaṇa.vāk svapna.vāk dauṣṭhulyābhiniveśa.vāk [Note: dauṣṭhulyābhiniveśa.vāk] AC; LAS and Pn dauṣṭhulya.vikalpābhiniveśa.vāk.] | anādi.kāla.vikalpa.vāk | tatra mahāmate lakṣaṇa.vāk sva.vikalpa.rūpa.nimittābhiniveśāt pravartate | svapna.vāk punar mahāmate pūrvānubhūta.viṣayānusmaraṇāt pratinibaddha.viṣayābhāvāc [Note: pratinibaddha.viṣayābhāvāc] AC; LAS prativibuddha.viṣayābhāvāc] ca pravartate | dauṣṭhulya.vikalpābhiniveśa.vāk [Note: dauṣṭhulya.vikalpābhiniveśa.vāk] A and LAS (and TIB); C dauṣṭhulyābhiniveśa.vāk.] punar mahāmate sattva.pūrva.kṛta.karmānusmaraṇāt [Note: sattva.pūrva.kṛta.karmānusmaraṇāt] C (also Pn); A sattva.pūrva.karmānusmaraṇāt; LAS śatru.pūrva.kṛta.karmānusmaraṇāt (or śaktana., sukṛt[a]., śaktata.).] pravartate | anādi.kāla.vikalpa.vāk punar mahāmate anādi.kāla.prapañcābhiniveśa.dauṣṭhulya.sva.bī[A:24a]ja.vāsanātaḥ [Note: anādi.kāla.prapañcābhiniveśa.dauṣṭhulya.svabīja.vāsanātaḥ] C and LAS (also Pn); A anādi.kāla.prapañcābhiniveśa.dauṣṭhulya.svabīja.vāsanāt.] pravartate | etadd hi [Note: etaddhi] A and LAS; C etan.] mahāmate catur.vidhaṁ [Note: catur.vidhaṁ] C; A catur.vidha..] vāg.vikalpa.lakṣaṇam iti |

[Page 388]

CMP03.134/ anena nyāyena śabdo 'kārodbhavatvād akṣaraḥ | kṣaraṁ vināśo 'kṣaram avināśaḥ | khasama.svabhāvaṁ [Note: khasama.svabhāvaṁ] A; C khasama.svabhāvaḥ.] yac chabda.dvāreṇa prati[C:53a]pādyate | niṣpanna.kramaṁ tad apy akṛtakam anādi.nidhana.svabhāvam iti | yathôktam eka.naya.nirdeśa.sūtre [Note: eka.naya.nirdeśa.sūtre] A, SS, (and TIB); C eka.nirdeśa.krama.sūtre.] |

CMP03.135/ dharmā ime śabda.rutena vyākṛtā [Note: vyākṛtā] A and SS; C vyākṛtāḥ |.] dharmāś ca śabdaś ca hi nâtra labhyate |
CMP03.136/ nayaikatāṁ [Note: nayaikatāṁ] A; SS (also Pn) na caikatāṁ; C is ambiguous (either nayai. or nacai.).] câpy avatīrya dharmatām anuttarāṁ kṣānti.varāṁ spṛśiṣyata iti [Note: spṛśiṣyata iti] A; C spṛśiṣyatheti; SS pṛṣiṣyatheti.] ||

CMP03.137/ yathôktaṁ vairocanābhisambodhi.caryā.tantre |

CMP03.138/ api tu guhyakādhipate mantrāṇāṁ lakṣaṇaṁ sarva.buddhair na kṛtaṁ na kāritaṁ nânumoditam [Note: nānumoditam] A; C nâpy anumoditam.] |

CMP03.139/ tat kasya hetoḥ | eṣāṁ dharmāṇāṁ dharmatā yad uta utpādād vā tathāgatānām anutpādād vā tathāgatānāṁ [Note: tathāgatānāṁ] C (also Pn); Ø in main text of A—written in along lower margin.] sthitaîvaîṣāṁ dharmāṇāṁ dharmatā yad uta mantrāṇāṁ mantra.dharmatā |

CMP03.140/ tatra [Note: tatra] A (and TIB); C atra; Pn tad.] guhyakādhipate 'sti kāmadhātv.īśvarasya madayantikā nāma vidyā | tayā sarvān kāmāvacarān [Note: sarvān kāmāvacarān] C; A sarvakāmāvacarān.] deva.putrā[A:24b]n madena mūrcchayati | vividha.vicitra.ramaṇīyāṁś ca pradeśān darśayati | vividha.vicitra.paribhogāṁś câbhinirmāya [Note: cābhinirmāya] C (also Pn); A cābhinirmāṇaya.] paranirmita.vaśavartibhyo [Note: paranirmita.vaśavartibhyo] C (also Pn); A parinirmita.vaśavartibhyo.] devebhyaḥ [Note: devebhyaḥ] A; C devaputrebhyaḥ.] prayacchaty ātmanā ca paribhuṅkte ||

[Page 389]

CMP03.141/ tadyathâsti maheśvarasya deva.putrasya mano.javā nāma vidyā | tayā [Note: C inserts hi.] trisāhasra.mahāsāhasre [Note: trisāhasra.mahāsāhasre] A; C trisāhasra.mahāsāsre.] loka.dhātau sarva.kāryaṁ karoti | sarvopabhoga.paribhogāṁś [Note: sarvopabhoga.paribhogāṁś] A; C sarvopabhogāś.] câbhinirmāya śuddhāvāsa.kāyikebhyo devebhyaḥ [Note: devebhyaḥ] A; C devaputrebhyaḥ.] prayacchaty ātmanā ca paribhuṅkte ||

CMP03.142/ tadyathā māhendra.jāliko mantrair vividha.vicitrārthān [Note: vividha.vicitrārthān] A; C vividha.vicitrān.] manuṣyādikān [Note: manuṣyādikān] C (also Pn); A manuṣyadikān.] darśayati | tadyathâpi nāma [Note: tadyathāpi nāma] C; A Ø; TIB lha ma yin rnams; Pn (after TIB) tadyathā asurān.] mantrair māyāṁ darśayati | tadyathâpi nāma [Note: tadyathāpi nāma] C; A Ø.] mantrair viṣam apanayati [Note: apanayati] A; C apagacchati.] jvarādikaṁ ca | [Note: C inserts: tadyathāpi nāma mantrakalpikāṁ devatāṁ mantrair māras sattvebhyaḥ prayacchati |.]tadyathâpi nāma [Note: tadyathâpi nāma] A; C Ø.] mantra.kalpikā devatā [Note: mantra.kalpikā devatā] A; C mantra.kalpitā devatā.] mantraiḥ śreyaḥ [Note: śreyaḥ] C śreyas (Pn śreyaḥ); A śrayaḥ.] sattvebhyaḥ prayacchati | [Note: C inserts: iti dvitīyaḥ pāṭhaḥ |.] tadyathâpi nāma [Note: tadyathâpi nāma] C; A Ø.] mantrair agner uṣṇatā naśyati [Note: uṣṇatā naśyati] C (also Pn); A uṣṇatānnaśyati (for uṣṇatāṁ naśyati).] śītatā ca sambhavati [Note: sambhavati] A; C bhavati.] |

[Page 390]

CMP03.143/ ebhir nidarśana.padair mantra.prabhāvo 'bhiśraddhātavya iti | sa ca mantra.prabhāvo hi na mantrato niṣkrāmati | na sattveṣu [Note: sattveṣu] A; C sattve.] praviśati | na prayoktṛta upalabhyate [Note: na prayoktṛta upalabhyate] A na prāyoktṛta uplabhyate; C na prayoktṛta upaulabhyate; Pn reads na prāṇāṁ kṛta upalabhyate, and emends (after TIB) to na dravyād utpadyate na kartur dṛśyate.] || atha ca kulaputra mantrādhiṣṭhāna.dharmatā sa[A:25a]mbhavaṁ nâtikrāmati | kāla.trayātītatvāt | sarvathâcintya.pratītya.samutpādābhinivartitatvāc ca |

CMP03.144/ tasmāt tarhi kula.putrâcintya.dharmatā.svabhāva.gatiṅgatena satata.samitaṁ [Note: satata.samitaṁ] C; A satatasamita.] mantranayo [Note: acintya.pratītya.samutpādābhinivartitatvāc ca | tasmāt tarhi kula.putrâcintya.dharmatā.svabhāva.gatiṅgatena satata.samitaṁ mantranayo] Pn (after TIB) acintya.pratītya.samutpādād siddhyati | kulaputra! ataḥ sarve dharmā acintya.svabhāvenety adhigamya sadā tat satata.mantranayo.] 'nugantavya iti || [Note: acintyapratītyasamutpādābhinivartitatvāc ca tasmāt tarhi kulaputrācintyadharmatā.svabhāvagatiṁ gatena satatasamitaṁ mantranayo 'nugantavya iti |] C; A has a damaged line here and reads: acintyapratītyasamutpādābhini...svabhāvagatiṁ gatena satatasamitaṁ mantranayo 'nugantavya iti |.]

CMP03.145/ evam ādhyātmika.bāhya.maṇi.mantrauṣadhīnām [Note: ādhyātmika.bāhya.maṇi.mantrauṣadhīnām] C (also Pn); A adhyātmika.bāhya.maṇi.mantrauṣadhīnām.] a[C:53b]cintya.prabhāvam [Note: acintya.prabhāvam] A acintya.prabhāvām (Pn acintya.prabhāvam); C is unclear but seems to read .prabhāvam.] āgamādhigamābhyāṁ pratipādya | idānīṁ niṣpannāniṣpanna.sattva.dhātūnāṁ [Note: niṣpannāniṣpanna.sattvadhātūnāṁ] A (and TIB); C niṣpannāniṣpanna.sarvadhātūnāṁ.] yathābhūta.vāg.viśuddhiṁ darśayann āha || kinnara.rāja.paripṛcchā.sūtre ||

CMP03.146/ [Note: C inserts (not found in A or TIB): anyatamaḥ kulaputra kinnarādhipatiṁ paripṛcchati |.]kutaḥ punaḥ kinnarādhipate sarva.sattvānāṁ ruta.ghoṣā niścaranti ||

[Page 391]

CMP03.147/ āha || ākāśāt kula.putra sarva.sattvānāṁ ruta.ghoṣā niścaranti ||

CMP03.148/ āha || [Note: āha |] C (and TIB); not found in A.] na punaḥ kinnarādhipate adhyātmika.koṣṭhāt [Note: adhyātmika.koṣṭhāt] A; C (also Pn) ādhyātmaka.koṣṭhāt.] sarva.sattvānāṁ ruta.ghoṣā niścaranti ||

CMP03.149/ āha || tat kiṁ manyase kula.putra kāyābhyantara.koṣṭhāt sarva.sattvānāṁ ruta.ghoṣā niścaranti | āhosvic [Note: āhosvic] C and SS; A āhosviś; Pn āhosvit.] cittāt ||

CMP03.150/ āha || kinnarādhipate na kāyān na cittāt | tat kasmādd hetoḥ | kāyo hi jaḍo niśceṣṭas [Note: niśceṣṭas] C (and TIB); A niśceṣṭa; Pn niśceṣṭatas.] tṛṇa.kuḍya.kāṣṭha.pratibhāsopamaḥ [Note: tṛṇa.kuḍya.kāṣṭha.pratibhāsopamaḥ] AC; Pn tṛṇa.kuḍya.loṣṭha.marīcikā.kāṣṭha.pratibhāsopamaḥ.] | [A:25b]cittaṁ câpy anidarśanaṁ māyopamam apratigham [Note: apratigham] AC; SS apratimaṁ.] avijñaptikam ||

CMP03.151/ āha || kāya.citta.vinirmuktāni [Note: kāyacittavinirmuktāni] C (and TIB); A kāya.vāk.cittavinirmuktāni; SS kāyaṁ cittaṁ muktvā tu.] punaḥ kula.putra kuto 'nyato rutāni [Note: rutāni] AC; SS rutaghoṣā.] niścaranti ||

CMP03.152/ āha || ākāśād amanaskārāt [Note: ākāśād amanaskārāt] A ākāśa‸manaskārāt (inserted syllable illegible); C amanaskārad ākāśat; Pn ākāśaṁ te manaskārāt.] sambhavati [Note: sambhavati] A; C sambhavanti.] kinnarādhipate sarva.sattvānāṁ ruta.vijñaptiḥ [Note: ruta.vijñaptiḥ] AC; Pn tatra.] ||

CMP03.153/ āha || tat kiṁ manyase kula.putra yady ākāśaṁ na bhavet kuto rutāni niścareyuḥ [Note: rutāni niścareyuḥ] A; C rutāniścareyuḥ.] ||

[Page 392]

CMP03.154/ āha || nâkāśa.vinirmuktaḥ [Note: .vinirmuktaḥ] A; C .nirmuktaḥ.] kinnarādhipate kaścid ruta.niścāraḥ || [Note: ruta.niścāraḥ |] C (also Pn); A rutaniścāratadanena..]

CMP03.155/ (āha ||) [Note: āha] emendation (TIB; also Pn); not found in A, C, or SS, though it is also added in latter by editor.] tad anena te kula.putra paryāyeṇaîvaṁ veditavyam | ye kecid ruta.vyāpārā niścaranti | sarve te [Note: sarve te] A; C te sarve.] ākāśān niścarantîti | ākāśa.svabhāvāni hi rutāni samanantara.niryātāni [Note: samanantara.niryātāni] A; C and SS (and TIB) samanantara.vijñātāni.] ca niruddhyante [Note: niruddhyante] C (also Pn); A niruddhante.] | niruddhāni câkāśa.svabhāvatāyām [Note: câkāśa.svabhāvatāyām] AC; perhaps better câkāśa.svabhāvatām?] eva santiṣṭhante |

CMP03.156/ ākāśa.svabhāvāḥ sarva.dharmās te udāhṛtā anudāhṛtā vā | tām evâkāśa.koṭi.samatāṁ na vijahati [Note: vijahati] emendation; AC both (singular) vijahāti.] | ruta.mātrā hi [Note: hi] C (also Pn); A di.] kula.putra sarva.dharmā avijñapti.vijñapanīyās [Note: avijñapti.vijñapanīyās] AC; Pn avijñapti.vijñapanīyaṁ.] te tu saṅketena [Note: From vyava. to .'vyavahāraḥ is obliterated in MS A due to damage.]vyavahriyante | sa ca vyavahāro 'vyavahāraḥ [Note: te tu saṅketena vyavahriyante | sa ca vyavahāro 'vyavahāraḥ] SS MS (though editor emends vyavahāro vyavahāraḥ to saṅketa.vyavahāraḥ); Pn śabdena śabdasaṅketena kathyante sa ca saṅketavyavahāro.] | [Note: 'vyavahāraḥ |] C; A 'vyavahāro.] yo hi ruta.saṅketena [Note: ruta.saṅketena] C; A and SS ruta.saṅketa..] vyavahā[A:26a]raḥ [Note: vyavahāraḥ] SS; C vyavahāraś ca. From vyavahā. (the end of p. 25b) to saṁhriyate (26a2), the text of A is mostly obliterated. For niṣpannāniṣpanna.sattva.dhātūnāṁ doṣa.guṇa.varṇanātmaka.vākyaṁ śrutvā nânulīyate | na saṁhriyate, Pn reads: niṣpannāniṣpanna.sattvaiḥ saha stutibhir nāsakto bhavati samyaktayā tuṣṭo.] sa na ca kvacid dharme 'bhiniviśata iti || [Note: TIB here inserts a largish passage which I deem to be a Tibetan interpolation (see notes to translation and Pn, pp. 35–36).]

[Page 393]

CMP03.157/ evaṁ [Note: evaṁ] A; C evaṁ ca.] vāg.vajra.samādhi.stho mahāyogī niṣpannāniṣpanna.sattva.dhātūnāṁ doṣa.guṇa.varṇanātmaka.vākyaṁ śrutvā nânulīyate | na saṁhriyate [Note: saṁhriyate] A saṁhriyati; C saṅklisyate [read: saṅkliśyate].] | nôttrasyati | na santrasati [Note: santrasati] A; C sṛjjati [or sarjjati?].] | na vicikitsati | tathaîva laukika.lokottara.śāstra.daṇḍaka.troṭakādi.śabda.racanā[C:54a]viśeṣaṁ [Note: laukika.lokottara.śāstra.daṇḍaka.troṭakādi.śabda.racanāviśeṣaṁ] A; C laukika.lokottara.śāstra.daṇḍaka.ch[ū]rṇakādi.śabda.racanāviśeṣaṁ [sic for .cūrṇaka.]; Pn .trāṭakādi..] śrutvā na rajyati na duṣyati na muhyati sarva.śabdānāṁ [Note: A inserts ca.] gatiṅgatatvāt | yathôktaṁ bhagavatā sarva.dharmāpravṛtti.nirdeśa.sūtre [Note: sarva.dharmāpravṛtti.nirdeśa.sūtre] A and SS; C sarva.dharmāprāvṛtti.nirdeśa.sūtre.] |

CMP03.158/ śabda.ruta.praveśa.pratiṣṭho [Note: śabdaruta.praveśa.pratiṣṭho] A; C śabdaruta.praveśe praviṣṭho; SS śabdarutapraviṣṭo; TIB sgra grag pa la 'jug pas zhugs pa (*śabda.ruta.praveśena praviṣṭo?).] deva.putra bodhisattvo mahāsattvaḥ || saced [Note: saced] AC; not found in SS.] gaṅgā.nadī.vālukā.samān [Note: gaṅgā.nadī.vālukā.samān] A; SS (also Pn) gaṅgānadī.bālukasamān; C gaṅgā.nadī.vālukopamān.] kalpān [Note: kalpān] AC; Pn akalpān.] ākruṣyet [Note: ākruṣyet] A (sic for ākruśyet); C ākrūṣyet; SS ruṣyet (though, as Bendall notes that ``the Ms. reading looks more like dūṣyet'' [p. 27], perhaps the reading of C is to be preferred in this instance—the vowel length in A is unclear). Cf. also Sanskrit.Wörterbuch der buddhistischen Texte aus den Turfan.Funden, 3. Lieferung, pp. 225–226, where the forms ā.kroṣa, ā.kroṣaka, and ā.kroṣṭṛ are attested for the root ā.kruś (in fact, it attests ākroṣaṁ in connection with [pa]ribhāṣaṁ). Pn ākṛṣyet.] paribhāṣyet [Note: paribhāṣyet] AC; Pn paribhāṣet.] vitathair [Note: vitathair] AC; SS vitathaiva (though Bendall gives the MS reading as .aiva.r).] asadbhūtaiḥ [Page 394] padair [Note: asadbhūtaiḥ padair] A; C and SS asadbhūta.padaiḥ.] na tasya tatra [Note: tasya tatra] AC; SS tatra; Pn tasya tat.] pratigha.cittam [Note: pratigha.cittam] A and SS; C pratighāta.cittam.] utpadyate [Note: utpadyate] C and SS; A utpadyet; Pn utpādyeta.] || saced gaṅgā.nadī.vālukā.samān [Note: gaṅgānadīvālukāsamān] A; C gaṅgānadīvālukopamān.] kalpān [Note: kalpān] AC; Pn akalpān.] satkriyed guru.kriyed mānyet [Note: mānyet] AC; Pn mānyeta.] pūjyet [Note: pūjyet] AC; Pn pūjyeta.] sarva.sukhopadhānaiś cīvara.piṇḍa.pāta.śayanāsana.glāna.pratyaya.bhaiṣajya.pariṣkārair na tasya tatrânunaya.cittam [Note: tatrānunayacittam] C (and TIB); A tatrānutapacittam; Pn tatrānutāpacittam.] utpadyate [Note: utpadyate] C and SS; A utpadyet; Pn utpadyeta.] |

CMP03.159/ evaṁ vāg.vajra.samādhi.stho [Note: vāg.vajra.samādhi.stho] AC; Pn vāg.vajra.samādhi.sthito.] 'ṣṭamīśvāro [Note: 'ṣṭamīśvāro] A; C 'ṣṭamībhūmīśvāro; Pn 'ṣṭamī(ṣṭamai)śvaryo.] [A:26b]mantrī sarva.lābhālābha.yaśo.'yaśo.nindā.praśaṁsā.sukha.duḥkhair [Note: sarva.lābhālābha.yaśo.'yaśo.nindā.praśaṁsā.sukha.duḥkhair] C sarva.lābhālābhā.yaśo.'yaśo.nindā.praśaṁsā.sukha.duḥkhair; A sarva.lābhālābha.yaśo.'yaśo.nindā.praśaṁsā.sukha.duḥkhaṁ.] na bādhyate na saṁhriyate | ataḥ sarvāṁś ca loka.dharmān abhibhūyôtpatti.kramam [Note: utpatti.kramam] AC; Pn utpatteḥ kramam.] atikramya citta.vivekam anveṣayitu.kāmaḥ [Note: anveṣayitukāmaḥ] A; C anveṣayatukāmaḥ.] kalyāṇa.mitraṁ paryupāste [Note: paryupāste] C (also Pn); A paryupāsta iti.] ||

CMP03.160/ || vāgviveka.melāvana.saṁśaya.paricchedas [Note: vāgviveka.melāvana.saṁśaya.paricchedas] rectification; C (also Pn) vāgviveka.melāvaṇa.saṁśaya.paricchedas; A vāgviveka.saṁsaya.melāvaṇa.paricchedas.] tṛtīyaḥ ||

6. Chapter IV :: citta.viveka.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 395] [Note: [ CMP tr. 207--229]

CMP04.001/ || vajraśiṣya uvāca || guru.pāda.prasādād vāyu.tattvānupūrveṇa [Note: vāyu.tattvānupūrveṇa] AC; TIB rlung gi de kho na nyid kyi rim pas (*vāyutattvānukrameṇa?).] mantra.tattve vāg.viveke câpagata.saṁśayaḥ [Note: câpagata.saṁśayaḥ] AC; Pn câpagataḥ saṁśayaḥ.] | idānīṁ citta.viveke [Note: cittaviveke] C; A cittavivekaṁ.] śikṣitu.kāmaḥ kathaṁ śikṣate gambhīrādhimuktikānāṁ hitārthāya [Note: hitārthāya] C (and TIB); A hitāya.] nirdiśatu bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP04.002/ vajragurur āha || [Note: vajragurur āha |] C (and TIB; also Pn); A Ø.] sādhu sādhu mahāsattva sarva.tathāgata.sampradāya.bahirmukhānām aviṣayam atigambhīraṁ parama.duravagāhaṁ buddha.gocaraṁ paripṛcchasi | yasmāc cittasya svabhāvam amūlam apratiṣṭhitam anālayam aliṅgam avarṇam asaṁsthānam [Note: asaṁsthānam] A; C asthānam.] atīndriyaṁ tārkikāṇām aviṣayam ity uktaṁ bhagavatā sarvatra deśanā.pāṭhe | ato vajra.yānam āśritya [Note: vajrayānam āśritya] A; C vajrayānāśritya.] buddhatva.kāmena kalyāṇa.mitram ārādhya svacitta.svabhā[A:27a]vo 'nveṣitavyaḥ | [Note: 'nveṣitavyaḥ |] C; A is unclear: Pn 'nveṣṭavyaḥ |.]

CMP04.003/ yathôktaṁ bhagavatā śrī.tattva.saṅgraha.tantre || pratipadyasva kula.putra sva.citta.pratyavekṣaṇa.samādhānenêti [Note: sva.citta.pratyavekṣaṇa.samādhānenêti] emendation (STTS, also Pn); AC sva.citta.pratyavekṣaṇaṁ samādhānenêti.] || — śrī.vairocanābhisambodhi.tantre 'py āha || sva.cittasya yathābhūta.parijñānaṁ [Note: yathābhūta.parijñānaṁ] AC; Pn yathābhūtaṁ parijñānaṁ.] bodhir iti || — piṭaka.traya.naye [Note: piṭaka.traya.naye] C (also Pn); A piṭaka.tranaye.] 'py āha ||

[Page 396]

CMP04.004/ dūraṅgamam ekacaram [Note: dūraṅgamam ekacaram] A; C dūraṅgamamecakacaram.] aśarīraṁ guhāśayam |
CMP04.005/ ye cittaṁ sanniveśayanti mucyante māra.bandhanād iti ||

CMP04.006/ ataḥ kāraṇān māyopama.samādhiṁ sākṣāt.kartu.kāmena sarva.vi[C:54b]kṣepāvaraṇam apahāya sarva.tathāgata.sampradāya.prāptān vajra.gurūn ārādhya || śrī.jñāna.vajra.samuccayādi.vyākhyā.tantrānusāreṇa vijñāna.trayaṁ prakṛty.ābhāsam adhigantavyam iti | yathôktaṁ bhagavatā [Note: bhagavatā] C; A Ø.] — laṅkāvatāra.sūtre ||

CMP04.007/ punar aparaṁ mahāmate bodhisattvena [Note: bodhisattvena] A and LAS; C bodhisattvena mahāsattvena.] sva.citta.dṛśya.grāhya.grāhaka.vikalpa.gocaraṁ [Note: svacitta.dṛśya.grāhya.grāhaka.vikalpa.gocaraṁ] TIB and LAS; A svacittasya grāhya.grāhaka.vikalpa.gocaram; C svacitta.dṛśya.grāhya.grāhaka.vikalpa.buddha.gocaraṁ.] parijñātu.kāmena [Note: parijñātu.kāmena] C, TIB and LAS; A vijñātukāmena.] saṅgaṇikā.saṁsarga.middha.nivaraṇa.vigatena bhavitavyam | (iti)

CMP04.008/ tatra vijñāna.traya.hetu.bhūtāḥ sakala.padārthāḥ [Note: sakala.padārthāḥ] C (also Pn); A sakalapadārthoḥ.] | yad uta svargāpavargaṁ [Note: svargāpavargaṁ] AC; Pn svargāpavarga.; TIB suggests *svargāpāyaṁ (mtho ris dang | ngan 'gro).] sthāvara.jaṅgamaṁ grāhya.grāhakaṁ dvādaśāṅga.pratītya.samu[A:27b]tpāda.cakraṁ śubhāśubha.vikalpam ālokāndhakāraṁ strī.pun.napuṁsakādy.ākāram [Note: strī.pun.napuṁsakādy.ākāram] A; C (and TIB) strīpunnapuṁsakādy.ātmakam.] utpatti.sthiti.pralayaṁ saṅkṣepatas [Note: utpatti.sthiti.pralayaṁ saṅkṣepatas] C utpatti.sthiti.pralaya.saṅkṣepatas; A is unclear, reading perhaps utpatti.sthiti.pralayaṁ saṅkṣipatas; Pn utpatti.sthiti.pralaya.saṅkṣepāt.] trai.dhātukam [Note: trai.dhātukam] AC; Pn tri.dhātukam.] indriya.pravicaya.gocaraṁ [Note: indriya.pravicaya.gocaraṁ] A (.caya. is written in the upper margin); C indriya.pracaya.gocaraṁ; Pn indriya.pravicaya.gocara..] [Note: C inserts vetti.]vijñāna.trayaṁ syāt || yathôktaṁ bhagavatā bhadrapāli.paripṛcchā.sūtre ||

[Page 397]

CMP04.009/ bhagavān āha || yad bhadrapāle yantraṁ karmādhikyāt [Note: yantraṁ karmādhikyāt] C; A yantrakarmādhikyāt.] pravartate [Note: pravartate] C (also Pn); A prāavartate.] | tac ca [Note: tac ca] C; A tatra; Pn tat.] karmānurūpi vijñānābhinirvṛttam [Note: karmānurūpi vijñānābhinirvṛttam] rectification (also Pn); A karmānurūpi vijñānābhinivṛttam; C karmānurūpa.vijñānābhinirvṛttam.] | evam eva śarīra.yantraṁ vijñānādhikyāt [Note: vijñānādhikyāt] A; C vijñānadhipatyāt [sic for vijñānādhipatyāt, which corresponds to TIB].] pravartate | vicitrāścarya.pravṛttaś [Note: vicitrāścarya.pravṛttaś] A; C vicitrāśraya.pravṛttaś.] câyaṁ vijñāna.dhātuḥ | kārakaś câyaṁ vijñāna.dhātuḥ | śarīrotpādana.kartṛ.tvāt [Note: .kartṛtvāt] A; C .kartṛkatvāt.] | akṣayaś câyaṁ vijñāna.dhātur dharmadhātu.niṣevaṇatvāt [Note: dharmadhātu.niṣevaṇatvāt] A; C dharmadhātu.niṣevaṇāt.] | buddhi.sampanno 'yaṁ [Note: buddhi.sampanno 'yaṁ] AC; Pn buddhi.sampannoyaṁ.] vijñāna.dhātuḥ pūrva.śarīrāśrayānusmaraṇatvāt [Note: pūrva.śarīrāśrayānusmaraṇatvāt] A; C pūrvaśarīrāśrayānusmaraṇāt.] | āditya.kiraṇa.sadṛśaś câyaṁ vijñāna.dhātur draṣṭavyaḥ |

CMP04.010/ tadyathā āditya.kiraṇo [Note: āditya.kiraṇo] AC; Pn āditya.kiraṇā.] durgandheṣv amedhya.kuṇapeṣu sugandheṣu [Note: Pn adds ca.] paṅkajādiṣu nipatati [Note: nipatati] AC; Pn nipatanti.] | na ca teṣāṁ sugandha.saṁśleṣam upayāti | na ca daurgandhya.virahād ādityaṁ [Note: daurgandhya.virahād ādityaṁ] C (and TIB); A daurgandhaḥ.] saṅkrāmati | evam evâyaṁ vijñāna.dhātuḥ gūthāvaskara.bhakṣeṣv api śūkara.yony.ādiṣûpapattiṁ [Page 398] parigṛhṇāti |[A:28a] na ca vijñāna.dhātus tair doṣair lipyata [Note: lipyata] A; C na lipyata.] iti || [Note: C adds parama.gambhīti.]

CMP04.011/ atha mahauṣadhir bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam etad avocat | kiṁ.rūpaṁ bhagavan vijñānaṁ śarīrāt pracyutaṁ bhavati ||

CMP04.012/ bhagavān āha || sādhu sādhu mahauṣadhe [Note: mahauṣadhe] emedation (also Pn); AC mahauṣadhi.] evam etat [Note: evam etat] A; C evam eva tat.] | yathêdānīṁ coditas [Note: coditas] rectification (also Pn); C coditan (i.e. coditaṁ); A covitas.] te 'haṁ pratipādayāmi [Note: pratipādayāmi] A; C pratibodhayāmi.] | parama.gambhīro 'yaṁ [Note: paramagambhīro 'yaṁ] A; C pararo 'yaṁ.] praśnas tathāgata.viṣaya.nirdeśo 'yaṁ [Note: 'yaṁ] A yan; C (and TIB) yaṁ praśnaḥ |.] na caîtad vijñānaṁ tathāgatād ṛte [Note: tathāgatād ṛte] C (also Pn); A tathāgatāddhṛte.] nirdeṣṭā kaścid upalabhyate ||

CMP04.013/ atha bhadrapālir bhagavantam etad avocat | gambhīra.praśna.paripṛcchā.kuśalo [Note: C adds [']yaṁ.] bhagavan mahauṣadhī rāja.kumāraḥ [Note: mahauṣadhī rāja.kumāraḥ] AC; Pn mahauṣadhi.rāja.kumāraḥ.] sūkṣma.nipu[C:55a]ṇa.buddhiś [Note: sūkṣma.nipuṇa.buddhiś] A; C sūkṣma.nipuṇa.niśita.buddhiś.] ca ||

CMP04.014/ bhagavān āha || tathā hy eṣa bhadrapāle mahauṣadhī rājakumāro bhagavati vipaśyini [Note: vipaśyini] A vipaśye; C vipaścini.] 'varopita.kuśala.mūlaḥ | ayaṁ [Note: 'varopita.kuśalamūlaḥ | ayaṁ] A; C 'varopita.kuśalamūlo 'yaṁ.] bhadrapāle [Note: A adds 'yaṁ.] mahauṣadhī rājakumāraḥ pañca.jāti- [Page 399] śatāni [Note: pañcajāti.śatāni] C (also Pn); A pañcajāti.śāatāni.] paratīrthiko 'bhavat | sa câyam eva [Note: eva] A; C evaṁ.] vipṛṣṭavān [Note: vipṛṣṭavān] A; C pṛṣṭavān.] kim ayaṁ vijñāna.dhātuḥ ko 'yam vijñānasya dhātuḥ | [Note: vijñānasya dhātuḥ |] AC; Pn vijñānadhātuḥ |.] katham ayaṁ vijñāna.dhātur iti | na cânena bhadrapāle vijñānasya gatir āgatir vâsāditā | aham asya saṁśayaṁ vinodayāmi ||

CMP04.015/ api[A:28b] ca vijñānam iti ko 'rthaḥ | bījaṁ [Note: bījaṁ] A; C bījaṁ tac ca.] śarīrāṅkuram abhinirvartayati [Note: abhinirvartayati] rectification (also Pn); AC abhinivartayati.] | vijñānaṁ vedanāyāḥ [Note: vedanāyāḥ] A; C vedanāyāṁ.] smṛtiṁ pratilabhate | tasmād bījaṁ vijñānam [Note: vijñānam] C; A vijñāna.vijñānam.] ity [Note: ity] A and TIB; C Ø.] ucyate ||

CMP04.016/ tadyathā [Note: tadyathā] A; C tathadyathā.] badara.kharjūrāmrātaka.dāḍima.vilva.kapitthādīnāṁ phalānām aneka.rasā niṣpadyante [Note: niṣpadyante] A; C niṣpādyante.] | kaṭuka [Note: kaṭuka.] A; C kaṭū.].tikta.madhurāmla [Note: .madhurāmla.] C (also Pn); A madhurāṁ[b/v]la.].lavaṇa.kaṣāyādīnāṁ ekaikabhavo rasa.vīrya.vipāko bhavati | kasyacit kaṭuko raso [Note: kaṭuko raso] A; C kaṭūka.raso.] bhavati | kasyacin madhuraḥ | [Note: madhuraḥ |] A; C madhura.rasas.] teṣāṁ phalānām antarhitānāṁ [Note: antarhitānāṁ] C; A antarahitānāṁ.] yasmin yasmin [Note: yasmin yasmin] C; A yasmin.] bījāni tasmiṁs tasminn eva [Note: tasmiṁs tasminn eva] C; A tasya tasyaiva.] guṇāḥ [Page 400] saṅkrāmanti [Note: bījāni tasmiṁs tasminn eva guṇāḥ saṅkrāmanti] emendation; A bījāni tasya tasyaiva guṇāḥ saṅkrāmanti; C bījaṁ saṅkrāmati | tasmin tasmin rasasaṅkrāntir bhavati.] | evam evâyaṁ vijñāna.dhātur yasmin yasmiṁś ca saṅkrāmati tasmiṁs tasminn eva vedanā.saṅkrāntir bhavati | puṇyam apuṇyaṁ ca smṛtiś ca saṅkrāmati | api câyaṁ vijñāna.dhātuḥ śarīraṁ parityajya prajānāti | idam me śarīraṁ parityaktam iti | tasmād ayaṁ vijñāna.dhātur ity ucyate | kuśalaṁ karma prajānāti | akuśalaṁ karma prajānāti | imāni ca me [Note: imāni ca me] C; A imāni.] karmāṇi samanubaddhāny [Note: samanubaddhāny] sic for samanubandhāny.] ahaṁ teṣāṁ samanubaddha ity evaṁ prajānāti | ato vijñānam [Note: vijñānam] A (and TIB); C vijñānasya dhātur.] ity u[A:29a]cyate | punar apy asya śarīrasya [Note: C inserts sparśa.samvitti.mātrakaṁ.] sarva.kriyāṁ [Note: sarvakriyāṁ] A; C sarvāṁ kriyāṁ.] vijñāpayaty ato vijñānam [Note: vijñānam] A; C vijñānadhātur.] ity ucyate |

CMP04.017/ asmiñ charīre vijñānaṁ na kvacit pratiṣṭhitaṁ bhavati | na ca vijñānād ṛte śarīram upalabhyate |

CMP04.018/ tena hi bhadrapāle śṛnu nâdṛṣṭa.satya [Note: nâdṛṣṭa.satya] rectification; AC nâdṛṣṭa.satyam.] idaṁ vijñānaṁ paśyatîti ||

CMP04.019/ evaṁ vijñānam avarṇam aliṅgam asaṁsthānam anātmakaṁ [Note: asaṁsthānam anātmakaṁ] C; A asaṁsthānātmakaṁ (TIB reflects A: dbyibs med pa'i bdag nyid can).] sva.saṁvitti.mātrakaṁ mahāyāna.sūtre sūcitam |

CMP04.020/ tathâpi mahā.vajra.yāne [Note: mahāvajrayāne] A; C vajrayāne.] śrī.samājādau mahāyoga.tantre nâvatīrya [Note: mahāyoga.tantre nâvatīrya] C mahāyoga.tantreṇāvatīrya; A mahāyoga.tantre avatīrya.] gaṅgā.nadī.vālukopamaiḥ kalpair api sva.cittasya yathābhūta- [Page 401] parijñānaṁ kartuṁ na śakyate | [Note: TIB here inserts kun rdzob kyi bden pa mthong bar mi 'gyur ro zhes so. This passage is not found in either Skt. MS. Pn reconstructs as ataḥ saṁvṛti.satyaṁ draṣṭuṁ na pāryate.] tasmāc — chrī.jñā[C:55b]na.vajra.samuccaya.mahāyoga.tantrānusāreṇa guru.pāda.prasādād vijñāna.trayasya yathābhūta.parijñānaṁ kartavyam | tat.tantrāt kiñcid vajra.padam avatāryate ||

CMP04.021/ atha mahābodhisattvāḥ [Note: mahābodhisattvāḥ] AC; TIB suggests: bodhisattvāḥ mahāsattvāḥ; Pn mahā[.sattvāḥ] bodhisattvāḥ.] praṇamya bhagavataḥ [Note: bhagavataḥ] emendation (TIB and Pn); A bhagavantaḥ; C bhagavantaṁ.] pādayor nipatya punar api papracchuḥ | [Note: papracchuḥ |] A; C papracchūḥ |.] aho śāstā duravabodhaṁ vijñāna.trayaṁ nāma parama.duravagāhaṁ [Note: parama.duravagāhaṁ] AC; Pn parama.duḥravagāhaṁ] bhāṣatu bhagavān bhāṣatu sugato vijñāna.trayasya bhedam [Note: vijñāna.trayasya bhedam] AC; Pn vijñāna[trayabheda]m.] ||[A:29b]

CMP04.022/ bhagavān āha || yat prabhāsvarodbhavaṁ vijñānaṁ tad eva cittaṁ mana iti | tan.mūlāḥ sarva.dharmāḥ [Note: sarvadharmāḥ] A; C sarvadharmā iti.] saṅkleśa.vyavadānātmakāḥ | tataḥ kalpanādvayaṁ bhavaty ātmā paraś cêti |

CMP04.023/ tad vijñānaṁ vāyu.vāhanam | vāyos tejas tejasaḥ [Note: tejasaḥ] C (also Pn); A tejas tejāt.] salilam | salilād urvī tebhyaḥ pañca skandhāḥ ṣaḍ āyatanāni pañca viṣayāḥ sarva ete [Note: sarva ete] A; C sarvete.] vāyu.vijñāna.sammiśrāḥ | tato vijñāna.trayaṁ prakṛty.ābhāsa.pracāraṁ parisphuṭam [Note: parisphuṭam] A; C parisphūṭam.] anubhavati [Note: anubhavati] A; C anubhavanty.] | ābhāsa.hetoḥ prakṛtayaḥ sambhavantîti |

CMP04.024/ eṣām uddeśa.padānāṁ vistareṇa nirdeśa.melāpakam āha ||

[Page 402]

CMP04.025/ tatra [Note: tatra] C (and TIB); A Ø.] prathamataraṁ vijñāna.trayasya paryāyas [Note: paryāyas] AC; Pn paryāyaṁ.] tāvan nirdiśyate | prajñopāya ity uktaṁ bhagavatā vyakta.sañjñakam [Note: vyakta.sañjñakam] C; A vyakta.sañjñam.] idaṁ hi sandhyā.vacanena napuṁsaka.pada.saṅketam avyaktam upalabdha.jñānaṁ ca | tataś cittaṁ mano 'tha vijñānam iti | paratantraṁ parikalpitaṁ [Note: paratantraṁ parikalpitaṁ] A; C paratantrakalpitaṁ.] pariniṣpannam iti | rāgo dveṣo moha iti tri.svabhāvam [Note: trisvabhāvam] A (and TIB); C svabhāvam.] ity.ādi.paryāyaṁ mahāyānikādīnām api sādhāraṇam | vajrayāne tu paryāyam āha |[A:30a] āloka ālokābhāsa ālokopalabdham [Note: ālokopalabdham] emendation; C ālokopalabdhim; A ālolokopalabdhim; Pn ālokopalabdhir.] iti | [Note: C inserts: triśūnyam iti; A (and TIB) Ø.]śūnyam atiśūnyaṁ mahāśūnyam [Note: śūnyam atiśūnyaṁ mahāśūnyam] A (and TIB); C śūnya mahāśūnya sarvaśūnyam.] iti | cittaṁ caitasikam [Note: caitasikam] A; C caitasikām.] avidyêti | rāgo virāgo madhyarāga [Note: madhyarāga] C; A madhyamarāga.] iti |

CMP04.026/ evaṁ cittasya paryāyaṁ nirdiśya [Note: nirdiśya] A; C nirdiśyate.] | idānīṁ sva.lakṣaṇaṁ pratyātma.vedya.svabhāvaṁ [Note: pratyātmavedya.svabhāvaṁ] C (also Pn); A pratyātmāavedya.svabhāvaṁ] vāg.dvārāśrayeṇa nirdiśyate | cittaṁ varṇa.saṁsthānādi.rahitam [Note: varṇa.saṁsthānādi.rahitam] C (also Pn); A varṇa.saṁsthānādi.harahitam.] ākāśa.lakṣaṇam ity uktaṁ bhagavatā [Note: bhagavatā] A (and TIB); C Ø.] | bhagavataîva punar vyākṛtam ābhāsa.lakṣaṇenânubhava.lakṣaṇena ca pratipattavyam iti | atas tad.upadeśo 'vatāryate | yad utâdau tāvad ābhāsaḥ [Note: tāvad ābhāsaḥ] AC; Pn vā(yā)vadābhāsaḥ.] paścāt prakṛtiḥ |

[Page 403]

CMP04.027/ tatrâloka ālokābhāsa [Note: ālokābhāsa] A; C ābhāsaḥ.] ālokopalabdham [Note: ālokopalabdham] A; C ālokopalabdhim; Pn ālokopalabdhir.] ity ābhāsa.trayam | āloka.lakṣaṇaṁ tāvan nirākāra.svarūpaṁ kāya.vāṅ nâsti | yathā[C:56a] śarat.kāle gagane [Note: gagane] C (and TIB); A Ø. TIB construes the following nirmala. with gagane, i.e. *gagane nirmale.] nirmala.candra.raśmy.avabhāso vyāptaḥ | [Note: vyāptaḥ] A; C vyāptakaḥ.] svaccha.svabhāvākāraḥ sakala.padārthānām ālambanatayâlokaḥ | idaṁ pāramārthikaṁ bodhicittaṁ prajñā.svabhāvaṁ prathamaṁ śūnyam | aṁ vāg.dvārāśraya.bījaṁ dṛḍhī.karaṇa.hetoḥ | alpādhimuktikāḥ sattvās tathāga[A:30b]ta.sandhyāya.vacanaṁ nâvagacchanti | te candra.maṇḍala.rūpam āśrityâlambante | padmaṁ vā strī.rūpaṁ vā vāma.sañjñā rātri.sañjñā mṛdu.bhāvaś cittasya saṁvṛti.rūpaṁ vyaktam iti [Note: iti] AC; Pn Ø.] ||

CMP04.028/ katarad idam ālokābhāsasya [Note: katarad idam ālokābhāsasya] C; A kataropamālokābhāsasya; Pn kataropamālokābhāsa..] lakṣaṇam | tac ca grāhya.grāhaka.rahitaṁ nirākāra.svarūpaṁ [Note: C inserts vā.] kāya.vāṅ nâsti | yathā śarat.kāle sūrya.raśmy.avabhāso vyāpto 'tisvaccho 'tinirmala.svabhāvaḥ | sakala.padārthānām ālambanaṁ samanta.bhadraṁ bodhicittaṁ [Note: C inserts tu.] dvitīyaḥ kramo [Note: dvitīyaḥ kramo] A; C dvitīya.kramo.] 'tiśūnya.lakṣaṇam [Note: 'tiśūnya.lakṣaṇam] A; C 'tiśūnya.lakṣaṇaḥ.] | aḥ vāg.dvārāśraya.bījaṁ [Note: vāgdvārāśraya.bījaṁ] C; A vāgdvārāśrayaṁ bījaṁ.] dṛḍhī.karaṇa.hetoḥ | alpādhimuktikāḥ sattvās tathāgata.sandhyāya.vacanaṁ nâvagacchanti | te sūrya.maṇḍala.rūpam [Note: sūrya.maṇḍala.rūpam] C (also Pn); A sūryamaṇḍalarūpam.] āśrityâvalambante [Note: āśrityāvalambante] A; C āśrityālambante.] | vajraṁ pañca.sūcikaṁ [Note: vajraṁ pañcasūcikaṁ] C; A vajra.pañcasūcikaṁ.] [Page 404] vā ratnaṁ vā puruṣa.rūpaṁ vā [Note: C inserts: puruṣa.sañjñā vā divā.sañjñā.]dakṣiṇa.sañjñā kharākṛtiś [Note: kharākṛtiś] C; A kharākṛtaiś; Pn kharākṛteś.] caitasikasya [Note: caitasikasya] A; C caitikasya.] saṁvṛti.rūpam [Note: saṁvṛtirūpam] C; A saṁvṛttirūpam.] iti ||

CMP04.029/ ālokopalabdhaṁ katamat | tathaîvâkāśa.lakṣaṇaṁ [Note: tathaivākāśa.lakṣaṇaṁ] rectification; C tathaikākāśa.lakṣaṇaṁ; A tathaivākāśa.lakṣaṇa..] nirākāra.svarūpaṁ kāya.vāṅ nâsti | yathā sandhyāndhakāra.svabhāvo vyāptaḥ [Note: vyāptaḥ] C; A vyāptaṁ. For sandhyāndhakāra.svabhāvo vyāptaḥ, Pn sandhyāntakāla.svabhāvāvyāptaṁ.] sūkṣmaṁ nirālambakaṁ [Note: sūkṣmaṁ nirālambakaṁ] A; C (and TIB) sūkṣmā.nirātmakaṁ.] tattvaṁ [Note: tattvaṁ] A; C stava.] prāṇāyāmo na saṅkrā[A:31a]mati | niścetanam [Note: niścetanam] A; C niśceṣṭatayā |.] asphālakaṁ [Note: asphālakaṁ] A; C āsphālaka.samādhir.] na vāg.bījāśraya.dvāraṁ [Note: vāg.bījāśraya.dvāraṁ] A; C vāg.bījāśraya.dvāraḥ.] pariniṣpannābhidhānakam | idam ālokopalabdhakam [Note: ālokopalabdhakam] A; C ālokopalabdham.] avidyā.lakṣaṇam mahāśūnyam [Note: avidyā.lakṣaṇam mahāśūnyam] AC; Pn avidyākṣaya.mahāśūnyam.] | tri.vidhaṁ vijñānam ity ucyate ||

CMP04.030/ evaṁ sarva.buddhopadeśaṁ śūnya.traya.lakṣaṇaṁ pratipādya | idānīm ekaika.jñānodaye prakṛti.spharaṇaṁ vyavasthāpyate |

CMP04.031/ tatra prajñā.jñānasya [Note: prajñā.jñānasya] A; C prakṛti.prajñā.jñānasya.] prakṛtis tāvat | virāgaḥ | madhyama.virāgaḥ | ativirāgaḥ | [Note: virāgaḥ | madhyamavirāgaḥ | ativirāgaḥ |] emendation; A virāgaḥ | madhyamarāgaḥ | ativirāgaḥ |; C virāgo madhyavirāgo 'tivirāgaḥ |.] yan manogatāgatam | śokaḥ | madhyama.śokaḥ [Note: madhyamaśokaḥ] A; C madhyaśokaḥ.] | atiśokaḥ | saumyam | vikalpam [Note: vikalpaṁ] A; C vikalpaḥ.] | bhītam | madhyama.bhītam [Note: madhyamabhītaṁ] A; C madhyabhītaṁ.] | atibhītam | tṛṣṇā | [Page 405] madhyama.tṛṣṇā [Note: madhyamatṛṣṇā] A; C madhyatṛṣṇā.] | atitṛṣṇā | upādānam | niḥśubham [Note: niḥśubhaṁ] A; C niśubhaṁ.] | kṣut | tṛṣṇā | vedanā | samavedanā | ativedanā | vettṛ [Note: vettṛ] emendation (PK); AC vitṛ; Pn vida.] | vid.dhāraṇāpadam | pratyavekṣaṇam | [Note: vettṛ | vid.dhāraṇāpadam | pratyavekṣaṇaṁ |] emendation; A vitṛvit | dhāraṇāpadam | pratyavekṣaṇaṁ |; C vidaviddhāraṇā | padaṁ pratyavekṣaṇa |. Pn vida, vit, dhāraṇāpadam, pratyavekṣaṇam.] lajjā | kāruṇyam |[C:56b] snehaḥ [Note: snehaḥ] C (also Pn); A sneha.] | madhyama.snehaḥ [Note: madhyamasnehaḥ] C (also Pn); A madhayamasneha.] | atisnehaḥ [Note: atisnehaḥ] C (also Pn); A atisnehaṁ.] | cakitam [Note: cakitam] AC; PK saṁśayaḥ; Pn sāścaryam.] | sañcayaḥ | mātsaryam iti trayastriṁ[A:31b]śat kṣaṇāḥ ||

CMP04.032/ upāya.jñānasya prakṛtiḥ | yad uta rāgaḥ [Note: rāgaḥ] emendation; A rāgaṁ; C rāgo madhyarāgo 'tirāgaḥ.] | raktam | tuṣṭam | madhyama.tuṣṭam [Note: madhyamatuṣṭaṁ] A; C madhyatuṣṭaṁ.] | atituṣṭam | harṣaṇam | prāmodyam | vismayaḥ | hasitam | hlādaḥ [Note: hlādaḥ] A; C āhlādaḥ.] | āliṅganam | cumbanam | cūṣaṇam | [Note: āliṅganam | cumbanam | cūṣaṇaṁ |] C (also Pn); A āliṅganacūṣaṇaṁ | with cumbanaṁ written in along the upper margin.] dhairyam | vīryam | mānaḥ | [Note: vīryam | mānaḥ |] C; A vīryammānaḥ |] karaṇam | haraṇam | balam | utsāhaḥ [Note: utsāhaḥ] C (and PK); A utsāhaṁ.] | sāhasam | madhyama.sāhasam | uttama.sāhasam [Note: uttamasāhasaṁ] A; C atisāhasaṁ.] | raudram | vilāsaḥ [Note: vilāsaḥ] C (and PK); A vilāsaṁ.] | vairam | śubham | vāk.sphuṭam | satyam | asatyam | niścayaḥ [Note: niścayaḥ] C (and PK); A nisrayaṁ; Pn niścayaṁ.] | nirupādānam | [Page 406] dātṛtvam | codanam | sauryam [Note: sauryam] AC; Pn śauryam.] | alajjā | dhūrtatvam | duṣṭam | haṭham | kauṭilyam iti | catvāriṁśat kṣanāḥ ||

CMP04.033/ ālokopalabdha.jñānasya [Note: ālokopalabdha.jñānasya] A ālokopalajñānasya; C ālokopalabdhasya.] prakṛtiḥ | yad uta madhyama.rāgaḥ | vismṛtiḥ | bhrāntiḥ [Note: bhrāntiḥ] C (also Pn); A bhrāntīḥ.] | tūṣṇīm | khedaḥ | ālasyam | dhandhatvam asya sapta kṣaṇāḥ [Note: sapta.kṣaṇāḥ] A; C sapta.kṣaṇāḥ prakṛtayaḥ; TIB reads something similar: rang bzhin gyi mtshan nyid (*prakṛti.lakṣaṇaṁ?).] ||

CMP04.034/ etāḥ [Note: etāḥ] C (also Pn); A etā.] prakṛtayo [Note: prakṛtayo] C (also Pn); A prakṛtiayo.] 'śīti.vidha.kṣaṇāḥ | sākṣāc ca bhidyamānāḥ [Note: sākṣāc ca bhidyamānāḥ] A (and TIB: phye bar gyur); C sākṣād vidyamānāḥ.] ṣaṣṭy.uttara.śataṁ niśam.aniśam [Note: niśam.aniśam] AC; Pn aharniśam.] a[A:32a]ṇḍajādīnām api pracaranti strī.puruṣayor abheda.bhinnaṁ [Note: strī.puruṣayor abheda.bhinnaṁ] C; A strīpuruṣayonibhedabhinnaṁ.] syāt ||

CMP04.035/ vajraśiṣya uvāca || aśīti.vidhaṁ cittaṁ niśam.aniśaṁ pracarati [Note: pracarati] rectification (also Pn); AC pracaranti.] svapareṣāṁ [Note: svapareṣāṁ] A; C svapareṣaṁ.] pratyātma.vedyaṁ nâtra sandehaḥ | tathâpy āgama.pratyayaṁ nirdiśatu [Note: nirdiśatu] C (also Pn); A nirdiśantu.] bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP04.036/ vajragurur āha || mantra.śabdasya nirukti.prakāśanenaîva sūcitaṁ bhagavatā samājottare ||

CMP04.037/ pratītyotpadyate yad yad indriyair [Note: yad yad indriyair] A; C yad yad yadīndriyair.] viṣayair manaḥ |
CMP04.038/ tan manas tv aśīti.khyātaṁ tra.kāras trāṇanārthata [Note: aśīti.khyātaṁ trakāras trāṇanārthata] A aśīti.khyātas trakāras trāṇanārthata; C aśīti.khyātaṁ ekāras trāṇanārtha.] iti || [Note: This verse seems to be a creative variant on that found in GSUT (Bhattacharyya, p. 156, l. 14–15; Bagchi, p. 126, l. 14–15; and Matsunaga, p. 118, v. 70), of which Matsunaga's edition gives by far the best text (emended, as it is): pratītyotpadyate yad yad indriyair viṣayair manaḥ | tan mano man iti khyātaṁ trakāraṁ trāṇanārthataḥ ||.]

[Page 407]

CMP04.039/ etā [Note: etā] C (also Pn); A etāḥ.] aśīti.vidha.prakṛtayo [Note: aśīti.vidha.prakṛtayo] A; C aśīti.vidhayaḥ prakṛtayo; Pn aśīti.bimba.prajṛtayo.] 'ṣṭānavati.kleśā bhavanti | punar dvāṣaṣṭi.dṛṣṭi.prakṛtayo [Note: dvāṣaṣṭi.dṛṣṭi.prakṛtayo] A; C dvāṣaṣṭi.prakṛtayo; TIB may preserve a better reading, to wit *dvāṣaṣṭi.dṛṣṭy.ādayo (lta ba drug cu rtsa gnyis la sogs pa).] bhavanti ||

CMP04.040/ || vajraśiṣya uvāca || prajñā.jñānaṁ candrāloka.nibhaṁ śūnya.mātram [Note: śūnya.mātram] A; C śūnyatā.mātram.] | upāya.jñānam api sūryāloka.nibham [Note: sūryāloka.nibham] A; C sūryāloka.sannibham] atiśūnya.mātram | tathaîvâlokopalabdha.jñānam sandhyāndhakāra.sannibhaṁ [Note: sandhyāndhakāra.sannibhaṁ] C, A andhakāra.sannibhaṁ.] mahāśūnya.lakṣaṇam | tad etad vijñāna.trayam ākāśa.lakṣaṇaṁ nirākāra.svarūpaṁ vyāptaṁ [Note: vyāptaṁ] A; C vyāpakaṁ.] gamanāgamana.rahitam ity uktam [Note: uktam] A; C uktam bhagavatā.] | katham aharniśaṁ svakāye [Note: svakāye] A; C svakāyo.] spharaṇa.saṁha[A:32b]raṇaṁ karoti | ko 'sau jāgarti | kā niścintā [Note: kā niścintā] A; C ko nicintā.] | rāga.virāga.madhyarāgādi.ṣaṣṭy.uttara.śata.prakṛtayaḥ kasya sakāśād anubhūyante | kāraṇam atra nirdiśatu [Note: nirdiśatu] C (also Pn); A nirdiśantu.] bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP04.041/ vajragurur āha || tathyaṁ [Note: tathyaṁ] C; A tatthyaṁ; Pn tatra.] vijñāna.trayam amūlam apratiṣṭhitam anālayam aliṅgam avarṇam asaṁsthānam atīndriyam | kintu sābhāsaṁ tena vāyu.dhātu.sahitaṁ [Note: sābhāsaṁ tena vāyu.dhātu.sahitaṁ] AC; Pn sābhāsa.vāyu.dhātu.sahitaṁ.] jāgarti | yasmād vā[C:57a]yu.dhātur arūpī calana.spandanādi.kriyā.darśanād anumāna.gamyaḥ | tathaîva vijñānābhāso 'py [Page 408] arūpī rāga.virāga.madhyarāgādi.prakṛtibhir anumeyatvād anumānena gamyata [Note: anumānena gamyata] A; C anumāna.gamya.] iti | yathôktaṁ vijñāna.saṅkrānti.sūtre ||

CMP04.042/ tadyathā bhadrapāle vāyu.dhātur arūpī anidarśana [Note: anidarśana] A; C anirdarśanaḥ |; Pn anidarśan[opadānād].] upādānād rūpī sandṛśyate | tatra nidarśanaṁ [Note: nidarśanaṁ] C; A darśanaṁ.] vṛkṣa.spandana.samudīraṇa.ravarabha.sataṭataṭā.janita.nirghoṣaḥ | [Note: .nirghoṣaḥ |] A; C .nirghoṣa..] śītoṣṇa.sparśa.janita.vedī | na câsya kara.caraṇa.nayana. [Note: kara.caraṇa.nayana.] A; C kara.caraṇa.nayano.]vaktropalabdhir bhavati | na ca varṇādhikyenôpalakṣyate [Note: varṇādhikyenopalakṣyate] emendation; A varṇādhikyenopalakṣate; C varṇādhikyenopalabhyate.] | śyāmo vā [Note: vā] A; C Ø.] gauro vêti | evam eva bhadrapāle ayaṁ vijñāna.dhātur na[A:33a] rūpeṇôpalakṣyate [Note: na rūpeṇopalakṣyate] emendation; A na rūpeṇopalakṣate; C nirūpeṇopalabhyate.] | na rūpāvabhāsam āgacchati | kāraṇa.viśeṣais tv ayaṁ vijñāna.dhātur avagantavya iti ||

CMP04.043/ anena nyāyena sūkṣma.dhātu.vijñānābhāsayor [Note: sūkṣma.dhātu.vijñānābhāsayor] C (and TIB); A sūkṣma.dhātur vijñānābhāsayor.] arūpatvād ghṛtaṁ ghṛte nyastam iva sammiśrībhūyâśeṣa.laukika.lokottara.kṛtyaṁ [Note: C inserts vijñānadhātus.]sampādayati | yathôktam anuttara.sandhau |

CMP04.044/ saṁvitti.mātrakaṁ jñānam ākāśavad alakṣaṇam |
CMP04.045/ kintu tasya prabhedo 'sti sandhyā.rātri.divātmanā ||
CMP04.046/ ālokālokābhāsau [Note: ālokālokābhāsau] C; A ālokālokabhāsau.] ca tathâlokopalabdhakam |
CMP04.047/ cittaṁ tri.vidham ity uktam ādhāras tasya kathyate ||
[Page 409]
CMP04.048/ vāyunā sūkṣma.rūpeṇa jñānaṁ sammiśratāṁ gatam [Note: gataṁ] C and PK (also Pn); A gataḥ.] |
CMP04.049/ niḥsṛtyêndriya.mārgebhyo [Note: niḥsṛtyendriya.mārgebhyo] A and PK; C niḥśrityendriya.mārgebhyo.] viṣayān avalambate ||
CMP04.050/ ābhāsena yadā yukto vāyur vāhanatāṁ [Note: vāyur vāhanatāṁ] C and PK (also Pn); A vāyuvāhanatāṁ.] gataḥ |
CMP04.051/ tadā tat.prakṛtīḥ [Note: tat.prakṛtīḥ] A and PK; C tat.pratītya; Pn tatprakṛtiḥ.] sarvā asta.vyastāḥ [Note: asta.vyastāḥ] A and PK; C (also Pn) (and some PK MSS) asta.vyastā.] pravartayet [Note: pravartayet] C and PK; A pravartate.] ||
CMP04.052/ yatra yatra sthito vāyus tāṁ tāṁ prakṛtim udvahed iti ||

CMP04.053/ imam [Note: imam] A; C idam.]arthaṁ dyota[A:33b]yann āha || jhaṭiti.jñāna.sambhūtaṁ khadyotakākāraṁ daśadig.vyāpinaṁ prajvalantam [Note: prajvalantam] C (and TIB); A jvalantam.] iti sandhyā.vacanam || kathaṁ jhaṭiti.jñāna.sambhūtam iti [Note: jhaṭiti.jñāna.sambhūtam iti] C; A jñāna.sambhūtaṁ.] | kṣaṇa.lava.muhūrta.nimiṣa.mātrābhāsodayam [Note: .muhūrta.] A; C .muhūrtā..] ity arthaḥ | khadyotakākāram iti | khaṁ dyotayatîti khadyotakaḥ [Note: khadyotakaḥ] C; A khadyotakaṁ.] | tad.ākāram [Note: tadākāram] A tadākāratham; C tadākākāram.] arthaṁ daśadig.vyāpinaṁ prajvalantam [Note: prajvalantam] A; C jvalantam.] āloka.trayābhāsam | na ca [Note: ca] A; C Ø.] khadyoto jyotiriṅgiṇaḥ [Note: jyotiriṅgiṇaḥ] A; C jyotiriṅgaṇaḥ.] ||

CMP04.054/ ataḥ sūkṣma.dhātu.praveśāt kṣaṇa.lava.muhūrta.nimiṣa.mātrābhāso [Note: .muhūrta.] A; C .muhūrtā.. Pn (after TIB) .muhūrta.nimiṣa.tāla.mātrābhāso.] bhavati [Note: .mātrābhāso bhavati] A; C .mātrāvabhāsaś calati. TIB concurs with C.] | tataḥ kṣaṇa.lava.muhūrta.nimiṣa.mātra.prakṛtir [Note: .muhūrta.nimiṣa.mātra.] A; C .muhūrtā.nimeṣa.mātrā.. Again, Pn (after TIB) adds .tāla. after .nimiṣa..] [Page 410] anubhūyate | kā niścintā [Note: niścintā] A; C nicintā.] | avidyā | ata eva nikhilā sambhavanti | tato vāyu.dhātu.hetoḥ prakṛtayaḥ parasparānyonyānugatā [Note: parasparānyonyānugatā] A; C paramparānyonyānugatāḥ.] asta.vyasta.samasta.viṣaya.vibhāgād aharniśaṁ [Note: aharniśaṁ] A; C āaharniśaṁ.] sva.pareṣā[C:57b]m anubhūyante | evaṁ prakṛty.ābhāsa.vāyu.vāhana.prabhedādhigato [Note: .prabhedādhigato] C; A .bhedādhigato.] mahāyogī atītānāga[A:34a]ta.pratyutpannāni sarva.sattva.citta.carita.saṁspanditāni [Note: .saṁspanditāni] A; C .vispanditāni. For entire compound, MS A reads: sarva.sattvadādhigato mahāyogī atītānāgata.pratyutpannāni sarva.sattva.citta.carita.saṁspanditāni.] prajānāti |

CMP04.055/ yathôktaṁ bhagavatā kinnara.rāja.paripṛcchā.sūtre ||

CMP04.056/ asaṅga.jñāna.samanvāgato hi samyaksambuddhaḥ | tat kasya hetoḥ | kulaputra sarva.sattvānām atītāś citta.dhārāḥ | kṣīṇā niruddhā [Note: niruddhā] C; A niruddha.] vigatā vipariṇatāḥ [Note: vipariṇatāḥ] A; C viparaṇatāḥ.] | sarvās tās tathāgataḥ prajānāti [Note: sarvās tās tathāgataḥ prajānāti] rectification (also Pn); A sarvāsattvās tās tathāgataḥ prajānāti; C sarve tathāgatāḥ prajānanti.] | yair hetubhis tāś [Note: tāś] A; C Ø.] citta.dhārāḥ samutpannā yeṣāṁ hetūnāṁ [Note: hetūnāṁ] rectification (also Pn); A hetunāṁ; C dhātūnāṁ.] vigamāt [Note: vigamāt] A; C vigatāt.] kṣīṇāḥ sākārāḥ soddeśāḥ sanidarśanāḥ [Note: sanidarśanāḥ] C sannidarśanāḥ; A sanirdeśa; Pn sanirddeśāḥ.] | kuśalā vā akuśalā vā [Note: kuśalā vā akuśalā vā] A; C kuśalākuśalā vā.] vyākṛtā avyākṛtā vā [Note: vyākṛtā avyākṛtā vā] A; C vyākṛtāvyākṛtā vā.] |

[Page 411]

CMP04.057/ ye 'py [Note: ye 'py] C yepy; A apy.] etarhi pratyutpanne 'dhvani sarva.sattvānāṁ citta.dhārāḥ pravartante | tā api sarvās tathāgataḥ [Note: sarvās tathāgataḥ] rectification (also Pn); A sarvās tathāgatāḥ; C sarvā tathāgataḥ.] prajānāti | yasya cittasyânantaraṁ yac cittam utpadyate | kuśalaṁ vā akuśalaṁ vā vyākṛtaṁ vā avyākṛtaṁ vā [Note: vyākṛtaṁ vā avyākṛtaṁ vā] C vyākṛtam vā avyākṛtam vā; A vyākṛtā avyākṛtā vā. Pn vyākṛtā(taṁ) avyākṛtā(taṁ) vā.] sākāraṁ soddeśaṁ sanidarśanam [Note: sākāraṁ soddeśaṁ sanidarśanaṁ] A; C sākāram vā soddeśam vā sanidarśanam vā.] |

CMP04.058/ yāś ca sarva.sattvānām [Note: sarvasattvānām] A; C sattvānām.] anāgatāś citta.dhārā[A:34b]ś [Note: Pn inserts sanirdarśāḥ sahetukās tathāgataḥ prajānāti | ye ca.] caitasikā [Note: caitasikā] A; C caitisikā.] dharmās tān api sarvāṁs [Note: sarvāṁs] AC; Pn sattvāṁs.] tathāgataḥ prajānāti [Note: cittadhārāś caitasikā dharmās tān api sarvāṁs tathāgataḥ prajānāti] A; C cittadhārāś caitisikā dharmāḥ | tān api sarvān tathāgataḥ prajānāti. This phrase runs over a page break in MS A, of which the former page seems to be broken at the bottom, losing roughly one quarter to one third of a line.] | yasya cittasyânantaraṁ yac cittam utpadyate | kuśalaṁ vā akuśalaṁ vā vyākṛtaṁ vā avyākṛtaṁ vā sākāraṁ soddeśaṁ sanidarśanam [Note: sākāraṁ soddeśaṁ sanidarśanam] A; C sākāram vā soddeśam vā sanidarśanam vā.] |

CMP04.059/ evam asaṅga.jñāna.samanvāgato hi kulaputra [Note: kulaputra] C; A kulaputras.] tathāgato 'rhan samyaksambuddha iti ||

CMP04.060/ anena nyāyena citta.vajra.samādhi.stho jñānī [Note: C adds praṇidhi. to the beginning of this compound.]praṇidhāyaka.praṇidheya.praṇidhānādi.bāhya.vicitra.bhāvābhiniveśam apanīya svādhi- [Page 412] ṣṭhāna.kramābhimukho bhavati | pratipadyasva kulaputra svacitta.pratyavekṣaṇa.samādhānenêti [Note: svacitta.pratyavekṣaṇa.samādhānenêti] emendation (STTS); A (also Pn) svacitta.pratyavekṣaṇaṁ samādhāneneti; C svacittaṁ pratyavekṣaṇa.samādhāneneti.] mūla.tantre vacanāt |

CMP04.061/ evaṁ vyākhyā.tantram āśritya prakṛty.ābhāsānusāreṇa sva.cittasya yathābhūta.parijñānam [Note: yathābhūta.parijñānam] A; C (corrected): yathābhūtābhāsatraya.parijñānam; C (uncorrected): yathābhūtābhāsānusāreṇa svacittasya yathābhūtābhāsatraya.parijñānam.] anadhigamya [Note: anadhigamya] emendation (TIB); AC adhigamya.] karma.vādinaḥ sattvā anādisaṁsāre [Note: anādisaṁsāre] A; C anādisaṁsāreṣu vikalpa..] sva.vikalpodbhūta.kleśa.karma.prabandhāt koṣakāra.kīṭavat | svayam eva mahantaṁ [Note: mahantaṁ] rectification (also Pn); AC mahāntaṁ.] duḥkha.skandham abhisaṁskṛtya janma.paramparayôpacita.śubhāśubha.karmaṇaḥ phala.vipākam anu[A:35a]bhūya [Note: anubhūya] C (also Pn); A anubhūyaḥ.] punaḥ paramārtha.maṇḍala.krameṇa [Note: paramārtha.maṇḍala.krameṇa] C (also Pn); A paramārtha.maṇḍāla.krameṇa.] kalevaraṁ [Note: kalevaraṁ] AC kaḍevaraṁ.] parityajya vāyu.dhātu.saṅgṛhīto [Note: vāyudhātu.saṅgṛhīto] A (and TIB); C vāyu.saṅgṛhīto.] vedanā.samprayuktas [Note: vedanā.samprayuktas] A; C vedanā.saṁyuktaḥ |.] tṛṣṇayânubaddho dharmadhātu.niṣpattitaḥ [Note: dharmadhātu.niṣpattitaḥ] A (sic for niṣpatitaḥ); C (and TIB) dharmadhātu.nisyanditaḥ.] smṛtyā parigṛhītaḥ kuśalākuśalārambaṇa.samprayuktaḥ pañcaṣaḍ.varṣopamaḥ śiśuḥ [Note: pañcaṣaḍ.varṣopamaḥ śiśuḥ] C (also Pn); A pañcaṣaḍ.varṣopama.siśuḥ.] sakalākṣo gandhāhāro vajrādibhi[C:58a]r apy anivāryaḥ [Note: anivāryaḥ] C (and TIB); A abhedyaḥ.] sarva.lakṣaṇopetaḥ karmarddhi.vegavān [Note: karmarddhi.vegavān] A; C karmaddhivegavān |.] saptāhād gatyantarāle sthitvā sva.vikalpodbhūta.śubhāśubha.karmaṇā [Note: sva.vikalpodbhūta.śubhāśubha.karmaṇā] C (also Pn); A sva.vikalpodbhūta.śubhāśubhaḥ karmaṇā.] sañcoditaḥ [Page 413] san [Note: sañcoditaḥ san] C sañcoditaḥ | san; A sañcodite sati.] hetu.pratyayaṁ prāpya pañca.gatiṣu ghaṭī.yantra.nyāyena [Note: ghaṭīyantra.nyāyena] A; C ghaṭīyantra.nyāye.] punaḥ punaḥ pratisandhiṁ gṛhṇāti sāṁsārika.duḥkhaṁ [Note: sāṁsārika.duḥkhaṁ] A; C sāṁsārikaṁ duḥkhaṁ.] cânubhavatîti ||

CMP04.062/ || cittaviveka.melāvana.saṁśaya.paricchedaś [Note: cittaviveka.melāvana.saṁśaya.paricchedaś] rectification; A cittaviveka.saṁśaya.melāvaṇa.paricchedaś; C cittaviveka.śaṁsayo melāvaṇa.paricchedaś.] caturthaḥ ||

7. Chapter V :: karmānta.vibhāga.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 415] [Note: [ CMP tr. 231--241]

CMP05.001/ || vajraśiṣya uvāca || anyad api bhagavan vijñāna.vaicitryaṁ paripṛcchāmi | saced bhagavan vijñāna.traya.prakṛty.ābhāso 'rūpī vāyu.dhātur arūpī karma cârūpi [Note: cârūpi] rectification; AC cârūpī.] tathaîvaîṣām anyonya.manyanābhāvāc [Note: anyonya.manyanābhāvāc] the final consonant here is hard to determine; its lower.half is missing in A; in C, it is not clear what it could be, as it does not resemble any other character in the text. Pn anyonyam aparijñānena.] chūnyam i[A:35b]ty uktaṁ bhagavatā deśanā.pāṭhe | tat kathaṁ śubhāśubha.karmaṇā [Note: śubhāśubha.karmaṇā] C; A śubhāśubha.karmaṇām.] anādye [Note: anādye bhava.cakre] A; C anādi.bhava.cakre.] bhava.cakre tan mano.maya.dehaṁ [Note: mano.maya.dehaṁ] C; A monomayadehaṁ; Pn manomayaśarīram.] badhyate [Note: badhyate] AC; Pn abaddhaṁ syāt.] | tathâpy ābhiḥ ṣaṣṭy.uttara.śata.prakṛtibhiḥ kuśalam akuśalam upacitaṁ tad ihaîva kṣaṇaṁ kṣaṇād [Note: kṣaṇaṁ kṣaṇād] A; C kṣaṇa.kṣaṇād.] utpadya pradhvaṁsī bhavati | tat kathaṁ punaḥ [Note: punaḥ] A; C punaḥ punaḥ.] paraloke côpalabhyate | athavā tat kuśalam akuśalam anyasmād āgacchati | utâho svacitta.vāsanād udbhavatîty | etan me kaukṛtyaṁ viśodhayatu bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP05.002/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva karma.viśuddhi.parijñānaṁ [Note: .viśuddhi.] AC; Pn .viśuddha..] nāmâtigambhīraṁ buddha.viṣayam | naîtat kulaputrâdikarmi- [Page 416] kāṇāṁ [Note: kulaputrādikarmikāṇāṁ] C (also Pn); A kuśalaputrādikarmikānāṁ.] karma.vādināṁ [Note: karma.vādināṁ] C (and TIB); A Ø.] ca [Note: ca] A cā.] bhūmiḥ | tasmād yatnataḥ śṛṇu | yukty.āgamābhyāṁ karma.viśuddhiṁ te pratibodhayāmi [Note: pratibodhayāmi] A; C prabodhayāmi.] |

CMP05.003/ tatra prathamaṁ tāvac chubhāśubha.karmaṇāṁ sva.lakṣaṇaṁ [Note: sva.lakṣaṇaṁ] C (also Pn); A sūlakṣaṇaṁ.] vyavasthāpyate | tatra daśa kuśalāḥ karma.pathās tad.viparyayād [Note: tad.viparyayād] A; C etadviparyāyāt.] akuśala.karma.pathāḥ [Note: akuśala.karma.pathāḥ] A; C kuśalakarmapathāḥ.] | ete karma.pathāḥ kāya.[A:36a]vāk.citta.samudbhavā ity uktaṁ bhagavatā vajroṣṇīṣa.tantre tad avatāryate ||

CMP05.004/ bhagavān āha || śṛṇu guhyakādhipate tri.vidhaṁ kāya.duścaritam | catur.vidhaṁ vāg.duścaritam | trīṇi citta.duścaritāni | tato naraka.patanaṁ [Note: naraka.patanaṁ] C; A naraka.pātaṁ.] bhavati ||

CMP05.005/ vajrapāṇir āha || bhāṣatu bhagavān bhāṣatu sugataḥ [Note: sugataḥ] C (also Pn); A sugata.] | kati.vidhaṁ kāya.prabheda.duścaritam | vāk.prabheda.duścaritam [Note: vākprabheda.duścaritam |] C (and TIB); Pn vāgprabheda.duścaritam; A Ø.] | citta.prabheda.duścaritam iti ||

CMP05.006/ bhagavān āha || tad eva guru.sāmānyaṁ [Note: tad eva guru.sāmānyaṁ] A; C deva.guru.sāmānyaṁ.] guhyakādhipate duścaritam | [Note: C inserts an explanation of the deva.duścaritaṁ implied by its reading: tatra stūpa.rūpādi.saddharmāṇāṁ bhedanaṁ deva.duścaritaṁ |. A (and TIB) Ø.] mātā.pitṛ.gurujana.prabhṛtīnāṁ [Note: mātā.pitṛ.gurujana.prabhṛtīnāṁ] A; C mātṛ.pitṛ.gurujana.prabhṛtīnāṁ.] tāḍanaṁ ghātanaṁ [Note: tāḍanaṁ ghātanaṁ] A; C tāḍana.ghātanaṁ.] guru.duścaritam | prāṇātipāta.prabhṛtayo 'kuśala.karma.pathāḥ sāmānya.duścaritam ||

[Page 417]

CMP05.007/ vāg.duścaritaṁ yad u[C:58b]ta saddharma.pratikṣepād eva pāruṣya.vacanaṁ tad eva duścaritaṁ vākyam | mātā.pitṛ.gurujana.prabhṛtīnāṁ [Note: mātā.pitṛ.gurujana.prabhṛtīnāṁ] C; A mātā.pitṛ.guru.prabhṛtīnāṁ.] pāruṣya.vacanaṁ guru.duścaritaṁ vākyam | kecit [Note: kecit] AC; Pn kvacit.] pudgalānāṁ śraddhā.pratipatti.kuśalānāṁ [Note: śraddhā.pratipatti.kuśalānāṁ] A; C śraddhā.pratipatti.kuśalāram tu (or śraddhā.pratipatti.kuśalāṁ tu).] kathā.prasaṅgena nâsti paraloka ity udāra.vacanāl lokottara.mṛṣāvādaṁ [Note: lokottara.mṛṣāvādaṁ] A; C lokottara.mṛṣāvāv adyāntena cittaṁ.] kuśala.karma.vighnaṁ [Note: kuśala.karma.vighnaṁ] A; C kuśala.karma.samvighnaṁ.] kurvanti | sambhinna.pralāpaṁ [Note: sambhinna.pralāpaṁ] A; C sambhinna.prarokṣa.pralāpaṁ.] parokṣa.vacanatāṁ [Note: parokṣa.vacanatāṁ] C; A damaged; Pn Ø.] akuśala.karma.vākyaṁ tathā [Note: akuśala.karma.vākyaṁ tathā] emendation; C akuśala.karma.vākyathatāṁ; A is unclear; Pn reconstructs pāruṣyam akuśala.karma.kathā.] [A:36b]sāmānya.vāg.duścaritam |

CMP05.008/ citta.duścaritaṁ [Note: citta.duścaritaṁ] A (and TIB); C citta.prakṛti.duścaritaṁ.] yad uta prathamaṁ styānaṁ [Note: prathamaṁ styānaṁ] C; A prathamaṁ tyānaṁ; Pn prathamastyānaṁ.] tad eva prakṛtibhiś [Note: prakṛtibhiś] C; A prakṛtiś.] citta.prakṛti.duścaritam | caitasika.prakṛti.duścaritam [Note: caitasika.prakṛti.duścaritam] C; A damaged; Pn reconstructs cittodbhūta.prakṛti.duścaritam.] | avidyā.prakṛti.duścaritam ||

CMP05.009/ vajrapāṇir āha || bhāṣasva bhagavan [Note: bhagavan] C (also Pn); A bhāgavaṁ.] bhāṣasva sugata citta.caitasikāvidyā.duścaritāni [Note: .caitasika.] C (also Pn); A .caittasika..] ||

CMP05.010/ bhagavān āha || śṛṇu guhyakādhipate | vighātena cittaṁ [Note: vighātena cittaṁ] A (and TIB); not found in C.] viraktena cittaṁ daśa.kuśala.karma.pathe viraktaṁ [Note: viraktaṁ] A (and TIB); C viraktaṁ cittaṁ.] tad [Page 418] eva duścaritaṁ cittam [Note: duścaritaṁ cittam] C; A duścaritacittam.] | mada.darpāhaṅkāra.krodha.sattva.nāśanaṁ [Note: mada.darpāhaṅkāra.krodha.sattva.nāśanaṁ] (TIB; also Pn); A mada.darpāhaṅkāra.krodha.sattva.nāśana.; C cittena mada.māna.darpāhaṅkāra.krodha.sattva.nāśanaṁ.] rāga.cittaṁ [Note: rāga.cittaṁ] AC; Pn rāgacitta.; TIB 'dod chags kyi sems kyis (*rāga.cittena).] parastrī.paradravyāpaharaṇam [Note: parastrī.] C (and TIB); A Ø, with caret in place—however, the upper margin (where likely written) is destroyed; Pn paradārā''sakti..] | gurujana.kuṭila.cittaṁ citta.duścaritam [Note: gurujana.kuṭila.cittaṁ citta.duścaritam] C (and TIB); A gurujana.kuṭilā.cittaṁ citta.duścaritaṁ; Pn gurujanaṁ prati kuṭila.cittaṁ citta.duścaritam.] caitasikam | daśa.kuśala.karma.patha.ṣaṭpāramitā.vikṣipta.vismṛtir dvandva.pāṅkita.vadano [Note: dvandva.pāṅkita.vadano] rectification; A dvandvapāṅṅkita.vadano; C dvandhapāṅkita.vadano; Pn emends to dvandvāṅkita.vadano.] manasāndhakāratayā 'vidyā.sāmānya.duścaritam iti ||

CMP05.011/ evam ajñānī [Note: ajñānī] AC; Pn ajñānāṁ.] kāya.vāk.citta.sucaritaṁ vā [Note: vā] A; C vāg..] duścaritaṁ vā svakīya.prakṛty.ābhāsa.vāyu.vāhana.svabhāvam ajñātvā svaṁ kāyaṁ svaṁ vāk svaṁ cittam [Note: svaṁ kāyaṁ svaṁ vāk svaṁ cittam] A; C svaya.kāyaḥ | svaya.vāk | svam cittam.] ity ahaṅkāra.mamakāreṇa śubhāśubha.karma kṛtvā sugati.durgati.parā[A:37a]yaṇo bhavati | prakṛty.ābhāsa.krameṇa citta.vivekādhigato jñānī kāya.vāk.citta.sucaritaṁ vā [Note: vā] C; A vāk..] duścaritaṁ vā na manyate na [Note: na] A; not found in C.] vikalpayate | yasmāt [Note: yasmāt] C; A tasmāt; TIB gang gi phyir zhe na (*kasmāt).] śubhāśubha.prakṛtayaḥ śūnya.traya.samudbhavā vāyu.vāhana.vaśāt kṣaṇe kṣaṇe côtpadya viṣayān anubhūya punaḥ punaḥ prabhāsvaraṁ praviśanti || yathôktam anuttara.sandhau ||

[Page 419]

CMP05.012/ payodharā yathā naîke [Note: naike] C and PK (also Pn); A naikā.] nānā.saṁsthāna.varṇakāḥ |
CMP05.013/ udbhūtā gaganābhogāl layaṁ gacchanti tatra vai ||
CMP05.014/ evaṁ prakṛtayaḥ sarvā ābhāsa.traya.hetukāḥ |
CMP05.015/ nirviśya viṣayān kṛtsnān [Note: kṛtsnān] emendation (PK; also Pn); A kṛtsān; C sarvān.] praviśanti prabhāsvaram [Note: prabhāsvaram] A; C prabhāsvarān.] ||
CMP05.016/ eṣāṁ [Note: eṣāṁ] C and PK; A evaṁ (TIB seems to concur, reading: de 'dra'i).] svabhāvāvijñānād [Note: svabhāvāvijñānād] A, PK, (and TIB); C svabhāva.prajñānād.] ajñāna.paṭalāvṛtāḥ [Note: .paṭalāvṛtāḥ |] C and PK (also Pn); text illegible in A.] |
CMP05.017/ kṛtvā śubhāśubhaṁ karma [Note: kṛtvā śubhāśubhaṁ karma] C and PK (also Pn); text illegible in A.] bhramanti gati.pañcake ||
CMP05.018/ ā[C:59a]nantaryādikaṁ [Note: ānantaryādikaṁ] C (also Pn); A anantaryādikaṁ.] kṛtvā narakeṣu vipacyate [Note: narakeṣu vipacyate] A and PK; C narakeṣūpadyate.] |
CMP05.019/ śubhaṁ dānādikaṁ kṛtvā svargādiṣu mahīyate [Note: svargādiṣu mahīyate] C and PK (also Pn); text illegible in A.] ||
CMP05.020/ ananta.janma.sāhasraṁ [Note: ananta.janma.sāhasraṁ] C and PK (also Pn); text illegible in A.] [A:37b]prāpya caîvaṁ punaḥ punaḥ |
CMP05.021/ pūrva.karma.vipāko 'yam iti śocati mohataḥ [Note: mohataḥ] A and PK; C mohitaḥ.] ||
CMP05.022/ prakṛty.ābhāsa.yogena yena kliśyanti jantavaḥ [Note: .yogena yena kliśyanti jantavaḥ] C and PK; text of A is illegible; Pn .vidhinā kleśavantaś ca ye janāḥ.] |
CMP05.023/ jñātvā tam eva mucyante [Note: jñātvā tam eva mucyante] C and PK; text illegible in A until it .cyanti; Pn etaj jñātvā vimucyanti.] jñānino bhava.pañjarād iti ||

CMP05.024/ imam [Note: imam] A; C idam.] arthaṁ dyotayann āha || bhagavān [Note: bhagavān] A; C bhagavān āha |.] kinnara.rāja.paripṛcchā.sūtre ||

[Page 420]

CMP05.025/ citta.caritam asaṁskṛtam arūpī [Note: citta.caritam asaṁskṛtam arūpī] C cittacaritasaṁskṛto arūpī, A is illegible; Pn yathā cittacaryāḥ asaṁskṛtā arūpiṇas.] yathā.vidham [Note: yathāvidhaṁ] C; text illegible in A; Pn tathaîva.] | vāyur aśaktaḥ | sarva.loke citta.prakṛtiṁ jñātvā tu tāṁ [Note: jñātvā tu tāṁ] C; A jñātvānāṁ; Pn jñātvā.] viśuddhatvān [Note: viśuddhatvān] A; C viśuddhān.] na bhavati [Note: bhavati] C (also Pn); A bhavanti.] kleśa.tamasaḥ [Note: kleśa.tamasaḥ] C kleśa.tamasas; A kleśa.tamasya; Pn kleśatamasā.] sambhavo hîti ||

CMP05.026/ anena nyāyenâpi citta.vivekādhigato mahāyogī [Note: mahāyogī] A (and TIB); C yogī.] śubhāśubha.karma.phalam [Note: śubhāśubha.karmaphalam] A; C śubhāśubhaṁ karmaphalam.] anapekṣya [Note: anapekṣya] C; A anapekṣa.] mokṣābhimukho bhavati | yathôktaṁ bhagavatā vajracchedikāyām ||

CMP05.027/ dharmā eva prahātavyāḥ | prāg evâdharmā [Note: evādharmā] C (also Pn); A evādharmo.] iti |

CMP05.028/ śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantre 'py āha ||

CMP05.029/ daśa.kuśalān karma.pathān kurvanti jñāna.varjitā iti ||[B:38a] [Note: This marks the end of MS A and the beginning of MS B.]

CMP05.030/ evaṁ sattvāḥ [Note: sattvāḥ] C and PKṬYM; B satvā; Pn matvā.] kalyāṇamitra.virahāt svacittasya yathābhūta.parijñānam anadhigamyâhaṅkāra.mamakāreṇa riktaṁ tucchaṁ śūnyaṁ śubhāśubhādikaṁ [Note: śubhāśubhādikaṁ] AC; Pn śubhāśubhādhikaṁ.] kalpayitvā [Note: kalpayitvā] AC; Pn kalpe 'pi vā.] 'nādisaṁsāre duḥkham anubhavanti [Note: This sentence is cited in PKṬYM, pp. 59: evaṁ satvāḥ kalyāṇamitravirahāt svacittasya yathābhūtaparijñānam anadhigamyāhaṅkāramamakāra.riktaṁ tucchaṁ śūnyaṁ śubhādikaṁ kalpayitvā anādisaṁsāre duḥkham anubhavanti.] || yathôktaṁ [Page 421] bhagavatâryāṣṭasāhasrikāyāṁ [Note: āryāṣṭasāhasrikāyām] B — āryāṣṭhasāhasrikāyām; C — āryāṣṭasāhasriyāṁ.] prajñāpāramitāyāṁ kalyāṇa.mitra.parivarte |

CMP05.031/ subhūtir āha || yadi bhagavan sarva.dharmā viviktāḥ sarva.dharmāḥ śūnyāḥ kathaṁ bhagavan sarva.sattvānāṁ [Note: sarva.sattvānāṁ] B; C and ASPP (and TIB) sattvānāṁ.] saṅkleśaḥ [Note: saṅkleśaḥ] C; B saṅkleśaṁ.] prajñāyate [Note: prajñāyate] BC; Pn prajāyate.] | kathaṁ bhagavan [Note: bhagavan] rectification (also Pn); BC bhagavān.] sarva.sattvānāṁ vyavadānaṁ prajñāyate [Note: prajñāyate] BC; Pn prajāyate.] | na ca bhagavan [Note: B adds sarva.sattvānāṁ.] viviktaṁ saṅkliśyate | na ca bhagavan viviktaṁ vyavadāyate [Note: vyavadāyate] B; C vyavadāpayati; ASPP vyavadāyati.] | na ca bhagavan śūnyaṁ saṅkliśyate | na ca bhagavan śūnyaṁ vyavadāyate [Note: vyavadāyate] B; C vyavadāpayati; ASPP vyavadāyati.] | na ca bhagavan viviktaṁ vā śūnyaṁ vā [Note: na ca bhagavan viviktaṁ vā śūnyaṁ vā] C (also Pn); B na ca sūnyaṁ vā viviktaṁ vā śūnyaṁ vā.] anuttarāṁ samyaksambodhim abhisambudhyate | anyatrâpi bhagavan śūnyatāyāḥ saddharmo [Note: saddharmo] BC; Pn and ASPP sarvadharmo.] nôpalabhyate | [B:38b]yo 'nuttarāṁ samyaksambodhim abhisambuddhyate vā | abhisambhotsyate vā | abhisambuddho vā | [Note: abhisambuddhyate vā | abhisambhotsyate vā | abhisambuddho vā |] C; B abhisambuddhyate | cābhisambhotsate vābhisambuddhyate vā; Pn and ASPP abhisambuddho vā, abhisambhotsyate vā, abhisambuddhyate vā |.] kathaṁ vā vayaṁ bhagavann asya [Page 422] bhāṣitasyârtham ājānīmo deśayatu bhagavān [Note: bhagavān] BC; Pn and ASPP bhagavan.] deśayatu sugataḥ [Note: sugataḥ] C; B and ASPP sugata.] ||

CMP05.032/ evam ukte bhagavān āyuṣmantaṁ subhūtiṁ etad avocat | tat kiṁ manyase subhūte dīrgha.rātraṁ sattvā [Note: dīrgha.rātraṁ sattvā] B and ASPP; C sattvā dīrgha.rātraṁ.] ahaṅkāra.mamakāre caranti ||

CMP05.033/ subhūtir āha || evam etad bhagavann evam etat sugata | dīrgha.rātraṁ sattvā ahaṅkāra[C:59b].mamakāre caranti ||

CMP05.034/ bhagavān āha || tat kiṁ manyase subhūte | api tv [Note: tv] BC; Pn and ASPP nu.] ahaṅkāra.mamakārau śūnyau ||

CMP05.035/ subhūtir āha || śūnyau bhagavan śūnyau sugata ||

CMP05.036/ bhagavān āha || tat kiṁ manyase subhūte | ahaṅkāreṇa mamakāreṇa [Note: ahaṅkāreṇa mamakāreṇa] B and ASPP; C ahaṅkāra.mamakāreṇa.] ca sattvāḥ saṁsāre saṁsaranti ||

CMP05.037/ subhūtir āha || evam etad bhagavann evam etat sugata | ahaṅkāreṇa mamakāreṇa ca [Note: ahaṅkāreṇa mamakāreṇa ca] B and ASPP; C ahaṅkāra.mamakāreṇa ca.] sattvāḥ saṁsāre saṁsaranti [Note: saṁsaranti] C and ASPP (also Pn); B saṁsarati.] ||

CMP05.038/ bhagavān āha || evaṁ khalu subhūte sattvānāṁ saṅkleśaḥ prajñāyate [Note: prajñāyate] BC and ASPP; Pn prajāyate.] | evaṁ vyavadānaṁ prajñāyata iti [Note: prajñāyata iti] C (and ASPP); B prajñāyate iti; Pn prajāyate iti.] |

CMP05.039/ tathā sa[B:39a]rva.karmāvaraṇa.viśuddhi.sūtre [Note: sarva.karmāvaraṇa.viśuddhi.sūtre] B; C sarva.dharmāvaraṇa.viśuddhi.sūtre.] 'py uktam ||

[Page 423]

CMP05.040/ tat kiṁ manyase bhikṣo | api cânutpāda utpadyate vā nirudhyate vā saṅkliśyate vā vyavadāyate vā ||

CMP05.041/ āha || no hîdaṁ bhagavan ||

CMP05.042/ bhagavān āha || tat kiṁ manyase bhikṣo | api cânutpannā dharmā narakaṁ vā gacchanti tiryag.yoniṁ vā yama.lokaṁ vā gacchanti ||

CMP05.043/ āha || utpāda eva tāvad bhagavan nâsti | kutaḥ punar durgati.gamanam ||

CMP05.044/ āha || evaṁ prabhāsvarā bhikṣo sarva.dharmā bāla.pṛthagjanā abhūtaṁ kalpayitvā vitathaṁ kalpayitvā riktaṁ tucchaṁ śūnyaṁ kalpayitvā [Note: Pn inserts narakaṁ vā, which fits the discursive pattern. However, it is not found in either B, C, or TIB. This may be an early, common error, or it may be native to the author's text (perhaps an authorial error). Presuming it to be the latter, rather than the former, I have not emended here, though a good case can be made for doing so.] tiryagyoniṁ vā [Note: tiryagyoniṁ vā] C; B tiryagyoniṁ.] yama.lokaṁ vā gacchanti | tat kiṁ bhikṣavo [Note: tat kiṁ bhikṣavo] B; C tat kiṁ manyase bhikṣo.] na mayā dharmo deśitaś [Note: dharmo deśitaś] B dharmo deśitaś |, with medial.e on dharmo erroneously cancelled; C dharmo deśitaḥ; Pn dharmo deśitas.] citta.saṅkleśāt sattvāḥ saṅkliśyante citta.viśuddhyā viśuddhyanta iti ||

CMP05.045/ tathāgata.guhya.koṣa.sūtre [Note: tathāgata.guhya.koṣa.sūtre] C (SS tathāgata.guhya.kośa.sūtre [more regular]); B (and TIB) tathāgata.koṣa.sūtre.] 'py uktam |

CMP05.046/ ādi.śuddhān [Note: ādi.śuddhān] BC; SS ādi.viśuddhān.] sarva.dharmān iti [Note: iti] BC; SS Ø; Pn Ø, inserting instead aśraddhayā after TIB.] śraddhātavyān [Note: BC; SS abhiśraddhadhāti.] adhimucyate [Note: Pn inserts iti; SS adhimuñcate for adhimucyate.] | na tasya [Note: na tasya] BC: SS nâhaṁ tasya.] sattvasyâpāya.gamanaṁ [Note: sattvasyâpāya.gamanaṁ] B; C sattvasyâpāgamanam.] [Page 424] vadāmi | tat kasya hetoḥ [Note: tat kasya hetoḥ] BC; SS Ø.] | [B:39b]nâsti kleśānāṁ [Note: kleśānāṁ] B; C saṅkleśānāṁ.] rāśī.bhāvaḥ | vilīnā [Note: vilīnā] BC; SS utpannabhagnavilīnā.] hi sarva.kleśā [Note: sarva.kleśā] BC; SS kleśāḥ.] hetu.pratyaya.sāmagrī.saṁyogād [Note: hetu.pratyaya.sāmagrī.saṁyogād] BC; SS te tatpratyaya.sāmagrī.yogata (sic for hetu.pratyaya.sāmagrī.yogata).] utpadyante [Note: utpadyante] C (also Pn); B upapadyante.] | utpanna.mātrāś ca nirudhyante | yaś cittotpāda.bhaṅgaḥ sa eva [Note: yaś cittotpāda.bhaṅgaḥ sa eva] emendation (SS yaś cittotpādabhaṅgaḥ sa eva bhagavan); C yaś cotpāda.bhaṅgaḥ sa eva; B yasyotpāda.bhaṅgād eva.] kleśānāṁ [Note: kleśānāṁ] BC: SS sarva.kleśānāṁ.] bhaṅga iti ||

CMP05.047/ bhaṭṭāraka.pādo [Note: bhaṭṭārakapādo] C; B bhaṭṭārakapādair. Pn, on this account, emends the subsequent text to dyotayadbhir uktam; this is clearly not called for as both MSS share the reading dyotayann āha.] 'pîmam arthaṁ dyotayann āha ||

CMP05.048/ yadi śūnyam idaṁ sarvam anutpanna.svabhāvakam [Note: anutpanna.svabhāvakam] C (also Pn); B anutpanna.svavabhavakam.] |
CMP05.049/ kathaṁ karmâtra saṁsāre sukha.duḥkhaṁ pravartate [Note: sukha.duḥkhaṁ pravartate] B; C sukha.duḥkhādi vartate.] ||
CMP05.050/ ahaṅkāra.mamakārais tathā rāgādibhir malaiḥ |
CMP05.051/ kalpita.paratantreṇa [Note: kalpita.paratantreṇa] B; C kalpitāḥ paratantreṇa; Pn kalpitaṁ paratantreṇa.] duḥkhāt kliśyanti bāliśāḥ ||
CMP05.052/ citta.mātram idaṁ sarvaṁ māyākāra.samutthitam [Note: māyākāra.samutthitam] BC; MV māyākāravad utthitam, though Lindtner (1982) rightly suggested emending to māyākāra.samutthitam, based on TIB.] |
CMP05.053/ tataḥ [Note: tataḥ] rectification (also MV and Pn); BC tata.] śubhāśubhaṁ karma tato janma [Note: janma] C and MV (also Pn); B janmaḥ.] śubhāśubham iti ||

[Page 425]

CMP05.054/ tad anena nyāyena yukty.āgamābhyāṁ sarva.tathāgatā mahākṛpātmakāḥ sarva.sattvān duḥkhārṇava.patitān aśaraṇān aparāyaṇān dṛṣṭvā saṁvṛti.satyānusāreṇa [Note: saṁvṛti.satyānusāreṇa] C (and TIB); B saṁvṛ‸tyānusāreṇa in the main text, but the syllables .tisa. are written along the lower margin with a note that they are to be inserted two lines up; Pn samvṛtyanusāreṇa.] kleśa.svabhāva.[(C:60a)] [Note: From here on, the film of MS C contains only alternate sides of each folio. The reverse of these folios were either not filmed, or the film was lost.]parijñānena kleśa.viśuddhiṁ [Note: kleśa.viśuddhiṁ] rectification (also Pn); B kleśa | viśuddhiṁ.] prabodhya saṁvṛti.satyam api paramārtha.satyena viśodhya bhūta.nayātmaka[B:40a].samādhau pratiṣṭhāpayantîti ||

CMP05.055/ || karmānta.vibhāga.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ [Note: karmānta.vibhāga.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ] rectification; B karmānta.vibhāga.melāvana.saṁśayāḥ paricchedo; Pn karmānta.vibhāga.melāvaṇa.saṁśaya.paricchedaḥ pañcamaḥ.] pañcamaḥ ||

8. Chapter VI :: saṁvṛti.satya.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 427] [Note: [ CMP tr. 243--252]

CMP06.001/ || vajraśiṣya uvāca || yuṣmat.pāda.prasādād anantarokta.pravacanānusāreṇa kāya.vāk.cittasya sva.lakṣaṇaṁ pravicāryamāṇe [Note: pravicāryamāṇe] B; Pn pravicāryamāṇaṁ.] yad avadhāritaṁ [Note: avadhāritaṁ] B; Pn avadhīritaṁ.] samādhy.anantaraṁ tad bhaṭṭāraka.pādo [Note: .pādo] B; Pn .pādau.] nivedyôttarottara.samādhi.viśeṣaṁ paripṛcchāmi |

CMP06.002/ utpatti.kramād ārabhya kāya.vivekasya paryantaṁ tri.vajra.vinābhāva.lakṣaṇādhimukti.mātram | ataḥ [Note: .mātram | ataḥ] emendation; B .mārmatrataḥ |; Pn .mātram ataḥ.] kāya.viveka.devatā.rūpaṁ [Note: kāya.viveka.] B; Pn kāya.viveko.] na vidyate | paramāṇu.samūha.mātratvāt kāyasya | vāg.vivekasyâpi paryantaṁ praveśādi.krameṇa vajra.jāpa.mātra.parijñānaṁ [Note: vajra.jāpa.mātra.parijñānaṁ] C (also Pn); B vajra.jāpa.mātra | parijñānaṁ (with the ḍaṇḍa cancelled).] tatrâpi devatākāro na vidyate | pratiśrutkopama.svabhāvatvāc chabdasya | citta.vivekasyâpi paryantaṁ prakṛty.ābhāsa.parijñāna.mātram | tatrâpi sarvākāra.varopetādi.lakṣaṇānvita.devatā.svarūpaṁ nôpalabhyate | ābhāsa.mātratvāc [Note: ābhāsa.mātratvāc] C (also Pn); B 'bhāsa.mātratvāc.] cittasya |

CMP06.003/ anena nyāyena saṁvṛti.satyam āśritena [Note: āśritena] rectification (also Pn); B āśrityena.] vinā pratiṣṭhāṁ na labhate | [Note: pratiṣṭhāṁ na labhate |] rectification (also Pn); B pratiṣṭhānaṁ labhate |.] ta[B:40b]smāj [Note: tasmāj] rectification; B tatasmāt; Pn tasmād.] jñāna.mātreṇa devatā.niṣpattiṁ guru.prasādād adhigantum icchāmi ||

CMP06.004/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva | acintyaṁ te devatā.tattvaṁ sarva.buddhopadeśaṁ guru.parva.kramāgatam daśa.bhūmīśvarāṇām [Page 428] apy agocaraṁ te pratipādayāmi | sva.cittasya yathābhūta.parijñānaṁ nāma skandha.dhātv.āyatanādīnām abhāve jñāna.traya.prakṛty.ābhāsa.mātreṇa [Note: .prakṛty.ābhāsa.] B; TIB suggests *.paribhāsa. (yongs su snang ba).] sarva.lakṣaṇopeta.devatā.rūpa.grahaṇam | [Note: sarvalakṣaṇopeta.devatārūpa.grahaṇam] rectification (also Pn); B sarvalakṣaṇopeta.devatārūpaṁ grahaṇam.] tac ca svapna.māyādi.dvādaśa.dṛṣṭāntair upalakṣitam ayaṁ buddhānāṁ manomaya.kāyaḥ |

CMP06.005/ vajraśiṣya uvāca || kāyādhāreṇa vinā cittasya pravṛttir [Note: pravṛttir] B; TIB suggests *prakṛtir (rang bzhin).] nâsti cittena vinā kāyo nôpalabhyata [Note: nôpalabhyata] B nôpalabhyate.] ity uktaṁ deśanā.pāṭhe [Note: deśanā.pāṭhe] emendation (also Pn); B uddeśanā.pāṭhe.] | kathaṁ punaḥ kevalena citta.mātreṇa hasta.pādādi.sarva.lakṣaṇopeta.devatā.vigraho [Note: .devatā.vigraho] rectification (also Pn); B .devatā.vigraha.] niṣpādyata iti || upalambha.dṛṣṭaya [Note: upalambha.dṛṣṭaya] B; Pn upalambha.dṛṣṭā ya.] āgamādhigamena vinā na pratipadyante | tasmāt teṣāṁ nirupalambha.devatā.tattvaṁ sukareṇa sākṣāt.karaṇopāyaṁ nirdiśatu [Note: nirdiśatu] B nirdisatu; Pn nidarśayatu.] bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP06.006/ [B:41a]vajragu[C:60b]rur āha || sādhu sādhu mahāsattva | ye sūtrāntādi.naye [Note: sūtrāntādi.naye] C and B (B .ādi na pra. in the main text [no caret], with ye written in the upper margin between na and pra); Pn sūtrāntādiṣu.] pravṛttā [Note: pravṛttā] B; C pravṛttāḥ |.] utpattikrama.bhāvakāś câpi māyopamāḥ [Note: māyopamāḥ] B; C māyopamās sarvadharmāḥ |.] svapnopamāḥ [Note: svapnopamāḥ] B; C svapnopamāḥ sarvadharmā.] pratibimbopamā [Note: pratibimbopamā] B; C pratibimbopamā sarvadharmā.] ityādy.upamāṁ vadanty adhimucyanti [Note: adhimucyanti] BC; Pn adhimucyante.] | na te aupamyaṁ [Note: na te aupamyaṁ] BC (proper sandhi: na ta aupamyaṁ); Pn na tejaupamyam.] [Page 429] svādhiṣṭhānopadeśa.jñāna.mātreṇa manomaya.devatā.niṣpattiṁ prajānanti | tasmād ahaṁ yoga.tantrānusāreṇa vajrasattva.niṣpatter [Note: vajrasattva.niṣpatter] C; B vajrasattva.niṣpatti..] hetu.pratyayaṁ te [Note: te] B; C Ø.] pratibodhayāmi |

CMP06.007/ tathyaṁ cittaṁ [Note: cittaṁ] BC; Pn citta..] varṇa.saṁsthāna.rahitam ābhāsa.mātraṁ [Note: ābhāsamātraṁ] B; C ābhāsa.traya.mātraṁ.] khasama.svabhāvaṁ paramārtha.satyam iva duḥsparśam [Note: duḥsparśam] C (also Pn); B duṣparśam.] | kintu sābhāsam āloka.trayam | vāyuś ca dhātu.bhūtaḥ [Note: vāyuś ca dhātubhūtaḥ] B; C vāyu.dhātubhūtas.] sādhāraṇo laghus tena vāyunā vijñānaṁ sambadhyate | tataḥ prajñopāyam āloka.dvayaṁ [Note: prajñopāyam āloka.dvayaṁ] B; C prajñopāyalokadvayaṁ.] pañca.raśmi.sahitaṁ vicitraṁ sarva.guṇopetaṁ [Note: sarva.guṇopetaṁ] C (and TIB); B sarvajña.guṇopetaṁ.] māyopama.devatā.rūpam [Note: māyopama.devatā.rūpam] B; C māyopamaṁ devatā.rūpam.] utpadyate | ko 'sau [Note: 'sau] BC; TIB suggests emending to 'smai.] vāhano vāyu.dhātur iti | yaś citta.vajro 'śvam [Note: cittavajro 'śvam] C; B cittavajro am. in the main text (no caret), but has śva written below in the margin; Pn cittavajras tam.] ivâruhya yatrêcchati [Note: yatrecchati] C (and TIB); B yatregacchati; Pn yatra gacchati.] tatra saṅkrāmatîti ||

CMP06.008/ vijñāna.saṅkrānti.sūtre 'pi vispaṣṭayann āha [Note: āha] B; C Ø.] ||

CMP06.009/ bhagavān āha || asyaîva mayā mahauṣadhe [Note: mahauṣadhe] C (also Pn); B mahauṣadher.] gāthā.dvayasyârthe giri.śikha[B:41b]ra.taṭād ātmā mukto 'nekāni ca duṣkara.śatasāhasrāṇy anubhūtāni [Note: duṣkara.śatasāhasrāṇy anubhūtāni] rectification (also Pn); C duṣkara.śatasahasrāṇy anubhūtāni; B duṣkara.śatasahasrāṇānubhūtāni.] | pṛccha tvaṁ [Page 430] mahauṣadhe [Note: mahauṣadhe] BC; Pn mahoṣadhe.] yad yad evâkāṅkṣasy ahaṁ te vyākariṣyāmi |

CMP06.010/ evam ukte mahauṣadhir [Note: mahauṣadhir] C; B mahauṣadhīr; Pn mahoṣadhir.] bodhisattvo bhagavantam etad [Note: etad] C (also Pn); B evatad.] avocat | kiṁ.rūpi [Note: kiṁ.rūpi] rectification; BC kiṁ.rūpī.] bhagavann idaṁ vijñānam ||

CMP06.011/ bhagavān āha || yad.rūpī [Note: yadrūpī] C (also Pn); B yadrūpi.] mahauṣadhe [Note: mahauṣadhe] C; B mahauṣadhi; Pn mahoṣadhe.] māyākārasyâgniḥ | yad.rūpiṇī puruṣa.cchāyā [Note: puruṣa.cchāyā] B; C puruṣasya cchāyā |.] jala.talāntargatā [Note: jalatalāntargatā] B; C jala.candra.talāntargatā.] vyaktāvyakta.rūpiṇī | yat punar mahauṣadhe [Note: mahauṣadhe] BC; Pn mahoṣadhe.] kathayasi katham anutpannasya prathama.cyutasyâkṛtir draṣṭavyêti | tadyathā jala.talāntargatā cchāyā [Note: cchāyā] Pn cchāyā..] puruṣa.rūpeṇa ca sandṛśyate | [Note: puruṣa.rūpeṇa ca sandṛśyate] emendation (also Pn); B puruṣa.rūpeṇa ca sandṛśyante; C puruṣeṇa ca dṛśyate.] na ca tasyântargatāvabhāsā draṣṭavyāḥ | [Note: draṣṭavyāḥ |] C (also Pn); B draṣṭavyā |.]

CMP06.012/ tasya khalu punar mahauṣadhe [Note: mahauṣadhe] BC; Pn mahoṣadhe.] sama.śiraḥ.kara.caraṇa.samanvāgatasya [Note: sama.śiraḥ.kara.caraṇa.samanvāgatasya] BC; Pn mama.śira.kara.caraṇa.samanvāgatasya.] puruṣasya jala.talāntargatasya naîvaṁ bhavaty uṣṇaṁ vā śītaṁ [Note: śītaṁ] B; C śītalaṁ.] vā kāya.klamatho vêti | na [Note: na] C; B na ca tasya.] [Page 431] tac charīraṁ māṁsa.peśy.upameyaṁ bhavati [Note: charīraṁ māṁsa.peśy.upameyaṁ bhavati] emendation; C charīra.māṁsa.peśy.upameyaṁ bhavati; B charīrān māṁsa.peśy upasambhavati.] | na ca sā [Note: na ca sā] C; B na ca.] chāyā dhātubhir vyākulā [Note: vyākulā] C; B vyākulī.] bhavati [Note: bhavati] C (also Pn); B bhavanti.] | na ca tasmāt puruṣa.pratibimbāj jala.talāntargatāc chabdo niścarati | duḥkha.śabdaḥ [Note: duḥkha.śabdaḥ] B; C duḥkha.śabdo vā.] sukha.śa[B:42a]bdo vā | evam idaṁ vijñānaṁ prathama.cyuta.śarīra.bimbaṁ [Note: prathama.cyuta.śarīra.bimbaṁ] B; C prathamaṁ cyutaṁ śarīra.bimbaṁ] parityajya [Note: parityajya] C (also Pn); B paritajya.] sva.bimbā[C:61a]kṛtivad bhavatîti [Note: bhavatîti] emendation; B bhavati.] |

CMP06.013/ etad bāla.pṛthagjanānām antarābhavābhidhānakaṁ [Note: antarābhavābhidhānakaṁ] B; Pn antarbhāvābhidhānakaṁ.] saṁsāra.hetukaṁ [Note: saṁsāra.hetukaṁ] rectification (also Pn); B saṁsāra.hetakaṁ.] bhavati | tad eva guru.parva.krameṇa sarva.buddhopadeśa.prāptānāṁ svādhiṣṭhāna.kramābhidhānakam idaṁ citra.paṭo darpaṇa.madhya upalakṣitaḥ [Note: citra.paṭo darpaṇa.madhya upalakṣitam] rectification; B citrapaṭe darpaṇa.madhyopalakṣitam; Pn citra.paṭa.darpaṇa.madhyopalakṣitam. Cf. AKṬ (p. 25): yathā citra.paṭo darpaṇa.madhya upalakṣitaḥ. Thanks to Harunaga Isaacson for this reference.] | tathaîva vajra.kāya.svabhāvānātmā [Note: vajrakāya.svabhāvānātmā] B; Pn vajra.sattva.kāya.svabhāvātmā, presumably following TIB. The .sattva. is, notably, not found in the Peking version of the text—suggesting it may have been a Tibetan interpolation. The variation between ātman and anātman is more interesting.] nirmitaḥ | sarvākāra.varopeto 'secana.vigraho dvātriṁśan.mahāpuruṣa.lakṣaṇādy.alaṅkṛtagātraḥ [Note: .alaṅkṛtagātraḥ] emendation; B (also Pn) .alaṅkṛtagātraṁ.] | saṅkṣepataḥ sarva.buddha.guṇālaṅkṛta iti yāvat | yathôktaṁ bhagavatā vairocanābhisambodhi.tantre |

[Page 432]

CMP06.014/ indrāyudha.nibhaṁ kāyaṁ labhate tattva.bhāvanād iti |

CMP06.015/ asyâyam arthaḥ | indrêti śakraḥ | yathā indra.dhanuḥ pañca.raśmi.varṇopalakṣitaṁ gagana.tale parisphuṭaṁ [Note: parisphuṭaṁ] B; Pn parisphuṭati.] tathaîva kāya upalakṣitavya ity arthaḥ | [Note: This citation and interpretation of this verse from the VAT is echoed (not to say plagiarized) in the Pañcakramaṭippaṇī of Muniśrībhadra (cf. Jiang and Tomabechi, pp. 61–62), which reads: asyāyam arthaḥ | indra iti śakraḥ | āyudham iti dhanuḥ saṅketāt | śakradhanur ity arthaḥ | indradhanu[ḥ] kin tat pañcaraśmi.varṇṇopalakṣitaṁ yathā indradhanuḥ | gaganatale varṇṇabhedena parisphuṭan tathaiva sambhogakāya upalakṣita ity arthaḥ |.] [B:42b]labhate tattva.bhāvanād iti | labhate guru.pādopadeśāt [Note: guru.pādopadeśāt] B; Pn guru.pādopadeśanāt.] tattva.bhāvanāt paramārtha.satyālambanārtham ity arthaḥ ||

CMP06.016/ vajraśiṣya uvāca || bhagavan yaḥ kaścit me saṁśayo 'sti | kim.arthaṁ cireṇa svapiti kim.arthaṁ kaḍevara.mātraṁ [Note: kaḍevara.mātraṁ] rectification; B kaḍevaremātram; Pn kalevaramātraṁ (an equally good variant).] parityajya svapne sakala.tridaśālayam anya.deśāntaraṁ vā gatvā pañca.kāma.guṇān anubhūya punar asmin kāye saṅkrāmati | kim.arthaṁ śubhāśubha.svapna.darśanāc ca tat.phala.vipākaṁ prāpnoti | tadyathā svapnajāgrad.avasthāyāḥ kiṁ nānākāram [Note: nānākāram] rectification (also Pn); B nānākaram.] asti utāho nêti ||

CMP06.017/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva anādi.prākṛtāhaṅkāra.śarīra.svabhāva.graha.gṛhītānāṁ [Note: anādi.prākṛtāhaṅkāra.śarīra.svabhāva.graha.gṛhītānāṁ] emendation; B anādi.prākṛtāhaṅkāra.śarīra.svabhāva.graha.grahītānāṁ; Pn anādi.prākṛtāhaṅkāraṁ śarīra.svabhāva.graha.grahītānāṁ.] cikitsārthaṁ [Note: cikitsārthaṁ] B; Pn emends to vicikitsāpanayanārthaṁ.] punaḥ punaḥ svādhiṣṭhāna.kramopadeśa.vispaṣṭārthaṁ svapnasya lakṣaṇaṁ paripṛcchasi | tasmād ekāgra.cittena śṛṇu svapna.dvāre[B:43a]ṇa pratibimbopama.devatā.rūpaṁ sarveṣāṁ pratyātmavedya.tantraṁ sūtrānusāreṇa [Note: pratyātmavedya.tantraṁ sūtrānusāreṇa] emendation; B pratyātmavedyantatraṁ sūtrānusāreṇa; Pn pratyātmavedyaṁ tantraṁ sūtrānusāreṇa. TIB suggests *pratyātmavedyaṁ tantra.sūtrānusāreṇa (thams cad kyi so so rang rig par gyur pa rgyud dang mdo sde rnams kyi rjes su 'brangs nas).] te pratibodhayāmi |

[Page 433]

CMP06.018/ skandhe ca [Note: skandhe ca] B; PU tathaiva.] dhātvāyatanendriyādau jñāna.dvaye tatra susaṁskṛto [Note: susaṁskṛto] emendation (TIB); B reading is unclear, seems to be su‽‽to; Pn samaṁ sthite; TIB rab 'dus; PU susaṁhato.] 'smin |
CMP06.019/ śūnye mahattve sati yaḥ prasuptaḥ svapnaṁ prapaśyet khalu vāta.vegāt ||
CMP06.020/ svapne [Note: svapne] B; PU supte.] prabuddhe ca na cânyabhedaḥ saṅkalpayet svapna.phalābhilāṣī |
CMP06.021/ rātrindivā svapnam upaiti jantur [Note: jantur] emendation; B jantu; Pn jantuṁ.] mahīghanatve sucireṇa siddhiḥ [Note: siddhiḥ] B; Pn emends to suptaḥ. CGKV ( p. 129) cites this verse in a different form: supta.prabuddhe tu na ca arthabhedaḥ saṅkalpayet svapna.phala.abhilāṣī | rātrin.divaṁ svapnam upaiti jantuḥ mahāprayatnena cirena siddhiḥ ||.] ||
CMP06.022/ phale na pakve [Note: pakve] emendation (metra causa; also Pn); B pakvena.] kṛta.karmaṇaś ca vāyuḥ punaḥ krāmati janmanîha [Note: janmanîha] emendation (TIB; also Pn); B janmahīnaḥ.] |
CMP06.023/ pakvaṁ phalaṁ syād gata eva vāyuḥ paratra śīghraṁ maraṇaṁ hi loke ||
CMP06.024/ yathā ji[C:61b]nendro daśadig.vyavasthito majjāsthi.māṁsaṁ na ca tasya kāye [Note: kāye] C; B kaye.] |
CMP06.025/ praveśayet sattva.hitāya dhātuṁ [Note: dhātuṁ] C; B dhātu..] nirmāṇa.kāyena [Note: nirmāṇa.kāyena] C; B nirmāṇa.kayena (or, possibly, nirmāṇa.kalpana); Pn nirmāṇa.kalpena.] karoti kṛtyam ||
[Page 434]
CMP06.026/ evaṁ kramāj jāgrati [Note: jāgrati] B (pl. for sing. metri causa); C jāgartti.] supta.cittaḥ phalaṁ ca vāñcchet savikalpa.jālam [Note: savikalpa.jālam] B or, possibly, savikalpa.jālaḥ; C savikalpa.jālaḥ.] |
CMP06.027/ svapnopamās te khalu sarva.dharmā mṛṣāmṛṣāś câpy [Note: mṛṣāmṛṣāś cāpy] B (and PU); C mṛṣā 'mṛṣā vāpi.] ubhayor [Note: ubhayor] B; C bhayor; PU tayor.] abhāva iti [Note: abhāva iti] B; C abhāvaḥ.] ||

CMP06.028/ imam evârthaṁ dyotayann [Note: imam evārthaṁ dyotayann] C; B iyam evārthodyotayann; Pn imam evārtham udotayann.] āha || sarva.karmāvaraṇa.viśuddhi.sūtre |[B:43b]

CMP06.029/ tat kiṁ manyase bhikṣo tac cittaṁ svapnaḥ svapnāntara.gataḥ saṅkalpayed [Note: saṅkalpayed] B; C saṅkalpayan.] rāgam adhyāpannaṁ [Note: rāgam adhyāpannaṁ] BC; Pn rāgam adhyāyantaṁ.] sañjānāsi [Note: sañjānāsi] B; C sañjānasi; Pn na sañjānāsi.] ||

CMP06.030/ āha || sañjānāmi [Note: sañjānāmi] B; C sañjānāmi bhagavan.] |

CMP06.031/ bhagavān āha || tat kiṁ manyase [Note: manyase] C; not found in B.] bhikṣo cittena rāgam adhyāpannaṁ [Note: adhyāpannaṁ] C; B either sic or adhyāpantum; Pn adhyāyantaṁ.] sañjānāsi [Note: sañjānāsi] B; C jānāsi.] ||

CMP06.032/ āha || evaṁ bhagavan |

CMP06.033/ āha || tat kiṁ [Note: B adds tvam asti; Pn adds manyase; neither found in C; TIB khyod kyis (*tvayā?).] bhikṣo viśeṣaṁ kiṁ nānākaraṇaṁ paśyasi | svapna.cittasyânya.cittasya vā [Note: vā] C; B ca.] ||

[Page 435]

CMP06.034/ āha || nâhaṁ bhagavan kiñcit [Note: kiñcit] emendation; C na kiñcit; B kiñ cittaṁ.] nānākaraṇaṁ svapna.cittasyânya.cittasya [Note: svapna.cittasyânya.cittasya] B svapna.cittasya anya.cittasya; C svapna.cittasya cānya.cittasya.] vā samanupaśyāmi |

CMP06.035/ āha || tat kiṁ manyase bhikṣo mayā [Note: mayā] B; C na mayā.] svapnopamo dharmo deśitaḥ |

CMP06.036/ āha || [Note: āha |] C (also Pn); not found in B.] evaṁ bhagavann iti |

CMP06.037/ imam evârthaṁ dyotayann āha bhagavān śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantre [Note: śrīguhyasamāja.mahāyogatantre] rectification (also Pn); B śrī‸hyasamāja.mahātayogatantre, with gu written in lower margin; C śrīguhyasamājata.mahāyogantre.] |

CMP06.038/ tadyathâpi nāma bhagavantaḥ [Note: bhagavantaḥ] C (also Pn); B bhagavanta.] sarva.tathāgatā bodhicittaṁ sarva.tathāgata.jñānotpādana.vajrapada.karam [Note: .jñānotpādana.vajrapada.karam] C and GST (also Pn); B .jñānotpādana.karam; PU (and some Tibetan translations of GST) .jñānotpādana.vajrapadākāram.] | tac ca bodhicittaṁ na kāya.sthitaṁ [Note: kāya.sthitaṁ] C (also Pn); B kāye sthitaṁ.] na vāk.sthitaṁ na citta.sthitam | yaś ca dharmas traidhātuke na sthitas tasyôtpādo nâsti | idaṁ sarva.tathāgata.jñānotpādana.vajra.padam |

CMP06.039/ na ca bhagavantaḥ sarva.tathāgatāḥ svapnasyaîvaṁ bhavaty ahaṁ traidhātuke svapna.[B:44a]padaṁ darśayeyam | na ca puruṣasyaîvaṁ bhavaty aham svapnaṁ paśyeyam iti | sā ca traidhātuka.kriyā svapnopamā [Note: svapnopamā] B; C svapnopamāḥ.] svapna.sadṛśī svapna.sambhūtā || evam eva bhagavantaḥ sarva.tathāgatā yāvanto daśadig.lokadhātuṣu [Note: daśadig.lokadhātuṣu] B, C and PU; GST daśadig.sarva.lokadhātuṣu.] sarva.buddha.bodhi- [Page 436] sattvā [Note: sarva.buddha.bodhisattvā] BC; GST buddhāś ca bodhisattvāś ca.] yāvantaḥ sarva.sattvāḥ sarve te svapna.nairātmya.padenânugantavyā [Note: svapna.nairātmya.padenânugantavyā] C (also Pn); B svapna.nairātma.padenânugantavyā.] iti ||

CMP06.040/ jñāna.vajra.samuccaya.mahāyoga.tantre 'pîmam eva māyopama.samādhiṁ dyotayann āha ||

CMP06.041/ citta.caitasika.mahāyogo [Note: citta.caitasika.mahāyogo] B (and TIB); C and PKṬYM citta.caitasika.samāyogo.] mahāsukha.samādhiḥ | sa māyādi.dṛṣṭāntair [Note: māyādi.dṛṣṭāntair] B and PKṬYM; C (and TIB) māyā.dṛṣṭāntair.] upalakṣitaḥ | ataḥ sarva.tathāgatā gaṅgā.nadī.vālukopamā [Note: gaṅgānadīvālukopamā] B, PKṬYM (and TIB); C (equivalent expression) gaṅgāyāṁ sikatopamā.] buddha.kṣetrā māyopamā udaka.candropamāḥ [Note: māyopamā udaka.candropamāḥ] B and PKṬYM; C māyopamodaka.candropamāḥ.] | pratibhāsopamā marīci.svapna.pratiśrutkaṁ gandharva.nagaram indra.jālaṁ śakrāyudhaṁ vidyud.budbuda.darpaṇa.pratibimbaṁ [Note: pratibhāsopamā marīci.svapna.pratiśrutkaṁ gandharva.nagaram indrajālaṁ śakrāyudhaṁ vidyud.budbuda.darpaṇa.pratibimbaṁ] B; C pratibhāsa.marīci.svapna.pratiśrutka.
gandharvanagarendrajāla.śakrāyudha.vidyut.budbuda.darpaṇa.pratibimbaṁ; PKṬYM prati-
bhāsopamāḥ | marīci.svapna.pratiśrutka.gandharvanagara indrajāla.śakradhanur.vidyut.
budbuda.darpaṇa.pratibimbaṁ; Pn inflects as .pratibimbaś.] cêti || dvādaśa.māyā.dṛṣṭāntair [Note: dvādaśa.māyā.dṛṣṭāntair] B and PKṬYM; C dvādaśa.māyādi.dṛṣṭāntair.] mahāsukha.samādhir upalakṣito [Note: upalakṣito] C and PKṬYM; B upalakṣitaṁ.] bhavati | [Note: This passage, from jñānavajrasamuccayamahāyogatantre to the end of the citation, is cited in PKṬYM, p. 62.]

CMP06.042/ evaṁ ca [Note: ca] B; not found in C.] daśadig.vyava[(C:62a)]sthitāḥ [Note: C stops again after daśadigvyava..] sarva.tathāgatā āsaṁsāraṁ yāvad māyopama.samādhinā viharanti pañcabhiḥ kāma.guṇaiḥ [B:44b]krīḍanti ramanti [Page 437] paricārayanti | svecchayā sarva.guṇānvitā buddha.kṣetrād buddha.kṣetraṁ saṅkrāmanti || evaṁ traikālika.sāṁsārika.duḥkham [Note: .sāṁsārika.duḥkham] rectification (also Pn); B .saṁsārika.duḥkham.] anusmṛtya vimukti.kāmena yatnena vajra.gurum ārādhya svādhiṣṭhāna.kramopadeśaṁ prāpya tad.viśuddhy.upāyo 'nveṣitavya iti ||

CMP06.043/ || saṁvṛtisatya.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ ṣaṣṭhaḥ ||

9. Chapter VII :: paramārtha.satya.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 439] [Note: [ CMP tr. 253--262]

CMP07.001/ vajraśiṣya uvāca || saṁvṛti.satye [Note: saṁvṛti.satye] B; Pn saṁvṛti.satyo.] 'pagata.saṁśayaḥ | idānīm ābhāsa.viśuddhi.padaṁ paramārtha.satya.vibhāgaṁ guru.pāda.prasādena jñātum icchāmi ||

CMP07.002/ vajragurur āha || saṁvṛti.satyam iti svādhiṣṭhāna.krameṇa niṣpannaṁ vajrasattva.rūpaṁ dvādaśa.māyā.dṛṣṭāntena pratipādayituṁ śakyate | paramārtha.satyaṁ punar amūrtikaṁ niraupamyaṁ sarvārambhaṇāpagataṁ pratyātma.vedyam | tena guru.vaktreṇa vinā na jñāyate | yathôktaṁ deśanā.pāṭhe ||

CMP07.003/ yathā dīpo ghaṭānta.stho [Note: ghaṭānta.stho] B; Pn ghaṭāntaḥstho.] bāhye naîvâvabhāsate |
CMP07.004/ bhinne tu tad.ghaṭe paścād dīpa.jvālâbhibhāsate ||
CMP07.005/ sva.kāya [Note: sva.kāya] rectification (also Pn); B sva.kaya.] eva hi [B:45a]ghaṭo dīpa eva hi tattvakam |
CMP07.006/ guru.vaktreṇa sambhinne buddha.jñānaṁ sphuṭaṁ bhavet ||
CMP07.007/ gaganaṁ gaganodbhūtam ākāśâkāśaṁ sa paśyati |
CMP07.008/ tathaîva hi guror vaktrāt prayogo 'yaṁ pradarśita iti ||

CMP07.009/ anena nyāyena śabdākārodbhavatvād anādi.nidhanābhāsa.svabhāvo [Note: anādi.nidhanābhāsa.svabhāvo] rectification (also Pn); B anādi.nidhana ābhāsa.svabhāvo. TIB suggests *abhāva.svabhāva (dngos po med pa'i ngo bo nyid).] grāhya.grāhaka.rahitaḥ saṁvṛti.satya.lakṣaṇo yac.chabda.dvāreṇa [Note: saṁvṛtisatya.lakṣaṇo yac.chabda.dvāreṇa] B; Pn saṁvṛtisatya.lakṣaṇopacchanda.dvāreṇa.] pratipādyate | paramārtha.satyaṁ tad apy akṛtakaṁ khasamaṁ nirmala.svabhāvam iti || imam evârthaṁ dyotayann āha eka.naya.nirdeśa.sūtre ||

[Page 440]

CMP07.010/ dharmā ime śabda.rutena vyākṛtā dharmaś ca śabdaś ca hi nâtra labhyate |
CMP07.011/ nayaikatāṁ câpy avatīrya dharmatām [Note: dharmatām] rectification (SS, also Pn); B dharmatā.] anuttarāṁ kṣānti.varāṁ spṛśiṣyata iti ||

CMP07.012/ evaṁ kārya.kāraṇādvaidhīkārādhigataḥ śiṣyo guru.tuṣṭājñāṁ prāpya yathā.tantrokta.vidhānena yathā.vibhavato gaṇa.maṇḍalaṁ kṛtvârdha.rātre mudrāṁ suśikṣitāṁ susnā[B:45b]tāṁ sugandhāṅgīṁ sarvālaṅkāra.bhūṣitāṁ gurave pratipādya guhyottara.pūjābhiḥ sampūjya guror agrato dakṣiṇaṁ jānu.maṇḍalaṁ pṛthivyāṁ pratiṣṭhāpya kṛta.kara.puṭo bhūtvā saṁ[C:62b]sārodvigna.mānasena [Note: saṁsārodvigna.mānasena] C; B saṁsārodvigna.mānasesana; Pn saṁsārodvigna.mānase(so) manasā.] sākṣāt tathāgatam [Note: tathāgatam] B; C tathāgatān.] ivâcāryam adhimucya [Note: adhimucya] B; C adhimucyām.] anena stotropahāreṇâbhisambodhim adhyeṣate |

CMP07.013/ namas te varada.vajrāgra [Note: .vajrāgra] BC (and MNS); Pn .vajrāgrya.] bhūta.koṭi [Note: bhūta.koṭi] BC (and MNS); Pn bhūta.koṭe.] namo 'stu te |
CMP07.014/ namas te śūnyatā.garbha buddha.bodhi [Note: buddha.bodhi] BC (and MNS); Pn buddha.bodhe.] namo 'stu te ||
CMP07.015/ dadasva me mahācārya abhisambodhi.darśanam |
CMP07.016/ sarva.buddha.mahājñānaṁ sarva.śūnyam anuttaram ||
CMP07.017/ dadasva me mahāsattva svānubhavaika.lakṣaṇam [Note: svānubhavaika.lakṣaṇam] C; B svānubhāvaika.lakṣaṇam.] |
CMP07.018/ karma.janma.vinirmuktam [Note: karma.janma.vinirmuktam] C (also Pn); B karma.janma.vinimuktam.] ihaîva bodhim āpnuyām [Note: āpnuyām] C; B avāpnuyām.] ||
CMP07.019/ tvat.pāda.paṅkajaṁ [Note: tvatpāda.paṅkajaṁ] C; B tat.pāda.paṅkajaṁ; Pn ta(tva)tpādapaṅkajaṁ.] muktvā nâsty anyac charaṇaṁ prabho |
CMP07.020/ tasmāt prasīda buddhāgra [Note: buddhāgra] BC (and GS); Pn buddhāgrya.] jagad.vīra mahāmune ||[B:46a]
[Page 441]
CMP07.021/ evaṁ śrutvā [Note: śrutvā] BC; Pn śtutvā.] tu taṁ [Note: tu taṁ] B; C tu tad; GS adbhūtaṁ.] divyam adhyeṣaṇa.vidhiṁ [Note: adhyeṣaṇa.vidhiṁ] C (also Pn); B adhyeṣaṇe vidhiṁ.] param |
CMP07.022/ śiṣye kāruṇyam utpādya guruḥ śrīmān guṇodadhiḥ ||
CMP07.023/ prasanna.vadano bhūtvā sānukampaḥ praharṣitaḥ |
CMP07.024/ śrāvayet samayaṁ divyaṁ yoga.tantrodbhavaṁ param ||
CMP07.025/ tataḥ samāhitācāryo bodhi.cittaṁ niṣpādayet [Note: niṣpādayet] B; C nipātayet.] |
CMP07.026/ kalaśe 'tha vā [Note: 'tha vā] C; B vā 'tha.] śaṅkhe vā [Note: vā] B; not found in C.] bodhicittaṁ nidhāya ca [Note: nidhāya ca] B ni‸yaca, with dhā written in lower margin; C nidhāyayet.] ||
CMP07.027/ tatas taṁ [Note: taṁ] B; C and GS tu.] śiṣyam āhūya sarva.buddhair adhiṣṭhitam |
CMP07.028/ arpayet samayaṁ tasya nija.mudrā.samanvitam [Note: nija.mudrā.samanvitam] BC; Pn (after TIB) jina.mudrā.samanvitam; GS nija.mudrā.samanvitaḥ.] ||
CMP07.029/ abhiṣeko hi dātavyo dvitīyenêva vajriṇā |
CMP07.030/ māṅgalyodghuṣṭa.śabdena [Note: māṅgalyodghuṣṭa.] emendation (also Pn); B maṅgalyodghuṣṭa.; C maṅgalyoddhuṣṭa..] vāditra.vividha.svanaiḥ [Note: vāditra.vividha.svanaiḥ] B; C vāditra.vividhaiḥ svanaiḥ; GS vāditrair vividhair svaraiḥ.] ||
CMP07.031/ traidhātukābhiṣekeṇa [Note: traidhātukâbhiṣekeṇa] B and GS; C traidhātukâbhikeṣeṇa.] śiṣyaḥ [Note: śiṣyaḥ] B; C śiṣya.; GS śiṣyaṁ.] kṛtanatāñjaliḥ |
CMP07.032/ anujñāṁ ca [Note: anujñāṁ ca] C; B anujñātañ ca; Pn anujñātaṁ.] tatas tasya dadyāt tantra.pracoditām [Note: tantra.pracoditāṁ] C; B tantra.pracoditaḥ; Pn tatrapracoditaḥ.] ||
[Page 442]
CMP07.033/ mālā.salila.sambuddha.vajra.ghaṇṭā 'tha darpaṇam |
CMP07.034/ nāmācāryam anujñāṁ cêty abhiṣeka.kramo hy ayam [Note: anujñāṁ cêty abhiṣeka.kramo hy ayam] C anujñāṁ cêty abhiṣeka.kramo 'hy ayam; B anujñāta abhiṣeka.kramo hy ayam.] ||
CMP07.035/ tataḥ samarpayet tasya hy abhisaṁ[B:46b]bodhi.lakṣaṇam [Note: hy abhisambodhi.lakṣaṇam] C; B bāhyābhisambodhi.lakṣaṇam.] |
CMP07.036/ sampradāya.padāvāptaṁ [Note: sampradāya.padāvāptaṁ] B sampradāya.yadāvāptaṁ; C sampradāyaṁ yadāprāptaṁ; Pn sampradāye yadāvāptaṁ. TIB suggests *.pada., reading: man ngag gi ni gzhi thob pa.] guru.parva.kramāgatam iti ||

CMP07.037/ tatra dvi.vidho 'bhisambodhi.kramo yad uta bāhya ādhyātmikaś [Note: bāhya ādhyātmikaś] emendation (also Pn); BC (double sandhi) bāhyādhyātmikaś.] ca | bāhyas [Note: bāhyas] emendation (also Pn); BC bāhyaṁ.] tāvan nirdiśyate | pratyūṣa.sandhyāyām avidyā.tāmasābhāsaṁ [Note: avidyātāma.sābhāsaṁ] C; B adhiṣṭhātāmrasyabhāsaṁ, with .mavidyā. written in above (initial m is corrected final anusvāra in preceding word): perhaps corrected to avidyā.tāmrasyābhāsaṁ, or even avidyātām[r]asābhāsaṁ; Pn avidyātāmrasyā(tāmarasā)bhāsaṁ.] yāvad virocano [Note: virocano] C; B vairocano.] na spṛṣṭo [Note: na spṛṣṭo] B; C spṛṣṭaḥ |; Pn spṛ(spa)ṣṭo.] 'smin prabhāsvaraṁ [Note: prabhāsvaraṁ] C; B prabhāsvara..] nirmalākāraṁ svacchaṁ kāya.vāk.citta.rahitaṁ sarva.śūnya.lakṣaṇam | virocanodaye [Note: virocanodaye] C; B vairocanodaye.] ālokābhāsam | astamana.sandhyāyām [Note: astamana.sandhyāyām] B; C astaṅgamana.sandhyāyām.] avidyā | niśākarodaye ālokam [Note: ālokam] C (also Pn); B alokaṁ.] |

CMP07.038/ evaṁ śūnya.catuṣṭayasya [Note: śūnya.catuṣṭayasya] C (also Pn); B śūnya.catuṣṭhayasya.] bāhya.nidarśanaṁ pratipādya idānīm adhyātmābhisambodhiṁ pratyātma.vedya.lakṣaṇaṁ darśayaty anena krameṇa | tatrâyaṁ kramaḥ || prathamaṁ marīcikākāraṁ pañca.raśmi.puñjaṁ paśyet | dvitī[B:47a]yam ālokaṁ candra.raśmi.nibham | tṛtīyam ālokābhāsaṁ sūrya.raśmi.nibham | caturthaṁ tāmasākāram [Note: tāmasākāram] C and PKṬYM; B tāmrasākāram; Pn tāmarasākāram.] ālokopalabdha- [Page 443] kam | tata[(C:63a)]s tamopagate kṣaṇāt prabhāsvaram atisvacchaṁ satatāloka.svabhāvaṁ paramārtha.satyaṁ sva.lakṣaṇaṁ jñāna.cakṣuṣā paśyet | [Note: This process, from prathamaṁ to this point, is cited in PKṬYM, p. 69. The only variants are ālokopalabdhaṁ for ālokopalabdhakaṁ, kṣaṇe for kṣaṇāt, and paramārtha.satya.lakṣaṇaṁ for paramārtha.satyaṁ svalakṣaṇaṁ. Cf. SUṬ, p. 66.] evaṁ sarva.śūnyaṁ sākṣāt.kṛtvā dvi.vidhaṁ dhyānam ālambayed anena krameṇa |

CMP07.039/ tatrâyaṁ kramaḥ | toye nirmalake nadīsarasi vā binduś ca yo līnakas [Note: līnakas] PKṬYM (Pn līnakaḥ); B līnaka..] tadvat [Note: tadvat] B and PKṬYM; Pn śuddhaṁ.] tat kramaśo 'nubheda.gaditaṁ yogī smaren nityaśaḥ | ādarśe hy anilakṣayaḥ krama.gatas tadvan na [Note: na] emendation (also Pn); B ta.] samprekṣyate piṇḍa.grāha iti kramo vidhimatām evaṁ [Note: evaṁ] emendation (TIB; also Pn); B eva.] samutprekṣyate || [Note: This verse is cited in PKṬYM (p. 72), which reads: toye nirmalake nadīsarasi vā binduś ca yo līnakas tadvat tat kramaśo 'nubheda.gaditaṁ yogī smaren nityaśaḥ | ādarśe hy anilakṣayaḥ krama.gatas tadvan samutprekṣyaḥ piṇḍagrāhakramo vidhimatām evaṁ samutprekṣyate.]

CMP07.040/ idānīṁ vākyābhiniviṣṭānāṁ [Note: vākyābhiniviṣṭānāṁ] rectification (also Pn); B vākyābhiniviṣṭhānāṁ.] bhrānty.apanayanārthaṁ paramārtha.satyaṁ nāma.paryāyaḥ kaścid avatāryate | prathamaṁ tāvat prabhāsvaraṁ sarva.śūnyaṁ buddha.jñānaṁ | vajra.jñānam | anuttara.jñānam | nirmalaṁ niḥsvabhāvam | nirābhāsam | nirātmakam | nirvāṇam | niḥsattvam | nirjīvam | niṣpudgalam | nirlepam | nirmalam [Note: nirmalam] B; Pn Ø (presumably following TIB).] | anutpa[B:47b]nnam | anirodham | anakṣaram | avācyam | anupalambham | anuttaram | anabhilāpyam | acintyam | anantam | asaṅkhyam | atīndriyam | anālayam | alakṣaṇam | anabhisaṁskṛtam | animittam | acalam | anālambanam | avijñeyam | apratarkyam | akṣayam | [Note: TIB adds 'phel ba med pa (*apravṛddhaṁ?); Pn adds avṛddhikaṁ.] avācyam [Note: Note that this term has occurred already in this list.] | anāvaraṇam | eka.nayam | śivam | śāntam | kha.samam | svabhāva.śuddham | anādim | amadhyam | anavasānam | na gataṁ nâgatam | na dūram | nâsannam | naîkaṁ nânekam [Note: nânekam] rectification (also Pn); B nânaikam.] | duḥsparśam [Note: duḥsparśaṁ] rectification (also Pn); B dusparśaṁ.] | [Page 444] durvibhāvyam | dhyāna.bhūtam | dharma.kāyaḥ | bhūta.koṭiḥ | asaṅga.koṭiḥ | dharma.dhātuḥ | amūrtiḥ | arajam | ananta.siddhiḥ [Note: Note that TIB this as two items: mtha' med pa dang | grub med pa dang |; Pn emends accordingly to anataṁ siddhiḥ.] | guhya.siddhiḥ | pāramitā.viśuddhiḥ | dṛṣṭi.viśuddhiḥ | hetu.viśuddhiḥ | phala.viśuddhiḥ | traidhātuka.viśuddhiḥ | puṇya.viśuddhiḥ | pāpa.viśuddhiḥ | kleśa.viśuddhiḥ | karma.viśuddhiḥ | janma.viśuddhir [Note: janma.] rectification (also Pn); B jarma..] iti ||

CMP07.041/ prajñā.pāramitā sarva.buddha.mātā [Note: TIB inserts: thams cad mkhyen pa dang (*sarvajñatā) and Pn emends accordingly.]sarvākāra.jñatā mārgākāra.jñatā | tathatā | avitathatā | samatā | akṣaya.puṇya.jñāna.sambhāra.sambhṛtyā [Note: akṣaya.puṇya.jñāna.sambhāra.sambhṛtyā] emendation; B akṣaya.puṇya.sambhāraḥ sambhṛtyā (Pn .saṁskṛtyā); TIB bsod nams dang ye shes kyi tshogs mi zad pa nyid, suggests a reading of akṣaya.puṇya.jñāna.sambhāratā.] | jñāna.vāhinī | sarva.bodhisattva.jananī | sarva.śrāvaka.dhā[B:48a]trī sarva.pratyekabuddha.janayitrī | sarvaloka.dhātrī | divya.cakṣu.viśodhana.karī | divya.śrotra.pradāna.karī [Note: divya.śrotra.pradāna.karī] rectification; B divyaṁśrotra.pradāna.karī.] | para.citta.jñāna.pūrva.nivāsānusmaraṇa.karī | anantarddhi.karī | sarva.kleśa.kṣayaṅkarī cêti ||

CMP07.042/ tathaîva śrī.guhyasamāja.mahāyoga.[C:63b]tantre abhāva ity.ādi.ṣaḍ.bodhicitta.gāthābhir [Note: These six verses are as follows (GST II.3–7): abhāve bhāvanābhāvo bhāvanā naîva bhāvanā | iti bhāvo na bhāvaḥ syād bhāvanā nôpalabhyate ||; sarvabhāva.vigataṁ skandha.dhātv.āyatana.grāhya.grāhaka.varjitam | dharma.nairātmya.samatayā sva.cittam ādy.anutpannaṁ śūnyatābhāvaṁ ||; anutpannā ime bhāvā na dharmā na ca dharmatā | ākāśam iva nairātmyam idaṁ bodhicittaṁ dṛḍham ||; abhāvaḥ sarvadharmās te dharma.lakṣaṇa.varjitāḥ | dharma.nairātmya.sambhūtā idaṁ bodhicittaṁ dṛḍham ||; anutpanneṣu na bhāvo na ca bhāvanā | ākāśa.pada.yogena iti bhāvaḥ pragīyate ||; and prakṛti.prabhāsvarā dharmāḥ suviśuddhā nabhaḥsamāḥ | na bodhir nâbhisamayam idaṁ bodhicittaṁ dṛḍham ||.] abhisambodhi.lakṣaṇam [Note: ityādi.ṣaḍbodhicitta.gāthābhir abhisambodhi.lakṣaṇam] C (and TIB); B ityādi.ṣaḍbodhicittagāthābhisambodhilakṣaṇam; Pn ityādi.ṣaḍbodhicittagāthābhiḥ sambodhilakṣaṇam.] uktam | [Note: There is an unclear reading here in MS C which inserts ca. six syllables not found in B.] anyatrâpi [Note: anyatrâpi] B; C unclear; Pn anyatra.] — yogatantre 'py āha ||

[Page 445]

CMP07.043/ sarvāṅga.bhāvanātītaṁ [Note: sarvāṅga.bhāvanātītaṁ] BC; PU sarvāṅgaṁ bhāvanātītaṁ.] kalpanākalpa.varjitam |
CMP07.044/ mātrā.bindu.samātītam etan maṇḍalam uttamam iti [Note: iti] BC; Pn Ø.] ||
CMP07.045/ viśatīyaḥ [Note: viśatīyaḥ] B visatīyaḥ; C (also Pn) viśatiyaḥ.] sarva.bhāvānāṁ [Note: sarvabhāvānāṁ] B; C sarvabhūtānāṁ.] rūpārūpeṣu nirmalam [Note: nirmalaṁ] B; C nimalaḥ.] |
CMP07.046/ bodhitaṁ coditaṁ [Note: bodhitaṁ coditaṁ] B (also Pn) bodhitaś coditaṁ; C bodhitaś coditaś; ś and ñ (often an assimlated ṁ before palatal) are similar in these scripts.] cittaṁ maṇḍalaṁ maṇḍalākṛtim [Note: maṇḍalākṛtim] B; C maṇḍalākṛtiḥ.] ||
CMP07.047/ astîti nâstîti ubhe 'py antā śuddhī aśuddhîti ime 'pi antā |
CMP07.048/ tasmād ubhe [Note: ubhe] C and SRS (also Pn); B ubhevya.] 'ntavivarjayitvā madhye 'pi sthānaṁ na karoti [Note: karoti] B and SRS; C koroti.] paṇḍita iti ||

CMP07.049/ ākāśānanta.nityārthaṁ [Note: ākāśānanta.nityārthaṁ] emendation (as TIB [co.emended]); B ākāśānanta.nityarthaṁ; C ākāśānanta.nītārthaṁ; Pn ākāśānantamityarthaṁ.] sarva.bhūta.mahālayam [Note: sarvabhūta.mahālayam] B; C sarvabhūta.mahālayaḥ.] |
CMP07.050/ vibhūtiḥ [Note: vibhūtiḥ] B; C vibhūti.] śrī vibho rājā sarvāśā.paripūraka iti ||

CMP07.051/ kim anena bahutara.sandhyā.vacanena [Note: bahutara.sandhyā.vacanena] C; B bahutara.sandhyāya.vacanena; Pn bahutara.sandhāya.vacanena. Both sandhyā.vacana and sandhyāya.vacana are used twice elsewhere in this work; either reading seems suitable here.] nāma.paryāya.melāpakena yāvac caturaśītisāhasrair dharma.skandhaiḥ [Note: caturaśīti.sāhasrair dharma.skandhaiḥ] rectification; B caturaśīti.sahasrair dharma.skandhaiḥ; C caturaśīti.sahasra.dharma.skandhaiḥ.] kaṣṭa[B:48b].śabdārthair [Note: kaṣṭa.śabdārthair] BC; Pn kathaṁ śabdārthair, though he reconstructs in his apparatus (from TIB) as śabdārthaduṣkaraiḥ.] aniyata.liṅga.vācyair etaiḥ paramārtha.satyāśrayo 'bhikīrtyata iti ||

[Page 446]

CMP07.052/ atha vajraśiṣyo dvi.vidhaṁ sambodhi.kramaṁ [Note: dvividhaṁ sambodhikramaṁ] B; C dvividhābhisambodhikramaṁ.] dvi.vidhaṁ dhyānaṁ [Note: dvividhaṁ dhyānaṁ] B; C dvividha.dhyānaṁ.] câdhigamya paramārtha.satyasya nāma.paryāya.melāpakaṁ [Note: nāma.paryāya.melāpakaṁ] C; B paryāya.melāpakaṁ; Pn paryāyaṁ melāpakaṁ.] ca śrutvâbhiniveśam apanīya praharṣita.vadanaḥ [Note: praharṣita.vadanaḥ] B; C prahasita.vadanaḥ.] kṛta.karapuṭo bhūtvā idam udānam udīritavān ||

CMP07.053/ aho buddha aho buddha [Note: buddha] BC (and TIB); GST dharma; Pn B as dharma and emends to buddha.] aho dharmasya deśanā |
CMP07.054/ śuddha.tattvārtha śuddhārtha bodhicitta namo 'stu te ||

CMP07.055/ atha vajrācāryo dvitīyācāryam [Note: dvitīyācāryam] C (also Pn); B dvitīyācāryem.] iva nirīkṣya

CMP07.056/ sarva.bhāva.vigataṁ [Note: sarva.bhāva.vigataṁ] BC and GST; Pn sarva.bhāva.vigata..] skandha.dhātv.āyatana.grāhya.grāhaka.varjitam |
CMP07.057/ dharma.nairātmya.samatayā sva.cittam ādyanutpannaṁ [Note: svacittam ādyanutpannaṁ] C and GST; B is unclear; Pn svacittamātrānutpannaṁ.] śūnyatā.svabhāvam iti ||

CMP07.058/ gāthām udīrayann advaidhīkāram ālambya prajñā.jñānābhiṣekaṁ dadyāt |

CMP07.059/ anenaîva krameṇa || bhagavān śrī.śākyasiṁhaḥ [Note: śrīśākyasiṁhaḥ] C; B śrīśākyasiṁhasya.] sarva.tathāgatair acchaṭā.śabdaiḥ [Note: acchaṭā.śabdaiḥ] C; B acchraṭā.śabdais; Pn acchaṭā.śabde.] sañcodite sati | āsphānaka.samādher [Note: āsphānaka.samādher] B āsphānaka.samādh[i/e]r (ambiguous); C āsphānaka.samādhir; Pn āsphānaka.samādhiṁ.] vyutthāya bodhi.mūle niṣadyârddharātra.samaye prabhāsvaraṁ sākṣāt.kṛtvā | māyopama- [Page 447] samādhinā [Note: māyopama.samādhinā] BC; Pn māyopama.samādhiṁ.] vyutthāya jane[B:49a]bhyo [Note: janebhyo] B; C vijaneya.janebhyo; Pn jayambo (jagati).] dharma.cakraṁ [Note: dharmacakraṁ] C; B dharmaṁ.] pravartitavān | tad [Note: tad] B; C tāvad.] ārabhya yāvat saddharmo 'sthāt tāvad guru.vaktrād guru.vaktraṁ saṅkrāmati yoga.yugma.viśva.viśuddhi.rahasyābhisambodhi.kramaḥ saṅkrāmatîti [Note: yoga.yugma.viśva.viśuddhi.rahasyābhisambodhikramaḥ saṅkrāmatîti] B; C yoga.sukha.viśuddhi.viśva.rahasyābhisambodhikrama; Pn yoga.yugma.viśuddhi.rahasyābhisambodhikramaḥ saṅkrāmatīti. TIB suggests yoga.yugma.viśuddhi.sukhābhisambodhi.kramaḥ.] ||

CMP07.060/ || paramārthasatya.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ saptamaḥ [Note: paramārthasatya.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ saptamaḥ] rectification; B paramārthasatyaā.melāpaka.saṁśaya.paricchedaḥ saptamaḥ samāptaḥ ||; C (also Pn) paramārthasatya.melāvaṇa.saṁśaya.paricchedaḥ saptamaḥ ||.] ||

10. Chapter VIII :: apratiṣṭhita.nirvāṇa.dhātu.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 449] [Note: [ CMP tr. 263--275]

CMP08.001/ || vajraśiṣya uvāca || paramārtha.satyādhigame 'pagata.saṁśayaḥ [Note: 'pagata.saṁśayaḥ] BC; Pn 'pagataḥ saṁśayaḥ.] | kathaṁ punar bhagavan paramārtha.satyaṁ praviśya niḥsva[(C:64a)]bhāvo bhūtvā vyutthānaṁ karoti | ko 'sāv [Note: ko 'sāv] Correction: for ko 'sav in CMP ed. read ko 'sāv.] atra sat.sukham [Note: sat.sukham] emendation (TIB[Chag]: bde ba dam pa); B sva.sukham; TIB suggests *atra sammukham or *atrâbhimukhīm ('dir mngon du phyogs pa).] anubhavati | ko 'sāv avaivartiko bhavati | kim-artho [Note: kim-artho] Correction: for kim artho in CMP ed. read kim-artho.] mokṣaḥ kuto mukta iti ||

CMP08.002/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva prabhāsvarād vyutthāna.kramaṁ [Note: vyutthāna.kramaṁ] B; Pn vyutthāna.krama..] tathāgata.sampradāya.bahir.mukhānām aviṣayam śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantrānusāreṇa te pratibodhayāmi | śṛṇv ekāgra.cittena |

CMP08.003/ atra vajrayāna [Note: vajrayāna] rectification; B vajrayāni, poss. corrected to vajrayāna; Pn reads vajrapāṇi and emends to vajrayāne.] utpatti.kramābhyāsād aṣṭamīṁ bhūmiṁ [Note: aṣṭamīṁ bhūmiṁ] rectification (also Pn); B aṣṭamī.bhūmiṁ.] prāpya punaḥ punaḥ sugatāv [Note: sugatāv] rectification; B sugatād.] upapadya yāvan niṣpanna.kramaṁ na labhate tāvat kalyāṇa.mitram ārādhayate | kāya.vāk.ci[B:49b]tta.vivekādhigato 'pi daśamīṁ bhūmiṁ [Note: daśamīṁ bhūmiṁ] rectification (also Pn); B daśa.bhūmiṁ.] prāpya māyopama.samādhiṁ pratilabhate | māyopama.samādhim adhigamyâbhāsa.viśuddhiṁ [Note: adhigamyâbhāsa.viśuddhiṁ] rectification (also Pn); B adhigamyabhāsa.viśuddhiṁ.] pratilabhate | nirābhāsād vyutthāya yuganaddha.vāhi.krameṇa [Note: yuganaddha.vāhi.krameṇa] rectification (also Pn); B yugavanaddha.vāhi.krameṇa.] buddha.kāyaṁ sākṣāt.kṛtvā vajropama.samādhinā sarva.guṇālaṅkṛto viharati | yathôktaṁ bhagavatā laṅkāvatāra.sūtre ||

[Page 450]

CMP08.004/ [Note: The extant Sanskrit text (MS B) begins its citation at this point. As this passage falls in one of the lacunae in MS C, we have only this witness upon which to rely. I think it highly likely that C would have confirmed this, as the Subhāṣita.saṅgraha (which is largely based on the CMP, and copies its scriptural quotations frequently) also cites this passage of the LAS from here. The Tibetan translation, however, cites more of the text at the beginning. The passage quoted in the Tibetan (as found in Nanjio) reads: mahākaruṇopāya.kauśalyānābhoga.gatena mahāmate prayogeṇa sarvasattvadhātu.māyāpratibimba.samatayā anārabdha.pratyayatayā adhyātma.bāhya.viṣaya.vimuktatayā citta.bāhyādarśanatayā animittādhiṣṭhānānugatā. The text preserved in MS B renders the subjects and verbs (plural in the sūtra) in the singular. Thus, if the above passage were native to the CMP, the final word would presumably animittādhiṣṭhānānugato ['nupūrveṇa].]anupūrveṇa bhūmi.krama.samādhi.viṣayānugamanatayā [Note: bhūmi.krama.samādhi.viṣayānugamanatayā] rectification (LAS); B bhūmi.kramaṁ samādhi.viṣayānugamanatayā; SS and some LAS MSS .gamatayā.] traidhātuka.svacitta.māyādhimuktitaḥ [Note: traidhātuka.svacitta.māyādhimuktitaḥ] rectification (LAS); B traidhātukaṁ svacitta.māyādhimuktitaḥ; SS traidhātukaṁ svacittaṁ māyādhimuktitaḥ.] prativibhāvayamāno māyopama.samādhiṁ pratilabhate [Note: prativibhāvayamāno...pratilabhate] B prativibhāvayamāno...pratilavabhate; LAS prativibhāvayamānā...pratilabhante and Pn prativibhāvyamānā...pratilabhante. However, MS B consistently the singular, so emendation is not appropriate here. SS pratibhāvyamānā....] | sva.citta.nirābhāsāvatāra.mātreṇa prajñāpāramitā.vihārānuprāpta [Note: prajñāpāramitā.vihārānuprāpta] B; LAS and Pn prajñāpāramitā.vihārānuprāptā.] utpāda.kriyā.yoga.rahito [Note: utpāda.kriyā.yoga.rahito] B; LAS utpāda.kriyā.yoga.rahitāḥ; Pn utpāda.kriyā.yoga.virahitā; SS utpādādi.kriyā.yoga.rahitāḥ.] vajra.bimbopamaṁ samādhiṁ tathāgata.kāyānugataṁ pratilabhate [Note: pratilabhate] B; Pn pratilabhante.] | tathā nirmāṇānugataṁ balābhijñā.vaśitā.karuṇopāya.maṇḍitaṁ sarva-buddha-kṣetra-tīrthāyatanopapattiṁ [Note: sarva-buddha-kṣetra-tīrthāyatanopapattiṁ] Correction: for sarva-buddha-kṣetra-tīrthāyanopapattiṁ in CMP ed. read sarva-buddha-kṣetra-tīrthāyatanopapattiṁ; Correction: to CMP ed. add new note - emendation (also Pn); B sarva-buddha-kṣetra-tīrthāyanopapattiṃ; SS sarva-buddha-kṣetra-tīrthāyatanotpannaṃ; LAS sarva-buddha- kṣetra-tīrthāyatanopagataṃ.] tac.citta.mano.manovijñāna.rahitaṁ [Note: tac.citta.mano.manovijñāna.rahitaṁ] rectification (LAS): B tac.cittam mano.manovijñāna.rahitaṁ; SS citta.manovijñāna.rahitaṁ.] parāvṛtty.anuśaya.pūrvakaṁ [Note: parāvṛtty.anuśaya.pūrvakaṁ] emendation (SS); B parāvṛttyāsayānupūrvakaṁ; LAS and Pn parāvṛttyānuśrayānupūrvakaṁ; perhaps parāvṛtty.āśayānuśaya.pūrvakaṁ?] tathāgata.kāyaṁ mahāmate bodhisattvaḥ prati- [Page 451] lapsyate [Note: bodhisattvaḥ pratilapsyate] rectification (SS); B bodhisattvaḥ pratilapsate; LAS, SS, and Pn bodhisattvāḥ pratilapsyante.] | tasmāt tarhi mahāmate bodhisattvair mahāsattvais tathāgata.kāyānugama.pratilā[B:50a]bhibhiḥ [Note: tathāgata.kāyānugama.pratilābhibhiḥ] B and SS; Pn tathāgata.kāyānugamena pratilābhibhiḥ; LAS (Vaidya) tathāgata.kāyānugamena pratilābhinā.] skandha.dhātv.āyatana.citta.hetu.pratyaya.kriyā.yogotpādana.
sthiti.bhaṅga.vikalpa.prapañca.rahitair bhavitavyam |

CMP08.005/ māyopama.samādhi.samāpanno 'pi yāvat paramārtha.satyābhigamanaṁ na labhate tāvad vaivartiko [Note: tāvad vaivartiko] B (or, perhaps, tāvadvavaivartiko); the context and TIB suggest tāvad vaivartiko; Pn tāvad avaivartiko.] bhavati | kasmād aviśuddham [Note: aviśuddham] B; Pn viśuddham.] ābhāsa.trayam | yāvat vijñāna.saṅkalpas tāvat [Note: yāvat vijñāna.saṅkalpaḥ tāvat] B; Pn yāvat [tāvad vijñāna.saṅkalpaḥ, yāvat] saṅkalpas tāvat.] kleśa.vāsanā.prabandhaḥ kleśa.prabandhāt punar.bhavaḥ | sarva.cintā.rahitaṁ [Note: sarva.cintā.rahitaṁ] For .rahitas in CMP ed. read .rahitaṁ; For note 24 in CMP ed. read emendation; SS sarva.cintā.rahitas; B (also Pn) sarva.cittā.rahitas. However, see Kambala verse infra.] tad viśuddhi.padam || yathôktaṁ paramādya.ma[C:64b]hāyoga.tantre ||

CMP08.006/ rāga.viśuddhi.padam etad yad uta bodhisattva.padam ||
CMP08.007/ dveṣa.viśuddhi.padam etad yad uta bodhisattva.padam ||
CMP08.008/ moha.viśuddhi.padam etad yad uta bodhisattva.padam iti |

CMP08.009/ kambalācārya.pādenâpy [Note: kambalācārya.pādenâpy] B; C kambalācāryapādair apy; SS kambalāmbarapādair apy.] uktam — adhyātma.sādhane [Note: adhyātma.sādhane] B; C ādhyātma.sādhane; Pn emends (after TIB) to adhyātma.sādhanopāyikāyām.] |

CMP08.010/ sthūlaṁ śabda.mayaṁ prāhuḥ sūkṣmaṁ cintā.mayaṁ [Note: cintā.mayaṁ] C and CGKV; B cittāmayan; SS citta.mayaṁ; Pn cittāmayan.] tathā |
CMP08.011/ cintayā [Note: cintayā] C and CGKV; B cittayā; Pn cittayā.] rahitaṁ yat tad yogināṁ paramaṁ padam [Note: paramaṁ padam] BC; CGKV padam avyayam.] iti |

[Page 452]

CMP08.012/ yo 'nena nyāyenâbhisambodhi.krameṇaîva prabhāsvaropadeśaṁ [Note: prabhāsvaropadeśaṁ] BC; Pn prabhāsvarapade.] labdhavāṁs tasya kāya.vāk.citta.nirmala.svabhāva.sarva.śūnyatvād [Note: kāyavākcitta.nirmala.svabhāva.sarvaśūnyatvād] B; C kāyavākcitta.nirmala.svabhāvaḥ | sarvaśūnyatvād.] vijñāna.traya.viśuddhaḥ [Note: vijñānatraya.viśuddhaḥ] B; C vijñānatraya.viśuddhiḥ.] prajñāpāramitā.svabhāvo nâsti cintā [Note: cintā] C; B cittā.] na tūṣṇīṁ so 'yaṁ nirvāṇa.dhātur amūrti[B:50b]r duḥsparśaḥ [Note: duḥsparśaḥ] rectification (also Pn); BC dusparśaḥ.] | karma.janma.vinirmukto na ca [Note: ca] C (also Pn); B Ø.] ravi.śaśi.cintāmaṇīnāṁ [Note: ravi.śaśi.cintāmaṇīnāṁ] BC; Pn ravi.candrāgni.maṇīnāṁ.] prabhā.svabhāvo 'tisvacchaḥ [Note: 'tisvacchaḥ] BC; Pn [bhāsate].] |

CMP08.013/ tasmāt [Note: tasmāt] B (and TIB); C tasmāt svacchāt (presumably a scribal/editorial interpolation).] tāmasābhāsālokopalabdhodayo [Note: tāmasābhāsālokopalabdhodayo] BC; Pn tāmasābhāsā''lokopalabdhyudayo.] bhavati | ālokopalabdhāt [Note: ālokopalabdhāt] C; B alokopalabdhāt; Pn ālokopalabdhyā.] svacchāditya.raśmy.ābhāsātapaḥ.svabhāva [Note: svacchāditya.raśmy.ābhāsātapaḥ.svabhāva] B svecchāditya.raśmy.ābhāsātrapaḥ.svabhāva; C svacchāditya.raśmy.ābhāsātpaḥ.svabhāvā.; Pn (unnecessarily emending from TIB) araśmy.ābhāsoṣṇasvabhāva.] ālokābhāsodayo bhavati | tasmāt svaccha.candra.raśmy.ābhāsa.śītala.svabhāvo [Note: svaccha.] C (and TIB); B svacchāt (or svacchās); Pn svacchāś.] vyāpta.prajñā.jñānodayo [Note: vyāpta.prajñā.jñānodayo] B; C vyāpakaṁ prajñā.jñānodayo..] bhavati | paramādye 'py āha ||

CMP08.014/ ākāśād ākāśa.sambhūtaṁ sarvākāśaṁ mahānabha iti ||

CMP08.015/ ataś [Note: ataś] B; C tataś.] catuḥ.śūnyaikībhūtam ālokaṁ [Note: ālokaṁ] B; C āloka.] puñjavat khadyotakākāraṁ sarva.lokadhātv.avabhāsi [Note: sarvalokadhātv.avabhāsi] C; B sarvalokadhātv.avabhāsinaṁ.] sūkṣma.dhātu.sahitaṁ chāyākāram acchedyābhedya- [Page 453] vajrakāya.svabhāvam acyutam anāsravaṁ sarva.kleśa.vāsanā.vinirmuktam icchā.vaśitā.prāptam | jalān mīnam iva suptaprabuddham [Note: suptaprabuddham] B; C susuptaprabuddham.] iva paramānanda.mūrti.svarūpaṁ [Note: paramānanda.mūrti.svarūpaṁ] rectification (also Pn); B paramānanda.mūrtti.svarūpa; C paramānanda.mūrti.rūpaṁ] niṣpadyate [Note: niṣpadyate] B; C niṣpādyate.] | yan nāma.rūpātmako mahāvajradhara iti | saṁsāra.bandhanān nirmuktatvān mokṣa [Note: mokṣa] B; C mokṣam.] ity ucyate ||

CMP08.016/ imam [Note: imam] B; C amum.] evârthaṁ dyotayann āha śrī.guhya.siddhau ||

CMP08.017/ sva.saṁvedyaṁ kṛtaṁ [Note: kṛtaṁ] B; C tat; Pn and GS tu tat.] tattvaṁ vaktuṁ nânyasya [Note: nânyasya] C (also Pn); B nābhyasya.] pāryate |
CMP08.018/ bhakti.bhāvanayā [B:51a]gamyam agamyaṁ [Note: gamyaṁ agamyaṁ] B, C and GS; Pn gamyaṁ na gamyaṁ.] cânyathā tu tat || [Note: tu tat |] B; C tat | tat; Pn and GS nu tat |.]
CMP08.019/ jñātvā tattvaṁ tataḥ kṛtvā bhakti.bhāvam aharniśam |
CMP08.020/ tasmin parama.nirvāṇe pade śānte [Note: pade śānte] B and GS; C upaśānte.] hy anuttare ||
CMP08.021/ tatas tad [Note: tad] B, C and Pn; GS tu.] bhakti.sāmarthyād bhāvanā.bala.nirmitam |
CMP08.022/ tasminn utpadyate rūpaṁ kim apy ānanda.jaṁ param ||
CMP08.023/ dhagity.ākāra.sambhūtaṁ [Note: dhagityākāra.sambhūtaṁ] rectification (GS, also Pn); B dhagityākāraṁ sambhūtaṁ; C jhaṭiti.jñāna.sambhūtaṁ.] sphurat.saṁhāra.kārakam [Note: sphurat.saṁhāra.kārakam] B and GS; C sphuret saṁhāra.kārakam.] |
CMP08.024/ bhūr.bhuvaḥ.svar idaṁ sarvaṁ dyotayan [Note: dyotayan] C; B dyotayet; Pn and GS dyotayat.] sacarācaram ||
[Page 454]
CMP08.025/ bhāvanā.ba[(C:65a)]la.sāmarthyāt [Note: bhāvanā.bala.sāmarthyāt] B; GS bhāvanā.tattva.sāmarthyāt; C seems to concur with GS, reading bhāvanāta..] prajñopāyātmakaṁ [Note: prajñopāyātmakaṁ] rectification; B prajñopātmakaṁ.] śivam |
CMP08.026/ sarva.kleśa.vinirmuktaṁ [Note: In B, after sarvakleśa., the text reads dvaṁ svacchaṁ prakṛti.nirmalam, and then proceeds from that point on (i.e. the text skips six pāda-s). However, the missing portion (with some repeated, i.e. .vinirmuktaṁ...prakṛtinirmalam) is written along the lower margin of the text.] sarva.lakṣaṇa.bhūṣitam ||
CMP08.027/ śūnyatā.jñāna.sambhūtaṁ nirdvandvaṁ paramaṁ śivam [Note: śivam] B; GS padam.] |
CMP08.028/ sarvākāra.varopetaṁ grāhya.grāhaka.varjitam ||
CMP08.029/ jñānaṁ māyopamaṁ śuddhaṁ svacchaṁ prakṛti.nirmalam |
CMP08.030/ śabda.gandha.rasātītaṁ tathā [Note: tathā] B; GS rūpa..] saṁsparśa.varjitam [Note: saṁsparśa.varjitam] B; GS rūpa.sparśa.vivarjitam; Pn sparśa.vivarjitam.] ||
CMP08.031/ dṛśyate param ekena samādhau jñāna.cakṣuṣā |
CMP08.032/ chāyā.māyopamaṁ divyaṁ divya.saṁsthāna.saṁyutam ||
CMP08.033/ sphuraj jñānāgni.mālābhir [Note: sphuraj jñānāgni.mālābhir] emendation (GS); B sphurat jñānormimāliābhir; Pn sphuraj jñānormimālābhir.] vividhāneka.vigraham |
CMP08.034/ indrāyudha.nibhaṁ kāyaṁ labhate tattva.bhāvakaḥ [Note: labhate tattva.bhāvakaḥ] B; Pn and GS labhante tattva.bhāvakāḥ.] ||
CMP08.035/ bhāvanā.yoga.sāmarthyāt samayānāṁ ca pālanāt |
CMP08.036/ īdṛśaṁ prāpyate rūpam avācyaṁ [Note: avācyaṁ] B; Pn and GS na vācyaṁ.] yaj jinair api ||
CMP08.037/ yatra na [Note: na] B; Pn and GS Ø.] kāyo na vāk.cittaṁ sthānaṁ [Note: Pn and GS insert yat.]sarva.gaṁ param |
CMP08.038/ sampradāya.vaśāt tatra yasya [Note: yasya] B and GS; Pn svasya.] rūpaṁ vibhāvyate ||
[Page 455]
CMP08.039/ aho suvismayakaram mahāśāntam [Note: mahāśāntam] B; Pn and GS aho śāntam.] atīndriyam |
CMP08.040/ aho parama.gambhī[B:51b]raṁ buddhatvaṁ padam uttamam [Note: buddhatvaṁ padam uttamam] B; GS bodhicitta.vikurvaṇam.] iti ||

CMP08.041/ imam eva vyutthāna.kramaṁ śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantre [Note: śrīguhyasamāja.mahāyogatantre] rectification (TIB); B śrīguhyasamāja.yogatantre.] sarva.tathāgatā varṇayanti ||

CMP08.042/ aho vajra aho vajra aho vajrasya [Note: vajrasya] rectification (also Pn); B vajrasa.] deśanā ||
CMP08.043/ yatra na kāya.vāk.cittaṁ tatra rūpaṁ vibhāvyata [Note: vibhāvyata] B; SS prabhāvyate.] iti ||

CMP08.044/ bhaṭṭāraka.pādenâpi varṇitaḥ [Note: varṇitaḥ] emendation; B varṇayanti; Pn uktaṁ.] ||

CMP08.045/ sauṣīryaṁ [Note: sauṣīryaṁ] For sauṣiryaṁ in CMP ed. read sauṣīryaṁ; For note 79 in CMP ed. read rectification; B sauśiryaṃ; PK-Poussin (p. 36) and CS-Tucci (p. 318) śauṣiryaṃ; CS-Patel (p. 319) śauṣīryaṃ (allegedly citing PK-Poussin).] nâsti te kāye [Note: kāye] rectification (PK; also Pn); B kāyo.] māṁsāsthi.rudhiraṁ na ca |
CMP08.046/ indrāyudham ivâkāśe kāyaṁ darśitavān asi ||
CMP08.047/ nâmayo [Note: nāmayo] B, CS-Tucci, and PK(MS E); PK and CS-Patel nāmayā.] nâśuciḥ kāye kṣut.tṛṣṇā.sambhavo [Note: kṣut.tṛṣṇā.sambhavo] B and both CS-Tucci and CS-Patel; Pn kṣut.tṛṣṇā.sambhavau; PK kṣut.tṛṣā.sambhavo.] na ca |
CMP08.048/ tvayā lokānuvṛtty.arthaṁ [Note: lokānuvṛtty.arthaṁ] Correction: for lokānuvṛty.arthaṁ in CMP ed. read lokānuvṛtty.arthaṁ.] darśitā [Note: darśitā] rectification (PK and CS); B darśita.] laukikī kriyêti [Note: kriyêti] B; Pn kriyā iti.] ||

CMP08.049/ sarva.kalpa.samuccaye 'py āha ||

CMP08.050/ gṛhītvā hṛdayaṁ śuddhaṁ vajradeha.vibhāvanā |
CMP08.051/ dṛḍhaṁ sāram asauṣīryaṁ [Note: asauṣīryaṁ] B asausīryaṁ.] vajra.kāyaṁ sa labdhavān iti ||

CMP08.052/ samādhi.rāja.sūtre candra.prabha.kumāreṇâpi tathāgata.kāyo varṇitaḥ ||

[Page 456]

CMP08.053/ khasamā virajā vara.rūpa.dharā aśarīra alakṣaṇa prajña.sutā [Note: prajñasutā] B (also Pn); SRS prajñasūtā or prajñāśūnyā.] |
CMP08.054/ sugambhīra.guṇodadhi kāruṇikā [Note: kāruṇikā] rectification (SRS; also Pn); B karuṇikā.] dada mūrdhni pāṇi [Note: pāṇi] rectification (TIB and SRS; also Pn); B prāṇi.] mama apratimā iti [Note: apratimā iti] rectification (SRS; also Pn); B apratimāḥ with miti written in the margin below.] ||

CMP08.055/ āryāṣṭasāhasrikāyām [Note: āryāṣṭasāhasrikāyām] rectification (also Pn); B āryāṣṭhasahasrikāyām.] apy āha ||

CMP08.056/ nirvāṇaṁ māyopamaṁ svapnopamam iti vadāmi | nirvāṇād anyaḥ [B:52a]kaścid viśiṣṭataro dharmaḥ syāt tam apy ahaṁ [Note: ahaṁ] rectification (ASPP; also Pn); B āhaṁ.] māyopamaṁ svapnopamam iti vadāmi [Note: ASPP (Vaidya ed., p. 20) reads: subhūtir āha | nirvāṇaṁ apy devaputrā māyopamaṁ svapnopamam iti vadāmi | kiṁ punar anyaṁ dharmam | te devaputrā āhuḥ | nirvāṇam apy ārya subhūte māyopamaṁ svapnopamam iti vadasi | āyuṣmān subhūtir āha | tad yadi devaputrā nirvāṇād apy anyaḥ kaścid dharmo viśiṣṭataraḥ syāt tam apy ahaṁ māyopamaṁ svapnopamam iti vadeyam |.] ||

CMP08.057/ atha tasyaîva [Note: tasyaiva] rectification (also Pn); B tasaiva.] viśeṣaṇam | na ca rūpaṁ na cârūpaṁ na satyaṁ na ca mṛṣêti || evaṁ na bhāvo nâpy abhāvo nôcchedo nâpi śāśvato | na sākāro na nirākāro na dharmo [C:65b]nâdharmo na saṅkleśo na vyavadānaṁ na saṁsāro na nirvāṇaṁ na nityo nânityo nâtmā na cânātmā [Note: na cānātmā] C; B: nā mā   (spaced thus); Pn nânātmā.] nâparātmā [Note: nāparātmā] B (and TIB); C Ø.] nâdhyātmā na bahirdhā na laukikaṁ [Note: laukikaṁ] C (also Pn): B laukika.] na lokottaraṁ na dvayaṁ nâdvayam iti |

CMP08.058/ asya [Note: asya] B; C tasya.] yuganaddhātmakasya pariniṣpanna.vajrakāyasya nāma.paryāyaḥ [Note: nāma.paryāyaḥ] C; B nāma.paryāyasyaḥ: Pn nāma.paryāyasya.] kaścid avatāryate || mahāvidyā.puruṣa.mūrtiḥ | satya.dvaya- [Page 457] naye sthitaḥ | prakṛti.prabhāsvarātmakaḥ | prajñopāyātmakaḥ [Note: prajñopāyātmakaḥ] B; C prajñopāyātmaka.] | trilokātmakaḥ [Note: trilokātmakaḥ] B; C trilokātmaka.] | trikālātmakaḥ | [Note: trikālātmakaḥ |] B (and TIB); C trikāyātmakas.] triyānātmakaḥ [Note: triyānātmakaḥ] BC; Pn trinayātmakaḥ.] | trimaṇḍalātmakaḥ | sarvakulātmakaḥ | tathā [Note: tathā] B (and TIB); C tathāgatapuruṣas.] sat.puruṣaḥ | agra.puruṣaḥ | mahāpuru[B:52b]ṣaḥ | puruṣa.nāgaḥ | puruṣa.śūraḥ | puruṣa.vīraḥ | puruṣa.damyaḥ | puruṣa.damakaḥ | puruṣottamaḥ | puruṣa.sārathiḥ | puruṣa.siṁhaḥ | ākāśa.puruṣaḥ | sarvātmakaḥ | puruṣaḥ śuddhātmaka [Note: sarvātmakaḥ | puruṣaḥ śuddhātmaka] rectification (TIB and Pn); B sarvātmakaḥ puruṣa.śuddhātmaka; C sarvātmaka.puruṣaḥ | śuddhātmaka.] iti ||

CMP08.059/ evaṁ tīrṇa.saṁsāra.sāgaraḥ [Note: tīrṇa.saṁsāra.sāgaraḥ] C; B tīrṇa.pāragaḥ.] | sthala.gataḥ | kṣema.prāptaḥ | abhaya.prāptaḥ [Note: abhaya.prāptaḥ] C; B Ø.] | utkṣipta.parighaḥ | mardita.kaṇṭakaḥ | [Note: utkṣipta.parighaḥ | mardita.kaṇṭakaḥ |] C (and TIB); B utkṣipta.parighaḥ | marjita.kaṇṭako (perhaps for mārjita°?); Pn utkṣiptaḥ parigha.marjita.kaṇṭako.] niṣprapañcaḥ | [Note: niṣprapañcaḥ |] B niṣprapañcaḥ; C niṣprapañco.] bhikṣuḥ | arhan | kṣīṇāsravaḥ | niṣkiñcanaḥ | śramaṇaḥ | brāhmaṇaḥ | kṣatriyaḥ | buddha.putraḥ | niḥkleśaḥ | vaśībhūtaḥ | suvimukta.cittaḥ | suvimukta.prajñaḥ | ājāneyo [Note: ājāneyo] B; C ajāneyo.] mahānāgaḥ | kṛta.kṛtyaḥ | kṛta.karaṇīyaḥ | apahṛta.bhāraḥ | anuprāpta.svakārthaḥ | parikṣīṇa.bhava.saṁyojanaḥ | [Note: parikṣīṇa.bhava.saṁyojanaḥ |] C; B parikṣīṇabhavaṁsayojanaḥ; Pn parikṣīṇa.bhavaṁ(bhavaḥ) sayojanaḥ.] samyagājñā.suvimukta.cittaḥ | sarva.ceto.vaśī | parama.pāramitā.prāptaḥ | saṁsāra.pārakoṭi.sthaḥ | jñāna.mūrtiḥ [Note: .mūrtiḥ] BC; Pn .mūrttiḥ.] | svayambhūr ity ucyate ||

[Page 458]

CMP08.060/ imam eva vajropama.samādhiṁ viśeṣayann āha bhagavān śūraṅgama.sūtre ||

CMP08.061/ buddha.viṣayānugatās te satpuruṣāḥ sva.jñāna.vaśavartino yair ayaṁ sūraṅgama.samādhiḥ [Note: sūraṅgama.samādhiḥ] B; C sūraṅgama.samādhi..] pratilabdhaḥ | nâhaṁ taṁ bodhisattvam iti vadāmi | apratilabdhatvād a[B:53a]sya samādheḥ [Note: samādheḥ] C; B samādhiḥ.] | nâhaṁ taṁ bodhisattvam abhijñā.prāptam iti [Note: iti] B; not found in C.] vadāmi | apratilabdhatvād asya samādheḥ [Note: samādheḥ] C (also Pn); B samādhiḥ. TIB here inserts another sentence not found in SKT. Pn reconstructs as: nāhaṁ taṁ bodhisattvaṁ viśuddhikaram iti vadāmi apratilabdhatvād asya samādheḥ.] | nâhaṁ taṁ bodhisattvaṁ dāna.śīla.kṣānti.vīrya.dhyāna.prajñā.sampannam iti vadāmi | apratilabdhatvād asya samādheḥ [Note: samādheḥ] C (also Pn); B samādhiḥ.] | nâhaṁ taṁ bodhisattvaṁ bahu.śrutaṁ pratibhāna.sampannam iti vadāmi | apratilabdhatvād asya samādheḥ [Note: samādheḥ] C (also Pn); B samādhiḥ.] || tasmāt tarhi kulaputra sarva.niryāṇa.patheṣu [Note: sarva.niryāṇa.patheṣu] C; B sarva.niryāṇa.pathe.] niryātu.kāmena bodhisattvena mahāsattvenêha śūraṅgama.samā[(C:66a)]dhau śikṣitavyam iti ||

CMP08.062/ || apratiṣṭhita.nirvāṇa.dhātu.melāvana.saṁśaya.paricchedo [Note: apratiṣṭhita.nirvāṇa.dhātu.melāvana.saṁśaya.paricchedo] rectification; B apratiṣṭhita.nirvāṇa.dhātu.melāvaṇa.saṁsaya.paricchedo; Pn apratiṣṭhita.nirvāṇa.dhātu.melāvaṇa.saṁśaya.paricchedo.] 'ṣṭamaḥ ||

11. Chapter IX :: bodhisattva.carita.dharmodayābhisambodhi.prapañcatā.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 459] [Note: [ CMP tr. 277--305]

CMP09.001/ || vajraśiṣya uvāca || śruta.cintā.mayena sakala.krama.tattvādhigama.paricchedakena [Note: sakala.krama.tattvādhigama.paricchedakena] B; TIB suggests *saphala.krameṇa tattvādhigama.paricchedakena ('bras bu dang bcas pa'i rim pas de kho na nyid rtogs pa yongs su gcod pa).] guruṇā kṛtānujñātena sarvajña.sampadam āvāhayitu.kāmena ghaṭamānena yoginā hetv.avasthāyāṁ [Note: hetv.avasthāyāṁ] B; Pn heutvavyavasthāyāṁ.] kathaṁ sthātavyam | [Note: kathaṁ sthātavyaṁ |] There are cancellation marks over this phrase in MS B which seem to indicate that a scribe or editor felt that this should be omitted; Pn Ø.] kathaṁ pratipattavyaṁ [Note: kathaṁ pratipattavyaṁ] B; TIB Ø.] kathaṁ bhāvayitavyaṁ kathaṁ vrata.caryāṁ [B:53b]caritavyaṁ vyākarotu bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP09.002/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva viśiṣṭa.kāraṇa.prāptānām uttapta.vīryāṇāṁ kāya.jīvita.nirapekṣāṇām [Note: kāya.jīvita.nirapekṣāṇām] rectification (also Pn); B kāya.jivita.nirapekṣāṇām.] ihaîva janmani svarūpa.parāvṛttyâṣṭaguṇaiśvarya.phalaṁ [Note: .phalaṁ] emendation; B .phala..] niṣpādayitu.kāmānāṁ niḥsandehārthaṁ paripṛcchasi | tena bhāva.graham apanīya mokṣa.kāmena śṛṇu bhāvanā.viśuddhiṁ caryā.viśuddhiṁ [Note: bhāvanā.viśuddhiṁ caryā.viśuddhiṁ] B bhāvanā.viśuddhiñ caryā.viśuddhiñ; Pn bhāvanā.viśuddhiś caryā.viśuddhiś.] cânupūrveṇa kathayāmi te |

CMP09.003/ iha satya.dvayādvaye sati hetu.phalam apy advayam | hetu.phalādvaye prāpya.prāpakam apy advayam | prāpya.prāpakādvaye bhāvya.bhāvakam apy advayam | tad.advaye sādhaka.sādhana.sādhyam api nôpalabhyate [Note: nopalabhyate] B; Pn nopalambhate.] | tad.anupalambhāt ko 'tra bhāvayati ko 'sau caryāyāṁ caratîti | vicāraṇāyāṁ ghaṭamāna.pariniṣpannāyāṁ nâsti bhedaḥ [Note: bhedaḥ] rectification (also Pn); B bheda.] |

[Page 460]
CMP09.004/ dṛṣṭe dharme ca nirvāṇaṁ [Note: nirvāṇaṁ] rectification (also Pn); B nirvāṇa.] kṛta.kṛtyaṁ tad eva [Note: eva] rectification (also Pn); B evā.] hîti vacanāt |

CMP09.005/ [B:54a]tathâvasthābhedaṁ [Note: tathâvasthābhedaṁ] B; Pn (presumably emending acc. to TIB) tathā 'py avasthābhedaṁ.] prāpya hetu.phalaṁ ca loke dṛśyate | anyathā [Note: anyathā] B (and TIB); Pn athavā. Vowels sandhi sic in MS.] ahetuka.doṣa.prasaṅgaḥ syāt | ato ghaṭamānāvasthāyāṁ bhāvako bhāvanā bhāvyaḥ [Note: bhāvyaḥ] rectification (also Pn); B bhāvya.] sādhakaḥ sādhanaṁ sādhyaṁ caryā [Note: sādhyaṁ caryā] B; Pn (presumably following TIB) sādhyacaryā.] 'pi ca vidyata iti | na sandehaḥ | sādhako 'tra saṁvṛti.satyaṁ sādhanaṁ paramārtha.satyam | anena sādhyam advaya.jñānam | ato hetu.phalayor advaidhīkāra.parijñānam atra bhāvanā | yathôktaṁ sarva.rahasya.tantre ||

CMP09.006/ phalena hetum āmudrya phalam āmudrya hetunā |
CMP09.007/ vibhāvyam anyathā siddhiḥ [Note: siddhiḥ] rectification; B siddhiṁ.] kalpa.koṭīr [Note: kalpa.koṭīr] rectification; B kalpa.koṭir.] na jāyata iti |

CMP09.008/ caryā.viśuddhim api darśayann āha || advaya.jñāne gate [Note: advaya.jñāne gate] B; Pn advaya.jñāna.gate.] sati samāhitāsamāhitāvasthā 'py advayaṁ bhavati | tad.advaye kaś caryāṁ carati | yathā kartur abhāvāt kriyāyā 'py abhāvo bhavatîti loke niścayo 'tha ca [Note: 'tha ca] B; Pn 'thavā.] vrata.caryayā vinânādi.kleśa.vāsanā.kṣayaṁ kartuṁ na pāryata iti deśanā.pāṭhe loke ca [B:54b]prasiddham [Note: prasiddham] emendation (also Pn); B prasiddhim, perhaps prasiddhiḥ(?).] | yathô[C:66b]ktaṁ śrī.samāje [Note: śrīsamāje] BC; Pn emends to śrīguhyasamāje, presumably following TIB (gsang ba 'dus pa).] ||

[Page 461]
CMP09.009/ vajra.sattvo mahā.rājā [Note: mahā.rājā] BC; Pn and GST mahā.rājaś.] codanīyo muhur muhur iti ||

CMP09.010/ tathā côktaṁ [Note: tathā coktaṁ] B; C yathoktaṁ.] śrī.guhya.siddhau ||

CMP09.011/ pāda.prasārikaṁ [Note: pāda.prasārikaṁ] rectification (also Pn); B pāda.prasārika.] muktvā tyaktvā saṁsāra.peṭakam |
CMP09.012/ sādhayed vajrasattvāgraṁ [Note: vajrasattvāgraṁ] B; C vajrasattvākhyaṁ; GS vajrasattvājñāṁ.] nityam udyukta.mānasaḥ [Note: udyukta.mānasaḥ] B; C udyūkta.mānasaḥ; GS nirmukta.mānasaḥ.] ||
CMP09.013/ kaukṛtya.styāna.middhādīn [Note: kaukṛtya.styāna.middhādīn] C (also Pn); B kaukṛtya.styāna.midhyādīs.] parityajya prayatnataḥ |
CMP09.014/ anyathā naîva siddhiḥ [Note: naîva siddhiḥ] B (and GS); C naivāsiddhiḥ.] syāt kalpa.koṭi.śatair apîti ||

CMP09.015/ tasmād animitta.samādhi.samāpannenânādi.kleśa.vāsanā.malam apy apahāya [Note: apy apahāya] B; C vyapahāya. Vowel sandhi sic in MSS.] anābhoga.phalam āvāhayitu.kāmena [Note: āvāhayitu.kāmena] B; C āvahitu.kāmena.] caryāṁ [Note: caryāṁ] B caryāñ; Pn caryāś.] carāmi na carāmîti mananām [Note: mananām] B; C manyanām.] apanīyâṣṭa.loka.dharmān abhibhūya yathôkta.yoga.caryāyāṁ [Note: yathôkta.yoga.caryāyāṁ] rectification; B yathôktaṁ yoga.caryāyāṁ.] caritavyam | atas tāṁ vrata.caryāṁ guru.pāda.prasādena yathā.śaktito vivṛṇomi |

CMP09.016/ prathamaṁ tāvad bhagavān carama.bhavika.bodhisattvāvasthāyāṁ [Note: carama.bhavika.bodhisattvāvasthāyāṁ] B; C carama.bhaviko.bodhisattvāvasthāyāṁ.] dvīpādy.avalokanaṁ [Note: dvīpādy.avalokanaṁ] C; B dīpādyavalokanaṁ; Pn dī(dvī)pādyavalokanaṁ.] kṛtvā tuṣita.bhuvanād [Note: tuṣita.bhuvanād] B; C tuṣita.bhavanād.] avatīrya santānādi.caturvidha.[B:55a]nyāyaṁ darśayitvā vīta.rāga.rūpam abhinirmāya hīnādhimuktikānāṁ [Note: hīnādhimuktikānāṁ] B; C hīnādhimuktīkānāṁ.] catur.ārya.satyādhigamaṁ virāga.caryāṁ ca pratipādya | punar [Page 462] mahāyānābhiniviṣṭānām [Note: mahāyānābhiniviṣṭānām] C (also Pn); B mahāyānābhiniṣṭhānām.] aṣṭa.vijñāna.kāyādi.dharma.nairātmyādhigamaṁ [Note: aṣṭa.vijñāna.kāyādi.dharma.nairātmyādhigamaṁ] C; B aṣṭa.vijñāna.kāyādi.dharma.nairātmādhigamaṁ.] bhūmi.pāramitādi.caryāṁ [Note: bhūmi.pāramitādi.caryāṁ] B; C bhūmi.pāramitā.caryāṁ.] ca [Note: ca] B; C Ø.] pratipādya | punaś cakravarti.rūpam abhinirmāya gambhīrādhimuktikānāṁ satya.dvayādvayādhigamaṁ [Note: satya.dvayādvayādhigamaṁ] C; B (and TIB) satya.dvayādvayādhigamāya.] rāga.dharma.caryāṁ ca pratipāditavān |

CMP09.017/ tasmāt satyadvaya.parigṛhīta.mūrtīnāṁ sakala.padārtha.pariccheda.kāriṇāṁ parama.mahāsukha.phalānveṣiṇāṁ [Note: parama.mahāsukha.phalānveṣiṇāṁ] B; C parama.mahāsukha.phalābhilāṣiṇāṁ.] śrāvaka.sautrāntika.caryā na yuktā | [Note: na yuktā |] C; B naya yuktā; Pn nayayuktā[nāṁ noktaḥ].] yathā śrāvakādayo hīnādhimuktikā vitarka.caritā ātma.sādhana.rahitā [Note: vitarka.caritā ātma.sādhana.rahitā] C; B vitarkācaritātma.sādhana.rahitā.] dāna.śīlādi.kriyā.mārgārūḍhās tattva.jñāne 'śraddha.dhānā mokṣe dūra.sañjñinaḥ [Note: mokṣe dūra.sañjñinaḥ] rectification; B mokṣa.dūra.sañjñinaḥ; C mokṣe dūra.saṅginaḥ.] sukhopāyam anadhigamya dvādaśa.dhūta.guṇādi.duṣkara.caryābhiś cira.kālena bodhim anveṣayanti | [B:55b]tathā 'pi na prāpnuvanti niṣpanna.kramādhigama.rahitatvāt [Note: niṣpanna.kramādhigama.rahitatvāt] emendation; B niṣpanna.kramādhigatamanahitatvād; C niṣpanna.krama.samādhi.rahitatvāt.] | ata evôktaṁ bhagavatā ||

CMP09.018/ bhikṣu.bhāve sthitā ye tu ye tu [Note: ye tu ye tu] emendation; B ye ntra ye tu; C ye ca ye ca; Pn ye 'tra ye tu.] tarka.ratā narāḥ |
CMP09.019/ vṛddha.bhāve sthitā ye tu teṣāṁ tattvaṁ na deśayed iti ||

CMP09.020/ ata evâha vairocanābhisambodhi.caryā.tantre ||

CMP09.021/ upāya.rahitaṁ jñānaṁ śikṣā câpi hi deśitā |
CMP09.022/ śrāvakāṇāṁ mahāvīra avatārāya [Note: avatārāya] C; B avatāraya; Pn emends this to avadhāraya, presumably reading gzung ba in the Tibetan (corrupted reading of P and N) rather than gzud ba (correct form found in D, attested for √avatṝ).] teṣu vai ||

[Page 463]

CMP09.023/ mūla.sūtre 'py āha ||

CMP09.024/ daśa.kuśalān [Note: daśa.kuśalān] C (also Pn); B daśa.kuśalād.] karma.pathān icchanti [Note: icchanti] BC; most texts (including other citations in the CMP) kurvanti.] jñāna.varjitā iti ||

CMP09.025/ ata evâha bhagavān ||

CMP09.026/ śrāvaka.yānam aśikṣatha [Note: aśikṣatha] B; C aśikṣata.] bhikṣo nâtha carīyatha [Note: nâtha carīyatha] C; B bodhicarīyata; Pn bodhicariyata.] tatra carīye |
CMP09.027/ bodhi.carīṁ cara buddha.guṇeṣu eṣa nidāna bhaviṣya svayambhūr iti | [Note: Compare Samādhirājasūtra, 37:96: śrāvakabhūmi ma śikṣatha jātu mā ca spṛheṣyatha tatra carīye | cittu ma riñcatha buddhaguṇeṣu kṣipra bhaviṣyatha buddha jinendra || (Vaidya, ed., pp. 276–277).]

CMP09.028/ ato viśiṣṭāt kāraṇād vi[(C:67a)]śiṣṭam eva kāryam utpadyate | evam eva rūpādi.viṣaya.paribhoga.bhāvam [Note: rūpādi.viṣaya.paribhoga.bhāvam] emendation; B rūpādayoviṣayaparibhogabhāvam; TIB suggests *rūpādi.pañcakāmaguṇa.viṣaya.viśiṣṭa.paribhoga.bhāvam] āpadyamānā viśiṣṭa.phalāvāhakā bhavantîty avagantavyaḥ [Note: avagantavyaḥ] emendation; B avagantavyā; Pn emends to avagantavyāḥ.] | anyathā duṣkara.caryayā [Note: duṣkara.caryayā] emendation (TIB); B duṣkara.caryā.] cittasyaîkāgratā na bhavati | pañcendriya.nigrahatvāt | yathôktaṁ bhagavatā śrī.paramādya.mahāyoga.tantre ||

CMP09.029/ [B:56a]duṣkarair niyamais tīvrair mūrtiḥ śuṣyati duḥkhitā |
CMP09.030/ duḥkhād vikṣipyate [Note: vikṣipyate] rectification (also Pn); B vikṣipyatai.] cittaṁ vikṣepāt siddhir anyathêti ||

CMP09.031/ mūla.sūtre 'py āha ||

[Page 464]

CMP09.032/ duṣkarair niyamais tīvraiḥ sevyamāno na sidhyati [Note: sidhyati] B; Pn siddhyati.] |
CMP09.033/ sarva.kāmopabhogais tu sevayaṁś câśu sidhyatîti [Note: sidhyatîti] B; Pn siddhyati | iti.] ||

CMP09.034/ vajra.śiṣya uvāca ||

CMP09.035/ rāgo dveṣaś ca mohaś ca ete loke trayo viṣāḥ |

CMP09.036/ ity uktam tathaîva rūpādayo viṣayāḥ kleśa.prasūti.hetutvād apāya.hetava iti nirdiṣṭaṁ bhagavatā | kathaṁ punas te sevyamānānām [Note: sevyamānānām] rectification (also Pn); B sevamānānām.] anuttara.padam āśu sidhyatîti [Note: sidhyatîti] B; Pn siddhyatîti.] | paraspara.viruddham ||

CMP09.037/ vajra.gurur āha || sādhu sādhu vajra.śiṣya yas tu rāga.dharma.caritānāṁ niḥśaṅkārthaṁ paripṛcchasi | tena śṛṇu mahāsattva rāgādayaḥ kleśāḥ śrāvakādy.upalambha.dṛṣṭīnām apāya.hetukā bhavanti | kleśa.svabhāvāparijñānāt svabhāva.parijñānāt tu [Note: svabhāva.parijñānāt tu] rectification (also Pn); B svabhāva.parijñānātu.] bodhi.hetukā bhavantîti | bhagavataîva sūtrake nirdiṣṭam | ya[B:56b]thôktaṁ śrī.paramādya.mahāyoga.tantre ||

CMP09.038/ rāgo dveṣaś ca mohaś ca traya ete viṣaṅgatāḥ |
CMP09.039/ viṣatvam upayānty ete [Note: upayānty ete] B upayāntyaite; Pn upayānty eva.] viṣameṇa tu sevitāḥ [Note: sevitāḥ] B; Pn sevitā.] |
CMP09.040/ amṛtatvaṁ punar yānti amṛtena tu sevitā iti ||

CMP09.041/ ratna.kūṭa.sūtre 'py āha ||

CMP09.042/ tadyathā kāśyapa [Note: kāśyapa] rectification (also Pn); B kasyapa.] ikṣu.kṣetreṣu mṛdvīkā.kṣetreṣu saṅkāra.kūṭa upakārī.bhūto bhavati || evam eva bodhisattvasya kleśā upakārī bhavanti |

[Page 465]

CMP09.043/ tadyathā kāśyapa mantrauṣadhi.parigṛhītaṁ viṣaṁ na vinipātayati | evam eva prajñopāya.samanvito bodhisattvaḥ kleśair na vinipātyate |

CMP09.044/ ata āha vinayāmoghasiddhi.mahātantre ||

CMP09.045/ badhyati yena jaḍaḥ parimucyati tena budhaḥ |
CMP09.046/ bodhi.vibhāvanayā viparītam idaṁ sakalam ||
CMP09.047/ yena mūḍhāḥ prabadhyante śīryante rauravāntike |
CMP09.048/ tair eva hi vimucyante sukhaṁ prajñābalena tv iti ||

CMP09.049/ anena nyāyena viśiṣṭa.samāropād viśiṣṭa.pariṇāmanāc ca viśiṣṭa.phala.[B:57a]niṣpattau hetu.bhāvaṁ prati[C:67b]pannasyânuttara.mahāsukha.phalāvāptau [Note: pratipannasyânuttara.mahāsukha.phalāvāptau] B; C .pannasyānaruttara.mahāsukha.phalāvāptau.] nânyat sādhanam asti | tad.arthaṁ tair eva sukhāhāra.vihārādibhir [Note: sukhāhāra.vihārādibhir] C sukhāhāra.vihārādibhiḥ |; B sukhāhārādibhir.] aṣṭa.guṇaiśvaryādi.sarvajña.sampattir āmukhī.kriyate |

CMP09.050/ ataḥ sukhaṁ sukhenaîva sarva.buddhatvam āpyata iti ||

CMP09.051/ śrī.saṁvare nirdiṣṭam |

CMP09.052/ tatra rāgaja.bodhi.caryā tri.vidhā | yad uta prapañcatā niṣprapañcatā atyanta.niṣprapañcatā cêti || tatra [Note: C inserts prathamaṁ; B (and TIB) Ø.] prapañcatā caryā katamā | yad uta tathāgatāśvāse vajradharāśvāse ca yathā nirdiṣṭaṁ sarva.tathāgatāralli.vistaraḥ sā prapañcatā | niṣprapañcatā katamā [Note: katamā] B; C katathamā.] | satata.vyāpi.kārya.vaśāt [Note: satata.vyāpi.kārya.vaśāt] C; B satataṁ vyāpi.kārya.vaśāt.] kvacid āralliḥ [Note: kvacid āralliḥ] emendation; C kvacidāralliṁ; B kacidvāralliḥ; Pn kecid vāralliḥ.] syāt sā niṣprapañcatā [Note: syāt sā niṣprapañcatā] rectification; C syāt | sā niḥprapañcatā; B syān niṣprapañcatā; Pn syāt niṣprapañcatā.] | atyanta.niṣprapañcatā katamā | sarva.saṅgam apahāya kevala.dhyānāhāra.vihārī [Note: kevala.dhyānāhāra.vihārī] B; C kevaladhyānāhāravihāra.] jñāna.mudrā.samāpattyâbhyaset sâtyanta.niṣprapañcatā [Note: sātyantaniṣprapañcatā] B; C sā atyantaniḥprapañcatā.] | yathā kāṣṭhaṁ dahati [Page 466] bhavati bhūtiḥ | tāla.patraṁ [Note: tālapatraṁ] C (and TIB; also Pn); B alapatraṁ.] dahati bhavati [B:57b]bhūtiḥ | karpāsaṁ [Note: karpāsaṁ] C; B kārpāsaṁ, corrected to karpāsaṁ; PKṬYM tūlakaṁ.] dahati bhavati bhūtiḥ | sarve [Note: sarve] BC; Pn emends to sarvaṁ.] bhasmasād bhavanti | [Note: bhavanti] C; B bhavati.] evam eva tri.vidha.caryābhir [Note: tri.vidha.caryābhir] BC; Pn (presumably following TIB) tri.vidha.caryādibhir.] mahā.vajra.dhara.padaṁ [Note: mahāvajradharapadaṁ] C (and TIB); B mahāvajrapada; Pn mahāvajrapadaṁ.] niṣpādayanti |

CMP09.053/ atha [Note: atha] C; B athavā.] kecit sādhakās tattva.saṅgrahādi.tantrānusāriṇo [Note: tattvasaṅgrahādi.tantrānusāriṇo] rectification; B tattvasaṁhagrahādi.tantrānusāriṇā; C tattvapahādbhatapa.tantrānuśāriṇo.] hasta.mudrā.gītopahārākṣepābhinaya.naṭa.nartanādi.prayogair [Note: hastamudrā.gītopahārākṣepābhinaya.naṭa.nartanādi.prayogair] emendation; B hastamudrā.gītopahārākṣepābhinaya.naṭa.nartakādi.prayogair; C hastamudrā.gītopahārāt kṣepābhinaya.naṭanartanādi.prayogair.] nityam udyukta.manaso [Note: udyukta.manaso] rectification; C udyūkta.manaso; B udyukta.mānaso.] 'harniśaṁ prapañca.caryayā mahāmudrā.siddhiṁ sādhayanti || tathā kecic — chrī.paramādyādi.mahāyoga.tantram [Note: chrīparamādyādi.mahāyogatantram] B chrīparamādyādi.mahāyogatantrem, but the medial.e has been crossed out; likewise, C śrīparamādyādi.mahāyogatantrem, with the medial.e partially erased. There are also two syllables between śrī and paramādyādi. in C, which I believe to have been incompletely.erased errors.] āśritya paryaṅkāsana.bandhana.nava.nāṭya.rasādi.sarva.tathāgata.krīḍā.prapañca.caryayā mahāsukha.padam āvāhayanti [Note: āvāhayanti] B; C āvahanti.] | asmiñ chrī.guhyasamāje [Note: asmiñ chrī.guhyasamāje] rectification; C asmin śrīguhyasamāje; B asmiṁ guhyasamāje (with śrī written in the margin below).] tu kevalaṁ niṣprapañcatā | atyanta.niṣprapañcatā caryā [Note: atyanta.niṣprapañcatā caryā] C; B atyanta.niṣprapañca.caryā.] ca nirdiṣṭā |

CMP09.054/ adhunā prapañcatā caryā śrī.sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.mahāyoga.tantrād [Note: śrī.sarvabuddha.samāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.mahāyoga.tantrād] C; B śrī.sarvabuddha.samāgama.yoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.mahāyoga.tantrād.] avatāryate ||

[Page 467]

CMP09.055/ athâtaḥ sampravakṣyāmi sarvato viśvam uttamam [Note: C inserts iti.] |[B:58a]
CMP09.056/ sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvaram [Note: C inserts iti.] ||
CMP09.057/ rahasye parame [Note: parame] B; C paramye.] ramye sarvātmani sadā sthitaḥ [Note: sthitaḥ] C (also Pn); B sthitāḥ.] |
CMP09.058/ sarva.buddha.mayaḥ śrīmān vajrasattvodayaḥ sukham [Note: sukhaṁ] C; B sukhaṁ (perhaps sukhaḥ); Pn sukhaḥ.] ||
CMP09.059/ tathāgata.mahādivya.ratna.jālādy.alaṅkṛtam |
CMP09.060/ tato ghaṇṭāvasaṁsakte vitāna.vitatojjvale [Note: ghaṇṭāvasaṁsakto vitāna.vitatojjvale] C ghaṇṭāvaśaṁśakto vitānavitatojvale; B ghā‸dovasaṁsakte vitāna.vitatojjvale, with ṇṭā written in upper margin; Pn ghaṇṭāvasaṁsakta.vitāna.vitatojjvale.] ||
CMP09.061/ prasādhayanti [Note: prasādhayanti] B; C praśādayanti.] bhavane sodyānādiṣu [Note: bhavane sodyānādiṣu] B; C bhavanesvodyānādiṣu.] vā punaḥ |
CMP09.062/ sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.[(C:68a)]jāla.saṁvaram [Note: sarva.buddha.samāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvaram] C (also Pn); B sarva.buddha.mahāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvaram.] ||
CMP09.063/ tatrâsanaṁ niveśyâdau [Note: niveśyâdau] rectification (also Pn); B nivekhyādau] mṛdu.saṁsparśa.jaṁ sukham |
CMP09.064/ viśva.padma.paṭa.cchannaṁ [Note: .paṭa.] rectification (TIB; also Pn); B .pada..] sarva.buddhāsanaṁ hi tat [Note: tat] emendation (also Pn); B tam. Or, perhaps, hitam?] ||
CMP09.065/ śrī.vajrasattva.rūpās tu vikurvanti hi yatra [Note: yatra] B; Pn emends to tat tu.] vai |
CMP09.066/ sarva.dhātu.mayī [Note: sarva.dhātu.mayī] B; Pn emends to sarva.dhātu.mayo.] vâpi jīva.mūla.mayas tathā ||
[Page 468]
CMP09.067/ svādhidaivaṁ [Note: svādhidaivaṁ] B; Pn svādhidaivat.] pratimukhaiḥ cihna.mudrā.pravartanam [Note: cihna.mudrā.pravartanam] emendation; B siddhi.mudrā.pravartanam; TIB *siddha.mudrā.pravartanam.] ||
CMP09.068/ niṣiktāṁ ghaṭitāṁ vâpi saṁskṛtāṁ [Note: vâpi saṁskṛtāṁ] B; Pn emends (presumably after TIB: mngon par 'dus byas) to vâbhisaṁskṛtāṁ, which seems implausible given the pāda-break which occurs therein.] vā sucitritām [Note: sucitritām] rectification (also Pn); B suvicitritām.] |
CMP09.069/ vicitra.pratibimbāṁ ca cihna.mudrāṁ [Note: cihna.mudrāṁ] rectification (also Pn); B cihna.mudrā.] prakalpayet ||
CMP09.070/ svādhidaivaṁ [Note: svādhidaivaṁ] emendation; B svādhidaivat.] pratimukhaiḥ suprasādhita.yoṣitam |
CMP09.071/ sva.mudrā.cihna.subhagāṁ [Note: sva.mudrā.cihna.subhagāṁ] rectification (also Pn); B sva.mudrā.cihna.subhagā.] kalpayed gaṇa.maṇḍalam iti ||

CMP09.072/ eṣāṁ sūtrāṇām arthaṁ [Note: arthaṁ] rectification (also Pn); B artha.] vistareṇa vivṛṇomi |

CMP09.073/ ādau tāvan manonukūle udyānādi.vivikta.pradeśe śrāvakā[B:58b]di.durbhaga.rahite iṣṭakā.mayaṁ tri.puraṁ deva.gṛhaṁ vicitra.karma.yuktaṁ kārayet | tatra prathama.pure mahānasaṁ sthāpayet | dvitīya.pure tantrī.gītakādi.pūjopakaraṇaṁ sthāpayet | tṛtīya.pure yoginībhiḥ saha śrī.viśvaṁ subhagottamo [Note: subhagottamo] B śubhagottamo; Pn subhagottamo(maṁ).] viharatām [Note: viharatām] emendation; B viharantaṁ.] |

CMP09.074/ athavā bhū.gṛhe dṛḍha.prākārādi.samprayukta.nānālaṅkāra.vajramaya.bhūbhāge sphaṭika.vaiḍūryendranīla.marakata.(padma)rāga.mayaṁ [Note: sphaṭika.vaiḍūrya.indranīla.marakata.(padma)rāga.mayaṁ] emendation (TIB); B sphaṭika.vaiḍūrya.indranīla.marakata.rāga.mayaṁ.] mahāmeru.vajraśikhara.kūṭāgāraṁ [Note: .kūṭāgāraṁ] rectification (also Pn); B .kūṭagāraṁ.] vicintya ||

CMP09.075/ catur.asraṁ catur.dvāraṁ catus.toraṇa.maṇḍitam |
CMP09.076/ catuḥ.sūtra.samāyuktam aṣṭa.stambhopaśobhitam ||
CMP09.077/ hārārdhahāra.racitaṁ paṭa.srag.dāma.bhūṣitam [Note: paṭa.] B either paṭa. or, perhaps, paṭu.; Pn paṭṭa..] |
[Page 469]
CMP09.078/ ghaṇṭā.patāka.saṁśobhaṁ [Note: ghaṇṭā.] rectification (also Pn); B ghaṇṭa..] cāmarādi.vibhūṣitam ||
CMP09.079/ candrārdha.vajra.koṇaṁ ca [Note: ca] BC Ø; Pn inserts it (without comment), and I follow him, as something is needed for the meter.] dvāra.niryūha.sandhiṣu |
CMP09.080/ pakṣiṇī.kramaśīrṣādi.vicitra.paṭa.maṇḍitam [Note: pakṣiṇī.kramaśīrṣādi.vicitrapaṭa.maṇḍitam] rectification; B patviṇī.krama.sīrṣādi.vicitrapaṭa.maṇḍitam; Pn patvi(kṣi)ṇī.krama.śīrṣādi.vicitrapaṭa.maṇḍitam.] ||

CMP09.081/ tatra sādhako gurubhir anujñāto niṣpannāniṣpannān mahāyogīśvarān [Note: niṣpannāniṣpannān mahāyogīśvarān] rectification; B niṣpannāniṣpannāt mahāyogīśvarāṁ.] sampūjya | sahacary.anucary.ādi.priyābhiḥ [Note: sahacary.anucary.ādi.priyābhiḥ] rectification; B sahacaryānucarādi.priyābhiḥ.] prākṛtāhaṅkāram [Note: prākṛtāhaṅkāram] rectification; B prakṛtāhaṅkāram; Pn prakṛtā'haṅkāram.] apanītavatībhiḥ saha nirviśa[B:59a]ṅkena cetasā siṁhavan mahāmudrā.sādhanaṁ praviśed anena krameṇa |

CMP09.082/ tatrâyaṁ kramaḥ || paramārtha.satyālambana.pūrvakaṁ svādhiṣṭhāna.krameṇa vajrasattva.rūpam ātmānaṁ niṣpādya | maṇḍalādhipatitvena niṣadya rūpa.viṣayam anubhavati [Note: anubhavati] rectification (also Pn); B anubhavanti.] || tataḥ sarva.tathāgata.strī.māyākāra.pradarśanāya [Note: sarva.tathāgata.strī.māyākāra.pradarśanāya] B (ambiguous: could read sarva.tathāgata.strī.mayākāra.pradarśanāya). Pn inserts bāhye.] kācit saṁvary.ākāreṇa [Note: saṁvary.ākāreṇa] B (and TIB); Pn sañcaryākāreṇa.] rāga.santati.svabhāvatayā bhagavataḥ purataḥ [Note: purataḥ] rectification (also Pn); B purata.] sthitā | kācid ahosukhākāreṇa surata.santati.svabhāvatayā dakṣi[C:68b]ṇa.dik.sthitā | kācit pradīpākāreṇa raudra.santati.svabhāvatayā paścima.dik.sthitā | kācic chiṣyākāreṇa [Note: chiṣyākāreṇa] BC; TIB suggests chaśy.ākāreṇa.] jīva.santati.svabhāvatayôttara.dik.sthitā [Note: jīva.santati.svabhāvatayôttara.] B jīvasantatisvabhāvatayottara.; C jīvitasantanti.svabhāvatayā uttara..] | etāḥ sahacaryaḥ |

[Page 470]

CMP09.083/ kācid buddhabodhy.ākāreṇa moha.viśodhanāyâgneya.koṇe vyavasthitā | kācit dharma.cakrākāreṇa trai[B:59b]lokya.laṅghanākṣepa.mada.viśodhanāya [Note: trailokya.laṅghanākṣepa.mada.viśodhanāya] rectification; C trailokyālaṅghanākṣepa.mada.viśodhanāya]; B seemingly trailokyaṁ gha[dā?]nākṣepamada.viśodhanāya, but I suspect that one sees here the elision of the syllable la. TIB suggests *.pada. for .mada.. Pn trailokyaṁ dānākṣepa.mada.viśodhanāya.] naiṛti.koṇe [Note: naiṛtikoṇe] BC; Pn nairṛtikoṇe.] vyavasthitā | kācit trailokyavijayākāreṇa [Note: trailokyavijayākāreṇa] C (and TIB); B trai‸kyākāreṇa, with .lo. written in the margin above.] dveṣāpanayanāya vāyavya.koṇe vyavasthitā | kācit kāmalatākāreṇa rāga.tamopanayanāya īśāna.koṇe [Note: īśāna.koṇe] B; C aiśāna.koṇe.] vyavasthitā |

CMP09.084/ kācic chuṣirākāreṇa [Note: chuṣirākāreṇa] rectification (also Pn); C chūṣirākāreṇa; B chuṣikāreṇa.] bāhyāgneya.koṇe vyavasthitā | kācit nṛtyākāreṇa [Note: nṛtyākāreṇa] B; C stutyākāreṇa?; TIB rgyud mangs.] śṛṅgāra.vīṇā.vādanatayā trailokyaṁ [Note: trailokyaṁ] B; C trailokyaśa.] vaśam ānayantī bāhya.naiṛti.koṇe [Note: bāhya.naiṛtikoṇe] BC; Pn bāhya.nairṛtikoṇe.] vyavasthitā | kācit vitatākāreṇa mukunda.vādanatayā [Note: mukunda.vādanatayā] C; B muktanda.pravādanatayā.] gara.jvarāpanayanāya [Note: gara.jvarāpanayanāya] B; C rogajvarāpanayanāya; Pn garajvarāpanapanāya.] bāhya.vāyavya.koṇe vyavasthitā | kācid ghanākāreṇa muraja.vādanatayā bāhyaiśāna.koṇe vyavasthitā |

CMP09.085/ kācid vajrapuṣpākāreṇa puṣpa.vyagra.hastā [Note: puṣpa.vyagra.hastā] B; C su.puṣpa.vyagra.hastā.] bāhya.paṭṭikāyām agni.koṇe vyavasthitā | [B:60a]kācid vajradhūpākāreṇa dhūpa.kaṭacchuka.dhāritayā [Note: dhūpa.kaṭacchuka.dhāritayā] B; C dhūpa.kaṭacchūdhāritayā; Pn dhūpa.kaṭucchukādhāritayā.] naiṛti.koṇe [Note: naiṛtikoṇe] B; C nairitikoṇe; Pn nairṛtikoṇe.] vyavasthitā | kācid vajrālokākāreṇa mahāpradīpa.dhāritayā vāyavya.koṇe vyavasthitā | kācid vajragandhākāreṇa [Page 471] gandha.paripūrṇa.śaṅkha.vyagra.hastā [Note: gandha.paripūrṇa.śaṅkha.vyagra.hastā] C; B gandha.pariparipūrṇa.śaṅkha.vyagra.hastā.] bāhya.paṭṭikāyām evaîśānakoṇe vyavasthitā |

CMP09.086/ kācit turagākāreṇa [Note: turagākāreṇa] B; C turaṅgamā[‽]kāreṇa.] paramāśva.mukhodbhavāśvāsāt [Note: paramāśva.mukhodbhavāśvāsāt] B; C paramāśvāmukhodbhavāśvāsāt.] tri.bhuvanaṁ śoṣayantī kṛta.pūrva.dvāra.rakṣā vyavasthitā | kācid vajra.mukhy.ākāreṇa [Note: vajramukhy.ākāreṇa] B; C vajramukhākāreṇa.] trailokyaṁ saṁharantī kṛta.dakṣiṇa.dvāra.rakṣā [Note: kṛta.dakṣiṇa.dvāra.rakṣā] C (also Pn); B kṛta.dakṣiṇa.dvāra, with rakṣā along the bottom margin. The same correction is made for the next to instances of this expression. The text is not entirely clear, but they may have corrected from .dvāre to .dvārarakṣā.] vyavasthitā | kācid vajrālokākāreṇa trailokyaṁ [Note: trailokyaṁ] C; B trailokyān.] nirīkṣamāṇā kṛta.paścima.dvāra.rakṣā [Note: kṛta.paścima.dvāra.rakṣā] C (also Pn); B kṛta.paścima.dvāra, with rakṣā along the bottom margin.] vyavasthitā | kācid bhasma.pralaya.vetāly.ākāreṇa [Note: C inserts ca; not found in B.]bhūr.bhuvaḥ.svar.āśvāsanatayā [Note: bhūr.bhuvaḥ.svar.āśvāsanatayā] C (and TIB); B bhūr.bhuvaḥ.svar.aśvasanatayā; Pn bhur.bhuvaḥ.svaḥ.śvasanatayā.] sa.bhasmakam [Note: sa.bhasmakam] C; B sva.bhasmakam.] api jīvayantī [Note: jīvayantī] C; B jīvantī.] kṛtottara.dvāra.rakṣā [Note: kṛtottara.dvāra.rakṣā] C (also Pn); B kṛtottaradvāra, with rakṣā along the bottom margin.] vya[B:60b]vasthitā ||

CMP09.087/ tatra bhagavān mahāsukhaś cakravartī [Note: mahāsukhaś cakravartī] B; C mahāsukhacakravartī.] bhūta.nayātmaka.samādhi.smaraṇa.pūrvakaṁ [Note: bhūtanayātmaka.samādhi.smaraṇa.pūrvakaṁ] C (and TIB); B bhūtanayātmaka.samādhi.smaraṇa.pūrvaka..] sva.kāya.maṇḍala.sthān [Note: sva.kāya.maṇḍala.sthān] C (also Pn); B sva.kāya.maṇḍala.sthāṁ.] sarva.tathāgatān [Page 472] prīṇayāmîti viśiṣṭāhaṅkāram utpādya [Note: utpādya] C (also Pn); B utpādyā.] prathamaṁ [Note: prathamaṁ] C; B and SS prathama..] rūpādi.trividha.viṣayam āsvādya tad.anu śodhanādi.dvividha.vidhinā [Note: śodhanādi.dvividha.vidhinā] C (also Pn); B śodhanādidvividhāvidhinā; SS śodhanādi.vidhinā.] sarvāhā[(C:69a)]ram [Note: sarvāhāram] C (and TIB); the reading in B is unclear: it could be sarvāhāram or (as Pn) sarvākāram.] abhisaṁskṛtya prakṛti.siddham [Note: prakṛti.siddham] Reading in B is unclear: the text prakṛtisiddhim, but the i.element seems to have been elided. Pn also prakṛtisiddham.] adhyātma.kuṇḍam anusmṛtyâhutī [Note: anusmṛtyâhutī] B; Pn anusmṛtyāhutīḥ; SS anusmṛtyātmākṛtiṁ.] samādhi.sattvasya mukhe tri.śikhāgni.madhye juhomîty ahaṅkāram utpādyâbhyavaharati | tataḥ sukhena pariṇamayati [Note: pariṇamayati] B; SS pariṇamati.] rasāyanaṁ ca bhavati ||

CMP09.088/ evaṁ sādhako bhakṣya.bhojya.peyādibhiḥ kāya.vajraṁ [Note: kāya.vajraṁ] rectification (also Pn); B kāya.vajra.] santarpya paryavasāne [Note: paryavasāne] rectification; B paryāvasāne.] pañcamaṁ sparśa.viṣayam āsvādayati | anena krameṇa ca sahacary.ādi.devī.cakram anurāgaṇa.nipuṇaṁ dṛṣṭvā yathābhimata.mudrām ādāyâṅke [Note: ādāyâṅke] rectification (also Pn); B ādāya aṅko.] sthāpayitvā mahāmudrā.siddhiṁ [Note: .siddhiṁ] rectification (also Pn); B .siddhi.] niṣpāda[B:61a]yāmîti dṛḍhādhimokṣam [Note: dṛḍhādhimokṣam] B; SS dṛḍhāhaṅkāram.] utpādyâliṅgana.cumbana.cūṣaṇa.
nakhapraharaṇa.sītkāra.kokila.bhṛṅganāda.nāḍī.sañcodanādikaṁ kṛtvā tathāgataparyaṅka.vajraparyaṅka.ratnaparyaṅka.padmaparyaṅka.karma-
paryaṅkādi.bandhaṁ [Note: tathāgataparyaṅka.vajraparyaṅka.ratnaparyaṅka.padmaparyaṅka.karmaparyaṅkādi.
bandhaṁ] B; Pn tathāgataparyaṅkaṁ vajraparyaṅkaṁ ratnaparyaṅkaṁ padmaparyaṅkaṁ karmaparyaṅkādi.bandhaṁ.] baddhvā [Note: baddhvā] rectification (also Pn); B badvā (baddhā?).] karma.stho bhavet [Note: bhavet] B; Pn bhavati.] | tato [Note: tato] emendation (SS and TIB); B tau.] vajra- [Page 473] padma.saṁharṣaṇāt prajñopāya.samāpattyā skandhādi.svabhāvān sarva.tathāgatān [Note: sarvatathāgatān] rectification (also Pn); B sarvatathāgatāṁ.] mūrdhna ārabhya dvāsaptati.nāḍī.sahasrān nirjhara.dhārākāreṇâlikāli.dravī.bhūya rāga.virāga.madhyarāga.krameṇa [Note: rāga.virāga.madhyarāga.krameṇa] rectification (also Pn); B rāgavirāgamadhyamarāgakrameṇa.] patataḥ [Note: patataḥ] emendation (TIB 'babs); B yattataḥ; SS tataḥ.] prajñāpāramitā.svarūpān pratyātma.vedyān [Note: prajñāpāramitā.svarūpān pratyātma.vedyān] rectification (SS also Pn); B prajñāpāramitā.svarūpāṁ pratyā‸vedyāṁ, with the syllable .tma. written in along the lower margin. SS prajñāpāramitādi.svarūpān pratyātma.vedyān.] karoti ||

CMP09.089/ evaṁ śrī.mahāsukha.samādhim abhyasya prāptotkarṣo yogī tatraîva gaṇa.maṇḍale nigrahānugraheṇa sattvān paripācayati [Note: paripācayati] B; SS paripācayet.] | keṣāñcic chūnyatābhiniveśa.dṛṣṭikānāṁ sa eva [Note: eva] rectification (also Pn); B seems to evaṁ.] bhagavān mahāvairocana.rūpeṇa mahāśāntika.samādhinā na śūnyaṁ nâpi câśū[B:61b]nyam ity apratiṣṭhita.nirvāṇa.lakṣaṇaṁ pratipādya śūnyatā.dṛṣṭi.nigrahaṁ karoti | evam atyanta.raudra.durvineyānāṁ śrī.vajraheruka.krodha.samādhinā kutsita.dṛṣṭi.nirgrahaṁ kṛtvânugrahaṁ karoti | mithyā.dṛṣṭīnāṁ padmanarteśvara.rūpeṇa paramārtha.satyaṁ pratipādya vaśyaṁ karoti | atyanta.hīna.mātsarya.lubdhakānāṁ śrī.vajrasūrya.rūpeṇa mahāpauṣṭika.samādhinā sarva.dhana.ratna.pravarṣakaiḥ kleśa.dṛṣṭi.nigrahaṁ karoti | atyanta.hīna.vīryāṇāṁ paramāśva.rūpeṇa haṭhayoga.samādhinā parākrameṇa hīna.vīrya.nigrahaṁ karoti ||

CMP09.090/ tatra bhagavān śrī.mahāsukho dharmoda[C:69b]ya.mahāralli.krīḍā.svabhāva.pradarśanārtham ananya.manastho 'nyonya.praharṣaṇārthaṁ ca buddha.nāṭyaṁ [Note: buddha.nāṭyaṁ] B; C buddha.nāṭakaṁ.] karoty anena krameṇa mudrā pratimudrā vandanaṁ prativandanaṁ [Note: vandanaṁ prativandanaṁ] rectification (TIB); C vandanaṁ vandanaṁ prativandanaṁ; B vandanaṁ; Pn vandanaṁ (prativandanaṁ).] pūjā [B:62a]pratipūjā nāṭakaṁ pratināṭakaṁ gītaṁ pratigītakaṁ kāya.cchomā [Note: kāya.cchomā] rectification (also Pn); C kāyacchomo; B kāyaḥ | cchommā.] vāk.cchomā [Note: vākcchomā] rectification; B vākcchomma; C vākcchomaḥ; Pn vākchomā.] saṅketena vyavahāraḥ kriyate |

[Page 474]

CMP09.091/ tatra vāk.cchomā [Note: vākcchomā] B; C vākcchomo; Pn vākchomā.] nirdiśyate | oṁ ati hoḥ mlecchêyaṁ [Note: mlecchêyaṁ] C; B mlecchajaṁ; Pn emends this to saṅketena, based on the Tibetan translation.] praṇamāmîti nirdiśet [Note: nirdiśet] B; C nirdiśyate.] | oṁ pratikā punaḥ pratipraṇāmam [Note: pratipraṇāmaṁ] B; C pratipraṇāmaḥ.] | ccheṁ [Note: ccheṁ] C; B cche; TIB ccheṁ ccheṁ; Pn cche cche.] ācārya.vandanam | bhakṣa [Note: bhakṣa] B (and TIB); C bhakṣya.] praviśatu [Note: praviśatu] C; B praviśantaḥ; Pn praviśantaṁ.] | ccho [Note: ccho] C; B cche; TIB(D) ccheṁ; TIB(P) chchoṁ.] svāgatam | cchaṁ avarundhanam | khaṁ bhuñja [Note: bhuñja] rectification; C bhuñja or bhuñjaṁ; B bhuñjyaṁ.] | khaḥ prabhakṣa [Note: prabhakṣa] emendation (also Pn); B prabhakṣaḥ; C prabhakṣyaṁ.] | draṁ draṁ [Note: draṁ draṁ] B (and TIB); C dradraṁ.] māṁsam | śraṁ śraṁ [Note: śraṁ śraṁ] C (and TIB); B sraṁ sraṁ.] raktam | dreṁ dreṁ māṁsaṁ prabhakṣa [Note: māṁsaṁ prabhakṣa] B; C matsyaṁ prabhakṣya[ṁ?]; Pn māṁsaṁ prabhakṣaṁ.] | japaṁ [Note: japaṁ] B; C japam; TIB(P) japhaṁ; TIB(D) and Pn jaṁ phaṁ.] vajrodakam | somaṁ pañcāmṛtam | iyati [Note: iyati] BC; TIB idaya; Pn iyadi (idaya?).] madyam | saṁvarī [Note: saṁvarī] BC; TIB śampari.] pānam | saṁvaram [Note: saṁvaram] BC; TIB saṁvari.] udakam | supriyaṁ puṣpam | sañcayaṁ phalam [Note: sañcayaṁ phalaṁ] C (also Pn); B sañcayaḥ phalaḥ.] | jālakaṁ vastram | kṣaṁ [Note: kṣaṁ] BC; TIB skaṁ.] gṛham [Note: gṛhaṁ] C (and TIB; also Pn); B sṛhaṁ.] | kṣorṇṇaṁ [Note: kṣorṇṇaṁ] BC; TIB kṣo rnams; Pn kṣoṇṇaṁ.] sva.gṛham | kāmadaṁ [Page 475] devatā.gṛham | kṣepaṇaṁ [Note: kṣepaṇaṁ] BC; TIB kṣepana.] maṇḍalam | bodhano [Note: bodhano] BC; TIB bhodana.] maṇḍalācāryaḥ | upāyaḥ śiṣyaḥ | mitraṁ [Note: mitraṁ] BC; TIB mitrataraṁ.] bhrātaram | rañjitā [Note: rañjitā] BC; TIB rañjina; Pn rañjinā.] devatī | gopitā [Note: gopitā] BC; TIB kovita.] vajra.yo[B:62b]ginī | tatpurī [Note: tatpurī] C; B ttatpuri; Pn tatpuri; TIB tarmari.] ḍākinī | viklavā mātaraḥ | svamūkaḥ [Note: svamūkaḥ] C; B svasūkaḥ; TIB svamukha; Pn svasṛkaḥ.] pitaraḥ | yogyaḥ [Note: yogyaḥ] BC; TIB kayokya; Pn ka yogyaḥ.] putraḥ | prīṁ prīṁ [Note: prīṁ prīṁ] BC; TIB priṁ priṁ.] putrī [Note: putrī] C (also Pn); B putrīṁ.] | bahulā rūpiṇī [Note: rūpiṇī] BC; Pn emends to bhadra.rūpiṇī.] | loṭanam [Note: loṭanam] BC; TIB loṭaṭa.] agamyāgamanam | prīti [Note: prīti] B; C pāhi; TIB(D) vahari; TIB(P) vahira; Pn bahari.] bhakṣyam [Note: bhakṣyaṁ] B bhakṣaṁ; C bhakṣyamiti.] | dhanur [Note: dhanur] BC; TIB dhanuda; Pn dhanū.] dravyaṁ dehi | śe śe [Note: śe śe] C (and TIB; also Pn); B ṣe ṣe.] gaccha | pre pre [Note: pre pre] B (and TIB); C priye priye.] āgaccha | traṁ [Note: traṁ] C (and TIB; also Pn); B may read bhraṁ, though bha and ta look similar in these scripts.] nâsti | vihramo ruṣṭaḥ | cchora māraṇam | jīva rakṣā | nīra [Note: nīra] B (and TIB); C either nīra or nīca.] viraktam | hri [Note: hri] B (and TIB); C hrīḥ.] rāgaḥ [Note: rāgaḥ] C (also Pn); B rāga.] | drava dravyam |

CMP09.092/ kramāt pūjya suratas tvam iti bruvan sva.devānusmaraṇam | surato 'ham iti bruvan | anurāgayāmîti [Note: anurāgayāmīti] BC; TIB anutarāgayāmi.] suprativāg [Note: suprativāg] B; C pratiprativāk.] vajrasattvasya sādhanaḥ || [Page 476] anubodhayāmîti [Note: anubodhayāmīti] B; TIB anubodayāmi.] prativāk | śrī.vairocana.sādhanaḥ [Note: śrīvairocana.sādhanaḥ] B; C śrīvairocanasya śadhanaḥ; Pn emends to śrī.vajra.vairocana.sādhanaḥ.] || anumodayāmîti prativāk | herukavajrasya [Note: herukavajrasya] BC; Pn emends to śrī.herukavajrasya.] sādhanaḥ || anurāgayāmîti [Note: anurāgayāmīti] B anuṣodayāmīti, but the syllables ṣoda are underscribed with .rāga.; C anurāgamayāmi; TIB anurāgayāmi.] prativāk | śrī.padmanarteśvara.sādhanaḥ || [B:63a]anumodayāmîti prativāk | vajrasūryasya sādhanaḥ || [Note: anumodayāmīti prativāk | vajrasūryasya sādhanaḥ] C anumodayāmīti vāk | vajrasūryasya sādhanaḥ; B anumodayāmīti prativāk | vajrasattvasya sādhanaḥ ||; TIB and Pn Ø.] anumardayāmîti [Note: anumardayāmīti] B; C (and TIB) anuvarṣayāmi.] prativāk | paramāśvasya sādhanaḥ | devyas [Note: devyas] C; B devyās.] tāḥ pratipūjyāś ca [Note: pratipūjyāś ca] emendation; B pratipūjāś ca; C pratipūjyāḥ.] samayas tvam [Note: samayas tvam] B (and TIB); C svasamayas tvam.] itîyaṁ tu vāk [Note: itīyaṁ tu vāk] B itīyan tu vāk; C iti iyan tu vāk; Pn (after TIB) iti pañcavāk.] | sva.devatā.smaraṇāya [Note: svadevatā.smaraṇāya] C; B svadevatā.smaraṇīya.] | samayo 'ham iti ca vāk [Note: vāk] B; C prativāk.] | śrī.vajrasattva.subhaga.maṇḍala.gaṇa.pūjakam [Note: śrī.vajrasattva.subhaga.maṇḍala.gaṇa.pūjakam] C; B śrīvajrasattvaṁmagamaṇḍalaḥ | in the main text, with subha. (sūrbha?) written in along the lower margin. TIB seems to follow B; Pn śrī.vajrasattvaṁ ga[ṇa]maṇḍalaḥ gaṇa.pūjakam.] iti | vāk.cchomā.parivarta.kramaḥ [Note: .cchomā.parivartta.kramaḥ] C .cchoma.parivartta.kramaḥ; B .sthoma.parivarttyā kramaḥ; Pn vākcchoma.parivartyā kramaḥ.] ||

CMP09.093/ idānīṁ kāya.cchomā [Note: kāyacchomā] B; C kāyacchomo.] nirdiśyate | mūrdhna.sparśāt praṇāmaḥ | lalāṭa.sparśāt [Note: lalāṭa.sparśāt] B; C ṣalāṭa.sparśāt.] pratipraṇāmaḥ [Note: pratipraṇāmaḥ] C; B pratipraṇāmaṁ.] | dakṣiṇa.bhrū.kṣepāt [Note: dakṣiṇa.bhrū.kṣepāt] B; C dakṣiṇa.bhruṁ kṣepāt.] kārya- [Page 477] siddhi[End MS C]r [Note: kāryasiddhir] B; C (and TIB) kāya.siddhir. This is the end of the available section of MS C.] iti | vāme [Note: vāme] emendation (also Pn); B varme.] vijayam | vāma.netra.spandanād [Note: vāma.netra.spandanād] C (also Pn); B vāma.netra.spandanāmud.] rūpavatī nārī | dakṣiṇe rūpavān naraḥ | vāma.śrotra.sparśāt suṣṭhu.gatam [Note: suṣṭhugataṁ] emendation (also Pn); B suṣṭhusataṁ. This reading may work: ``a kind of sacrificial vessel.''] | dakṣiṇe sādhu.bhāṣitaḥ | [B:63b]dakṣiṇa.nāsāpuṭa.sparśād dhūpam | vāme gandhaṁ prayacchati [Note: prayacchati] B; Pn prayaccheti.] | jihvāyā dakṣiṇe lālanān māṁsam | vāme madyaṁ prayacchati [Note: prayacchati] B; Pn prayaccheti.] | vāma.kukṣi.sparśād annam | dakṣiṇe vyañjanaṁ prayacchatîti [Note: prayacchatīti] B; Pn prayaccheti.] | kāya.cchomā.parivarta.kramaḥ ||

CMP09.094/ evaṁ laukika.dhyānam apanīya mano.rājyam apahāya sadā pramudita.manastho yoginībhiḥ saha ramamāṇo yathā rājā indrabhūtiḥ [Note: indrabhūtis] rectification; B indrabhūti; Pn indrabhūtiḥ.] tadvat kalevaraṁ [Note: tadvat kalevaraṁ] emendation (SS); B śuddha.kṣalevaraṁ (or, perhaps, [s]tadvakṣalevaraṁ); Pn śuddha.kṣalevaraṁ, emending to śuddha.kalevaraṁ; TIB suggests *skandha.kalevaraṁ (phung po'i khog pa).] parivartya vajrakāyo bhūtvântaḥpureṇa sahântardhāyâṣṭaguṇaiśvaryānvito buddha.kṣetrād buddha.kṣetraṁ gacchati | yathôktaṁ mūla.tantre |

CMP09.095/ sarva.devy.upabhogais tu sevyamānair yathā.sukham |
CMP09.096/ svādhidaivata.yogena svam ātmānaṁ [Note: svam ātmānaṁ] rectification (also Pn); B and SS svamatmānaṁ.] prapūjayet ||
CMP09.097/ pūjayed [Note: pūjayed] emendation; B pūjyaya—perhaps this could be emended to (pass. op.) pūjyeta? Pn pūjyate.] anuyogena sarva.yoga.sukhāni tu |
CMP09.098/ samāsvādayamānas tv atiyogena [Note: samāsvādayamānas tv atiyogena] emendation (also Pn); B samāsvādayamānastutiyogena.] sidhyati [Note: sidhyati] B; Pn siddhyati.] ||
[Page 478]
CMP09.099/ anena sarva.bu[B:64a]ddhātmā rasāyana.sukhena tu |
CMP09.100/ sidhyec [Note: sidhyec] B; Pn siddhyet.] chrī.vajrasattvāyur.yauvanārogya.satsukham ||
CMP09.101/ sarva.buddha.mahākāyaḥ sarva.buddha.sarasvatī |
CMP09.102/ sarva.buddha.mahācittaḥ sarva.buddha.mahāmahaḥ ||
CMP09.103/ sarva.buddha.mahārājā sarva.vajradharādhipaḥ |
CMP09.104/ sarva.lokeśvara.patiḥ [Note: sarva.lokeśvara.patiḥ] rectification (also Pn); B sarva.lokeśvaraḥ patiḥ.] sarva.ratnādhipeśvaraḥ ||
CMP09.105/ tābhiḥ saṁramyamāṇas tu yāty utpattiṁ tv icchataḥ [Note: tv icchataḥ] emendation; B seems to read tuīcchataḥ (though another syllable seems to be written in on the top of the ī.element; TIB 'dod pa bzhin du (*yathecchataḥ); Pn tu gacchataḥ.] |
CMP09.106/ sarva.devī.mahāsiddhaś [Note: sarva.devī.mahāsiddhaś] rectification (also Pn); B sarvadevīmahāsidhyaś.] cakravartī prasidhyati [Note: Pn adds iti.] ||

CMP09.107/ athavā yaḥ kṛśa.vibhavo [Note: kṛśa.vibhavo] emendation (TIB, also Pn); B is unclear: kṛṣavibharavo? kṛṣavibharatho?] 'nantarokta.krameṇa krīḍā.prapañca.vistaraṁ [Note: .vistaraṁ] rectification (also Pn); B .vistara.] satataṁ sampādayitum aśaktaḥ | tasya niṣprapañcatā atyanta.niṣprapañcatā câtra śrī.saṁvare nirdiṣṭā | tāṁ caryāṁ nidarśayann āha ||

CMP09.108/ pratyahaṁ pratimāsaṁ vā pratisaṁvatsaraṁ tathā |
CMP09.109/ yathādhiṣṭhānato vā 'pi nāṭayed buddha.saṁvaram iti ||
CMP09.110/ utthito vā niṣaṇṇo vā caṅkraman vā yathā.sthitaḥ |
CMP09.111/ praharṣan vā prajalpan [Note: praharṣan vā prajalpan] B praharṣaṁ vā prajalpaṁ; Pn praharṣan vā jalpan.] vā yatra tatra yathā tathêti ||
CMP09.112/ yad yad indriya.mā[B:64b]rga.tvaṁ yāyāt tat tat svabhāvataḥ |
CMP09.113/ asamāhita.yogena sarva.buddha.mayaṁ [Note: sarva.buddha.mayaṁ] B; PK and CVP sarvaṁ buddha.mayaṁ.] vahed iti ||
[Page 479]
CMP09.114/ kha.samaṁ kha.samākāram aparyantaṁ sāgaropamam [Note: aparyantaṁ sāgaropamam] B; Pn aparyanta.sāgaropamam.] |
CMP09.115/ rāga.dharma.nayoddeśo [Note: rāga.dharma.nayoddeśo] B rāgadharmanayoddeṣo; Pn rāga.dharma.nayo dveṣo.] vilāsaḥ krīḍya.vistaraḥ [Note: krīḍya.vistaraḥ] B (abnormal Sanskrit, but metrical); Pn emends to krīḍā.vistaraḥ.] ||
CMP09.116/ gṛhītaṁ vastu.mātraṁ ca śiṣya.bodhana.kāraṇāt |
CMP09.117/ kati janmāntaraṁ vaktuṁ sahyate rāga.deśanêti ||

CMP09.118/ || śrī.sarvabuddhasamāyoga.ḍākinī.jāla.saṁvara.nyāyena bodhisattva.carita.dharmodayābhisambodhi.prapañcatā.melāvana.saṁśaya.paricchedo [Note: bodhisattva.carita.dharmodayābhisambodhi.prapañcatā.melāvana.saṁśaya.paricchedo] rectification; B bodhisattva.carita.dharmodayābhisambodhi.prapañcatā.melāvaṇa.saṁsaya.paricchedo.] navamaḥ ||

12. Chapter X :: niṣprapañca.caryā.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 481] [Note: [ CMP tr. 307--315]

CMP10.001/ || vajraśiṣya uvāca || sa.prapañca.caryā parisphuṭa.bhūtā niṣprapañca.caryāṁ nirdiśatu bhagavān vajraguruḥ śāstā ||

CMP10.002/ vajragurur āha || sādhu sādhu mahāsattva śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantrāmnāyena niṣprapañca.caryāṁ pratipādayāmi śṛṇv ekāgra.cittena |

CMP10.003/ mahāṭavī.pradeśe[B:65a]ṣu phala.puṣpādy.alaṅkṛte |
CMP10.004/ parvate vijane sādhyam idaṁ dhyāna.samuccayam (||)

CMP10.005/ ityādi.tantrokta.manonukūla.pradeśe [Note: ityādi.tantrokta.manonukūla.pradeśe] B; Pn ityādi tantrokte manonukūla.pradeśe.] bhūmi.gṛhaṁ vā prāsādaṁ vā yathokta.vidhinā saṁskṛtya | tatra catur.asrādi.guṇa.yuktaṁ vajra.maṇi.śikhara.kūṭāgāraṁ niṣpādya | tataḥ prākṛtāhaṅkārāpagato [Note: prākṛtāhaṅkārāpagato] rectification; B prakṛtāhaṅkārāpagato.] mahāyogī bāhyāṅganām api saṁskṛtya [Note: api saṁskṛtya] B; TIB mngon par sbyangs (*abhisaṁskṛtya).] | eka.jāti.pratibaddhakaiḥ saha śiṣya.gaṇair [Note: śiṣya.gaṇair] emendation (also Pn); B śiṣya.guṇair; TIB rang gi slob ma (*sva.śiṣyena).] vakṣyamāṇa.krameṇa [Note: vakṣyamāṇa.krameṇa] rectification (also Pn); B vakṣamāṇa.krameṇa.] mahāmudrā.sādhanam ārabhet [Note: ārabhet] B; Pn ārabheta.] ||

CMP10.006/ tatrâyaṁ kramaḥ | prathamataraṁ paramārtha.satyam ālambya svādhiṣṭhāna.krameṇa vyutthāyâkṣobhyotsargānupraveśena maṇḍalādhipatitvena vyavasthitaḥ | tataḥ prākṛtāhaṅkāram apanītān abhedya.parivārān sva.kāya.maṇḍalasyaîvâvayava.bhūtān vairocanādi.māṇḍaleya.devatākārān adhimucya sakala.cakram anurāgya [Note: anurāgya] B; Pn anurañjya.] nija.[B:65b]mudrayā saha [Note: A piece of MS B containing the first three syllables of the first line is broken off. The syllables mudrayā sa. are emended from TIB: rang gi phyag rgya dang lhan cig (Pn concurs).] piṇḍagrahānubheda.krameṇa paramārtha.satyaṁ praviśati | tato locanādi- [Page 482] devībhiś [Note: locanādi.devībhiś] rectification (TIB and grammar); B locanādidevīs; Pn locanādidevīś.] catur.brahma.vihāra.viśuddhyā tvaṁ vajracittetyādi.gāthābhiḥ [Note: These verses are as follows: Māmakī's song: tvaṁ vajracitta bhuvaneśvara sattva.dhāto trāyāhi māṁ rati.manojña mahārtha.kāmaiḥ | kāmāhi māṁ janaka sattva.mahāgra.bandho yadîcchase jīvituṁ adya nātha ||. Buddhalocanā's song: tvaṁ vajrakāya bahu.sattva.priyāṅka.cakra buddhārtha.bodhi.paramārtha.hitānudarśī | rāgeṇa rāga.samayaṁ mama kāmayasva yadîcchase jīvituṁ adya nātha ||. Lokeśvaradayitā's song: tvaṁ vajravāca sakalasya hitānukampī lokārtha.kārya.karane sadā sampravṛttaḥ | kāmāhi māṁ surata.carya samantabhadra yadîcchase jīvituṁ adya nātha ||. Sarvatathāgatakāyavākcittasamayavajra.dayitā's song: tvaṁ vajrakāma samayāgra mahāhitārtha sambuddhavaṁśatilakaḥ samatānukampī | kāmāhi māṁ guṇa.nidhiṁ bahuratnabhūtaṁ yadîcchase jīvituṁ adya nātha || (GST XVII.72–75).] sañcoditaḥ svādhiṣṭhāna.krameṇa jhaṭiti prabuddhaḥ [Note: prabuddhaḥ] emendation; B (also Pn) prabuddha..] paramānanda.rasānubhavanārthaṁ nava.nāṭya.rasena krīḍati |

CMP10.007/ evaṁ punaḥ punar bhūta.koṭiṁ praviśya punaḥ punar vyutthāya pañca.tathāgata.svabhāvān [Note: .svabhāvān] B; SS .rūpān.] pañca.kāma.guṇān āsvādayati | yathā na mlāyate manas tathāgatāralliṁ [Note: tathāgatāralliṁ] rectification; B tathāgatoralliṁ; Pn tathāgato'ralliṁ.] sampādayati | tatra rūpādi.trividhaṁ rūpa.viṣayam anubhavati | gīta.tantrī.vādyādi.trividhaṁ śabda.viṣayam anubhavati | puṣpa.dhūpānulepanādi.trividhaṁ gandha.viṣayam anubhavati | kaṭuka.tikta.kaṣāyāmla.lavaṇādi.trividhaṁ rasaviṣayam anubhavati |

CMP10.008/ tataḥ ṣoḍaśābdikâkṣata.yoniḥ pīna.stana.bhara.namrāvayavā gṛhīta.caryānvitā [Note: Pn inserts yathā.] ca[B:66a]ṇḍālī rajakī mālākārī naṭī veṇukārī śilpikâṅgavikalā [Note: śilpikāṅgavikalā] B; Pn śilpikāṅgāvikalā.] vā ca bandhu.bhūtā yāḥ [Note: yāḥ] emendation (grammar; Pn concurs); B yā.] striyas tāsām anyatamāṁ [Note: striyas tāsām anyatamāṁ] B; Pn striyastāsāmānyatamāṁ.] gṛhītvā | tato nirvikalpātmako mahāyogī svātmanaḥ [Note: svātmanaḥ] B and SS; Pn tvātmanaḥ.] sarva.bhāva.svabhāva.pratipādanāya loka.garhitam [Note: loka.garhitam] B; SS loke garhitam.] bhakṣaṇīya.samayaṁ [Note: bhakṣaṇīya.samayaṁ] B bhakṣaṇīya.samaya; Pn bhakṣaṇīyaṁ samaya..] śodhanādi.krameṇâbhi- [Page 483] saṁskṛtya laukika.nimittopalambham apanīya pracchanne pradeśe sthitvâbhyavaharati |

CMP10.009/ tathā ca na mudrā.bandho na maṇḍalaṁ na kuṇḍaṁ na caityaṁ na pustaka.vācanaṁ [Note: pustaka.vācanaṁ] rectification (SS; also Pn); B putsaka.vācanaṁ.] na kāya.kleśo na paṭa.kāṣṭha.pāṣāṇa.pratimāṁ praṇamati | na śrāvaka.pratyekabuddha.śaraṇam anusmarati na tithi.karaṇa.muhūrta.nakṣatra.kālākṣepaṇaṁ karoti | sarvam etad adhyātmanaîva sampādayati |

CMP10.010/ yadi sāmagrī.vikalaḥ saṅgraha.maṇḍalaṁ sampādayitum aśaktaḥ syāt | tatas tena sādhakena pañca.guhya.mahātattvātmakenâpi niṣprapa[B:66b](ñca.caryâ)bhyasanīyā [Note: Again, a few akṣara-s are missing from the first line of this folio, due to breakage. Here, the missing syllables are easily emended. Vowel sandhi sic in MS.] anena krameṇa |

CMP10.011/ tatrâyaṁ kramaḥ | kācid rūpa.vajrākāreṇa darpaṇa.vyagra.komala.kara.kamalā saumya.nayana.nirīkṣaṇā aśeṣa.muktā.hāra.vikaṭa.saṅkaṭa.pīna.payodharā kiñcic.chithilī.kṛta.cela.nidarśitārddha.nitamba.bimbā mahāsukhānurāgaṇāya pūrva.koṇe vyavasthitā | kācic chabda.vajrākāreṇa vikasita.nayana.nirīkṣaṇā śṛṅgāra.rasa.lalita.līlākṛti.yuta.rāga.
carita.dharma.deśanā.prakāśana.kuśala.kathodgāyana.pragīta.kākalī.
gītakānuvādana.vīṇā.pravādanatayā dakṣiṇa.koṇe [Note: dakṣiṇa.koṇe] rectification (also Pn); B dakṣiṇe koṇe.] vyavasthitā | kācid gandhavajrākāreṇa sasmita.nayana.nirīkṣaṇā snigdhonnata.nakha.mayūkha.virājita.tāmra.jālāvanaddha.kara.kamalā nartanākāra.gṛhīta.maṇi.mayādi.bhājana.nyasta.kuṅkumāgaru.[B:67a]mṛgamadoraga.sāra.
candana.karpūrāmoda.vāsita.daśadik.kuṭī.gandha.vaha.bhājanatayā [Note: nartanākāra.gṛhīta.maṇi.mayādi.bhājana.nyasta.kuṅkumāgaru.mṛgamadoraga.sāra.
candana.karpūrāmoda.vāsita.daśadik.kuṭī.gandha.vaha.bhājanatayā] emendation; B vartta-
ṇākāra
.gṛhīta.maṇi.mayādi.bhājana.nyasta.kuṅkumāgaru.mṛgamadoraga.sāra.candana.
karpūrāmoda.vāsita.daśadik.kūṭa.gandha.vaha.bhājanatayā; Pn vartaṇākāra.gṛhīta.maṇi.
mayādi.bhājana.nyasta.kuṅkumāgaru.mṛgamadoraga.sāra.candana.karpūrāmoda.vāsita.
daśadik.kūṭī.gandha.vaha.bhājanatayā.] paścima.koṇe vyavasthitā | kācid rasavajrākāreṇa madhu.nayana.nirīkṣaṇā 'neka.maṇi.kanaka.rajata.bhājanādi.nihita.vividha.vyañjana.
saṅkīrṇa.rasa.rasāgra.divyāhāra.mahāmṛta.pathya.bhojana.dhāritayôttara.
koṇe [Note: .rasāgra.divyāhāra.] B; Pn .rasāgrādivyāhāra..] vyavasthitā | kācit sparśavajrākāreṇa sarva.lakṣaṇālaṅkṛta.gātrā [Page 484] trivalī.taraṅga.bhaṅgābhirāmâtyanta.kṛśa.madhyā [Note: tri.valīta.raṅga.bhaṅgābhirāmātyanta.kṛśa.madhyā] B tri.valīta.raṅga.bhaṅgābhirāmātyanta.kṛṣa.madhyā; Pn tri.valīta.raṅga.bhaṅgābhirāmātyanta.kṛcchra.madhyā.] romarājy.antarita.vipula.pradakṣiṇāvarta.gambhīra.nābhideśā [Note: romarājy.antarita.vipula.pradakṣiṇāvarta.gambhīra.nābhideśā] emendation; B romarājyābhavita.vipula.pradadakṣiṇavartta.gambhīra.nābhi.deśā; Pn cāmarādy.ākṛti.tadvipula.pradakṣiṇāvarta.gambhīra.nābhideśā. SS paraphrases this as: romaraj(j)v.antarita.vipula.gambhīra.nābhideśā.] jaghana.ghana.nitamba.
stabdha.śṛṅgāra.lalita.komala.gati.smita.vadana.saumya.dṛṣṭā [Note: jaghana.ghana.nitamba.stabdha.śṛṅgāra.lalita.komala.gati.smita.vadana.saumya.dṛṣṭā] emendation; B jaghana.ghana.daśanakhara.nitamba.stabdha.śṛṅgāra.lalita.komala.gati.
smitavadana.saumya.dṛṣṭā; Pn jaghana.ghana.daśanakhara.nitamba.stabdha.śṛṅgāra.
lalita.komala.gati.smitavadana.saumyekṣaṇā. SS paraphrases as: jaghana.ghana.nitamba.stabdha.śṛṅgāra.lalita.komala.gati.smita.vadanā saumya.dṛṣṭyā.] mahāsukhānurāgaṇatayôtsaṅge vyavasthitā |

CMP10.012/ tato mahāsukhaḥ śrī.surata.sukha.rāga.carita.pradarśanāyâliṅgana.
cumbana.cūṣaṇa.kucagrahaṇa.pulakatāḍana.daṁśana.nakhadāna.ma[B:67b](rda-
na.dola) [Note: Again, MS B is broken here at the top left. Text restored from TIB and SS.].sūcī.kūrparādi.karaṇa.pramodanatayā [Note: āliṅgana.cumbana.cūṣaṇa.kucagrahaṇa.pulakatāḍana.daṁśana.nakhadāna.ma(rdana.
dola).sūcī.kūrparādi.karaṇa.pramodanatayā] Again, MS B is broken here at the top left. Text restored from TIB and SS; Pn āliṅgana.cumbana.cūṣaṇa.kucagrahaṇa.pulakatāḍana.
daśananakhadanta.mardana.dola.sūcī.kūrparādi.karaṇa.pramodanatayā. PU (parallel passage) āliṅgana.cumbana.bhūṣaṇa(read: cūṣaṇa).pulakatāḍana.saṁśana.nakhadāna.mardana.dolā.sūcī.grāmyādi.karaṇa.mohanatayā.] pracalita.muktāhāra.
valaya.kaṭaka.keyūra.nūpura.rava.viṣayendriya.vajra.padma.samāyoga.
prajñopāya.jñāna.jñeya.samāpattyâlikāli.madanātapatra.kūrmakaṇṭha.
śaśāṅka.nāḍītraya.tryaṅguli.cālana.codana.pracodanena [Note: .keyūra.nūpura.rava.viṣayendriya.vajra.padma.samāyoga.prajñopāya.jñāna.jñeya.samā-
pattyâlikāli.madanātapatra.kūrmakaṇṭha.śaśāṅka.naḍītraya.tryaṅguli.cālana.codana.pra-
codanena] B .keyūra.nūpura.rava.viṣayendriya.vajra.padma.samāyoga.prajñopāya.jñāna.
jñeya.samāpattyâlikāli.madanātapatra.kūrmakaṇṭha.śaśāṅka.naḍītraya.tryaṅguli.cālana.
codana.pracodanena; Pn .keyūra.mukuṭa.nūpura.rava.viṣayendriya.vajra.padma.samā-
yoga.prajñopāya.jñāna.jñeya.samāpattyâlikāli.madanātapatra.kūrmakaṇṭha.śaśāṅka.naḍī-
traya.tryaṅguli.cālana.codana.pracodana..] skandhādi.svabhāvān [Note: skandhādi.svabhāvān] B; Pn and SS skandhādi.svabhāvāt; PU (parallel passage) skandha.dhātv.āyatana.svabhāvān.] sarva.tathāgatān nirjhara.dhārākāreṇa dravī.bhūtān jñāna.bhūmiṁ prāpya parama.mahāsukha.padam āsvādayati ||

[Page 485]

CMP10.013/ imam arthaṁ dyotayann āha mūla.tantre ||

CMP10.014/ sevayan [Note: sevayan] rectification (also Pn); B sevayat. GST, PU, and metre suggest sevet.] kāma.guṇān pañca jñānārthi.rāgiṇaḥ [Note: jñānārthi.rāgiṇaḥ] rectification; B jñānārthīrāgiṇaḥ.] sadêti ||

CMP10.015/ yadi rūpavajrādayo 'pi na saṁvidyante | tadaîkaika.sparśavajrayā saha sampuṭa.yogenâpi sādhayitavyam | yasmāt sarva.tathāgatāḥ sādhakasya kāya.maṇḍale 'ntarbhūtāḥ | sarva.devyaḥ sparśa.vajrāyāḥ kāya.maṇḍale 'ntarbhūtāḥ | tasmā[B:68a]d abhinnāhaṅkāriṇâvikalpenâbhyasanīyam [Note: abhinnāhaṅkāriṇâvikalpenâbhyasanīyam] B; Pn abhinnāhaṅkāreṇāvikalpenābhyasanīyam.] iti || mūla.sūtre pratipādayann [Note: pratipādayann] emendation; B pratipāyann.] āha ||

CMP10.016/ atha vajrapāṇiḥ sarvatathāgatādhipatiḥ sarva.tathāgata.kāya.vāk.citta.vajra.vidyā.vrata.samādāna.caryāṁ sva.kāya.vāk.citta.vajrebhyo niścārayet ||

CMP10.017/ kāya.vāk.citta.vajrāṇāṁ kāya.vāk.citta.bhāvanam |
CMP10.018/ sva.rūpeṇaîva tat kāryaṁ [Note: kāryaṁ] emendation (GST and TIB; also Pn); B kāyaṁ.] laghu siddhir avāpyate ||

CMP10.019/ tatrêdaṁ kāya.vāk.citta.vidyā.vratam ||

CMP10.020/ jaṭā.mukuṭa.dharaṁ bimbaṁ sita.varṇa.nibhaṁ mahat |
CMP10.021/ kārayed vidhivat sarvaṁ mantra.saṁvara.saṁvṛteḥ [Note: mantra.saṁvara.saṁvṛteḥ] B; Pn (and GST) mantrasaṁvara.saṁvṛtam.] ||
CMP10.022/ ṣoḍaśābdikāṁ gṛhya sarvālaṅkāra.bhūṣitām |
CMP10.023/ cāru.vaktrāṁ viśālākṣīṁ prāpya vidyā.vratam caret ||
CMP10.024/ locanā.pada.sambhogair vajra.cihnais tu bhāvayet ||
CMP10.025/ mudrā.mantra.vidhāna.jñāṁ mantra.tantra.suśikṣitām [Note: mantra.tantra.suśikṣitām] rectification (also Pn); B mantra.tantra.suśikṣitāḥ.] |
CMP10.026/ kuryāt tāthāgatīṁ bhāryāṁ buddhabodhi.pratiṣṭhitām ||
[Page 486]
CMP10.027/ guhya.pūjāṁ prakurvīta catuḥ.sandhyāṁ [Note: catuḥ.sandhyāṁ] B; Pn catuḥ.sattvāṁ and emends to catuḥ.sandhyaṁ (GST reading).] mahāvratī |
CMP10.028/ kanda.mūla.pha[B:68b]laiḥ sarvaṁ bhojyaṁ bhakṣyaṁ [Note: bhojyaṁ bhakṣyaṁ] emendation (GST); B bhojya.bhakṣaṁ; Pn bhojyabhakṣyaṁ.] samācaret [Note: samācaret] B is unclear—could be this or samārabhet; GST the former, Pn the latter.] ||
CMP10.029/ evaṁ buddho bhavec chīghraṁ mahājñānodadhiḥ [Note: mahājñānodadhiḥ] rectification (GST, also Pn); B mahājñānodadhi.] prabhuḥ |
CMP10.030/ ṣaṇ.māsenaîva [Note: ṣaṇmāsenaiva] rectification (also Pn); B ṣaṭmāsenaiva.] tat sarvaṁ prāpnuyān nâtra saṁśayaḥ ||
CMP10.031/ vane bhikṣāṁ bhramen nityaṁ sādhako dṛḍha.niścayaḥ |
CMP10.032/ dadanti te bhaya.trastā [Note: te bhaya.trastā] emendation (also Pn); B te bhayastā; GST and SS bhaya.santrastā.] bhojanaṁ divya.maṇḍitam ||
CMP10.033/ atikramed [Note: atikramed] emendation (GST and SS); B (also Pn) atikramanti.] yadi vajrātmā [Note: yadi vajrātmā] B and GST; SS tri.vajrātmā.] nāśaṁ vajrākṣaraṁ bhavet |
CMP10.034/ surīṁ nāgīṁ mahāyakṣīm asurīṁ mānuṣīm api ||
CMP10.035/ prāpya vidyā.vrataṁ kāryaṁ tri.vajra.jñāna.sevitum [Note: tri.vajra.jñāna.sevitum] B; Pn (GST, PU and SS) tri.vajra.jñāna.sevitam.] iti ||

CMP10.036/ evaṁ ṣaṭ.kāmāvacarā dvandvāliṅgana.pāṇyāpti.hasitekṣita.maithunāḥ paramānanda.sukhaṁ kṣaṇaṁ kṣaṇam anubhavanti | pariniṣpannāvasthāyāṁ câsaṁsāraṁ yāvat satatānanda.mūrtayo bhavanti | imam arthaṁ dyotayann āha sarva.deva.samāgama.tantre ||

CMP10.037/ dvayendriya.samāpattyā vyāyāma.vidhir antare |
CMP10.038/ harṣa.cittaṁ muneḥ siddhau mahāsukham iti smṛtam ||

CMP10.039/ || niṣprapañcacaryā.me[B:69a]lāvana.saṁśaya.paricchedo [Note: niṣprapañcacaryā.melāvana.saṁśaya.paricchedo] rectification; B niṣprapañcacaryā.melāvaṇa.saṁsaya.paricchedo.] daśamaḥ ||

13. Chapter XI :: atyanta.niṣprapañca.caryā.melāvana.saṁśaya.paricchedaḥ

[Page 487] [Note: [ CMP tr. 317--332]

CMP11.001/ || idānīm atyanta.niṣprapañca.caryām [Note: atyanta.niṣprapañca.caryām] B; Pn atyanta.niṣprapañca.caryāyām.] avatāryate ||
CMP11.002/ parvateṣu vivikteṣu nadī.prasravaṇeṣu ca |

CMP11.003/ śmaśānādiṣv [Note: śmaśānādiṣv] rectification (GST, PU; also Pn); B smaśānānādiśv.] api kāryam [Note: kāryam] emendation (GST, PU; also Pn); B kāyam.] idaṁ dhyāna.samuccayam ||

CMP11.004/ ity.ādi.tantrokta.manonukūla.pradeśeṣu yakṣiṇī.kiṅkarādīni bhakta.sarāva.nimittaṁ prasādhayet | atha vôttara.sādhakād [Note: atha vôttara.] emendation (TIB); B atha côttara.; SS athottara..] vā mahā.sattre [Note: mahā.sattre] rectification (SS; also Pn); B mahā.satre; TIB (PN) suggest *mahāsattreṇa (tshogs [pa] chen pos); TIB (DCo) suggest *mahāsattrasya (tshogs chen po'i).] vā bhakta.mātraṁ [Note: bhakta.mātraṁ] B; SS bhakta.sarāva.mātraṁ.] sampādyâtyanta.niṣprapañca.caryāṁ praviśed anena krameṇa |

CMP11.005/ tatrâyaṁ kramaḥ | prathamaṁ tāvat sādhakenânādi.sāṁsārika.duḥkhānubhavaṁ [Note: anādi.sāṁsārika.duḥkhānubhavaṁ] rectification (also Pn); B anādi.saṁsārika.duḥkham anubhavaṁ; SS anādi.sāṁsārika.duḥkhaṁ.] smṛtya nirvāṇa.sukhaṁ kāṅkṣayā [Note: nirvāṇa.sukha.kāṅkṣayā] rectification (SS, also Pn); B nirvāṇa.sukhaṁ kāṅkṣayā.] sarva.saṅga.parityāginā bhavitavyam || antaśo rājaiśvarye [Note: rājaiśvarye] B; SS rājyaiśvarye.] 'pi duḥkha.sañjñinā bhavitavyam | dvitīyaṁ [Note: dvitīyaṁ] emendation (SS); B dvitīya; Pn dvitīye.] tila.mātreṣv api vastuṣu parigraha.buddhiṁ [Page 488] parityajet | tṛtīyaṁ [Note: tṛtīyaṁ] emendation (SS); B tṛtīya; Pn tṛtīye.] paramārtha.satyaṁ sandhāya [Note: paramārtha.satyaṁ sandhāya] B; Pn paramārthasatya.sattvāya; TIB suggests *paramārtha.satyaṁ śraddhāya (don dam pa'i bden pa la dad pas).] kāya.jīvita.ni[B:69b]rapekṣeṇa bhavitavyam | [Note: SS inserts cathurthaṁ; not found in B or TIB.]yathôktaṁ samādhi.rāja.sūtre |

CMP11.006/ tasmāt tarhi kumāra bodhisattvena [Note: Pn adds (as do SRS, SS and TIB) mahāsattvena.] imaṁ [Note: imaṁ] rectification (SRS, also Pn); B imāṁ.] samādhim ākāṅkṣatā kṣipraṁ cânuttarāṁ samyak.sambodhim abhisamboddhu.kāmena [Note: abhisamboddhu.kāmena] rectification (SRS and SS, also Pn); B abhisambodhakāmena.] kāya.jīvite cânadhyavasitena [Note: kāya.jīvite cânadhyavasitena] emendation (SRS); B kāya.jīvitenânadhyavasitena; Pn kāya.jīvite cādhyavasitena; SS kāya.jīvitānadhyavasitena.] bhavitavyam |

CMP11.007/ tathā laukika.kṣudra.siddhir [Note: laukika.kṣudra.siddhir] rectification; B laukika.kṣudra.siddhiṁ; Pn laukika.kṣudra.siddhiṁ(ddhiḥ).] lokottarāṣṭa.mahāsiddhiś [Note: lokottarāṣṭa.mahāsiddhiś] B; Pn lokottarāṣṭa.mahāsiddhayaś.] ca na prārthayitavyā vikṣepatvād vaivartikatvāc ca | yathôktam asādhāraṇa.guhya.mahāyoga.tantre ||

CMP11.008/ athâparāṁ sarvajña.siddhi.prāptau na kiñcit siddhim ākāṅkṣati [Note: ākāṅkṣati] rectification (also Pn); B ākāṅkṣyati.] | sarva.lokāyatana.vāk.siddhiṁ kiṅkara.siddhiṁ bhadraghaṭa.siddhiṁ pātāla.siddhiṁ rājya.siddhiṁ vaśya.siddhiṁ pauṣṭika.siddhiṁ abhicāra.siddhiṁ na prārthayet | tat kasya hetoḥ | yathā mahāsiddhy.arthī kṣudra.siddhiṁ na kāṅkṣate | kevalaṁ [Note: kevalaṁ] emendation; B kevala; Pn kevala..] nirvikalpa.siddhau samavadhānaṁ gaccha[B:70a]ti ||

CMP11.009/ tathā côktaṁ guhya.siddhau |

[Page 489]

CMP11.010/ prayogādīṁś ca tattvena varjayet tattva.vit [Note: varjayet tattvavit] rectification (also Pn); B varjayetattvavit.] sadā |
CMP11.011/ vajrasattvasyâhaṅkāraṁ [Note: vajrasattvasyâhaṅkāraṁ] emendation (after SS conjecture); B vajrasattva.dhruvaṁ krūraṁ (or, .kūraṁ?); GS vajrasattvād ahaṅkāraṁ; Pn emends to GS.] muktvā [Note: muktvā] emendation (GS, TIB and Pn); B muktyā.] nânyatra kārayet ||
CMP11.012/ prayogo 'pi na budhyet [Note: prayogo 'pi na budhyet] B; SS prayogo 'pi na budhyeta; GS (also Pn) prayogā 'pi na budhyante; TIB suggests *prayogo 'pi na kuryāt (sbyor ba rnams kyang mi bya ste).] śuddha.tattva.vyavasthite [Note: śuddha.tattva.vyavasthite] emendation; B śuddha.tattve vyavasthite; SS śuddha.tattva.vyavasthitaiḥ; GS buddha.tattve vyavasthitaiḥ.] |
CMP11.013/ nairātmya.pada.yogena [Note: nairātmya.pada.yogena] rectification (GS and SS, also Pn) B nairātma.pada.yogena.] yāvat tu [Note: tu] B; GS, SS (also Pn) tat.] pratyavekṣate [Note: pratyavekṣate] B (and GS MSS); GS, SS (also Pn) pratyavekṣyate.] ||
CMP11.014/ niḥsvabhāva.pada.sthasya divyopāya.yutasya ca |
CMP11.015/ siddhyate nirvicāreṇa yat kiñcit kalpa.coditam ||
CMP11.016/ bhāvanā.yoga.sāmarthyāt svayam evôpatiṣṭhate |
CMP11.017/ tat sarvaṁ kṣaṇa.mātreṇa yat kiñcit siddhi.lakṣaṇam iti ||

CMP11.018/ ato bāhyāṅganām [Note: bāhyāṅganām] rectification (also Pn); B bāhyaṅganām.] apanīya hṛd.gata.jñāna.mudrayā saha samāpattyā śīghrataraṁ mahāvajradhara.padaṁ [Note: mahāvajradhara.padaṁ] B; SS mahāvajra.padaṁ.] niṣpādayāmîti sāhasam avalambya ekākinā vakṣyamāṇa.krameṇa dhyeyam |

CMP11.019/ tatrâyaṁ kramaḥ | yāvat skandha.karaṇḍako 'sti tāvad vijñāna.traya.svabhāvaḥ | prakṛty.ābhāsasya sākṣāt jagati vartate svātmā parātmā [Note: parātmā] emendation (TIB); B paramātmā.] cêti | kathaṁ prathamābhāso dvitīya.prakṛtiḥ sā[B:70b] vāyu.saṁyuktā yena diśo daśa [Note: diśo daśa] rectification (also Pn); B diśodaśaṁ.] bhrāmyati | kena rāga.virāga.madhyarāgādibhiḥ | api ca raudraṁ saumyaṁ harṣaṇaṁ śokaḥ kṣut tṛṣṇā [Note: tṛṣṇā] B; Pn tṛṣā.] vedanā ityādi.ṣaṣṭyuttaraśata- [Page 490] prakṛtayo 'harniṣaṁ manasi kṛtvā avidyāyāṁ niruddhaḥ punar vyutthāya bhramanti [Note: bhramanti] B; Pn bhramati.] vāyu.vaśāt | tena śarīra.vyākulatā | cakṣur.ādīndriyaṁ [Note: cakṣurādīndriyaṁ] emendation; B cakṣurādīndriya..] yāvad viṣayaṁ nôpalabhate [Note: nôpalabhate] B; Pn nopalabhyate.] tāvat tatraîvālambate anādi.kālābhyāsāt | ato janma.paramparayā nairātmya.dharmābhyāsato [Note: .dharmābhyāsato] emendation; B .dharmābhyasto.] vidagdha.prayogādhigataḥ prakṛty.ābhāsasyaîkatra mīlanaṁ kṛtvā paramārtha.satyam ālambayed anena [Note: ālambayed anena] emendation (also Pn); B ālamba‸nodarena, with .ya. is written in the lower margin.] krameṇa ||

CMP11.020/ tatrâyaṁ kramaḥ | skandhādayaḥ sūkṣma.dhātau praviśanti | sūkṣma.dhātuś ca punaś citte praviśati | tataś cittaṁ [Note: tataś cittaṁ] emendation (also Pn); B taścittaṁ.] punaś caitasike praviśati | caitasikas tu punar avidyāyāṁ tathā niyuktaḥ svapiti | tasmin kāle citta.caitasikāvidyā.[B:71a]praveśa.lakṣaṇa.vismṛtiḥ paścād vismṛtir api nâsti jñāna.svabhāvaṁ prabhāsvaram iti | punar muñcati vāyuḥ prakṛtiś calati | no cet svapnāntarodayo [Note: svapnāntarodayo] emendation (TIB); B svapnāntarādayo.] yāvad vijñānaṁ na calati tāvat svapiti | prabhāsvaraṁ samīkṣate | tad eva pratyātma.vedyaṁ [Note: pratyātma.vedyaṁ] B; Pn pratyātma.vedya.] kāya.vāk.citta.rahitaṁ paramārtha.satyam adhyātmābhisambodhir ity ucyate |

CMP11.021/ anenânupūrveṇa kāya.maṇḍala.sthaṁ tathāgata.vyūhaṁ mārayet tathatāyāṁ praveśayet sutarāṁ siddhim āpnuyād iti | prapañcatā.niṣprapañcatā.caryām anapekṣya śīghrataram atra svarūpa.parivarto bhavatîty arthaḥ || imam evârtham āha [Note: āha] rectification; B ahā; Pn .mmahā..] sandhyā.vyākaraṇa.mahāyoga.tantre ||

CMP11.022/ rūpādy.ādhyātmikān dharmān paśyet vipaśyanôcyate |
CMP11.023/ akṣobhyādi.yathā.saṅkhyaṁ kalpayet śamatho bhavet ||
CMP11.024/ anayor niḥsvabhāvatvāt [Note: niḥsvabhāvatvāt] rectification; B niḥsvabhāvatvat.] tathatā.śānta.sañjñakam |
[Page 491]
CMP11.025/ tathatā.maṇḍale yogī sa[B:71b]rva.buddhān praveśayed iti ||

CMP11.026/ punaś côktaṁ sarva.deva.samāgama.tantre ||

CMP11.027/ nirvāṇāgni.mahāghore bhasmaśo 'pi na mucyate |
CMP11.028/ tatas tatra vidyate nêndriyārtho na ca dhātava [Note: na ca dhātava] emendation; B 'nuduvyavata; Pn (based on ta° si° [Tattvasiddhi?]) na tatra vidyate tattvaṁ nendriyārthā na dhātavaḥ |, or (based on TIB) tatas tatra vidyate nendriyārtho 'tra na dhātavaḥ |.] iti |

CMP11.029/ anenânupūrveṇa yukty.āgamābhyām adhigama.rūpāṁ [Note: adhigama.rūpāṁ] rectification (also Pn) B adhigama.rūpaṁ.] sarva.buddha.jananīṁ [Note: sarva.buddha.jananīṁ] rectification (also Pn); B sarvabuddhajananī.] niścitya sarvāralliṁ [Note: sarvāralliṁ] rectification; B (also Pn) sarvārallir.] viṣayāsaktiṁ ca prahāya | bhusuku.caryāṁ ācared [Note: bhusuku.caryāṁ ācared] emendation (SS); B bhusuku.caryayā cared.] anena krameṇa |

CMP11.030/ tatrâyaṁ kramaḥ | bhu [Note: bhu] rectification (also Pn); B bhū.] iti bhuktvā tan.mātram anusarati | [Note: anusarati] B; TIB suggests *anusmarati (rjes su dran pa); Pn emends after TIB.] saṅgam [Note: saṅgam] B; Pn saṅgamam.] apaharati duṣkarair niyamair iti | kiñcin na cintanīyam [Note: cintanīyam] rectification (also Pn); B cintanīyāmā.] | su iti suptvā etad vijñānam avidyopalakṣitaṁ [Note: vijñānam avidyopalakṣitaṁ] B vijñānavidyopalakṣitaṁ with .ma. written in the lower margin of the MS; Pn vijñāya na vidyopalakṣitaṁ.] sākṣāt.kurvīta [Note: kurvīta] rectification (also Pn); B kurvītaḥ.] saîvâvidyâṅkuśākārāṅkita.vijñānaṁ [Note: saîvâvidyāṅkuśākārāṅkita.vijñānaṁ] rectification (also Pn); B saîvâvidyāṅkuśākāraṅkita.vijñānaṁ.] [na] [Note: na] suggested by TIB and likely given the context.] punar āvartayati prabhāsvaram eva sākṣāt.karoti nirmala.svabhāvam | ku iti kuṭiṁ gacced viṇ.mūtrotsargārthaṁ [Note: viṇ.mūtrotsargārthaṁ] rectification (TIB, also Pn); B vidyātroccharggārthan.] tan.mātram anubhavati [Note: anubhavati] B; SS eva smarati.] | saṅgam apanayati kāya.vedanā.vi[B:72a]ṣayendriya.svabhāvaṁ ca na cintayed iti ||

[Page 492]

CMP11.031/ unmatta.vratenâpy atyanta.niṣprapañca.caryāyāṁ vyākhyā.tantrokta.krameṇa caritavyam | tatrâyaṁ kramaḥ ||

CMP11.032/ nirvikalpo yadā vīraḥ sthitiṁ [Note: vīraḥ sthitiṁ] rectification (SS; also Pn); B vīrasthiti.] bhittvā [Note: bhittvā] B is unclear, reading bhitvā; Pn (and SS) hitvā.] ca [Note: ca] B; Pn and SS tu.] laukikīm ||
CMP11.033/ ācaret sarva.kāryāṇi buddhāḥ paśyanti tat tadā [Note: tat tadā] B (and TIB); SS taṁ sadā.] ||
CMP11.034/ bālavad vicared yuktyā sarva.siddhir na saṁśayaḥ [Note: sarva.siddhir na saṁśayaḥ] B sarvasiddhirnasansayaḥ; SS sarvataś chinnasaṁśayaḥ; Pn emends to SS (as TIB).] |
CMP11.035/ nirābhogo [Note: nirābhogo] B; SS nirābhāso.] yadā yogī tadā varṣanti sampadaḥ || [Note: PKṬYM cites this verse as from the CMP itself, but reads: bālavad vicared yogī chinnasaṁśayaḥ | nirābhogo yadā yogī tadā varṣanti sampadaḥ |. SS nirābhāso for nirābhogo.]
CMP11.036/ aśeṣa.pāpa.yuktānāṁ mohāvaraṇa.susthitāḥ |
CMP11.037/ unmatta.vrata.yogena ṣaṇ.māsād amogha.siddhayaḥ [Note: ṣaṇ.māsād amogha.siddhayaḥ] B; SS ṣaṇ.māsāmogha.siddhayaḥ.] ||
CMP11.038/ sarva.buddhān svayaṁ paśyet sarva.kāmaiḥ prapūjyate [Note: prapūjyate] B; SS (also Pn) prapūryate.] |
CMP11.039/ na kṣīṇo na ca hānitvaṁ svecchāyur jāyate vapuḥ ||
CMP11.040/ anuttarāṁ parāṁ bodhiṁ samprāpnoty aprayatnataḥ ||
CMP11.041/ vinā yatnena sidhyanti sarva.kāma.sukhotsukāḥ |
CMP11.042/ parama.gambhīra.padaṁ nityaṁ gacchaṁs tiṣṭhan niṣaṇṇakaḥ [Note: nityaṁ gacchaṁs tiṣṭhan niṣaṇṇakaḥ] B nityaṁ‸ṣṭhanniṣaṇṇakaḥ with .gacchanti. written in the margin below; Pn parama.gambhīra.padaṁ nityaṁ gacchanti suniṣaṇṇakāḥ, and emends to gambhīrapadaṁ nityaṁ gacchet tiṣṭhan niṣaṇṇakaḥ; SS gambhīrapadaṁ nityaṁ gacchaṁs tiṣṭhan niṣaṇḍakaḥ.] ||
CMP11.043/ prabhāsvara.jñāna.kau[B:72b]śalyā [Note: prabhāsvara.jñāna.kauśalyā] B (and TIB); Pn prabhāsvara.jñāna.kauśalyād; SS prabhāsvara.vijñāna.kauśalyād.] yogināṁ lakṣaṇaṁ [Note: lakṣaṇaṁ] B; SS lakṣaṇe.] sadā |
[Page 493]
CMP11.044/ anena dhyāna.yogena [Note: anena dhyāna.yogena] B; SS anenaiva hi yogena.] citta.ratnaṁ dṛḍhībhavet ||
CMP11.045/ adhiṣṭhānaṁ ca kurvanti buddhā bodhi.pratiṣṭhitāḥ ||
CMP11.046/ evaṁ bhūtvā niviṣṭas [Note: bhūtvā niviṣṭas] B; SS bhū[mi]niviṣṭas.] tu bhāvayed bhāva.tat.paraḥ |
CMP11.047/ yāvan na khidyate cittaṁ samāhita.manaḥ [Note: samāhita.manaḥ] B; SS (also Pn) samāhita.manāḥ.] sudhīḥ ||
CMP11.048/ khinnas [Note: khinnas] B; SS syannas.] tu paryaṭet paścād yathā.rucita.ceṣṭitaḥ |
CMP11.049/ bhāvayed [Note: bhāvayed] B; SS bhāvayan.] vipulāṁ bodhim īṣad.unmīlitekṣaṇaḥ ||
CMP11.050/ hasan jalpan kvacit tiṣṭhan kvacit kuryāt pravartanam |
CMP11.051/ bhāvanāsakta.cittas tu yathā khedo na jāyate ||
CMP11.052/ evaṁ samādhi.yuktasya [Note: samādhi.yuktasya] rectification (SS; also Pn); B samādhiryuktasya.] nirvikalpasya mantriṇaḥ |
CMP11.053/ kālāvadhiṁ [Note: kālāvadhiṁ] rectification (SS; also Pn); B kālāvadhi] parityajya sidhyate [Note: sidhyate] B and SS; Pn siddhyate.] 'nuttaraṁ padam iti ||

CMP11.054/ evaṁ mṛdu.madhyādhimātra.bhedena yathānurūpeṇa [Note: yathānurūpeṇa] B; TIB suggests *yuvānurūpeṇa (na tshod dang rjes su mthun pas); SS vayasānurūpeṇa.] ca tri.vidha.caryā pakṣād vā māsād vā yāvat ṣaṇ.māsād vâbhyasyamānasya [Note: ṣaṇ.māsād vâbhyasyamānasya] emendation (SS, also Pn); B ṣaṇ.māsābhyasyamānasya.] mahāmudrā.siddhi.nimittam upajāyate | tatrêdaṁ nimittam |

CMP11.055/ sūkṣma.rūpaṁ laghu.spa[B:73a]rśaṁ vyāpti.samprāptam [Note: .samprāptam] emendation (SS); B .samprāptim. AK laghu.sparśa.vyāptiḥ samprāptir.] eva ca |
CMP11.056/ prakāśaṁ caîva sthairyaṁ ca vaśitvaṁ kāmāvasānikam iti ||

[Page 494]

CMP11.057/ punar api svapna.nimittam āha śrī.guhyasamāja.mahāyoga.tantre ||

CMP11.058/ bodhi.jñānāgra.samprāptaṁ paśyate [Note: paśyate] B (and SS); Pn (and GST) paśyati.] buddha.suprabham |
CMP11.059/ buddha.sambhogakāyaṁ ca [Note: ca] B (and SS); GST vā.] ātmānaṁ laghu paśyati |
CMP11.060/ traidhātuka.mahāsattvaiḥ pūjyamānaṁ ca paśyati ||
CMP11.061/ buddhaiś ca bodhisattvaiś ca pañca.kāma.guṇair dhruvam |
CMP11.062/ pūjitaṁ paśyate nityaṁ [Note: nityaṁ] B (and SS); GST bimbaṁ.] mahājñānāgra.sambhavam [Note: mahājñānāgra.sambhavam] B; SS and GST mahājñāna.samaprabham.] |
CMP11.063/ vajrasattva.mahābimbaṁ vajradharma.mahāyaśam [Note: vajrasattva.mahābimbaṁ vajradharma.mahāyaśam] B; GST (also Pn) vajrasattvaṁ mahābimbaṁ vajradharmaṁ mahāyaśam; SS vajrasattva.mahāvidyaṁ vajrasattva.mahāyaśam.] ||
CMP11.064/ sva.bimbaṁ paśyate svapne guhyavajra.mahāyaśāḥ [Note: guhyavajra.mahāyaśāḥ] rectification (GST, also Pn)); B guhyavajra.mahāyaśaḥ; SS guhyavajra.mahāśayaḥ.] |
CMP11.065/ praṇamanti mahābuddhā bodhisattvāś ca vajriṇaḥ ||
CMP11.066/ drakṣyati [Note: drakṣyati] emendation; B and SS drakṣanti; GST drakṣyata, or drakṣyate, or drakṣyanta; Pn drakṣyanti.] īdṛśān svapnān kāya.vāk.citta.siddhidān [Note: kāya.vāk.citta.siddhidān] rectification (also Pn); B kāya.vāk.citta.siddhivān; GST renders accus. object in singular.] ||
CMP11.067/ sarvālaṅkāra.sampūrṇāṁ sura.kanyāṁ manoramām |
CMP11.068/ dārakaṁ [Note: dārakaṁ] rectification (GST; also Pn); B dāraka.] dārikāṁ paśyan [Note: paśyan] B and GST; SS paśyet.] sa siddhim adhigacchati ||
CMP11.069/ daśadik.sarva.buddhānāṁ kṣetra.sthāṁ [Note: kṣetra.sthāṁ] B; Pn (after GST) kṣetra.sthaṁ; SS kṣetraṁ (with syllable missing).] paśyate [Note: paśyate] B, GST, and SS; Pn paśyati.] dhruvam |
CMP11.070/ dadanti [Note: dadanti] B and GST; SS dadāti.] hṛ[B:73b]ṣṭa.cittātmā dharma.gañjaṁ manoramam ||
[Page 495]
CMP11.071/ dharma.kāya.gataṁ sarvaṁ sarva.sattva.parīvṛtam | [Note: dharma.kāya.gataṁ sarvaṁ sarva.sattva.parīvṛtam] emendation; or, alternatively, dharma.cakra.gataṁ kāyaṁ sarva.sattva.parīvṛtam; B dharma.kāya.gataṁ sarva.sattva.sattva.parīvṛtam; GST dharma.cakra.gataṁ kāyaṁ sarva.buddhaiḥ parivṛtam; Pn dharma.cakra.gataṁ kāyaṁ sarva.sattva.parivṛtam.]
CMP11.072/ paśyate yoga.samaye [Note: yoga.samaye] B and GST; SS yogāśaye.] dhyāna.vajra.pratiṣṭhita iti ||

CMP11.073/ vajraśiṣya uvāca || yadi sādhako dṛṣṭa.satyo 'pi pūrva.vāsanābhyāsa.balāt kṛṣī.vāṇijya.sevādi.vyāpārair [Note: kṛṣī.vāṇijya.sevādi.vyāpārair] B; Pn kṛṣi.vāṇijya.sevādi.vyāpārair.] vyagratayā tri.vidha.caryāṁ na caret [Note: caret] emendation (also Pn); B cet.] sāmagrīvaikalyād yathā.tantrokta.vidhānaṁ sampādayitum [Note: sampādayitum] rectification (also Pn); B sampāyitum.] aśaktatvāc [Note: aśaktatvāc] B; Pn aśakyatvāc.] ca sa kāla.kriyāṁ kṛtvā janmāntare punar.bhavaṁ pratilabhed utāho mahāvajradharatvaṁ pratilabhate ||

CMP11.074/ vajragurur āha ||

CMP11.075/ nâpaneyam ataḥ kiñcit prakṣeptavyaṁ na kiñcana |
CMP11.076/ draṣṭavyaṁ bhūtato bhūtaṁ bhūta.darśī vimucyata iti ||

CMP11.077/ niṣpanna.kramasyaîtad adhivacanaṁ yad uta bhūta.darśanam iti | bhūta.darśanāc chāśvatoccheda.saṅkrāntādi.dṛṣṭayo [Note: .saṅkrāntādi.dṛṣṭayo] B: Pn .saṅkrāntyādi.dṛṣṭayo.] niruddhyante [Note: niruddhyante] rectification (also Pn); B niruddhanti.] | tathâpi vyavahāram āśritya saṅkrānti.viśuddhiṁ ni.[End MS B] [Note: The Nepalese MS (B) ends at this point and, with it, the extant Sanskrit text of the CMP.]

14. Glossaries

[Page 661]

NOTE: Though I had intended to include comprehensive English-Sanskrit-Tibetan glossaries here, as a contribution to the further development of esoteric Buddhist lexicography, limitations of space and time have rendered this impracticable.

A tilde (~) before Tibetan entries indicates an attested equivalent that I judge to be either erroneous or imperfect.

14.1. English-Sanskrit-Tibetan Glossary

English Sanskrit Tibetan
abode āśraya gnas
accomplished [nature], perfection, completely perfected pariniṣpanna yongs su grub pa, yongs su rdzogs pa
accomplishment siddhi dngos grub, grub
action, function, rite karman las
activity karaṇa bya ba
activity kriyā bya ba
acute nipuṇa mdzangs
adamant, adamantine vajra rdo rje
adamantine body vajradeha rdo rje lus
adamantine body samādhi vajra-bimbopamaṁ-samādhi ting nge 'dzin rdo rje'i gzugs lta bu
adamantine gnosis vajra-jñāna rdo rje'i ye shes
adamantine samādhi vajropama-samādhi rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin
Adamantine Way vajrayāna rdo rje theg pa
æon kalpa bskal pa
æsthetic mood rasa ro
[Page 662]
afterlife paraloka 'jig rten pha rol
aggregate skandha phung po
aim kṛtya, kārya bya ba, don
aim artha don
air vāyu, māruta rlung
air element vāyu-dhātu rlung gi khams
air reality vāyu-tattva rlung gi de kho na nyid
Ākāśagarbha ākāśagarbha nam mkha'i snying po
Akṣobhya akṣobhya mi bskyod pa
alchemy rasāyana ra sa ya na
ambrosia amṛta bdud rtsi
Amitābha amitābha snang ba mtha' yas, 'od dpag tu med pa
Amoghasiddhi amoghasiddhi don yod grub pas
analogy aupamya dpe
animal realm tiryag-yoni dud 'gro'i skye gnas
animate jaṅgama rgyu ba
anxiety cakita dogs pa dang bcas pa
anxiety kaukṛtya 'gyod pa
aphorism paryāya rnam grangs
apocalypse pralaya 'jig pa
appearance ākṛti rnam pa
appearance ākāra rnam pa
āralli āralli a ra li
arduous practices duṣkara-caryā spyod pa dka' ba
array vinyāsa rnam par dgod pa
arrogance māna khengs pa (nga rgyal)
art upāya thabs
ascending [air] udāna gyen rgyu, steng du rgyu ba
ascetical practice niyama brtul zhugs
attainer prāpaka thob par bya ba
[Page 663]
attendant anucarī rjes su spyod pa
audible vocalization śabda-ruta sgra grag pa
auspicious śiva zhi ba
authentic sadbhāva yang dag pa
bad aśubha mi dge ba
bad rebirth durgati ngan 'gro
basis āśraya gnas
bearer of gnosis jñāna-vāhinī ye shes 'ba' zhig pa nyid
beatific body sambhogakāya rdzogs longs spyod pa'i sku
beginner ādikarmika las dang po pa
beginningless [time] anādi thog ma med pa
being sattva, jana, jagat, jantu sems can, 'gro ba, skye bo
bell ghaṇṭā dril bu
beloved priyā
between-being antarābhava srid pa bar ma pa
beyond the senses atīndriya dbang po las 'das pa
bhusuku bhusuku bhu su ku
bile pitta mkhris pa
birth janman skye ba
birthless anutpāda skye ba med pa
blame nindā smad pa
blink of an eye nimiṣa mig btsums
Blissful One sugata bde bar gshegs pa
bodhisattva bodhisattva byang chub sems dpa'
bodiless amūrti[ka] lus med pa
bodily token kāya-cchomā lus kyi brda
body kāya, deha, bimba, mūrti, śarīra, vigraha, kalevara lus, sku
body isolation kāya-viveka lus rnam par dben pa
body vajra kāya-vajra sku rdo rje
boldness sāhasa dka' ba la sbyor ba
[Page 664]
bond bandhana, prabandha bcing ba, 'ching ba
bow of Indra indra-dhanu lha'i dbang po'i gzhu
breath niḥśvāsa, śvāsa dbugs
brilliance prabhāsvara 'od gsal ba
buddha buddha sangs rgyas
buddha-field buddha-kṣetra sangs rgyas kyi zhing
buddhahood buddhatva sangs rgyas nyid
cause hetu, kāraṇa rgyu
ceaseless, unceasing anirodha 'gag pa med pa
celestial palace kūṭāgāra gzhal yas khang
characteristic lakṣaṇa mtshan nyid
character-less alakṣaṇa mtshan nyid med pa
charnel ground śmaśāna dur khrod
chief principle pradhāna gtso
city of gandharvas gandharva-nagara dri za'i grong khyer
clan kula rigs
clinging to [material] things bhāva-graha dngos por 'dzin pa
coarse sthūla rags pa
color, phoneme varṇa kha dog
commission adhyāpanna spyod pa
common sāmānya tha mal pa
common knowledge loke niścaya nges pa
communion yuganaddha zung du 'brel pa, zung du 'jug pa
co-moving [air] saṁvāha yang dag par rgyu ba
companion sahacarī lhan cig spyod pa
comparable upameya ~mi srid pa
compassion karuṇā, kāruṇya snying rje
completely perfected pariniṣpanna yongs su grub pa, yongs su rdzogs pa
completely without elaboration atyanta-niṣprapañcatā shin tu spros pa med pa
[Page 665]
completely-pure gnosis of the Realm of Reality suviśuddha-dharmadhātu-jñānaṁ chos kyi dbyings rnam par dag pa'i ye shes
conceit manana rlom sems
concept, conceptuality, vikalpa rnam par rtog pa, rnam rtog
conceptualizing, conception
conch shell śaṅkha dung chos
condiment vyañjana tshod mo
condition pratyaya rkyen
condition avasthā gnas skabs
confidence adhimukti lhag par mos pa
confusion bhrānti 'khrul pa
conjunction sannipāta 'dus pa
connate sahaja lhan cig skyes pa
conscious intention vijñāna-saṅkalpa rnam par shes pa'i kun du rtog pa
consciousness vijñāna rnam par shes pa
consecrated adhiṣṭhita byin gyis brlabs pa
consecration adhiṣṭhāna byin gyis brlabs pa
consequences of action karmānta las kyi mtha'
consonant, `letter' vyañjana gsal byed
consort mudrā phyag rgya
consort discipline vidyā-vrata rig pa'i brtul zhugs
constituted of adhiṣṭhita byin gyis brlabs pa
constitution [of] adhiṣṭhāna byin gyis brlabs pa
consummation paryanta mthar thug pa
contact, tactile object sparśa reg pa
Contentious Era kali-yuga rtsod pa'i dus
context of exertion ghaṭamānāvasthā slob bzhin pa'i gnas skabs
continuum, linked continuity tantu, prabandha rgyun, rgyud
conveyance vāhana bzhon pa
corpse kalevara (kaḍevara) lus, phung po
[Page 666]
court poems kāvya snyan dngags
crafty śaṭha g.yo
craving, thirst tṛṣṇā sred pa, skom pa
creation utpatti bskyed pa, skye ba
creation stage, creation process utpattikrama bskyed pa'i rim pa
critical wisdom prajñā shes rab
critical wisdom and liberative technique prajñopāya nas shes rab dang thabs
crown prince rāja-kumāra rgyal po'i bu gzhon nu
crown-protrusion uṣṇīṣa gtsug gtor
crucial point artha-vaśa don gyi dbang
cryptic expressions nigūḍha-śabda sgra sbas pa
crystal sphaṭika shel
ḍākinī ḍākinī mkha' 'gro ma
darkness tāmasā mun pa
death, passing away maraṇa 'chi ba
deceitful kapaṭa sgyu
deed kriyā bya ba
deep investigation parāmarṣa yongs su tshol ba
defilement saṅkleśa, kleśa kun nas nyon mongs pa, nyon mongs pa
definitive meaning nītārtha nges pa'i don
delicacies bhojya myang, bca' ba
deluded mohita rmongs pa
delusion avidyā ma rig pa
dependent co-origination pratītya-samutpāda rten cing 'brel bar 'byung ba
depression kheda skyo ba
desire kāma 'dod pa
Desire Realm kāmadhātu 'dod pa'i khams
destruction abhicāruka mngon spyod
[Page 667]
devotion bhakti, parāyaṇa mos, mchog tu gzhol ba
Dharma dharma chos
digits pratyaṅga nying lag
disagreeable viṣama mi zad pa
discernment sañjñā 'du shes
dispassion virāga 'dod chags dang bral ba
dissolving [process] anubheda rjes su gzhig pa, gzhig pa
distinctive term pṛthak-sañjñā ming tha dad pa
divine body devatā-vigraha lha'i sku
divine form devatā-rūpa lha'i sku
divine perception devatopalabdhika lha ru nye bar dmigs pa
divine, divinity, deity devatā lha
divinity reality devatā-tattva lha'i de kho na nyid
divinity-body devatā-mūrti lha'i sku
domain viṣaya yul
domination vaśya dbang
doubt saṁśaya som nyi
dream svapna rmi lam
dreamlike svapnopama rmi lam lta bu, rmi lam dang 'dra ba
dual dvaya gnyis pa
dwelling nilaya gnas
dwelling place āśraya gnas, brten pa
earth māhendra dbang chen
echo pratiśrutka brag ca
effect kārya 'bras bu
effortless anābhoga lhun gyis grub pa
eight great powers aṣṭa-mahāsiddhi grub pa chen po brgyad
eight superhuman powers aṣṭaguṇaiśvarya yon tan gyi dbang phyug brgyad
[Page 668]
eight worldly concerns aṣṭa-loka-dharma 'jig rten gyi chos brgyad
elegant śṛṅgāra snyan
element dhātu khams
elemental derivative bhautika 'byung ba las gyur pa
elixir of immortality rasāyana ra sa ya na
eloquence pratibhāna spobs pa
emanated body nirmāṇa-kāya sprul pa'i sku
emancipation apavarga, niryāṇa nges par 'byung ba
embracing āliṅgana 'khyud pa
emerging, emergence vyutthāna ldang ba
emitting, flowing-forth spharaṇa spro ba, 'byung ba
empty rikta gso ba
enjoyment paribhoga, upabhoga longs spyod, spyod pa
enlightenment abhisambodhi, bodhi mngon par rdzogs par byang chub pa, byang chub
enlightenment process abhisambodhi-krama, sambodhikrama mngon par byang chub pa'i rim pa
entering praveśa 'jug pa
enunciation pravyāhāra smra ba, brjod pa
envy mātsarya phrag dog
equality gnosis samatā-jñāna mnyam pa nyid kyi ye shes
equipoised samāpanna snyoms par zhugs pa
era yuga dus
erotic play krīḍā rol mo
eroticism śṛṅgāra steg pa
erudite bahu-śruta mang du thos pa
essenceless, insubstantial, naturelessness, essencelessness niḥsvabhāva dngos med, dngos po med pa
essencelessness niḥsvabhāva dngos med
establishment siddhi dgnos grub, grub
ethics śīla tshul khrims
[Page 669]
etymological explanation nirukti sgra'i nges pa'i tshig
evacuative [air] apāna thur du sel ba
evil aśubha mi dge ba
excellent sādhu legs, legs so
exhalation ucchvāsa dbugs 'byin pa, dbugs 'byung ba
exhaustion klamatha dub pa
existence bhava srid pa
exoteric sciences bāhya-śāstra ~dang po'i bstan bcos
experience bhāva dngos po
explanatory tantra vyākhyā-tantra bshad pa'i rgyud
extraction of the mantra mantroddhāra sngags btu ba
extremely void atiśūnya shin tu stong pa
eye cakṣu mig
eye of gnosis jñāna-cakṣu ye shes kyi mig
facticity dharmatā chos nyid
faith śraddhā dad pa
fame yaśas grags pa
fault doṣa nyes pa
fear bhīta 'jigs pa
feeling vedanā tshor ba
financial means vibhava 'byor ba
fine atoms paramāṇu rdul phra rab
finger-snapping acchaṭā se gol
fire tejas, hutabhug, agni me
fire-offering-pit kuṇḍa thab khung
five ambrosias pañcāmṛta bdud rtsi'i chu
five gnoses pañca-jñāna ye shes lnga
five objects of [sense] desire pañcakāmaguṇa 'dod pa'i yon tan lnga
five realms [of rebirth] gati-pañcaka, pañcagati 'gro ba lnga
five subjects pañca-jñāna shes pa lnga
fivefold process pañca-krama go rims rnam pa lnga
[Page 670]
fixed sthita gnas pa
flavor rasa ro
flesh māṁsa sha
flirtation vilāsa rnam par rol pa, rnam par sgeg pa
folk, world loka 'jig rten pa
food āhāra, bhakṣya kha zas, bza' ba, zas
foot pāda zhabs
force sāmarthya stobs
form rūpa gzugs
form, appearance ākāra rnam pa
formless arūpin, nirākāra gzugs med pa, rnam pa med pa
fortitude utsāha spro ba
foundation ālaya, āśraya gnas, gzhi
foundationless anālaya gzhi med pa, gnas med pa
four continents catur-dvīpa gling bzhi
Four Noble Truths caturāryasatya 'phags pa'i bden pa rnam pa bzhi
four pure abodes catur-brahma-vihāra tshangs pa'i gnas pa bzhi
four voids śūnya-catuṣṭaya stong pa nyid rnam pa bzhi
fourfold procedure caturvidha-nyāya tshul rnam pa bzhi
free of impurity anāsrava zag pa med
free of perception, radianceless nirābhāsa snang ba med pa
fruit, result phala 'bras bu
function karman las
function kriyā bya ba
function vyāpāra las, bya ba
function-accomplishing gnosis kṛtyānuṣṭhāna-jñānaṁ bya ba sgrub pa'i ye shes
gain lābha rnyed pa
[Page 671]
Ganges river gaṅgā gaṅgā
gas vāta rlung
generosity dāna sbyin pa
ghee ghṛta mar
glorious śrī dpal
gnosis jñāna shes pa
gnosis being jñāna-sattva ye shes sems dpa'
gnosis consort jñāna-mudrā ye shes kyi phyag rgya
gnosis of brilliance prabhāsvara-jñāna 'od gsal ye shes
gnosis of critical-wisdom prajñā-jñāna shes rab kyi ye shes
gnosis of imminence ālokopalabdha-jñāna snang ba nye bar thob pa'i ye shes
gnosis of individuating discernment pratyavekṣaṇā-jñānaṁ so sor rtog pa'i ye shes
gnosis of liberative art upāya-jñāna thabs kyi ye shes
gnosis-body jñāna-mūrti ye shes kyi sku
goddess devī lha mo
good and evil śubhāśubha dge ba dang mi dge ba
good deed sucarita legs par spyod pa
good rebirth sugati bde 'gro
good thing dharma chos
good, virtuous kuśala, śubha dge ba
grace prasāda bka' drin
gradual process krama-vṛtti rim gyis 'jug pa
gradually kramaśaḥ rim gyis, rim gyis 'jug pas
grammar vyākaraṇa byā ka ra ṇa
grave guru lci bar gyur pa
great bliss mahāsukha bde ba chen po
great caring mahākṛpā snying rje chen po
great elephant mahānāga glang po chen po
Great Hero mahāvīra dpa' bo chen po
[Page 672]
great one mahāsattva sems dpa' chen po
great person mahāpuruṣa skyes bu chen po
Great Sage mahāmuni thub pa chen po
Great Seal mahāmudrā phyag rgya chen po
great void mahāśūnya stong pa chen po
Great Yoga mahāyoga rnal 'byor chen po
Great Yoga Tantra mahāyoga-tantra rnal 'byor chen po'i rgyud
habitat ādhāra rten
harem antaḥpura btsun mo'i tshogs
hatred dveṣa zhe sdang
heap rāśi spungs pa
heart cetas sems
heaven svarga mtho ris
hell naraka dmyal ba, dmyal, sems can dmyal ba
hero vīra dpa' bo
hero's march samādhi sūraṅgama-samādhi dpa' bar 'gro ba'i ting nge 'dzin
heroism vīrya brtson pa, brtson 'grus
hide-bound prāvacanika gsung rab
holistic [process] piṇḍagraha ril por 'dzin pa
Holy Teaching saddharma dam pa'i chos
host-maṇḍala gaṇa-maṇḍala tshogs kyi dkyil 'khor
human nara mi
hundred clans śata-kula rigs brgya
hunger kṣut bkres pa
ignorance moha gti mug
I-habit ahaṅkāra ngar 'dzin pa, bdag tu rlom pa
illicit sex agamyāgamana ~'gro ba dang 'ong ba
illusionist māyākāra sgyu ma mkhan
[Page 673]
images, radiance avabhāsa gzugs su snang ba, snang bar byed pa
imaginative yoga kalpita-yoga rtog pa'i rnal 'byor
immaterial arūpa gzugs med pa
immediate yugapat cig car
imminence gnosis upalabdha-jñāna nye bar thob pa'i ye shes
impassioned, red rakta kun du chags pa, dmar ba
imperceptible avijñaptika rnam par rig pa med pa
imperishable akṣaya mi zad pa, zad pa med pa
impermanent, impermanence anitya chad pa, mi rtag pa
impurity mala dri ma
inanimate jaḍa, sthāvara bems po, mi rgyu ba
inclination āśaya bsam pa
inconceivable acintya bsam gyis mi khyab pa
incorporeal nirākāra rnam pa med pa
indivisible abheda, abhedya dbyer med, mi phyed pa
Indra's [rain]bow indrāyudha 'ja' tshon
inexpressible anabhilāpya, anākhyeya, avācya brjod du med pa, ming med, tshig med pa, brjod med pa
inference anumāna rjes su dpag pa
inhabitant ādheya brten pa
inhalation praśvāsa dbyugs rngub pa, rngub par 'gyur ba
initiation abhiṣeka dbang bskur ba
instant lava thang cig
instantaneously jhaṭiti skad cig tsam gyis
insubstantial niḥsvabhāva dngos med
[Page 674]
intellection cintā sems dpa' (sems pa)
intelligence, intellect buddhi blo, blo gros
intention abhiprāya dgongs pa
intentional speech sandhyāya-vacana dgongs te gsungs pa
intentional speech, allusive expression sandhyā-vacana dgongs pas bshad pa
intentional speech, spoken of intentionally sandhyāya-bhāṣita, sandhyāya-vākya dgongs par bshad, dgongs pa'i tshig
interpretable meaning neyārtha drang ba'i don
intrinsic character sva-lakṣaṇa rang gi mtshan nyid
introspectively known pratyātmavedya so so rang rig pa, rang gis rig pa, so so rang rig par gyur pa, so so rang gis rig pa
irreversible avaivartika phyir mi ldog pa
irrigation machine ghaṭī-yantra zo chun gyi 'khrul 'khor
isolated vivikta dben pa
jargon expressions ruta sgra ji bzhin ma yin pa
jewel ratna rin po che, rin chen
joy ānanda kun dga'
just as it is yathābhūta ji lta ba bzhin du
kindness anukampā [thugs] brtse ba
kissing cumbana 'o byed pa
Kṣitigarbha kṣitigarbha sa'i snying po
language ruta skad
languid stabdha dal [ba]
learned one paṇḍita mkhas pa
learning, instruction śikṣā, śruta bslab pa thos pa
letter vyañjana yi ge
letter lipika yi ge
liberation mokṣa thar pa, grol ba
[Page 675]
liberative art, technique, art upāya thabs
life jīvita, jāti srog, tshe rabs
life-cycle, saṁsāra saṁsāra 'khor ba
light prabhā 'od
light ray, beam kiraṇa, raśmi 'od zer
limbs aṅga yan lag
limitless ananta mtha' yas pa
literal meaning yathāruta sgra ji bzhin pa
Locanā, (Buddha) Locanā locanā spyan, sangs rgyas spyan
logical consequence prasaṅga thal ba
logical disputation tarka rtog
logicians tārkika rtog ge pa
Lokeśvara lokeśvara 'jig rten dbang phyug
Lord bhagavant bcom ldan 'das
lord of the ten stages daśabhūmīśvara sa bcu'i dbang phyug
loss alābha ma rnyed pa
lotus (vagina) padma padma
lovely lalita rgya che ba
lovemaking surata rab tu dga' ba
lower rebirth apāya ngan 'gro, ngan song
luminance, light āloka snang ba
luminance-imminence ālokopalabdha[ka] snang ba nye bar thob pa, snang ba thob pa
luminance-radiance ālokābhāsa snang ba mched pa
lump piṇḍa gong bu
machine yantra 'khrul 'khor
mad discipline unmatta-vrata smyon pa'i brtul zhugs
Mahāvairocana mahāvairocana ~rnam par snang mdzad
Māmakī māmakī mā ma kī
[Page 676]
maṇḍala, orb maṇḍala dkyil 'khor
manifest vyakta gsal ba
manifestation pravṛtti 'jug pa
manner rūpa, krama, yoga, nyāya gzugs, rim pa, rim, tshul
mantra mantra sngags
mantra body mantra-mūrti sngags kyi lus
mantra reality mantra-tattva sngags kyi de kho na nyid
mantrin mantrin sngags pa
Māra, demons māra bdud
mass skandha phung po
mass piṇḍa phung po
master svāmin bdag po
master of the eighth [stage] aṣṭamīśvāra sa brgyad pa'i dbang phyug
material rūpa gzugs
meaning, aim, object, point, in order to artha don
meditation dhyāna bsam gtan
meditative cultivation bhāvanā bsgom pa, bsgoms pa, sgom pa
meditative cultivator bhāvaka bsgom par bya ba
mental elaboration prapañca spros pa
mental fancies manorājya yid la re ba
mental functioning manaskāra yid la byed pa
mental factors caitasika, caitasika-dharma sems las byung ba, sems pa
mentation manas yid
mentor guru bla ma, slob dpon
mentor of the world jagad-guru 'gro ba'i bla
mere trice muhūrta yud tsam
merely mind citta-mātra[tā] sems tsam
merit puṇya bsod nams
[Page 677]
metabolic [air] samāna mnyam gnas, me dang mnyam du gnas pa
mind citta sems, yid
mind and body nāmarūpa [ming gzugs]
mind isolation citta-viveka sems rnam par dben pa
mind vajra citta-vajra sems rdo rje
mind-made body manomayadeha yid kyi rang bzhin gyi lus
mind-made body manomaya-kāya yid kyi rang bzhin gyi sku
mind-vajra samādhi citta-vajra-samādhi thugs kyi ting nge 'dzin
mine-habit mamakāra ngar sems pa, nga yir 'dzin pa
miracle ṛddhi rdzu 'phrul
mirage marīci[ka] smig rgyu
mirror ādarśa, darpaṇa me long
mirror-like gnosis ādarśa-jñāna me long lta bu'i ye shes
misdeed duścarita nyes par spyod pa
mode prakāra rnam pa
moment kṣana skad cig
monk bhikṣu dge slong
moon candra, śaśin, soma zla ba
moon in water udaka-candra chu zla
Mount Sumeru sumeru ri'i rgyal po ri rab
mount, conveyance, vehicle vāhana bzhon pa
natural recitation prakṛti-jāpa rang bzhin bzlas pa
nature, essence, intrinsic reality svabhāva ngo bo nyid, rang bzhin, ngo bo
naturelessness niḥsvabhāva dngos med
navel nābhi lte ba
[Page 678]
nine æsthetic moods nava-nāṭya-rasa nyams rnam pa dgu
nirvāṇa nirvāṇa mya ngan las 'das pa
noble one, noble man kulaputra rigs kyi bu
noble woman kula-duhitṛ rigs kyi bu mo
non-Buddhist ascetic paratīrthika gzhan mu stegs can
non-conceptual nirvikalpa rnam par rtog pa med pa
non-deceptive avisaṁvādaka mi slu ba
nondual advaya gnyis su med pa, gnyis med
non-equipoised yoga asamāhita-yoga mnyam par ma bzhag sbyor ba
non-mental-functioning amanaskāra
nose ghrāṇa sna
not un-suchness avitathatā ma nor ba de bzhin nyid
not-self anātman [bdag med]
object artha don
object grāhya gzung ba, gzung
object bhāva dngos po, dgos por yod pa, ngo bo, dngos
object, form, manner, material rūpa gzugs
object, sphere, domain, province viṣaya yul, spyod yul
objectifying view upalambha-dṛṣṭi dmigs par lta ba
objective selflessness dharma-nairātmya chos la bdag med
objects of [sensory] desire kāma-guṇa 'dod pa'i yon tan
obscuration āvaraṇa sgrib pa
obsessed abhiniviṣṭa mngon par zhen pa
obsession abhiniveśa mngon par zhen pa
obstacle nivaraṇa sgrib pa
one method eka-naya tshul gcig pa
one pointedness ekāgratā rtse gcig pa
[Page 679]
one who has not seen reality adṛṣṭa-satya bden pa ma mthong ba
one without fabrications niṣprapañca spros pa med pa
one's own divinity svādhidevatā bdag nyid lha
optical illusion, Indra's phantasmical web indrajāla mig 'phrul
ordinary being pṛthagjana so so'i skye bo
ordinary body prākṛta-deha tha mal pa'i lus
ordinary pride prākṛtāhaṅkāra tha mal pa'i nga rgyal
orifice chidra bu ga
other-dependent [nature] paratantra gzhan gyi dbang
out-moving [air] nirvāha nges par rgyu ba
overlord adhipati bdag po
overlord of mantras mantrādhipati sngags kyi bdag po
Overlord of Secret Ones guhyakādhipati gsang ba'i bdag po
own presiding deity svādhidaiva rang gi lha
pain duḥkha sdug bsngal
Pāṇḍarā pāṇḍarā gos dkar mo, gos dkar
passion rāga 'dod chags, chags pa
passion-free practices virāga-caryā chags dang bral ba'i spyod pa
peerless nirdvandva gnyis med
penitential observances duṣkara-niyama dka' thub sdom pa
perception, vision darśana, upalabdhi snang ba, nye bar dmigs pa
perceptiveness, experience anubhava rjes su myong ba, myong
Perfect [Era] kṛta[-yuga] rdzogs ldan [gyi dus]
perfect buddha sambuddha rdzogs pa'i sangs rgyas
perfect enlightenment samyak-sambodhi yang dag par rdzogs pa'i byang chub
perfection pariniṣpanna yongs su grub pa, yongs su rdzogs pa
[Page 680]
perfection stage niṣpanna-krama rdzogs pa'i rim pa, rdzogs pa'i go rims, rdzogs pa'i rim pa'i go rims
Perfectly Enlightened One samyaksambuddha yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas
performance, drama nāṭaka gar
period of meditative equipoise samāhitāvasthā mnyam par bzhag pa'i gnas skabs
permanent, permanence śāśvata rtag pa
permission anujñā rjes su gnang ba
person puruṣa mi
personal experience svasaṁvedya rang gis rig pa
personal instruction upadeśa man ngag
pervasive [air] vyāna khyab byed
phantasm māyā rgyu ma
phantasmic māyopama sgyu ma lta bu, sgyu ma 'dra
phantasmic web māyā-jāla sgyu 'phrul dra ba
phantasmical samādhi māyopama-samādhi sgyu ma lta bu'i ting nge 'dzin
phantom [double] pratibhāsa mig yor
phlegm śleṣma bad kan
phoneme varṇa yi ge, yig 'bru
play līlā 'gying bag
play, āralli āralli a ra li
pleasant manojña yid du 'ong ba
pleasure sukha bde ba
pledge [substances] samaya dam tshig
point artha don
poison viṣa dug
potency prabhāva mthu
power siddhi dngos grub
practice caryā spyod pa
[Page 681]
practice completely without elaboration atyanta niṣprapañcatā caryā shin tu spros pa med pa'i [spyod pa]
practice of spiritual discipline vrata-caryā brtul zhugs kyi spyod pa
practice tantra caryā-tantra spyod pa'i rgyud
practice with elaboration prapañcacaryā, prapañcatā caryā spros pa dang bcas pa'i spyod pa
practice without elaboration niṣprapañca-caryā spros pa med pa'i spyod pa
practice, art of accomplishment sādhana sgrub pa'i thabs
practices of enlightenment bodhi-caryā byang chub sems dpa'i spyod pa
practitioner sādhaka sgrub pa po
practitioner of the Adamantine Way vajrayānika rdo rje theg pa [rnams]
practitioner of the Universal Way mahāyānika theg pa chen po pa
practitioners of the [Esoteric] Community sāmājika 'dus pa'i don la zhugs pa rnams
praise praśaṁsā bstod pa
precinct of orthodox ascetic tīrthāyana mu stegs can gyi gnas su
predominance ādhikya dbang
pride ahaṅkāra nga rgyal, ngar 'dzin pa, bdag tu rlom pa
priest brāhmaṇa bram ze
primordially unarisen ādyanutpanna gzod nas ma skyes pa
prior impetus pūrvāvedha sngon gyi 'phen shugs
process krama rim pa, rim
process leading to communion yuganaddha-vāhi-krama zung du 'brel par 'jug pa'i rim pa
proclivity anuśaya
production of a divine form, production of a deity [body] devatā-niṣpatti lha'i sku rdzogs par 'gyur ba, lha nyid du bskyed pa
[Page 682]
profound gambhīra, gambhīrya zab, zab pa
proof pratyaya yid ches par bgyi ba
propensity saṁskāra 'du byed
prosperity pauṣṭika rgyas pa
prototype prakṛti rang bzhin
prototypes and radiances prakṛty-ābhāsa rang bzhin snang ba, rang bzhin gyi snang ba; rang bzhin gyis snang ba
prototypical brilliance prakṛti-prabhāsvara rang bzhin gyis 'od gsal ba
province viṣaya yul
psychic channel nāḍī nā li
pulsating saṁspandita rnam par g.yo ba
pure śuddha rnam dag, dag pa
purification viśuddhi, vyavadāna rnam par dag pa, rnam par sbyang ba
purification of the radiances ābhāsa-viśuddhi snang ba rnam par dag pa
purity śuciḥ gtsang
quality guṇa yon tan
radiance ābhāsa snang ba, kun du snang ba
radiate sphurat spro
range gocara spyod yul, yul
Ratnasambhava ratnasambhava rin chen 'byung ldan
real bhāva dngos po
real bhūta yang dag pa
reality bhāva dngos po
Reality tattva de kho na nyid, de nyid
reality body dharma-kāya chos kyi sku
reality limit bhūta-koṭi, bhūtānta yang dag pa'i mtha', 'byung ba'i mtha'
reality-source dharmodaya chos 'byung ba
[Page 683]
realization adhigama rtogs pa
realm of reality dharmadhātu chos kyi dbyings
Realm of the Thirty(-Three) tridaśālaya sum cu rtsa gsum pa'i gnas
Realm of Yama [Lord of Death] yama-loka gshin rje'i 'jig rten
reasoning nyāya, yukti tshul, rigs pa
rebirth, future life punarbhava yang srid pa, srid pa gzhan
recitation japa bzlas pa
reflection, image pratibimba gzugs brnyan
refuge śaraṇa skyabs
re-moving [air] vivāha rnam par rgyu ba
repeated cultivation abhyāsa bslabs
requisites for worship pūjopakaraṇa mchod pa'i yo byad
residence vihāra gnas
respectable persons gurujana bla mar gyur pa
result phala 'bras bu
result [of practice] sādhya bsgrub par bya ba
retinue parivāra 'khor
reversible vaivartiko phyir ldog pa
right dharma chos
ripening vipāka rnam par smin pa
rite karman las
rite vidhi cho ga
ritual action kriyā bya ba
ritual gesture mudrā phyag rgya
ritual manual kalpa rtog pa
ritually-prepared saṁskṛta 'dus byas pa
root of [the tree of] enlightenment bodhi-mūla byang chub kyi shing drung
root tantra mūla-tantra rtsa ba'i rgyud
rootless amūla rtsa ba med pa
roots of virtue kuśala-mūla dge ba'i rtsa ba
[Page 684]
rosary, garland mālā phreng ba
sacred tradition sampradāya man ngag yang dag par 'gro ba
saint arhant dgra bcom pa
Śakra's bow [a rainbow] śakrāyudha 'ja' tshon
salutation vandana phyag
samādhi samādhi ting nge 'dzin
samādhi whose nature conduces to the real bhūta-nayātmaka-samādhi yang dag pa'i tshul gyi bdag nyid can gyi ting nge 'dzin
samādhi-being samādhi-sattvas ting nge 'dzin sems dpa'
Samantabhadra samantabhadra ~'jam dpal
Sarvanīvaraṇaviṣkambhin sarvanivaraṇaviṣkambhin sgrib pa thams cad rnam par sel ba
scents gandha dri
science, teaching śāstra bstan bcos
scriptural discourse deśanā-pāṭha bshad pa'i gsung rab, bstan pa'i tshig, lung gi tshig, gsungs pa'i tshig, lung las bshad pa
scriptural tradition, scriptural statements pravacana gsung rab
Scripturalist sautrāntika mdo sde
scripture sūtra, sūtraka, sūtrānta mdo, mdo de
scripture, [scriptural] tradition āgama lung
scroll-painting citra-paṭa, paṭa rtsig pa'i ras ris, ras ris
seal mudrā phyag rgya
seal reality mudrā-tattva phyag rgya'i de kho na nyid
seed, seed [syllable] bīja sa bon
self, nature ātman bdag, bdag nyid
[Page 685]
self-awareness sva-saṁvitti rang rig, rang gi ye shes
self-consecration svādhiṣṭhāna bdag la byin gyis brlab pa
self-consecration stage svādhiṣṭhāna-krama bdag la byin gyis brlab pa['i rim pa]
self-created svayambhū rang byung
self-invocation ātma-sādhana bdag la bsgrub pa
selfless anātmaka bdag med pa
semen śukra sa bon
sense medium āyatana skye mched
senses, sense organ indriya dbang po
sequence krama, anupūrva, anukrama, parikrama rim pa, rim, go rims
shadow, reflection chāyā grib ma
shaking spandana bskyod pa
shame lajjā ngo tsha shes pa
shape saṁsthāna dbyibs
shapeless asaṁsthāna dbyibs med pa
sign, manner of knowing nimitta mtshan ma
signification saṅketa brtag pa
signless aliṅga, animitta mtshan ma med pa
simile dṛṣṭānta, upamā dpe
sin pāpa sdig pa
single-mindedness eka-smṛti dran pa gcig pa
six transcendent virtues ṣaṭpāramitā pha rol tu phyin pa drug
size pramāṇa tshod tsam
skilled yoga mkhas pa
sky gagana, nabha nam mkha'
sleep svapna gnyid log pa
sloth ālasya, styāna le lo, gnyid
socializing saṁsarga 'du 'dzi
society saṅgaṇikā 'du ba
[Page 686]
song gīta glu
sound, word śabda sgra
space ākāśa, ambara, kha nam mkha'
space-like [infinite] khasama, khopama nam mkha' dang mnyam pa
specified vyākṛta lung du bstan pa
speech vāk ngag
speech isolation vag-viveka ngag rnam par dben pa
speech vajra vāg-vajra gsung† rdo rje
spell vidyā rig sngags
sphere viṣaya yul
spirit of enlightenment bodhicitta byang chub [kyi] sems
spiritual guide kalyāṇa-mitra dge ba'i bshes gnyen
Śrāvaka śrāvaka nyan thos
stage bhūmi, krama sa, rim [pa]
stainless nirmala dri ma med pa
state pada, avasthā, bhāva gnas, go 'phang, gnas skabs, dngos po
stationary, unwavering acala mi g.yo [ba]
store sambhāra tshogs
straightforward expression uttāna-śabda bshad pa'i sgra
strength, force bala stobs pa, stobs
student śiṣya slob ma
study adhyayana klog
subject grāhaka 'dzin pa
subject reality ātma-tattva bdag gi de kho na nyid
subtle sūkṣma phra ba, zhib
subtle element [air] sūkṣma-dhātu khams phra ba
subtle yoga sūkṣma-yoga phra mo'i rnal 'byor
success siddhi dngos grub
[Page 687]
successive generations of mentors guru-parva-krama bla ma brgyud rim
suchness tathatā de bzhin nyid
sucking cūṣaṇa rngub pa
suffering duḥkha sdug bsngal, sdug
sun aditya, ravi, sūrya, virocana nyi ma
superficial saṁvṛti- kun rdzob [kyi]
superficial reality saṁvṛti-satya kun rdzob kyi bden pa, kun rdzob
superknowledge abhijñā mngon par shes pa
support ādhāra gzhi, rten
supreme joy paramānanda mchog tu dga' ba
syllable, undestroyed akṣara yi ge, mi 'gyur ba
symbol cihna mtshan ma
symbol-seal cihna-mudrā mtshan ma'i phyag rgya
synonym paryāya rnam grangs
synonym, succession of names nāma-paryāya ming gi rnam grangs
tactile object sparśa reg bya
tantra, continuity tantra rgyud
tantric appendix uttara-tantra rgyud phyi ma, rgyud bla ma
Tārā tārā sgrol ma
teacher ācārya, śāstṛ slob dpon, ston pa
teaching deśanā, śāstra bstan pa, bstan bcos
technique upāya, vidhi thabs, cho ga
ten airs daśa vāyu rlung bcu
ten paths of virtuous action daśa-kuśala-karma-patha dge ba bcu'i las kyi lam
territory bhūmi sa
that wished for praṇidheya smon par bya ba
that-to-be-[meditatively] cultivated bhāvya sgom pa
[Page 688]
that-to-be-attained prāpya thob pa
the Earth, earth pṛthivi sa chen po, sa
the naïve bāla, bāliśa byis pa'i skye bo, byis pa
the practice completely without atyanta-niṣprapañca-caryā shin tu spros pa med pa'i
elaboration spyod pa
thing bhāva, padārtha, dharma dngos po, chos
thing to be done kriyā bya ba
thorough knowledge parijñāna yongs su shes pa, rtogs pa
thorough knowledge just as it is yathābhūta-parijñāna yang dag pa ji lta ba nyid shes pa
those who assert [philosophical views about] action karma-vādin las su smra ba
thought-deed, activity of the mind citta-carita sems kyi spyod pa
Three Baskets tripiṭaka sde snod gsum
three consciousnesses vijñāna-traya rnam par shes pa gsum
three luminances āloka-traya snang ba gsum po
three mandalas trimaṇḍala dkyil 'khor gsum
three natures trisvabhāvam ngo bo nyid gsum
three radiances ābhāsa-traya snang ba gsum
three Realities, three natures tri-tattva de nyid gsum
three times try-adhva, trikāla dus gsum
three voids śūnya-traya stong pa gsum
three ways triyāna theg pa gsum
three worlds triloka 'jig rten gsum
Threefold [Era] tretā[-yuga] gsum ldan [gyi dus]
threefold practice trividhacaryā spyod pa rnam pa gsum, spyod pa gsum
[Page 689]
threefold-world, three worlds bhūrbhuvaḥsvaḥ khams gsum, sa 'og dang sa steng dang mtho ris
three-syllabled akṣara-traya, tryakṣara yi ge gsum
tolerance kṣānti bzod pa
tongue jihvā lce
torpor middha gnyid, rmugs
tradition āmnāya man ngag
tradition, method naya tshul
transcendent virtue of wisdom prajñāpāramitā shes rab kyi pha rol tu phyin pa
transcendent lokottara 'jig rten las 'das pa
transcendent lord tathāgata de bzhin gshegs pa
transference samāropa bskul bar 'gyur ba
transformation parāvṛtti, pariṇāmana yongs su log, yongs su gyur pa
tribulation, difficult duṣkara dka' ba, dka' thub
trichilio-great-chiliocosm trisāhasra-mahāsāhasra-loka-dhātu stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams
triple realm tri-bhuvanaṁ srid pa gsum
triple world traidhātuka khams gsum
true bliss satsukha bde ba dam pa
truth tathya bden pa
Truth/Reality satya bden pa
Tuṣita [Heaven] tuṣita dga' ldan gyi gnas
twelve ascetical practices dvādaśa-dhūta-guṇa sbyangs pa'i yon tan bcu gnyis
twelve links of dependent origination pratītya-dvādaśāṅga rten 'brel bcu gnyis
twelve similes of phantasm dvādaśa-māyā-dṛṣṭānta sgyu ma'i dpe bcu gnyis
two [sexual] organs dvayendriya dbang po gnyis
two realities satyadvaya bden pa gnyis
Twofold [Era] dvāpara[-yuga] gnyis ldan [gyi dus]
[Page 690]
ultimate reality paramārtha-satya don dam pa'i bden pa, don dam pa
unarisen anutpanna skye ba med pa
uncompounded anabhisaṁskṛta, asaṁskṛta 'dus ma byas pa
uncontrived akṛtaka ma bcos pa
undeducible apratarkya brtag tu med pa
undominated anabhibhūta zil gyis mi non pa
unerring akṣūṇa mi 'chor ba
unexcelled anuttara bla na med pa
unfortunate durbhaga skal pa ngan pa
unification eka-yoga gcig sbyor ba
union yoga sbyor ba
uniting the liṅga and the bhaga bhaga-liṅga-yoga bha ga dang liṅga'i sbyor ba
universal monarch cakravarti 'khor los sgyur ba
Universal Vehicle mahāyāna theg pa chen po
universal void sarva-śūnya thams cad stong pa
unlocated apratiṣṭhita gnas [pa] med pa
unlocated nirvāṇa apratiṣṭhita-nirvāṇa mi gnas pa'i mya ngan las 'das pa
unmanifest avyakta mi mngon
unobstructed asaṅga thogs pa med pa
unproduced anutpāda skye ba med pa
unreal, unreality abhāva, abhūta med, med pa, yod ma yin, dngos po med pa, yang dag pa ma yin pa
unshakeable samādhi āsphānaka-samādhi mi g.yo ba'i ting nge 'dzin
unspecified avyākṛta lung du ma bstan pa
unspoken, syllable-less anakṣara yi ge bral, yi ge med pa
unstruck [sound] anāhata mi shigs pa
Untruth/Unreality asatya mi bden pa
[Page 691]
unutterable anuccārya brjod du med pa
unvirtuous, non-virtue, bad akuśala mi dge ba
upward-moving [air] udvāha ldang zhing rgyu ba
utterance udāhāra brjod pa
utterly peaceful praśānta rab tu zhi ba
vain tuccha gsog
Vairocana vairocana rnam par snang mdzad
vajra (penis) vajra rdo rje
Vajra Mentor vajraguru rdo rje slob dpon
vajra recitation vajra-jāpa rdo rje bzlas pa
vajra teacher vajrācārya rdo rje slob dpon
vajra word vajra-pada rdo rje'i tshig
Vajrapāṇi vajrapāṇi phyag na rdo rje, lag na rdo rje
Vajrasattva vajrasattva rdo rje sems dpa'
vase kalaśa bum pa
vehicle vāhana bzhon pa
Venerable Master (Nāgārjuna) bhaṭṭāraka-pāda rje btsun, klu sgrub
verbal token vāk-cchomā ngag gi brda
verse gāthā, śloka tshigs su bcad pa
vestige, vestigial instinct vāsanā bag chags
victor jina rgyal ba
victorious lord jinendra rgyal dbang po
view dṛṣṭi lta ba
virtuous and non-virtuous śubhāśubha dge ba dang mi dge ba
visualized, imagined [nature] parikalpita brtags, kun brtags pa
Viśva viśva sna tshogs pa
vital fluid rasa ro
vitality control prāṇāyāma srog dang rtsol ba
[Page 692]
vitality, vitality [air] prāṇa srog
vocal acts ruta-vyāpāra tha snyad
vocal expression vāk-pravyāhāra tshig tu brjod pa
vocal proclamation ruta-vijñapti sgra
vocalization ruta sgra
void śūnya stong pa
voidness śūnyatā stong pa nyid
vowels svara dbyangs
vowels and consonants ālikāli ā li kā li
vulgate mlecchā
waking jāgrat gnyid ma log pa
wandering ascetic śramaṇa dge sbyong
warrior kṣatriya rgyal rigs
water salila, vāruṇa chu
water bubbles budbuda chu'i chu bur
water element abdhātu chu'i khams
way of mantra mantranaya gsang sngags kyi tshul
Way of the Śrāvakas śrāvaka-yāna nyan thos theg pa
well born ājāneya kun shes pa
well-known prasiddha grags
well-moving [air] pravāha rab tu rgyu ba
wheel of existence bhava-cakra 'khor ba
wheel, retinue cakra 'khor lo, tshogs
wicked dauṣṭhulya gnas ngan len
wind vāta rlung
wisdom-gnosis prajñā-jñāna shes rab kyi ye shes
wisdom-gnosis initiation prajñā-jñānābhiṣeka shes rab dang ye shes kyi dbang bskur ba
wise one, the wise jñānin ye shes can
wish praṇidhāna smon lam
wisher praṇidhāyaka smon pa po
wishing gem cintāmaṇi yid bzhin nor bu
woman strī bud med
[Page 693]
womb yoni ~skye ba
word pada tshig
world jagat 'gro ba
world of beings jagat 'gro ba
worldly laukika 'jig rten pa
worldly motivation loka-dharma 'jig rten pa'i chos
world-realm lokadhātu 'jig rten gyi khams
worship, offering pūjā mchod pa
wrong, bad thing adharma chos ma yin pa
yoginī yoginī rnal 'byor ma
zombiess vetālī ro langs ma

14.2. Sanskrit-Tibetan-English Glossary

[Page 694]
Sanskrit Tibetan English Reference
akuśala mi dge ba unvirtuous, non-virtue, bad
akṛtaka ma bcos pa uncontrived
akṣaya mi zad pa, zad pa med pa imperishable
akṣara yi ge, mi 'gyur ba syllable, undestroyed
akṣara-traya yi ge gsum three-syllabled 16b, 20a
akṣūṇa mi 'chor ba unerring
akṣobhya mi bskyod pa Akṣobhya
agamyāgamana ~'gro ba dang 'ong ba illicit sex 62b
aṅga yan lag limbs
acala mi g.yo [ba] stationary, unwavering 8b, 47b
acintya bsam gyis mi khyab pa inconceivable
acchaṭā se gol finger-snapping 12b, 48b
acyuta 'pho ba med imperishable
atiśūnya shin tu stong pa extremely void
atīndriya dbang po las 'das pa beyond the senses
atyanta-niṣprapañca-caryā shin tu spros pa med pa'i spyod pa practice completely without elaboration 69a, 72a
atyanta-niṣprapañcatā shin tu spros pa med pa completely without elaboration 57a
atyanta niṣprapañcatā shin tu spros pa med pa'i practice completely 57b
caryā [spyod pa] without elaboration
aditya nyi ma sun
adṛṣṭa-satya bden pa ma mthong ba one who has not seen reality
[Page 695]
advaya gnyis su med pa, gnyis med nondual
adharma chos ma yin pa wrong, bad thing
adhigama rtogs pa realization 6a, 19b, 25a, 40b, 49a, 52a, 55a, 55b, 71b
adhipati bdag po overlord
adhimukti lhag par mos pa confidence 40a
adhiṣṭhāna byin gyis brlabs pa consecration, constitution [of] 7b, 8a–15b, 24b, 64a, 72b
adhiṣṭhita byin gyis brlabs pa consecrated, constituted of
adhyayana klog study
adhyāpanna spyod pa commission
anakṣara yi ge bral, yi ge med pa unspoken, syllable-less
ananta mtha' yas pa limitless
anabhibhūta zil gyis mi non pa undominated
anabhilāpya brjod du med pa inexpressible
anabhisaṁskṛta 'dus ma byas pa uncompounded
anākhyeya ming med inexpressible
anātmaka bdag med pa selfless 29a
anātman [bdag med] not-self
anādi thog ma med pa beginningless [time]
anābhoga lhun gyis grub pa effortless
anālaya gzhi med pa, gnas med pa foundationless
anāvaraṇa sgrib pa med pa obscurationless
anāsrava zag pa med free of impurity
anāhata mi shigs pa unstruck [sound] 18b, 20a, 20b, 23a
[Page 696]
anitya chad pa, mi rtag pa impermanent, impermanence
animitta mtshan ma med pa signless
anirodha 'gag pa med pa ceaseless, unceasing
anukampā [thugs] brtse ba kindness 17b, 19b, 46a, 32b
anucarī rjes su spyod pa attendant
anuccārya brjod du med pa unutterable
anujñā rjes su gnang ba permission
anuttara bla na med pa unexcelled
anutpanna skye ba med pa unarisen
anutpāda skye ba med pa birthless, unproduced
anubhava rjes su myong ba, myong perceptiveness, experience
anubheda rjes su gzhig pa, gzhig pa `dissolving' [process] 5b, 47a, 65b
anumāna rjes su dpag pa inference
anuśaya proclivity
antaḥpura btsun mo'i tshogs harem 63b
antarābhava srid pa bar ma pa between-being 42a
apavarga ~ngan 'gro emancipation
apāna thur du sel ba evacuative [air]
apāya ngan 'gro, ngan song lower rebirth
apratarkya brtag tu med pa undeducible
apratiṣṭhita gnas [pa] med pa unlocated
apratiṣṭhita-nirvāṇa mi gnas pa'i mya ngan las 'das pa unlocated nirvāṇa 53a, 61b
abdhātu chu'i khams water element 9a
abhāva med, med pa, yod ma yin, dngos po med pa unreal, unreality 12a, 40b, 43a, 52a
abhicāruka mngon spyod destruction 17a
[Page 697]
abhijñā mngon par shes pa superknowledge 49b, 53a
abhiniviṣṭa mngon par zhen pa obsessed 23b, 47a
abhiniveśa mngon par zhen pa obsession 3b, 34b, 48b
abhiprāya dgongs pa intention 15b
abhiṣeka dbang bskur ba initiation 5b, 46a
abhisambodhi mngon par rdzogs par byang chub pa enlightenment 12a, 45b, 48a, 71a
abhisambodhi-krama mngon par byang chub pa'i rim pa enlightenment process 46b, 50a
abhūta yang dag pa ma yin pa unreal 39a
abheda dbyer med indivisible 21b
abhedya mi phyed pa indivisible 15a
abhyāsa bslabs repeated cultivation 49a
amanaskāra non-mental-functioning 25b
amitābha snang ba mtha' yas, 'od dpag tu med pa Amitābha
amūrti[ka] lus med pa bodiless
amūla rtsa ba med pa rootless
amṛta bdud rtsi ambrosia 56b, 62a, 67a
amoghasiddhi don yod grub pas Amoghasiddhi
ambara nam mkha' space 17a
arūpa gzugs med pa immaterial
arūpin gzugs med pa formless
artha don, phyir meaning, aim, object, point, in order to
artha-vaśa don gyi dbang crucial point
arhant dgra bcom pa saint 34b, 52b
alakṣaṇa mtshan nyid med pa character-less 47b
[Page 698]
alajjā ngo tshar med pa shamelessness 31b
alābha ma rnyed pa loss 26b
aliṅga mtshan ma med pa signless
avabhāsa gzugs su snang ba, snang bar byed pa images, radiance
avasthā gnas skabs state, condition
avācya tshig med pa, brjod med pa inexpressible, wordless
avijñaptika rnam par rig pa med pa imperceptible
avitathatā ma nor ba de bzhin nyid not un-suchness
avidyā ma rig pa delusion 7a, 30a, 31a, 33b, 36b, 46b, 70a, 71b
avisaṁvādaka mi slu ba non-deceptive
avaivartika phyir mi ldog pa irreversible 49a, 50a
avyakta mi mngon unmanifest
avyākṛta lung du ma bstan pa unspecified
aśubha mi dge ba evil, bad
aṣṭaguṇaiśvarya yon tan gyi dbang phyug brgyad eight superhuman powers 53b, 57a, 63b
aṣṭa-mahāsiddhi grub pa chen po brgyad eight great powers 69b
aṣṭamīśvāra sa brgyad pa'i dbang phyug master of the eighth [stage] 26a
aṣṭa-loka-dharma 'jig rten gyi chos brgyad eight worldly concerns 54b
asaṁskṛta 'dus ma byas pa uncompounded
asaṁsthāna dbyibs med pa shapeless
asaṅga thogs pa med pa unobstructed
asatya mi bden pa Untruth/Unreality
[Page 699]
asamāhita-yoga mnyam par ma bzhag sbyor ba non-equipoised yoga 64b
ahaṅkāra nga rgyal, ngar 'dzin pa, bdag tu rlom pa pride, I-habit 60b
ākāra rnam pa form, appearance
ākāśa nam mkha' space
ākāśagarbha nam mkha'i snying po Ākāśagarbha 11b
ākṛti rnam pa appearance
āgama lung scripture, [scriptural] tradition 16b, 19b, 25a, 32a, 35b, 39b, 40b, 71b
ācārya slob dpon teacher 1b, 45b, 46a
ājāneya kun shes pa well born 52b
ātma-tattva bdag gi de kho na nyid subject reality
ātman bdag, bdag nyid self, nature
ātma-sādhana bdag la bsgrub pa self-invocation 55a
ādarśa me long mirror
ādarśa-jñāna me long lta bu'i ye shes mirror-like gnosis 13a
ādikarmika las dang po pa beginner
ādyanutpanna gzod nas ma skyes pa primordially unarisen
ādhāra gzhi, rten support, habitat 18b, 19a, 33a, 40b
ādhikya dbang predominance
ādheya brten pa inhabitant 19a
ānanda kun dga' joy 50b, 51a, 65b, 68b
[Page 700]
ābhāsa snang ba, kun du snang ba radiance 6a, 29b, 30a, 33a, 33b, 40a, 41a, 44b, 46b, 70a
ābhāsa-traya snang ba gsum three radiances 30a, 37a, 50a
ābhāsa-viśuddhi snang ba rnam par dag pa purification of the radiances 49b
āmnāya man ngag tradition 2a, 64b
āyatana skye mched [sense] medium
āralli a ra li play, āralli 57a, 61b, 65b, 71b
ālaya gnas, gzhi foundation
ālasya le lo sloth 31b
ālikāli ā li kā li vowels and consonants
āliṅgana 'khyud pa embracing
āloka snang ba luminance, light 8a, 12a, 27b, 30a, 33a, 41a, 46b, 47a, 50b
āloka-traya snang ba gsum po three luminances
ālokābhāsa snang ba mched pa luminance-radiance 30a, 30b, 33a, 46b, 47a, 50b
ālokopalabdha[ka] snang ba nye bar thob pa, snang ba thob pa luminance-imminence 30a, 30b, 31a, 33a, 47a, 50b
ālokopalabdha-jñāna snang ba nye bar thob pa'i ye shes gnosis of imminence 31b, 32a
āvaraṇa sgrib pa obscuration
āśaya bsam pa inclination
[Page 701]
āśraya gnas, brten pa foundation, dwelling place, basis, dependence, abode
āsphānaka-samādhi mi g.yo ba'i ting nge 'dzin unshakeable samādhi 48b
āhāra kha zas, bza', zas food
indrajāla mig 'phrul optical illusion, Indra's phantasmical web
indra-dhanu lha'i dbang po'i gzhu bow of Indra [rainbow]
indrāyudha 'ja' tshon Indra's [rain]bow
indriya dbang po senses, sense organ
ucchvāsa dbugs 'byin pa, dbugs 'byung ba exhalation
uttara-tantra rgyud phyi ma, rgyud bla ma tantric appendix
uttāna-śabda bshad pa'i sgra straightforward expression 2a
utpatti bskyed pa, skye ba creation
utpattikrama bskyed pa'i rim pa creation stage, creation process 2a, 16a, 26b, 40a, 41a, 49a
utsāha spro ba fortitude 13a, 31b
udaka-candra chu zla moon in water 44a
udāna gyen rgyu, steng du rgyu ba ascending [air]
udāhāra brjod pa utterance
udvāha ldang zhing rgyu ba upward-moving [air]
unmatta-vrata smyon pa'i brtul zhugs mad discipline 72a
upadeśa man ngag personal instruction
upabhoga spyod pa enjoyment
[Page 702]
upamā dpe simile
upameya ~mi srid pa comparable 41b
upalabdha-jñāna nye bar thob pa'i ye shes imminence gnosis 29b
upalabdhi nye bar dmigs pa perception 13a, 21b
upalambha-dṛṣṭi dmigs par lta ba objectifying view
upāya thabs liberative art, technique, art
upāya-jñāna thabs kyi ye shes gnosis of liberative art 31b, 32a
uṣṇīṣa gtsug gtor crown-protrusion
ṛddhi rdzu 'phrul miracle
eka-naya tshul gcig pa one method
eka-yoga gcig sbyor ba unification
eka-smṛti dran pa gcig pa single-mindedness
ekāgratā rtse gcig pa one pointedness
aupamya dpe analogy 41a
kapaṭa sgyu deceitful 1b
karaṇa bya ba activity
karuṇā snying rje compassion 49b
karman las action, function, rite
karma-vādin las su smra ba those who assert [philosophical views about] action 34b, 35b
karmānta las kyi mtha' consequences of action
kalaśa bum pa vase 46a
kali-yuga rtsod pa'i dus Contentious Era 1b
kalevara (kaḍevara) lus, phung po body, corpse
kalpa bskal pa æon
kalpa rtog pa ritual manual
kalpita-yoga rtog pa'i rnal 'byor imaginative yoga 5a
[Page 703]
kalyāṇa-mitra dge ba'i bshes gnyen spiritual guide
kāma 'dod pa desire
kāma-guṇa 'dod pa'i yon tan objects of [sensory] desire 42b, 44a, 65b, 67b, 73a
kāmadhātu 'dod pa'i khams Desire Realm
kāya lus body
kāya-cchomā lus kyi brda bodily token 62a, 63a, 63b
kāya-vajra sku rdo rje body vajra
kāya-viveka lus rnam par dben pa body isolation 5a, 15a, 40a
kāraṇa rgyu cause
kāruṇya snying rje compassion 31a, 46a, 51b
kārya don aims
kārya 'bras bu effect
kāvya snyan dngags court poems 22b
kiraṇa 'od zer light ray, beam
kuṇḍa thab khung fire-offering-pit 60b
kula rigs clan 14a, 14b, 15a, 18b, 52a
kula-duhitṛ rigs kyi bu mo noble woman 23a
kulaputra rigs kyi bu noble one, noble man
kuśala dge ba good, virtuous
kuśala-mūla dge ba'i rtsa ba roots of virtue 28a
kūṭāgāra gzhal yas khang celestial palace
kṛta[-yuga] rdzogs ldan [gyi dus] Perfect [Era] 1b
kṛtya bya ba aim 33a
kṛtyānuṣṭhāna-jñānaṁ bya ba sgrub pa'i ye shes function-accomplishing gnosis 13b
[Page 704]
kaukṛtya 'gyod pa anxiety
krama rim pa, rim manner, sequence, process, stage 2a, 3a–4a, 5a–6b, 9a, 10b, 12a, 13b, 16a–b, 18b–20b, 21b, 24a, 26b, 30b, 34b, 35a, 37a, 40a–41a, 42a–43a, 44b, 46a–47a, 48b–50a, 51b, 53a, 55b, 58b, 59a, 60b–61b, 62b–64a, 65a–66b, 69a–70b, 71b, 72a, 73b
krama-vṛtti rim gyis 'jug pa gradual method
kramaśaḥ rim gyis, rim gyis 'jug pas gradually, by a gradual method
kriyā bya ba activity, thing to be done, function, [ritual] action, deed
krīḍā rol mo erotic play 57b, 61b, 64a
klamatha dub pa exhaustion 41b
kleśa nyon mongs pa defilement
kṣatriya rgyal rigs warrior 52b
kṣana skad cig moment
kṣānti bzod pa tolerance 24a, 45a, 53a
kṣitigarbha sa'i snying po Kṣitigarbha
kṣut bkres pa hunger
kha nam mkha' space
kha-dhātu nam mkha'i dbyings space 14a
khasama nam mkha' dang mnyam pa space-like [infinite]
kheda skyo ba depression 31b
khopama mkha' dang mnyam space-like 17a
gagana nam mkha' sky
gaṅgā gaṅgā Ganges river
[Page 705]
gaṇa-maṇḍala tshogs kyi dkyil 'khor host-maṇḍala
gati-pañcaka 'gro ba lnga five realms [of rebirth]
gandha dri scents
gandharva-nagara dri za'i grong khyer city of gandharvas 44a
gambhīra, gambhīrya zab, zab pa profound
gāthā tshigs su bcad pa verse
gīta glu song
guṇa yon tan quality
guru bla ma, slob dpon mentor
guru lci bar gyur pa grave
gurujana bla mar gyur pa respectable persons
guru-parva-krama bla ma brgyud rim successive generations of mentors 40b, 42a, 46b
guhyakādhipati gsang ba'i bdag po Overlord of Secret Ones
gocara spyod yul, yul range
grāhaka 'dzin pa subject
grāhya gzung ba, gzung object
ghaṭamānāvasthā slob bzhin pa'i gnas skabs context of exertion
ghaṭī-yantra zo chun gyi 'khrul 'khor irrigation machine 35a
ghaṇṭā dril bu bell
ghṛta mar ghee
ghrāṇa sna nose
cakita dogs pa dang bcas pa anxiety
cakra 'khor lo, tshogs wheel, retinue
cakravarti 'khor los sgyur ba universal monarch 55a, 60b, 64a
cakṣu mig eye
[Page 706]
caturāryasatya 'phags pa'i bden pa rnam pa bzhi Four Noble Truths 55a
catur-dvīpa gling bzhi four continents 9b
catur-brahma-vihāra tshangs pa'i gnas pa bzhi four pure abodes 3a
caturvidha-nyāya tshul rnam pa bzhi fourfold procedure 54b
candra zla ba moon
caryā spyod pa practice 1b, 53b, 54a, 54b, 55a, 64a, 68a, 71b
caryā-tantra spyod pa'i rgyud practice tantra 24a, 55b
citta sems, yid mind
citta-carita sems kyi spyod pa thought-deed, activity of the mind
citta-mātra[tā] sems tsam merely mind
citta-vajra sems rdo rje mind vajra
citta-vajra-samādhi thugs kyi ting nge 'dzin mind-vajra samādhi 34b
citta-viveka sems rnam par dben pa mind isolation 5b, 26b, 37a, 37b, 40a
citra-paṭa rtsig pa'i ras ris scroll-painting 42a
cintā sems dpa' (sems pa) intellection, reflection 50a
cintāmaṇi yid bzhin nor bu wishing gem 50b
cihna mtshan ma symbol 16a, 58a, 68a
cihna-mudrā mtshan ma'i phyag rgya symbol-seal 58a
cumbana 'o byed pa kissing 13a, 31b, 61a, 67a
cūṣaṇa rngub pa sucking 13a, 31b, 61a, 67a
cetas sems heart 59a
[Page 707]
caitasika, caitasika-dharma sems las byung ba, sems pa mental factors 30a, 30b, 34b, 36b (x3), 44a, 70b (x3)
chāyā grib ma shadow, reflection 50b
chidra bu ga orifice 18b
jagat 'gro ba being, world, world of beings
jagad-guru 'gro ba'i bla mentor of the world 21a
jaṅgama rgyu ba animate
jaḍa bems po inanimate 25a
jana 'gro ba being
jantu skye bo beings
janman skye ba birth
japa bzlas pa recitation
jāgrat gnyid ma log pa waking
jāti tshe rabs life 28a
jina rgyal ba victor
jinendra rgyal dbang po victorious lord
jihvā lce tongue
jīvita srog life
jñāna shes pa gnosis
jñāna-cakṣu ye shes kyi mig eye of gnosis
jñāna-mudrā ye shes kyi phyag rgya gnosis consort 57a, 70a
jñāna-mūrti ye shes kyi sku gnosis-body 52b
jñāna-vāhinī ye shes 'ba' zhig pa nyid bearer of gnosis
[jñāna-sattva] ye shes sems dpa' gnosis being
jñānin ye shes can wise one, the wise
jhaṭiti skad cig tsam gyis instantaneously 3b, 33b, 65b
ḍākinī mkha' 'gro ma ḍākinī 62b
tattva de kho na nyid, de nyid Reality
[Page 708]
tathatā de bzhin nyid suchness 47b
tathāgata de bzhin gshegs pa transcendent lord
tathya bden pa truth
tantu rgyud, rgyun continuum
tantra rgyud tantra, continuity
tarka rtog logical disputation
tāmasā mun pa darkness
tārā sgrol ma Tārā
tārkika rtog ge pa logicians
tiryag-yoni dud 'gro'i skye gnas animal realm
tīrthāyana mu stegs can gyi gnas su precinct of orthodox ascetic 49b
tuccha gsog vain
tuṣita dga' ldan gyi gnas Tuṣita [Heaven] 54b
tṛṣṇā sred pa, skom pa craving, thirst
tejas me (yi khams) fire
trikāla dus gsum three times 52a
tri-tattva de nyid gsum three Realities, three natures
tridaśālaya sum cu rtsa gsum pa'i gnas Realm of the Thirty(-Three) 42b
tripiṭaka sde snod gsum Three Baskets 22b
tri-bhuvana srid pa gsum triple realm 60a
trimaṇḍala dkyil 'khor gsum three mandalas 52a
triyāna theg pa gsum three ways 52a
triloka 'jig rten gsum three worlds 52a
trividhacaryā spyod pa rnam pa gsum, spyod pa gsum threefold practice 57b, 72b, 73b
trisāhasra-mahāsāhasra-loka-dhātu stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams trichilio-great-chiliocosm 24b
trisvabhāva ngo bo nyid gsum three natures
[Page 709]
tretā[-yuga] gsum ldan [gyi dus] Threefold [Era] 1b
traidhātuka khams gsum triple world
try-akṣara yi ge gsum three-syllabled
try-adhva dus gsum three times
darpaṇa me long mirror 6a–b
darśana snang ba perception, vision 13a
daśa-kuśala-karma-patha dge ba bcu'i las kyi lam ten paths of virtuous action 35b
daśabhūmīśvara sa bcu'i dbang phyug lord of the ten stages 40b
daśa vāyu rlung bcu ten airs 12a
dāna sbyin pa generosity
duḥkha sdug bsngal, sdug pain, suffering, unhappy
durgati ngan 'gro bad rebirth
durbhaga skal pa ngan pa unfortunate
duścarita nyes par spyod pa misdeed
duṣkara dka' ba, dka' thub tribulation, difficult
duṣkara-caryā spyod pa dka' ba arduous practices
duṣkara-niyama dka' thub sdom pa penitential observances 56a (x2)
dṛṣṭānta dpe simile
dṛṣṭi lta ba view
devatā lha divine, divinity, deity
devatā-tattva lha'i de kho na nyid divinity reality 2a, 40b
devatā-niṣpatti lha'i sku rdzogs par 'gyur ba, lha nyid du bskyed pa production of a divine form, production of a deity [body]
devatā-mūrti lha'i sku divinity-body
devatā-rūpa lha'i sku divine form
devatā-vigraha lha'i sku divine body 40b
[Page 710]
devatopalabdhika lha ru nye bar dmigs pa divine perception 21b
devī lha mo goddess
deśanā bstan pa teaching
deśanā-pāṭha bshad pa'i gsung rab, bstan pa'i tshig, lung gi tshig, gsungs pa'i tshig, lung las bshad pa scriptural discourse
deha lus body 18b
doṣa nyes pa fault
dauṣṭhulya gnas ngan len wicked 23b
dvaya gnyis pa dual
dvayendriya dbang po gnyis two [sexual] organs 20a, 68b
dvādaśa-dhūta-guṇa sbyangs pa'i yon tan bcu gnyis twelve ascetical practices 55a
dvādaśa-māyā-dṛṣṭānta sgyu ma'i dpe bcu gnyis twelve similes of phantasm 5b, 40b, 44a, 44b
dvāpara[-yuga] gnyis ldan [gyi dus] Twofold [Era] 1b
dveṣa zhe sdang hatred
dharma chos thing, good thing, Dharma, right
dharma-kāya chos kyi sku reality body 47b, 73b
dharmatā chos nyid facticity
dharmadhātu chos kyi dbyings realm of reality 12a, 13b, 27b, 35a, 47b
dharma-nairātmya chos la bdag med objective selflessness
dharmodaya chos 'byung ba reality-source
dhātu khams element
dhyāna bsam gtan meditation
nabha nam mkha' sky
naya tshul tradition. method
[Page 711]
nara mi human 14a
naraka dmyal ba, dmyal, sems can dmyal ba hell
nava-nāṭya-rasa nyams rnam pa dgu nine Īsthetic moods
nāṭaka gar performance, drama
nāḍī nā li psychic channel 61a, 67b
nābhi lte ba navel
nāma-paryāya ming gi rnam grangs synonym, succession of names
nāmarūpa [ming gzugs] mind and body 50b
niḥśvāsa ~dngos po med pa breath 17b
niḥsvabhāva dngos med, dngos po med pa essenceless,
insubstantial, naturelessness, essencelessness
nigūḍha-śabda sgra sbas pa cryptic expressions 1b
nindā smad pa blame 26b
nipuṇa mdzangs acute 28a
nimitta mtshan ma sign, manner of knowing
nimiṣa mig btsums blink of an eye 33b
niyama brtul zhugs ascetical practice 71b
nirākāra rnam pa med pa formless, incorporeal
nirābhāsa snang ba med pa free of perception, radianceless
nirukti sgra'i nges pa'i tshig etymological explanation 32a
nirdvandva gnyis med peerless 51a
nirmala dri ma med pa stainless
nirmāṇa-kāya sprul pa'i sku emanated body 43a
niryāṇa nges par 'byung ba emancipation 53a
[Page 712]
nirvāṇa mya ngan las 'das pa nirvāṇa
nirvāha nges par rgyu ba out-moving [air] 18a
nirvikalpa rnam par rtog pa med pa non-conceptual 6b
nilaya gnas dwelling 17a
nivaraṇa sgrib pa obstacle
niṣpanna-krama rdzogs pa'i rim pa, rdzogs pa'i go rims, rdzogs pa'i rim pa'i go rims perfection stage 2a, 3b, 24a, 49a, 55b
niṣprapañca spros pa med pa one without fabrications 52b
niṣprapañca-caryā spros pa med pa'i spyod pa practice without elaboration 57a, 57b, 64b, 66a–b
nītārtha nges pa'i don definitive meaning 16a
neyārtha drang ba'i don interpretable meaning 2b, 16a
nyāya tshul, rigs pa reasoning, manner, argument, procedure 5a, 14a, 24a, 33a, 34b, 35a, 37b, 39b, 40a, 45a, 50a, 55a, 56b, 64b
pañcakāmaguṇa 'dod pa'i yon tan lnga five objects of [sense] desire (see kāmaguṇa)
pañca-krama go rims rnam pa lnga fivefold process 2a
pañca-gati 'gro ba lnga five realms [of rebirth] 35a
pañca-jñāna ye shes lnga five gnoses
pañca-jñāna shes pa lnga five subjects 7a
pañcāmṛta bdud rtsi'i chu five ambrosias 62a
paṭa ras ris scroll-painting 58a–b, 66a
paṇḍita mkhas pa learned one 48a
pada gnas, go 'phang state
[Page 713]
pada tshig word
padārtha dngos po thing
padma padma lotus (vagina)
paratantra gzhan gyi dbang other-dependent [nature] 29b, 39b
paratīrthika gzhan mu stegs can non-Buddhist ascetic 28a
paramāṇu rdul phra rab fine atoms 40a, 70b, 11a–b, 14a
paramānanda mchog tu dga' ba supreme joy
paramārtha don dam pa ultimate [reality] 23a
paramārtha-satya don dam pa'i bden pa ultimate reality
paraloka 'jig rten pha rol afterlife 35b, 36a
parāmarṣa yongs su tshol ba deep investigation
parāyaṇa mchog tu gzhol ba devotion
parāvṛtti yongs su log transformation 49b, 53b
parikalpita brtags, kun brtags pa visualized, imagined [nature] 20b, 29b
parijñāna yongs su shes pa, rtogs pa thorough knowledge
pariṇāmana yongs su gyur pa transformation 56b
pariniṣpanna yongs su grub pa, yongs su rdzogs oa accomplished [nature], perfection, completely perfected 29b, 31a, 52a, 53b, 68b
paribhoga longs spyod enjoyment 55b
parivāra 'khor retinue 65a
paryanta mthar thug pa consummation
paryāya rnam grangs aphorism, synonym
pāṇḍarā gos dkar mo, gos dkar Pāṇḍarā
pāda zhabs foot 28a
pāpa sdig pa sin 72a
[Page 714]
piṇḍagraha ril por 'dzin pa holistic [process] 5b, 47a, 65b
piṇḍa phung po, gong bu mass, lump 14a, 16b
pitta mkhris pa bile 8a
puṇya bsod nams merit
punarbhava yang srid pa, srid pa gzhan rebirth, future life
puruṣa mi person
pūjā mchod pa worship, offering
pūjopakaraṇa mchod pa'i yo byad requisites for worship 58b
pūrvāvedha sngon gyi 'phen shugs prior impetus 6a
pṛthak-sañjñā ming tha dad pa distinctive term 8a
pṛthagjana so so'i skye bo ordinary being
pṛthivi sa chen po, sa the Earth, earth
pauṣṭika rgyas pa prosperity 17a
prakāra rnam pa mode 8a
prakṛti rang bzhin prototype
prakṛti-jāpa rang bzhin bzlas pa natural recitation 21b
prakṛti-prabhāsvara rang bzhin gyis 'od gsal ba prototypical brilliance 5b, 52a
prakṛty-ābhāsa rang bzhin snang ba, rang bzhin gyi snang ba; rang bzhin gyis snang ba prototypes and radiances
prajñā shes rab critical wisdom
prajñā-jñāna shes rab kyi ye shes wisdom-gnosis, gnosis of critical-wisdom
prajñā-jñānābhiṣeka shes rab dang ye shes kyi dbang bskur ba wisdom-gnosis initiation 48b
prajñāpāramitā shes rab kyi pha rol tu phyin pa transcendent virtue of wisdom 61a
[Page 715]
prajñopāya nas shes rab dang thabs critical wisdom and liberative technique 41a
praṇidhāna smon lam wish
praṇidhāyaka smon pa po wisher
praṇidheya smon par bya ba that wished for
pratibimba gzugs brnyan reflection, image
pratibhāna spobs pa eloquence 53a
pratibhāsa mig yor phantom [double]
pratiśrutka brag ca echo
pratītya-dvādaśāṅga rten 'brel bcu gnyis twelve links of dependent origination 17a
pratītya-samutpāda rten cing 'brel bar 'byung ba dependent co-origination
pratyaṅga nying lag digits
pratyaya yid ches par bgyi ba proof
pratyaya rkyen condition
pratyavekṣaṇā-jñānaṁ so sor rtog pa'i ye shes gnosis of individuating discernment 13b
pratyātmavedya so so rang rig pa, rang gis rig pa, so so rang rig par gyur pa, so so rang gis rig pa introspectively known
pradhāna gtso chief principle 17a
prapañca spros pa [mental] elaboration 50a
prapañca-caryā spros pa dang bcas pa'i spyod pa practice with elaboration 57b, 64b
prapañcatā spros pa dang bcas pa with elaboration 57a
prapañcatā caryā spros pa dang bcas pa'i spyod pa practice with elaboration 57a
[Page 716]
prabandha rgyun, 'ching ba continuum, linked continuity, bond
prabhā 'od light 50b
prabhāva mthu potency
prabhāsvara 'od gsal ba brilliance 29b, 37a, 39a, 46b, 47a, 48b, 49a, 50a, 71a, 71b
prabhāsvara-jñāna 'od gsal ye shes gnosis of brilliance 72a
pramāṇa tshod tsam size
pralaya 'jig pa apocalypse 27b
pravacana gsung rab scriptural tradition, scriptural statements 2b, 40a
pravāha rab tu rgyu ba well-moving [air] 18a
pravṛtti 'jug pa manifestation
praveśa 'jug pa entering
pravyāhāra smra ba, brjod pa enunciation
praśaṁsā bstod pa praise 26b
praśānta rab tu zhi ba utterly peaceful 21b
praśvāsa dbyugs rngub pa, rngub par 'gyur ba inhalation
prasaṅga thal ba [logical] consequence 54a
prasāda bka' drin grace
prasiddha grags well-known
prākṛta-deha tha mal pa'i lus ordinary body 20b
prākṛtāhaṅkāra tha mal pa'i nga rgyal ordinary pride
prāṇa srog vitality, vitality [air]
prāṇāyāma srog dang rtsol ba vitality control
prāpaka thob par bya ba attainer
prāpya thob pa that-to-be-attained
[Page 717]
prāvacanika gsung rab hide-bound 22a
priyā beloved 58b
phala 'bras bu fruit, result
bandhana bcing ba, 'ching ba bond
bala stobs pa, stobs strength, force
bahu-śruta mang du thos pa erudite
bāla, bāliśa byis pa'i skye bo, byis pa the naïve
bāhya-śāstra ~dang po'i bstan bcos exoteric sciences
bimba gzugs body
bīja sa bon seed, seed [syllable]
buddha sangs rgyas buddha
buddha-kṣetra sangs rgyas kyi zhing buddha-field 12a, 44a, 44b, 49b, 63b
buddhatva sangs rgyas nyid buddhahood
buddhi blo, blo gros intelligence, intellect
budbuda chu'i chu bur (water) bubbles 44a
bodhi byang chub enlightenment
bodhi-caryā byang chub sems dpa'i spyod pa practices of enlightenment 57a
bodhicitta byang chub [kyi] sems spirit of enlightenment
bodhi-mūla byang chub kyi shing drung root of [the tree of] enlightenment 48b
bodhisattva byang chub sems dpa' bodhisattva
brāhmaṇa bram ze priest 52b
bhakti mos devotion 50b, 51a
bhakṣya bza' [ba] food
bhaga-liṅga-yoga bha ga dang liṅga'i sbyor ba uniting the liṅga and the bhaga 13a
bhagavant bcom ldan 'das Lord
[Page 718]
bhaṭṭāraka-pāda rje btsun, klu sgrub Venerable Master (Nāgārjuna) 39b, 40a, 51b
bhava srid pa existence 37b
bhava-cakra 'khor ba wheel of existence 35b
bhāva dngos po, dgos por yod pa, ngo bo, dngos object, thing, reality, state, experience, real
bhāvaka bsgom par bya ba [meditative] cultivator 53b
bhāva-graha dngos por 'dzin pa clinging to [material] things 53b
bhāvanā bsgom pa, bsgoms pa, sgom pa [meditative] cultivation
bhāvya sgom pa that-to-be-[meditatively] cultivated 53b
bhikṣu dge slong monk
bhīta 'jigs pa fear 31a
bhusuku bhu su ku bhusuku 71b
bhūta yang dag pa real, the real
bhūta-koṭi yang dag pa'i mtha' reality limit
bhūta-nayātmaka-samādhi yang dag pa'i tshul gyi bdag nyid can gyi ting nge 'dzin samādhi whose nature conduces to the real 2b, 39b, 60b
bhūtānta 'byung ba'i mtha' reality limit
bhūmi sa stage, territory
bhūrbhuvaḥsvaḥ khams gsum, sa 'og dang sa steng dang mtho ris threefold-world, three worlds
bhojya myang, bca' ba delicacies
bhautika 'byung ba las gyur pa elemental derivative 14a
bhrānti 'khrul pa confusion
maṇḍala dkyil 'khor maṇḍala, orb
[Page 719]
maṇḍalādhipati dkyil 'khor gyi bdag po overlord of the maṇḍala
manana rlom sems conceit 4a
manas yid mentation
manaskāra yid la byed pa mental functioning 12a
manojña yid du 'ong ba pleasant
manomaya-kāya yid kyi rang bzhin gyi sku mind-made body 40b
manomayadeha yid kyi rang bzhin gyi lus mind-made body 35b
manorājya yid la re ba mental fancies 63b
mantra sngags mantra
mantra-tattva sngags kyi de kho na nyid mantra reality 2a, 19b, 20a, 26b
mantranaya gsang sngags kyi tshul way of mantra 25a
mantra-mūrti sngags kyi lus mantra body 14b
mantrādhipati sngags kyi bdag po overlord of mantras 19b
mantrin sngags pa mantrin
mantroddhāra sngags btu ba extraction of the mantra
mamakāra ngar sems pa, nga yir 'dzin pa mine-habit
maraṇa 'chi ba death, passing away
marīci[ka] smig rgyu mirage
mala dri ma impurity 39b
mahākṛpā snying rje chen po great caring 39b
mahānāga glang po chen po great elephant 52b
mahāpuruṣa skyes bu chen po great person
mahāmudrā phyag rgya chen po Great Seal 57b, 59a, 60b, 65a, 72b
mahāmuni thub pa chen po Great Sage
mahāyāna theg pa chen po Universal Vehicle 9a, 29a, 55a
[Page 720]
mahāyānika theg pa chen po pa practitioner of the Universal Way 2b, 16a, 29b
mahāyoga rnal 'byor chen po Great Yoga
mahāyoga-tantra rnal 'byor chen po'i rgyud Great Yoga Tantra 2b, 7b, 12a, 14b, 15a, 17b, 19a, 20b, 29a, 37b, 43b, 44a, 48a, 49a, 50a, 51b, 55b, 56b, 57b, 64b, 69b, 71a, 73a
mahāvīra dpa' bo chen po Great Hero 55b
mahāvairocana ~rnam par snang mdzad Mahāvairocana 9b
mahāśūnya stong pa chen po great void
mahāsattva sems dpa' chen po great one
mahāsukha bde ba chen po great bliss 44a, 55a, 57a, 57b, 60b, 61a, 61b, 66b, 67a, 67b, 68b
māṁsa sha flesh
mātsarya phrag dog envy
māna khengs pa (nga rgyal) arrogance 31b
māmakī mā ma kī Māmakī
māyā rgyu ma phantasm
māyākāra sgyu ma'i rnam pa form of phantasm 39b
māyākāra sgyu ma mkhan illusionist 41b
māyā-jāla sgyu 'phrul dra ba phantasmic web
māyopama sgyu ma lta bu, sgyu ma 'dra phantasmic
[Page 721]
māyopama-samādhi sgyu ma lta bu'i ting nge 'dzin phantasmical samādhi 5b, 27a, 44a, 48b, 49b, 50a
māra bdud Māra, demons
māruta rlung air 17b
mālā phreng ba rosary, garland 46a
māhendra dbang chen earth 19a
middha gnyid, rmugs torpor
mudrā phyag rgya consort, seal, ritual gesture 45a, 46a, 57a–58a, 60b, 61b, 65b, 66a, 68a, 70a
mudrā-tattva phyag rgya'i de kho na nyid seal reality 2a
muhūrta yud tsam mere trice
mūrti lus body
mūla-tantra rtsa ba'i rgyud root tantra
mokṣa thar pa, grol ba liberation
moha gti mug ignorance
mohita rmongs pa deluded
mlecchā vulgate 62a
yathābhūta ji lta ba bzhin du just as it is
yathābhūta-parijñāna yang dag pa ji lta ba nyid shes pa thorough knowledge just as it is
yathāruta sgra ji bzhin pa literal meaning
yantra 'khrul 'khor machine 27b
yama-loka gshin rje'i 'jig rten realm of Yama [Lord of Death]
yaśas grags pa fame
yukti rigs pa reasoning
yuga dus era
yuganaddha zung du 'brel pa, zung du 'jug pa communion
[Page 722]
yuganaddha-vāhi-krama zung du 'brel par 'jug pa'i rim pa process leading to communion 3a, 6a, 49b
yugapat cig car immediate
yoga tshul manner 3a
yoga mkhas pa skilled 4a
yoga sbyor ba union 15a
yoginī rnal 'byor ma yoginī
yoni ~skye ba womb
rakta kun du chags pa, dmar ba impassioned, red
ratna rin po che, rin chen jewel
ratnasambhava rin chen 'byung ldan Ratnasambhava 8a
ravi nyi ma sun 50b
raśmi 'od zer light ray, beam
rasa ro flavor, [vital] fluid, aesthetic mood
rasāyana ra sa ya na elixir of immortality, alchemy 60b, 64a
rāga 'dod chags, chags pa passion
rāja-kumāra rgyal po'i bu gzhon nu crown prince 28a
rāśi spungs pa heap
rikta gso ba empty
ruta skad language 24a
ruta sgra ji bzhin ma yin pa (jargon) expressions 17b
ruta sgra vocalization 25b
ruta-vijñapti sgra vocal proclamation 25b
ruta-vyāpāra tha snyad vocal acts 25b
rūpa gzugs object, form, manner, material
lakṣaṇa mtshan nyid characteristic
[Page 723]
lajjā ngo tsha shes pa shame 31a
lalita rgya che ba lovely
lava thang cig instant
lābha rnyed pa gain 26b
lipika yi ge letter 22a
līlā 'gying bag play
loka 'jig rten pa folk, world
loka-dharma 'jig rten pa'i chos worldly motivation 26b
lokadhātu 'jig rten gyi khams world-realm 44a
loke niścaya nges pa common knowledge 54a
lokeśvara 'jig rten dbang phyug Lokeśvara 11b
lokottara 'jig rten las 'das pa transcendent
locanā spyan, sangs rgyas spyan Locanā, (Buddha) Locanā
laukika 'jig rten pa worldly
vag-viveka ngag rnam par dben pa speech isolation 5a, 26b, 40a
vajra rdo rje vajra, adamant, adamantine, (penis)
vajraguru rdo rje slob dpon Vajra Mentor
vajra-jāpa rdo rje bzlas pa vajra recitation 5a, 16b, 18b, 20b, 40a
vajra-jñāna rdo rje'i ye shes adamantine gnosis 47a
vajradeha rdo rje lus adamantine body 51b
vajra-pada rdo rje'i tshig vajra word
vajrapāṇi phyag na rdo rje, lag na rdo rje Vajrapāṇi
vajra-bimbopamaṁ-samādhi ting nge 'dzin rdo rje'i gzugs lta bu adamantine body samādhi 49b
[Page 724]
vajrayāna rdo rje theg pa Adamantine Way 1b, 9a, 26b, 29a, 29b, 49a
vajrayānika rdo rje theg pa [rnams] practitioner of the Adamantine Way 16a
vajrasattva rdo rje sems dpa' Vajrasattva
vajrācārya rdo rje slob dpon vajra teacher
vajropama-samādhi rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin adamantine samādhi 49b, 52b
vandana phyag salutation
varṇa kha dog, yi ge, yig 'bru color, phoneme
vaśya dbang domination
vāk ngag speech
vāk-cchomā ngag gi brda verbal token 62a, 63a
vāk-pravyāhāra tshig tu brjod pa vocal expression
vāg-vajra gsung rdo rje speech vajra
vāta rlung gas, wind
vāyu rlung air
vāyu-tattva rlung gi de kho na nyid air reality
vāyu-dhātu rlung gi khams air element
vāruṇa chu water 19a
vāsanā bag chags vestige, vestigial instinct
vāhana bzhon pa mount, conveyance, vehicle
vikalpa rnam par rtog pa, rnam rtog concept, conceptuality, conceptualizing, conception
vigraha sku body
vijñāna rnam par shes pa consciousness
[Page 725]
vijñāna-traya rnam par shes pa gsum three consciousnesses 27a, 27b, 29a, 29b, 32a, 32b, 35b, 50a, 70a
vijñāna-saṅkalpa rnam par shes pa'i kun du rtog pa conscious intention 50a
vidyā rig sngags spell
vidyā-vrata rig pa'i brtul zhugs consort discipline
vidhi cho ga rite, technique
vinyāsa rnam par dgod pa array 16a
vipāka rnam par smin pa ripening
vibhava 'byor ba [financial] means 45a
virāga 'dod chags dang bral ba dispassion
virāga-caryā chags dang bral ba'i spyod pa passion-free practices 55a
virocana nyi ma sun 46b
vilāsa rnam par rol pa, rnam par sgeg pa flirtation
vivāha rnam par rgyu ba re-moving [air]
vivikta dben pa isolated
viśuddhi rnam par dag pa, rnam par sbyangs purification
viśva sna tshogs pa Viśva 17a
viṣa dug poison
viṣama mi zad pa disagreeable 12b
viṣaya yul, spyod yul object, sphere, domain, province
vihāra gnas residence
vīra dpa' bo hero
vīrya brtson pa, brtson 'grus heroism
vetālī ro langs ma zombiess 60a
vedanā tshor ba feeling
[Page 726]
vairocana rnam par snang mdzad Vairocana
vaivartiko phyir ldog pa reversible 50a
vyakta gsal ba manifest
vyañjana gsal byed, yi ge, tshod me consonant, `letter,' condiment
vyavadāna rnam par byang ba purification
vyākaraṇa byā ka ra ṇa grammar 22a
vyākṛta lung du bstan pa specified
vyākhyā-tantra bshad pa'i rgyud explanatory tantra 16a, 16b, 17b, 18b, 20a, 27a, 34b
vyāna khyab byed pervasive [air]
vyāpāra las, bya ba function
vyutthāna ldang ba emerging, emergence
vrata-caryā brtul zhugs kyi spyod pa practice of spiritual discipline 53a, 54a, 54b
śaṅkha dung chos conch shell 46a
śakrāyudha 'ja' tshon Śakra's bow [rainbow] 44a
śaṭha g.yo crafty 1b
śata-kula rigs brgya hundred clans 5a, 7b, 13b, 14b, 16a
śabda sgra sound, word
śabda-ruta sgra grag pa audible vocalization 26a
śaraṇa skyabs refuge
śarīra lus body
śaśin zla ba moon 50b
śāśvata rtag pa permanent, permanence
śāstṛ ston pa teacher
śāstra bstan bcos science, teaching
[Page 727]
śikṣā bslab pa learning, instruction
śiva zhi ba auspicious 47b, 51a
śiṣya slob ma student
śīla tshul khrims ethics
śukra sa bon semen 20b
śuciḥ gtsang purity 51b
śuddha rnam dag, dag pa pure
śubha dge ba good, virtuous
śubhāśubha dge ba dang mi dge ba good and evil, virtuous and non-virtuous
śūnya stong pa void
śūnya-catuṣṭaya stong pa nyid rnam pa bzhi four voids 46b
śūnyatā stong pa nyid voidness
śūnya-traya stong pa gsum three voids 37a
śṛṅgāra snyan, steg pa elegant, eroticism
śmaśāna dur khrod charnel ground 69a
śraddhā dad pa faith
śramaṇa dge sbyong wandering ascetic 52b
śrāvaka nyan thos Śrāvaka 55a
śrāvaka-yāna nyan thos theg pa Way of the Śrāvakas 55b
śrī dpal glorious
śleṣma bad kan phlegm
śloka tshigs su bcad pa verse
śvāsa dbugs breath
ṣaṭpāramitā pha rol tu phyin pa drug six transcendent virtues 36b
saṅketa brtag pa signification
saṅkleśa kun nas nyon mongs pa, nyon mongs pa defilement
saṅgaṇikā 'du ba society
[Page 728]
sañjñā 'du shes discernment
sandhyāya-bhāṣita, dgongs par bshad, dgongs intentional speech, spoken 17a, 18b
sandhyāya-vākya pa'i tshig of intentionally
sampradāya man ngag yang dag par 'gro ba [sacred] tradition
sambodhi-krama mngon par byang chub pa'i rim pa enlightenment process 48b
sambhāra tshogs store 47b
saṁvāha yang dag par rgyu ba co-moving [air]
saṁvṛti kun rdzob [kyi] superficial
saṁvṛti-satya kun rdzob kyi bden pa, kun rdzob superficial reality
saṁśaya som nyi doubt
saṁsarga 'du 'dzi socializing
saṁsāra 'khor ba life-cycle, saṁsāra
saṁskāra 'du byed propensity
saṁskṛta 'dus byas pa ritually prepared
saṁsthāna dbyibs shape
saṁspandita rnam par g.yo ba pulsating 34a
sattva sems can being
satya bden pa Truth/Reality
satyadvaya bden pa gnyis two realities
satsukha bde ba dam pa true bliss 49a
saddharma dam pa'i chos Holy Teaching
sadbhāva yang dag pa authentic
sandhyāya-vacana dgongs te gsungs pa intentional speech 30b
sandhyā-vacana dgongs pas bshad pa intentional speech, allusive expression 29b, 33b, 48a
sannipāta 'dus pa conjunction 8a
samatā-jñāna mnyam pa nyid kyi ye shes equality gnosis 13a
[Page 729]
samantabhadra ~'jam dpal Samantabhadra
samaya dam tshig pledge [substances] 66a
samādhi ting nge 'dzin samādhi
samādhi-sattva ting nge 'dzin sems dpa' samādhi-being 60b
samāna mnyam gnas, me dang mnyam du gnas pa metabolic [air]
samāpanna snyoms par zhugs pa equipoised 5b
samāropa bskul bar 'gyur ba transference 56b
samāhitāvasthā mnyam par bzhag pa'i gnas skabs period of meditative equipoise 54a
sambuddha rdzogs pa'i sangs rgyas perfect buddha
sambhogakāya rdzogs longs spyod pa'i sku beatific body 73a
samyaksambuddha yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas Perfectly Enlightened One
samyak-sambodhi yang dag par rdzogs pa'i byang chub perfect enlightenment
sarvanivaraṇaviṣkambhin sgrib pa thams cad rnam par sel ba Sarvanīvaraṇaviṣkambhin 11b
sarva-śūnya thams cad stong pa universal void
salila chu water 46a
sahacarī lhan cig spyod pa companion
sahaja lhan cig skyes pa connate 23a
sādhaka sgrub pa po practitioner
sādhana sgrub pa'i thabs practice, art of accomplishment
sādhu legs, legs so excellent
sādhya bsgrub par bya ba result [of practice]
sāmarthya stobs force
[Page 730]
sāmājika 'dus pa'i don la zhugs pa rnams practitioner of the [Esoteric] Community 15a
sāmānya tha mal pa common 36a
sāhasa dka' ba la sbyor ba boldness
siddhi dngos grub, grub accomplishment, success, power, establishment 6a, 8b, 10b, 15a–b, 21a, 43a, 47b, 54a–b, 56a, 57b, 60b, 63a, 64a, 68a–b, 69b, 70a, 71a, 72a–b, 73a
sukha bde ba pleasure
sugata bde bar gshegs pa Blissful One
sugati bde 'gro good rebirth
sucarita legs par spyod pa good deed
sumeru ri'i rgyal po ri rab [Mount] Sumeru. 9b
surata rab tu dga' ba lovemaking 59a, 62b, 67a
suviśuddha-dharmadhātu-jñā chos kyi dbyings rnam par completely-pure gnosis of 13b
naṁ dag pa'i ye shes the Realm of Reality
sūkṣma phra ba, zhib subtle
sūkṣma-dhātu khams phra ba subtle element [air]
sūkṣma-yoga phra mo'i rnal 'byor subtle yoga 16b
sūtra, sūtraka, sūtrānta mdo, mdo de scripture
sūraṅgama-samādhi dpa' bar 'gro ba'i ting nge 'dzin hero's march samādhi 5a, 52b, 53a
sūrya nyi ma sun
soma zla ba moon 6b
sautrāntika mdo sde Scripturalist
skandha phung po aggregate, mass
stabdha dal [ba] languid
[Page 731]
styāna gnyid sloth 54b
strī bud med woman
sthāvara rgyu ba inanimate
sthita gnas pa fixed
sthūla rags pa coarse
spandana bskyod pa shaking 32b
sparśa reg pa, reg bya contact, tactile object
sphaṭika shel crystal 19a
spharaṇa spro ba, 'byung ba emitting, flowing-forth 18b, 31a, 32a
sphurat spro radiate 51a
svapna rmi lam, gnyid log pa dream, sleep
svapnopama rmi lam lta bu, rmi lam dang 'dra ba dreamlike
svabhāva ngo bo nyid, rang bzhin, ngo bo nature, essence, intrinsic reality
svayambhū rang byung self-created
svara dbyangs vowels
svarga mtho ris heaven
sva-lakṣaṇa rang gi mtshan nyid intrinsic character
sva-saṁvitti rang rig, rang gi ye shes self-awareness
svasaṁvedya rang gis rig pa personal experience
svādhidevatā bdag nyid lha one's own divinity 15a
svādhidaiva rang gi lha own presiding deity 58a
svādhiṣṭhāna bdag la byin gyis brlab pa self-consecration 41a
svādhiṣṭhāna-krama bdag la byin gyis brlab pa['i rim pa] self-consecration stage 34b, 42a, 42b, 44b, 59a, 65a, 65b
[Page 732]
svāmin bdag po master 17a
hutabhug me fire
hetu rgyu cause

14.3. Tibetan-Sanskrit-English Glossary

[Page 733]
Tibetan Sanskrit English
kun dga' ānanda joy
kun du chags pa, dmar ba rakta impassioned, red
kun nas nyon mongs pa saṅkleśa defilement
kun rdzob kyi bden pa, kun rdzob saṁvṛti-satya superficial reality
kun rdzob [kyi] saṁvṛti- superficial
kun shes pa ājāneya well born
klog adhyayana study
dka' thub sdom pa duṣkara-niyama penitential observances
dka' ba, dka' thub duṣkara tribulation, difficult
dka' ba la sbyor ba sāhasa boldness
dkyil 'khor gyi bdag po maṇḍalādhipati overlord of the maṇḍala
dkyil 'khor gsum trimaṇḍala three mandalas
dkyil 'khor maṇḍala maṇḍala, orb
bka' drin prasāda grace
bkres pa kṣut hunger
rkyen pratyaya condition
skad cig tsam gyis jhaṭiti instantaneously
skad cig kṣana moment
skad ruta language
skal pa ngan pa durbhaga unfortunate
sku rdo rje kāya-vajra body vajra
sku vigraha body
skyabs śaraṇa refuge
skye mched āyatana [sense] medium
skye ba med pa anutpāda, anutpanna birthless, unproduced, unarisen
skye ba utpatti creation
[Page 734]
skye ba janman birth
skye bo jantu beings
skyes bu chen po mahāpuruṣa great person
skyo ba kheda depression
bskal pa kalpa Īon
bskul bar 'gyur ba samāropa transference
bskyed pa utpatti creation
bskyed pa'i rim pa utpattikrama creation stage, creation process
bskyod pa spandana shaking
kha dog varṇa color, phoneme
kha zas āhāra food
khams phra ba sūkṣma-dhātu subtle element [air]
khams gsum, sa 'og dang sa steng dang mtho ris bhūrbhuvaḥsvaḥ threefold-world, three worlds
khams gsum traidhātuka triple world
khams dhātu element
khengs pa (nga rgyal) māna arrogance
khyab byed vyāna pervasive [air]
mkha' 'gro ma ḍākinī ḍākinī
mkha' dang mnyam khopama space-like
mkhas pa paṇḍita, yoga learned one, skilled
mkhris pa pitta bile
'khor ba bhava-cakra wheel of existence
'khor ba saṁsāra life-cycle, saṁsāra
'khor lo, tshogs cakra wheel, retinue
'khor los sgyur ba cakravarti universal monarch
'khor parivāra retinue
'khyud pa āliṅgana embracing
'khrul 'khor yantra machine
'khrul pa bhrānti confusion
gaṅgā gaṅgā Ganges river
gar nāṭaka performance, drama
[Page 735]
go rims rnam pa lnga pañca-krama fivefold process
gong bu piṇḍa lump
gos dkar mo, gos dkar pāṇḍarā Pāṇḍarā
gyen rgyu, steng du rgyu ba udāna ascending [air]
grags pa yaśas fame
grags prasiddha well-known
grib ma chāyā shadow, reflection
grub pa chen po brgyad aṣṭa-mahāsiddhi eight great powers
glang po chen po mahānāga great elephant
gling bzhi catur-dvīpa four continents
glu gīta song
dga' ldan gyi gnas tuṣita Tuṣita [Heaven]
dge ba bcu'i las kyi lam daśa-kuśala-karma-patha ten paths of virtuous action
dge ba dang mi dge ba śubhāśubha good and evil, virtuous and non-virtuous
dge ba śubha good, virtuous
dge ba kuśala good, virtuous
dge ba'i rtsa ba kuśala-mūla roots of virtue
dge ba'i bshes gnyen kalyāṇa-mitra spiritual guide
dge sbyong śramaṇa wandering ascetic
dge slong bhikṣu monk
dgongs te gsungs pa sandhyāya-vacana intentional speech
dgongs pa abhiprāya intention
dgongs pa'i tshig sandhyāya-vākya spoken of intentionally
dgongs par bshad sandhyāya-bhāṣita intentional speech
dgongs pas bshad pa sandhyā-vacana intentional speech, allusive expression
dgra bcom pa arhant saint
'gag pa med pa anirodha ceaseless, unceasing
'gying bag līlā play
'gyod pa kaukṛtya anxiety
[Page 736]
'gro ba lnga gati-pañcaka five realms [of rebirth]
'gro ba lnga pañca-gati five realms [of rebirth]
'gro ba jagat being, world, world of beings
'gro ba jana being
'gro ba'i bla jagad-guru mentor of the world
rgya che ba lalita lovely
rgyal po'i bu gzhon nu rāja-kumāra crown prince
rgyal ba jina victor
rgyal dbang po jinendra victorious lord
rgyal rigs kṣatriya warrior
rgyas pa pauṣṭika prosperity
rgyu ba jaṅgama animate
rgyu ma māyā phantasm
rgyud phyi ma, rgyud bla ma uttara-tantra tantric appendix
rgyud tantra tantra, continuity
rgyun, rgyud tantu continuum
rgyun prabandha continuum, linked continuity
rgyu hetu, kāraṇa cause
sgom pa bhāvya that-to-be-[meditatively] cultivated
sgyu 'phrul dra ba māyā-jāla phantasmic web
sgyu ma mkhan māyākāra illusionist
sgyu ma lta bu, sgyu ma 'dra māyopama phantasmic
sgyu ma lta bu'i ting nge 'dzin māyopama-samādhi phantasmical samādhi
sgyu ma'i rnam pa māyākāra form of phantasm
sgyu ma'i dpe bcu gnyis dvādaśa-māyā-dṛṣṭānta twelve similes of phantasm
sgyu kapaṭa deceitful
sgra grag pa śabda-ruta audible vocalization
sgra ji bzhin pa yathāruta literal meaning
[Page 737]
sgra ji bzhin ma yin pa ruta (jargon) expressions
sgra sbas pa nigūḍha-śabda cryptic expressions
sgra śabda, ruta, ruta-vijñapti sound, word, vocalization
sgra'i nges pa'i tshig nirukti etymological explanation
sgrib pa thams cad rnam par sel ba sarvanivaraṇaviṣkambhin Sarvanīvaraṇaviṣkambhin
sgrib pa med pa anāvaraṇa obscurationless
sgrib pa āvaraṇa, nivaraṇa obscuration, obstacle
sgrub pa po sādhaka practitioner
sgrub pa'i thabs sādhana practice, art of accomplishment
sgrol ma tārā Tārā
bsgom pa, bsgoms pa, sgom pa bhāvanā [meditative] cultivation
bsgom par bya ba bhāvaka [meditative] cultivator
bsgrub par bya ba sādhya result [of practice]
nga rgyal, ngar 'dzin pa, bdag tu rlom pa ahaṅkāra pride, I-habit
ngag gi brda vāk-cchomā verbal token
ngag rnam par dben pa vag-viveka speech isolation
ngag vāk speech
ngan 'gro, ngan song durgati, apāya lower rebirth, bad rebirth
ngar sems pa, nga yir 'dzin pa mamakāra mine-habit
nges pa'i don nītārtha definitive meaning
nges par rgyu ba nirvāha out-moving [air]
nges par 'byung ba niryāṇa emancipation
nges pa loke niścaya common knowledge
ngo bo nyid, rang bzhin, ngo bo svabhāva nature, essence, intrinsic reality
ngo bo nyid gsum trisvabhāvam three natures
ngo tsha shes pa lajjā shame
dngos grub, grub siddhi accomplishment, success, power, establishment
[Page 738]
dngos po, dngos por yod pa, ngo bo, dngos bhāva object, thing, reality, state, experience, real
dngos po med pa abhāva unreal, unreality
dngos po padārtha thing
dngos por 'dzin pa bhāva-graha clinging to [material] things
dngos med, dngos po med pa niḥsvabhāva essenceless, insubstantial, naturelessness, essencelessness
mngon par byang chub pa'i rim pa abhisambodhi-krama, sambodhikrama enlightenment process
mngon par rdzogs par byang chub pa abhisambodhi enlightenment
mngon par zhen pa abhiniveśa, abhiniviṣṭa obsession, obsessed
mngon par shes pa abhijñā superknowledge
mngon spyod abhicāruka destruction
rngub pa cūṣaṇa sucking
rngub par 'gyur ba praśvāsa inhalation
sngags kyi de kho na nyid mantra-tattva mantra reality
sngags kyi bdag po mantrādhipati overlord of mantras
sngags kyi lus mantra-mūrti mantra body
sngags btu ba mantroddhāra extraction of the mantra
sngags pa mantrin mantrin
sngags mantra mantra
sngon gyi 'phen shugs pūrvāvedha prior impetus
cig car yugapat immediate
gcig sbyor ba eka-yoga unification
bcing ba bandhana bond
bcom ldan 'das bhagavant Lord
lci bar gyur pa guru grave
lce jihvā tongue
chags dang bral ba'i spyod pa virāga-caryā passion-free practices
[Page 739]
chags pa rāga passion
chad pa, mi rtag pa anitya impermanent
chu zla udaka-candra moon in water
chu vāruṇa water
chu'i khams abdhātu water element
chu'i chu bur budbuda (water) bubbles
chu salila water
cho ga vidhi rite, technique
chos kyi sku dharma-kāya reality body
chos kyi dbyings rnam par dag pa'i ye shes suviśuddha-dharmadhātu-jñānaṁ completely-pure gnosis of the Realm of Reality
chos kyi dbyings dharmadhātu realm of reality
chos nyid dharmatā facticity
chos 'byung ba dharmodaya reality-source
chos ma yin pa adharma wrong, bad thing
chos la bdag med dharma-nairātmya objective selflessness
chos dharma thing, good thing, Dharma, right
mchog tu dga' ba paramānanda supreme joy
mchog tu gzhol ba parāyaṇa devotion
mchod pa pūjā worship, offering
mchod pa'i yo byad pūjopakaraṇa requisites for worship
'chi ba maraṇa death, passing away
'ching ba prabandha bond
'ching ba bandhana bond
ji lta ba bzhin du yathābhūta just as it is
'ja' tshon śakrāyudha Śakra's bow [a rainbow]
'ja' tshon indrāyudha Indra's [rain]bow
'jig rten gyi khams lokadhātu world-realm
'jig rten gyi chos brgyad aṣṭa-loka-dharma eight worldly concerns
'jig rten pa'i chos loka-dharma worldly motivation
'jig rten pa loka folk, world
'jig rten pa laukika worldly
[Page 740]
'jig rten pha rol paraloka afterlife
'jig rten dbang phyug lokeśvara Lokeśvara
'jig rten las 'das pa lokottara transcendent
'jig rten gsum triloka three worlds
'jig pa pralaya apocalypse
'jigs pa bhīta fear
'jug pa praveśa entering
'jug pa pravṛtti manifestation
rje btsun, klu sgrub bhaṭṭāraka-pāda Venerable Master (Nāgārjuna)
rjes su gnang ba anujñā permission
rjes su dpag pa anumāna inference
rjes su spyod pa anucarī attendant
rjes su myong ba, myong anubhava perceptiveness, experience
rjes su gzhig pa, gzhig pa anubheda `dissolving' [process]
brjod du med pa anabhilāpya inexpressible
brjod du med pa anuccārya unutterable
brjod pa udāhāra utterance
nyan thos theg pa śrāvaka-yāna Way of the Śrāvakas
nyan thos śrāvaka Śrāvaka
nyams rnam pa dgu nava-nāṭya-rasa nine aesthetic moods
nyi ma sūrya, aditya, ravi, virocana sun
nying lag pratyaṅga digits
nye bar thob pa'i ye shes upalabdha-jñāna imminence gnosis
nye bar dmigs pa upalabdhi perception
nyes pa doṣa fault
nyes par spyod pa duścarita misdeed
nyon mongs pa kleśa defilement
nyon mongs pa saṅkleśa defilement
gnyid ma log pa jāgrat waking
[Page 741]
gnyid, rmugs middha torpor
gnyid styāna sloth
gnyis ldan [gyi dus] dvāpara[-yuga] Twofold [Era]
gnyis pa dvaya dual
gnyis med nirdvandva peerless
gnyis su med pa, gnyis med advaya nondual
mnyam gnas, me dang mnyam du gnas pa samāna metabolic [air]
mnyam pa nyid kyi ye shes samatā-jñāna equality gnosis
mnyam par ma bzhag sbyor ba asamāhita-yoga non-equipoised yoga
mnyam par bzhag pa'i gnas skabs samāhitāvasthā period of meditative equipoise
rnyed pa lābha gain
snyan dngags kāvya court poems
snyan, steg pa śṛṅgāra elegant, eroticism
snying rje chen po mahākṛpā great caring
snying rje karuṇā, kāruṇya compassion
snyoms par zhugs pa samāpanna equipoised
ting nge 'dzin rdo rje'i gzugs lta bu vajra-bimbopamaṁ-samādhi adamantine body samādhi
ting nge 'dzin sems dpa' samādhi-sattvas samādhi-being
ting nge 'dzin samādhi samādhi
gti mug moha ignorance
rtag pa śāśvata permanent, permanence
rten cing 'brel bar 'byung ba pratītya-samutpāda dependent co-origination
rten 'brel bcu gnyis pratītya-dvādaśāṅga twelve links of dependent origination
rtog ge pa tārkika logicians
rtog pa kalpa ritual manual
rtog pa'i rnal 'byor kalpita-yoga imaginative yoga
[Page 742]
rtog tarka logical disputation
rtogs pa adhigama realization
lta ba dṛṣṭi view
lte ba nābhi navel
stong pa chen po mahāśūnya great void
stong pa nyid rnam pa bzhi śūnya-catuṣṭaya four voids
stong pa nyid śūnyatā voidness
stong pa gsum śūnya-traya three voids
stong pa śūnya void
stong gsum gyi stong chen po'i 'jig rten gyi khams trisāhasra-mahāsāhasra-loka-dhātu trichilio-great-chiliocosm
ston pa śāstṛ teacher
stobs pa, stobs bala strength, force
stobs sāmarthya force
brtag tu med pa apratarkya undeducible
brtag pa saṅketa signification
brtags, kun brtags pa parikalpita visualized, imagined [nature]
brtul zhugs kyi spyod pa vrata-caryā practice of spiritual discipline
brtul zhugs niyama ascetical practice
brten pa ādheya inhabitant
brten pa āśraya dependence
bstan bcos śāstra science, teaching
bstan pa deśanā teaching
bstan pa'i tshig deśanā-pāṭha scriptural discourse
bstod pa praśaṁsā praise
tha snyad ruta-vyāpāra vocal acts
tha mal pa'i nga rgyal prākṛtāhaṅkāra ordinary pride
tha mal pa'i lus prākṛta-deha ordinary body
tha mal pa sāmānya common
thang cig lava instant
[Page 743]
thab khung kuṇḍa fire-offering-pit
thabs kyi ye shes upāya-jñāna gnosis of liberative art
thabs upāya liberative art, technique, art
thams cad stong pa sarva-śūnya universal void
thar pa, grol ba mokṣa liberation
thal ba prasaṅga [logical] consequence
thugs kyi ting nge 'dzin citta-vajra-samādhi mind-vajra samādhi
thub pa chen po mahāmuni Great Sage
thur du sel ba apāna evacuative [air]
theg pa chen po pa mahāyānika practitioner of the Universal Way
theg pa chen po mahāyāna Universal Vehicle
theg pa gsum triyāna three ways
thog ma med pa anādi beginningless [time]
thogs pa med pa asaṅga unobstructed
thob pa prāpya that-to-be-attained
thob par bya ba prāpaka attainer
thos pa śruta learning
mtha' yas pa ananta limitless
mthar thug pa paryanta consummation
mthu prabhāva potency
mtho ris svarga heaven
dad pa śraddhā faith
dam pa'i chos saddharma Holy Teaching
dam tshig samaya pledge [substances]
dal [ba] stabdha languid
dug viṣa poison
dung chos śaṅkha conch shell
dud 'gro'i skye gnas tiryag-yoni animal realm
dub pa klamatha exhaustion
dur khrod śmaśāna charnel ground
dus gsum trikāla three times
[Page 744]
dus gsum try-adhva three times
dus yuga era
de kho na nyid, de nyid tattva Reality
de nyid gsum tri-tattva three Realities, three natures
de nyid tattva Reality
de bzhin nyid tathatā suchness
de bzhin gshegs pa tathāgata transcendent lord
dogs pa dang bcas pa cakita anxiety
don gyi dbang artha-vaśa crucial point
don dam pa paramārtha ultimate [reality]
don dam pa'i bden pa paramārtha-satya ultimate reality
don yod grub pas amoghasiddhi Amoghasiddhi
don artha meaning, aim, object, point, in order to
don kārya aims
drang ba'i don neyārtha interpretable meaning
dran pa gcig pa eka-smṛti single-mindedness
dri ma med pa nirmala stainless
dri ma mala impurity
dri za'i grong khyer gandharva-nagara city of gandharvas
dri gandha scents
dril bu ghaṇṭā bell
bdag gi de kho na nyid ātma-tattva subject reality
bdag nyid lha svādhidevatā one's own divinity
bdag, bdag nyid ātman self, nature
bdag po adhipati overlord
bdag po svāmin master
bdag med pa anātmaka selfless
bdag la bsgrub pa ātma-sādhana self-invocation
bdag la byin gyis brlab pa['i rim pa] svādhiṣṭhāna-krama self-consecration stage
[Page 745]
bdag la byin gyis brlab pa svādhiṣṭhāna self-consecration
bdud rtsi amṛta ambrosia
bdud rtsi'i chu pañcāmṛta five ambrosias
bdud māra Māra, demons
bde 'gro sugati good rebirth
bde ba chen po mahāsukha great bliss
bde ba dam pa satsukha true bliss
bde bar gshegs pa sugata Blissful One
bde ba sukha pleasure
bden pa gnyis satyadvaya two realities
bden pa ma mthong ba adṛṣṭa-satya one who has not seen reality
bden pa tathya truth
bden pa satya Truth/Reality
mdo, mdo de sūtra, sūtraka, sūtrānta scripture
mdo sde sautrāntika Scripturalist
'du ba saṅgaṇikā society
'du byed saṁskāra propensity
'du 'dzi saṁsarga socializing
'du shes sañjñā discernment
'dus pa'i don la zhugs pa rnams sāmājika practitioners of the [Esoteric] Communion
'dus pa sannipāta conjunction
'dus byas pa saṁskṛta ritually prepared
'dus ma byas pa anabhisaṁskṛta uncompounded
'dus ma byas pa asaṁskṛta uncompounded
'dod chags dang bral ba virāga dispassion
'dod chags rāga passion
'dod pa kāma desire
'dod pa'i khams kāmadhātu Desire Realm
'dod pa'i yon tan lnga pañcakāmaguṇa five objects of [sense] desire
[Page 746]
'dod pa'i yon tan kāma-guṇa objects of [sensory] desire
rdul phra rab paramāṇu fine atoms
rdo rje lta bu'i ting nge 'dzin vajropama-samādhi adamantine samādhi
rdo rje theg pa vajrayāna Adamantine Way
rdo rje theg pa [rnams] vajrayānika practitioner of the Adamantine Way
rdo rje bzlas pa vajra-jāpa vajra recitation
rdo rje lus vajradeha adamantine body
rdo rje sems dpa' vajrasattva Vajrasattva
rdo rje slob dpon vajraguru, vajrācārya vajra mentor, vajra teacher
rdo rje vajra vajra, adamant, adamantine, (penis)
rdo rje'i tshig vajra-pada vajra word
rdo rje'i ye shes vajra-jñāna adamantine gnosis
ldang ba vyutthāna emerging, emergence
ldang zhing rgyu ba udvāha upward-moving [air]
sdig pa pāpa sin
sdug bsngal, sdug duḥkha pain, suffering, unhappy
sde snod gsum tripiṭaka Three Baskets
nā li nāḍī psychic channel
nam mkha' dang mnyam pa khasama space-like [infinite]
nam mkha' ākāśa, kha, nabha, gagana, ambara space, sky
nam mkha'i snying po ākāśagarbha Ākāśagarbha
nam mkha'i dbyings kha-dhātu space
gnas skabs avasthā state, condition
gnas, go 'phang pada state
gnas ngan len dauṣṭhulya wicked
gnas pa sthita fixed
gnas, gzhi ālaya foundation
gnas āśraya foundation, dwelling place, basis, abode
[Page 747]
gnas nilaya, vihāra dwelling, residence
gnas [pa] med pa apratiṣṭhita unlocated
rnam grangs paryāya aphorism, synonym
rnam dag, dag pa śuddha pure
rnam pa med pa nirākāra formless, incorporeal
rnam pa ākāra, ākṛti, prakāra form, appearance, mode
rnam par dgod pa vinyāsa array
rnam par rgyu ba vivāha re-moving [air]
rnam par rtog pa, rnam rtog vikalpa concept, conceptuality, conceptualizing, conception
rnam par rtog pa med pa nirvikalpa non-conceptual
rnam par dag pa, rnam par sbyangs viśuddhi purification
rnam par snang mdzad vairocana Vairocana
rnam par byang ba vyavadāna purification
rnam par smin pa vipāka ripening
rnam par g.yo ba saṁspandita pulsating
rnam par rig pa med pa avijñaptika imperceptible
rnam par rol pa, rnam par sgeg pa vilāsa flirtation
rnam par shes pa gsum vijñāna-traya three consciousnesses
rnam par shes pa vijñāna consciousness
rnam par shes pa'i kun du rtog pa vijñāna-saṅkalpa conscious intention
rnal 'byor chen po mahāyoga Great Yoga
rnal 'byor chen po'i rgyud mahāyoga-tantra Great Yoga Tantra
rnal 'byor ma yoginī yoginī
sna tshogs pa vaicitrya, Viśva curious feature, Viśva
sna ghrāṇa nose
snang ba, kun du snang ba ābhāsa radiance
snang ba mched pa ālokābhāsa luminance-radiance
[Page 748]
snang ba nye bar thob pa, snang ba thob pa ālokopalabdha[ka] luminance-imminence
snang ba nye bar thob pa'i ye shes ālokopalabdha-jñāna gnosis of imminence
snang ba mtha' yas, 'od dpag tu med pa amitābha Amitābha
snang ba rnam par dag pa ābhāsa-viśuddhi purification of the radiances
snang ba med pa nirābhāsa free of perception, radianceless
snang ba gsum po āloka-traya three luminances
snang ba gsum ābhāsa-traya three radiances
snang ba āloka, darśana luminance, light, perception, vision
padma padma lotus (vagina)
dpa' bar 'gro ba'i ting nge 'dzin sūraṅgama-samādhi hero's march samādhi
dpa' bo chen po mahāvīra Great Hero
dpa' bo vīra hero
dpal śrī glorious
dpe upamā simile
dpe aupamya analogy
dpe dṛṣṭānta simile
spungs pa rāśi heap
spobs pa pratibhāna eloquence
spyan, sangs rgyas spyan locanā Locanā, (Buddha) Locanā
spyod pa dka' ba duṣkara-caryā arduous practices
spyod pa rnam pa gsum, spyod pa gsum trividhacaryā threefold practice
spyod pa caryā, upbhoga, adhyāpanna practice, enjoyment, commission
spyod pa'i rgyud caryā-tantra practice tantra
spyod yul, yul gocara range
sprul pa'i sku nirmāṇa-kāya emanated body
[Page 749]
spro ba, 'byung ba spharaṇa emitting, flowing-forth
spro ba utsāha fortitude
spros pa dang bcas pa prapañcatā with elaboration
spros pa dang bcas pa'i spyod pa prapañca-caryā, prapañcatā caryā practice with elaboration
spros pa med pa niṣprapañca one without fabrications
spros pa med pa'i spyod pa niṣprapañca-caryā practice without elaboration
spros pa prapañca [mental] elaboration
spro sphurat radiate
pha rol tu phyin pa drug ṣaṭpāramitā six transcendent virtues
phung po skandha, piṇḍa aggregate, mass
phyag rgya chen po mahāmudrā Great Seal
phyag rgya mudrā consort, seal, ritual gesture
phyag rgya'i de kho na nyid mudrā-tattva seal reality
phyag na rdo rje, lag na rdo rje vajrapāṇi Vajrapāṇi
phyag vandana salutation
phyir ldog pa vaivartika reversible
phyir mi ldog pa avaivartika irreversible
phra ba, zhib sūkṣma subtle
phra mo'i rnal 'byor sūkṣma-yoga subtle yoga
phrag dog mātsarya envy
phreng ba mālā rosary, garland
'phags pa'i bden pa rnam pa bzhi caturāryasatya Four Noble Truths
'pho ba med acyuta imperishable
bag chags vāsanā vestige, vestigial instinct
bad kan śleṣma phlegm
bu ga chidra orifice
bud med strī woman
bum pa kalaśa vase
[Page 750]
bems po jaḍa inanimate
byā ka ra ṇa vyākaraṇa grammar
bya ba sgrub pa'i ye shes kṛtyānuṣṭhāna-jñānaṁ function-accomplishing gnosis
bya ba karaṇa activity
bya ba kṛtya aim
bya ba kriyā activity, thing to be done, function, [ritual] action, deed
bya ba vyāpāra function
byang chub kyi shing drung bodhi-mūla root of [the tree of] enlightenment
byang chub sems dpa'i spyod pa bodhi-caryā practices of enlightenment
byang chub sems dpa' bodhisattva bodhisattva
byang chub [kyi] sems bodhicitta spirit of enlightenment
byang chub bodhi enlightenment
byin gyis brlabs pa adhiṣṭhāna consecration, constitution [of]
byin gyis brlabs pa adhiṣṭhita consecrated, constituted of
byis pa bāla, bāliśa the nas̄ve
byis pa'i skye bo bāla, bāliśa the nas̄ve
bla na med pa anuttara unexcelled
bla ma brgyud rim guru-parva-krama successive generations of mentors
bla ma, slob dpon guru mentor
bla mar gyur pa gurujana respectable persons
blo, blo gros buddhi intelligence, intellect
bha ga dang liṅga'i sbyor ba bhaga-liṅga-yoga uniting the liṅga and the bhaga
bhu su ku bhusuku bhusuku
dbang bskur ba abhiṣeka initiation
dbang chen māhendra earth
dbang po gnyis dvayendriya two [sexual] organs
dbang po las 'das pa atīndriya beyond the senses
[Page 751]
dbang po indriya senses, sense organ
dbang ādhikya predominance
dbang vaśya domination
dbugs 'byin pa, dbugs 'byung ba ucchvāsa exhalation
dbugs 'byung ba ucchvāsa exhalation
dbugs śvāsa breath
dben pa vivikta isolated
dbyangs svara vowels
dbyibs med pa asaṁsthāna shapeless
dbyibs saṁsthāna shape
dbyugs rngub pa praśvāsa inhalation
dbyer med abheda indivisible
'byung ba las gyur pa bhautika elemental derivative
'byung ba'i mtha' bhūtānta reality limit
'byor ba vibhava [financial] means
'bras bu kārya effect
'bras bu phala fruit, result
sbyangs pa'i yon tan bcu gnyis dvādaśa-dhūta-guṇa twelve ascetical practices
sbyin pa dāna generosity
sbyor ba yoga union
ma bcos pa akṛtaka uncontrived
ma rnyed pa alābha loss
ma nor ba de bzhin nyid avitathatā not un-suchness
mā ma kī māmakī Māmakī
ma rig pa avidyā delusion
mang du thos pa bahu-śruta erudite
man ngag yang dag par 'gro ba sampradāya [sacred] tradition
man ngag upadeśa, āmnāya personal instruction, tradition
mar ghṛta ghee
[Page 752]
mi bskyod pa akṣobhya Akṣobhya
mi dge ba akuśala, aśubha unvirtuous, non-virtue, bad, evil
mi mngon avyakta unmanifest
mi 'chor ba akṣūṇa unerring
mi rtag pa anitya impermanence, impermanent
mi bden pa asatya Untruth/Unreality
mi gnas pa'i mya ngan las 'das pa apratiṣṭhita-nirvāṇa unlocated nirvāṇa
mi phyed pa abhedya indivisible
mi zad pa, zad pa med pa akṣaya imperishable
mi zad pa viṣama disagreeable
mi g.yo ba'i ting nge 'dzin āsphānaka-samādhi unshakeable samādhi
mi g.yo [ba] acala stationary, unwavering
mi shigs pa anāhata unstruck [sound]
mi slu ba avisaṁvādaka non-deceptive
mig 'phrul indrajāla optical illusion, Indra's phantasmical web
mig btsums nimiṣa blink of an eye
mig yor pratibhāsa phantom [double]
mig cakṣu eye
ming gi rnam grangs nāma-paryāya synonym, succession of names
ming tha dad pa pṛthak-sañjñā distinctive term
ming med anākhyeya inexpressible
mi puruṣa, nara person, human
mu stegs can gyi gnas su tīrthāyana precinct of orthodox ascetic
mun pa tāmasā darkness
me long lta bu'i ye shes ādarśa-jñāna mirror-like gnosis
me long ādarśa, darpaṇa mirror
[Page 753]
me tejas, hutabhug fire
med, med pa, yod ma yin abhāva unreal, unreality
mos bhakti devotion
mya ngan las 'das pa nirvāṇa nirvāṇa
myang, bca' ba bhojya delicacies
dmigs par lta ba upalambha-dṛṣṭi objectifying view
dmyal ba, dmyal, sems can dmyal ba naraka hell
rmi lam, gnyid log pa svapna dream, sleep
rmi lam lta bu, rmi lam dang 'dra ba svapnopama dreamlike
rmongs pa mohita deluded
smad pa nindā blame
smig rgyu marīci[ka] mirage
smon pa po praṇidhāyaka wisher
smon par bya ba praṇidheya that wished for
smon lam praṇidhāna wish
smyon pa'i brtul zhugs unmatta-vrata mad discipline
smra ba, brjod pa pravyāhāra enunciation
gtsang śuciḥ purity
gtsug gtor uṣṇīṣa crown-protrusion
gtso pradhāna chief principle
btsun mo'i tshogs antaḥpura harem
rtsa ba med pa amūla rootless
rtsa ba'i rgyud mūla-tantra root tantra
rtsig pa'i ras ris citra-paṭa scroll-painting
rtse gcig pa ekāgratā one pointedness
rtsod pa'i dus kali-yuga Contentious Era
brtson pa, brtson 'grus vīrya heroism
tshangs pa'i gnas pa bzhi catur-brahma-vihāra four pure abodes
tshig tu brjod pa vāk-pravyāhāra vocal expression
[Page 754]
tshig med pa, brjod med pa avācya inexpressible, wordless
tshig pada word
tshigs su bcad pa gāthā, śloka verse
tshul khrims śīla ethics
tshul gcig pa eka-naya one method
tshul rnam pa bzhi caturvidha-nyāya fourfold procedure
tshul, rigs pa nyāya reasoning
tshul naya, yoga tradition, method, manner
tshe rabs jāti life
tshogs kyi dkyil 'khor gaṇa-maṇḍala host-maṇḍala
tshogs sambhāra store
tshod mo vyañjana condiment
tshod tsam pramāṇa size
tshor ba vedanā feeling
mtshan nyid lakṣaṇa characteristic
mtshan ma med pa aliṅga, animitta signless
mtshan ma nimitta, cihna sign, manner of knowing, symbol
mtshan ma'i phyag rgya cihna-mudrā symbol-seal
mdzangs nipuṇa acute
'dzin pa grāhaka subject
rdzu 'phrul ṛddhi miracle
rdzogs ldan [gyi dus] kṛta[-yuga] Perfect [Era]
rdzogs pa'i rim pa, rdzogs pa'i go rims, rdzogs pa'i rim pa'i go rims niṣpanna-krama perfection stage
rdzogs pa'i sangs rgyas sambuddha perfect buddha
rdzogs longs spyod pa'i sku sambhogakāya beatific body
zhabs pāda foot
zhi ba śiva auspicious
zhe sdang dveṣa hatred
[Page 755]
gzhan gyi dbang paratantra other-dependent [nature]
gzhan mu stegs can paratīrthika non-Buddhist ascetic
gzhal yas khang kūṭāgāra celestial palace
gzhi, rten ādhāra support, habitat
gzhi med pa, gnas med pa anālaya foundationless
bzhon pa vāhana mount, conveyance, vehicle
zag pa med anāsrava free of impurity
zab, zab pa gambhīra, gambhīrya profound
zas āhāra food
zil gyis mi non pa anabhibhūta undominated
zung du 'brel pa, zung du 'jug pa yuganaddha communion
zung du 'brel par 'jug pa'i rim pa yuganaddha-vāhi-krama process leading to communion
zo chun gyi 'khrul 'khor ghaṭī-yantra irrigation machine
zla ba candra, śaśin, soma moon
gzugs brnyan pratibimba reflection, image
gzugs med pa arūpa immaterial
gzugs med pa arūpin formless
gzugs su snang ba, snang bar byed pa avabhāsa images, radiance
gzugs bimba body
gzugs rūpa object, form, manner, material
gzung ba, gzung grāhya object
gzod nas ma skyes pa ādyanutpanna primordially unarisen
bza' āhāra food
bza' [ba] bhakṣya food
bzod pa kṣānti tolerance
bzlas pa japa recitation
'o byed pa cumbana kissing
'od zer kiraṇa light ray, beam
[Page 756]
'od zer raśmi light ray, beam
'od gsal ba prabhāsvara brilliance
'od gsal ye shes prabhāsvara-jñāna gnosis of brilliance
'od prabhā light
yang dag pa ji lta ba nyid shes pa yathābhūta-parijñāna thorough knowledge just as it is
yang dag pa ma yin pa abhūta unreal
yang dag pa bhūta, sadbhāva real, authentic
yang dag pa'i mtha' bhūta-koṭi reality limit
yang dag pa'i tshul gyi bdag nyid can gyi ting nge 'dzin bhūta-nayātmaka-samādhi samādhi whose nature conduces to the real
yang dag par rgyu ba saṁvāha co-moving [air]
yang dag par rdzogs pa'i byang chub samyak-sambodhi perfect enlightenment
yang dag par rdzogs pa'i sangs rgyas samyaksambuddha Perfectly Enlightened One
yang srid pa, srid pa gzhan punarbhava rebirth, future life
yan lag aṅga limbs
yi ge bral, yi ge med pa anakṣara unspoken, syllable-less
yi ge gsum tryakṣara, akṣara-traya three-syllabled
yi ge varṇa phoneme
yi ge, ~mi zad pa, mi 'gyur ba akṣara syllable, undestroyed
yi ge vyañjana `letter'
yi ge lipika letter
yig 'bru varṇa phoneme
yid kyi rang bzhin gyi sku manomaya-kāya mind-made body
yid kyi rang bzhin gyi lus manomayadeha mind-made body
yid ches par bgyi ba pratyaya proof
yid du 'ong ba manojña pleasant
[Page 757]
yid bzhin nor bu cintāmaṇi wishing gem
yid la byed pa manaskāra mental functioning
yid la re ba manorājya mental fancies
yid manas mentation
yud tsam muhūrta mere trice
yul, spyod yul viṣaya object, sphere, domain, province
ye shes kyi sku jñāna-mūrti gnosis-body
ye shes kyi phyag rgya jñāna-mudrā gnosis consort
ye shes kyi mig jñāna-cakṣu eye of gnosis
ye shes lnga pañca-jñāna five gnoses
ye shes can jñānin wise one, the wise
ye shes 'ba' zhig pa nyid jñāna-vāhinī bearer of gnosis
ye shes sems dpa' jñāna-sattva gnosis being
yongs su gyur pa pariṇāmana transformation
yongs su grub pa, yongs su rdzogs oa pariniṣpanna accomplished [nature], perfection, completely perfected
yongs su tshol ba parāmarṣa deep investigation
yongs su log parāvṛtti transformation
yongs su shes pa, rtogs pa parijñāna thorough knowledge
yon tan gyi dbang phyug brgyad aṣṭaguṇaiśvarya eight superhuman powers
yon tan guṇa quality
g.yo śaṭha crafty
ra sa ya na rasāyana elixir of immortality, alchemy
rags pa sthūla coarse
rang gi mtshan nyid sva-lakṣaṇa intrinsic character
rang gi lha svādhidaiva own presiding deity
rang gis rig pa svasaṁvedya personal experience
rang byung svayambhū self-created
[Page 758]
rang bzhin gyis 'od gsal ba prakṛti-prabhāsvara prototypical brilliance
rang bzhin snang ba, rang bzhin gyi snang ba; rang bzhin gyis snang ba prakṛty-ābhāsa prototypes and radiances
rang bzhin bzlas pa prakṛti-jāpa natural recitation
rang bzhin prakṛti prototype
rang rig, rang gi ye shes sva-saṁvitti self-awareness
rab tu dga' ba surata lovemaking
rab tu rgyu ba pravāha well-moving [air]
rab tu zhi ba praśānta utterly peaceful
ras ris paṭa scroll-painting
rig sngags vidyā spell
rig pa'i brtul zhugs vidyā-vrata consort discipline
rigs kyi bu mo kula-duhitṛ noble woman
rigs kyi bu kulaputra noble one, noble man
rigs brgya śata-kula hundred clans
rigs pa yukti reasoning
rigs kula clan
rin chen 'byung ldan ratnasambhava Ratnasambhava
rin po che, rin chen ratna jewel
rim gyis 'jug pa krama-vṛtti gradual method
rim gyis, rim gyis 'jug pas kramaśaḥ gradually, by a gradual method
rim pa, rim krama manner, sequence, process
ri'i rgyal po ri rab sumeru [Mount] Sumeru
ril por 'dzin pa piṇḍagraha holistic [process]
reg pa, reg bya sparśa contact, tactile object
ro langs ma vetālī zombiess
ro rasa flavor, [vital] fluid, aesthetic mood
rol mo krīḍā erotic play
[Page 759]
rlung gi khams vāyu-dhātu air element
rlung gi de kho na nyid vāyu-tattva air reality
rlung bcu daśa vāyu ten airs
rlung vāta, vāyu, māruta air, gas, wind
rlom sems manana conceit
brag ca pratiśrutka echo
bram ze brāhmaṇa priest
las kyi mtha' karmānta consequences of action
las dang po pa ādikarmika beginner
las su smra ba karma-vādin those who assert [philosophical views about] action
las karman action, function, rite
las vyāpāra function
lung gi tshig deśanā-pāṭha scriptural discourse
lung du bstan pa vyākṛta specified
lung du ma bstan pa avyākṛta unspecified
lung las bshad pa deśanā-pāṭha scriptural discourse
lung āgama scripture, [scriptural] tradition
lus kyi brda kāya-cchomā bodily token
lus rnam par dben pa kāya-viveka body isolation
lus med pa amūrti[ka] bodiless
lus deha, kāya, mūrti, śarīra, kalevara body, corpse
le lo ālasya sloth
legs par spyod pa sucarita good deed
legs, legs so sādhu excellent
longs spyod paribhoga enjoyment
sha māṁsa flesh
shin tu stong pa atiśūnya extremely void
shin tu spros pa med pa'i spyod pa atyanta-niṣprapañca-caryā the practice completely without elaboration
[Page 760]
shin tu spros pa med pa'i [spyod pa] atyanta niṣprapañcatā caryā practice completely without elaboration
shel sphaṭika crystal
shes pa lnga pañca-jñāna five subjects
shes pa jñāna gnosis
shes rab kyi pha rol tu phyin pa prajñāpāramitā transcendent virtue of wisdom
shes rab kyi ye shes prajñā-jñāna wisdom-gnosis, gnosis of critical-wisdom
shes rab dang thabs prajñopāya critical wisdom and liberative technique
shes rab dang ye shes kyi dbang bskur ba prajñā-jñānābhiṣeka wisdom-gnosis initiation
shes rab prajñā critical wisdom
gshin rje'i 'jig rten yama-loka realm of Yama [Lord of Death]
bshad pa'i rgyud vyākhyā-tantra explanatory tantra
bshad pa'i sgra uttāna-śabda straightforward expression
bshad pa'i gsung rab deśanā-pāṭha scriptural discourse
bshad pa'i gsung rab deśanā-pāṭha scriptural discourse
sa brgyad pa'i dbang phyug aṣṭamīśvāra master of the eighth [stage]
sa bcu'i dbang phyug daśabhūmīśvara lord of the ten stages
sa chen po, sa pṛthivi the Earth, earth
sa bon bīja, śukra seed, seed [syllable], semen
sangs rgyas kyi zhing buddha-kṣetra buddha-field
sangs rgyas nyid buddhatva buddhahood
sangs rgyas buddha buddha
sa bhūmi stage, territory
sa'i snying po kṣitigarbha Kṣitigarbha
sum cu rtsa gsum pa'i gnas tridaśālaya Realm of the Thirty(-Three)
se gol acchaṭā finger-snapping
[Page 761]
sems kyi spyod pa citta-carita thought-deed, activity of the mind
sems can sattva being
sems rdo rje citta-vajra mind vajra
sems rnam par dben pa citta-viveka mind isolation
sems dpa' chen po mahāsattva great one
sems dpa' (sems pa) cintā intellection, reflection
sems tsam citta-mātra[tā] merely mind
sems, yid citta, manas, cetas mind. mentation, heart
sems las byung ba, sems pa caitasika, caitasika-dharma mental factors
so so rang rig pa, rang gis rig pa, so so rang rig par gyur pa, so so rang gis rig pa pratyātmavedya introspectively known
so so'i skye bo pṛthagjana ordinary being
so sor rtog pa'i ye shes pratyavekṣaṇā-jñānaṁ gnosis of individuating discernment
som nyi saṁśaya doubt
srid pa bar ma pa antarābhava between-being
srid pa gsum tri-bhuvanaṁ triple realm
srid pa bhava existence
sred pa, skom pa tṛṣṇā craving, thirst
srog dang rtsol ba prāṇāyāma vitality control
srog prāṇa, jīvita vitality, vitality [air], life
slob dpon ācārya teacher
slob ma śiṣya student
slob bzhin pa'i gnas skabs ghaṭamānāvasthā context of exertion
gsang sngags kyi tshul mantranaya way of mantra
gsang ba'i bdag po guhyakādhipati Overlord of Secret Ones
gsal ba vyakta manifest
gsal byed vyañjana consonant
gsung rdo rje vāg-vajra speech vajra
[Page 762]
gsung rab pravacana scriptural tradition, scriptural statements
gsung rab prāvacanika hide-bound
gsungs pa'i tshig deśanā-pāṭha scriptural discourse
gsum ldan [gyi dus] tretā[-yuga] Threefold [Era]
gso ba rikta empty
gsog tuccha vain
bsam gyis mi khyab pa acintya inconceivable
bsam gtan dhyāna meditation
bsam pa āśaya inclination
bsod nams puṇya merit
bslab pa śikṣā learning, instruction
bslabs abhyāsa repeated cultivation
lha mo devī goddess
lha ru nye bar dmigs pa devatopalabdhika divine perception
lhag par mos pa adhimukti confidence
lha devatā divine, divinity, deity
lhan cig skyes pa sahaja connate
lhan cig spyod pa sahacarī companion
lha'i sku rdzogs par 'gyur ba, lha nyid du bskyed pa devatā-niṣpatti production of a divine form, production of a deity [body]
lha'i sku devatā-mūrti, devatā-rūpa, devatā-vigraha divinity-body, divine form, divine body
lha'i de kho na nyid devatā-tattva divinity reality
lha'i dbang po'i gzhu indra-dhanu bow of Indra
lhun gyis grub pa anābhoga effortless
a ra li āralli play, āralli
ā li kā li ālikāli vowels and consonants

Appendix A Appendix A: Bibliographic Notes

Author: Āryadeva
Editor: Christian K. Wedemeyer ; Richard Mahoney
Title: The Caryāmelāpakapradīpa - SARIT transcript
Place: London
Publisher: SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts
Year: 2009
Version: 0.1_001
Subject: Tripiṭaka ; Sūtrapiṭaka ; Guhyasamājatantra - Commentaries - Early works to 1800
Language: Sanskrit ; English
Citation: The Caryāmelāpakapradīpa - SARIT transcript, Wedemeyer, Christian K., editing, Mahoney, Richard, conversion to TEI markup, (London: SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts, 2009), Id. No. 0001-00000006.
Description: UTF-8 encoded XML file ; approx. 980 KB
Identifier: 0001-00000006
Remarks: The base e-text was: Wedemeyer, Christian K., editor and translator, Āryadeva's Lamp that Integrates the Practices (Caryāmelāpakapradīpa) : The Gradual Path of Vajrayāna Buddhism According to the Esoteric Community Noble Tradition - Part Three : Critically Edited Sanskrit Text of Āryadeva's Caryāmelāpakapradīpa, (New York: The American Institute of Buddhist Studies at Columbia University in New York with Columbia University's Center for Buddhist Studies and Tibet House US, 2007), Three UTF-8 word processing files ; approx. 3.2 MB.

The sources for the base e-text were: A.) Asiatic Society of Bengal Manuscript no. 4837. Palm-leaf, 28.5x5 cm, 37 leaves, 6 lines per page, 50 syllables per line; Proto-Bengali script; incomplete. Title in catalog: Vajrayāna-sādhanāṅgāni; B.) Nepal-German Manuscript Preservation Project, National Archives Kathmandu. Ms. No. 3-363/ vi. bauddhatantra 82; Palm-leaf, 28.5x5 cm, 36 leaves, 6 lines per page, 50 syllables per line; Proto-Bengali script; incomplete. Title in catalog: Saṁśaya-pariccheda; C.) Rāhula Sāṅkṛtyāyana Collection No. 100 (Göttingen catalog no. Xc 14/30, text no. 7). Paper, 12.33x2.16 inches, 9 lines per page, Old Bengali script, incomplete. Title in catalog: Karmānta-vibhāga-melāvaṇa, etc.; and Pn.) Pāṇḍeya, Janārdana Śāstrī, editor, Caryāmelāpakapradīpam of Ācārya Āryadeva, (Sārnāth, Vārāṇasī: Rare Buddhist Texts Research Project, Central Institute of Higher Tibetan Studies, 2000).

The SARIT transcript of the base e-text was correlated with: Wedemeyer, Christian K., Āryadeva's lamp that integrates the practices (Caryāmelāpakapradīpa): the gradual path of Vajrayāna Buddhism according to the esoteric community noble tradition, (New York: The American Institute of Buddhist Studies at Columbia University in New York with Columbia University's Center for Buddhist Studies and Tibet House US, 2007) -- ISBN: 9780975373453 :: Library of Congress Catalog Record :: Publisher's Description.
Funder: Indica et Buddhica Limited
Rights: Copyright (C) 2007 Christian K. Wedemeyer. All rights reserved. ; Copyright (C) 2009 Indica et Buddhica Limited. All rights reserved. For more complete details please refer to the Availability Section of the Text Encoding Initiative (TEI) Header.

Appendix B Appendix B: Text Input System

(1)
Sanskrit diacritics are entered using the Unicode Standard Encoding (utf-8):
vowels and diphthongs:
a, ā, i, ī, u, ū, ṛ, ṝ, ḷ, e, ai, o, au
gutturals:
k, kh, g, gh, ṅ
palatals:
c, ch, j, jh, ñ
cerebrals:
ṭ, ṭh, ḍ, ḍh, ṇ
dentals:
t, th, d, dh, n
labials:
p, ph, b, bh, m
semivowels:
y, r, l, v
sibilants:
ś, ṣ, s
aspirate:
h
anusvāra:
visarga:
avagraha:
'
(2)
Anusvāra is transliterated by:
before gutturals
ñ
before palatals
before cerebrals
n
before dentals
m
before labials

Appendix C Appendix C: References Declaration

(1)
References to each portion of the Sanskrit text have been placed at the start of each line: e.g., CMP001.009/ refers to the Wedemeyer edition of the Caryāmelāpakapradīpa, Chapter 1, Text Block 9 - Wedemeyer, C.K., edition, op. cit..
(2)
Chapter and section headings are from: Wedemeyer, C.K., translation, op. cit..
(3)
Page references to the Wedemeyer edition of the Sanskrit text have been placed in the body of the text: e.g., -- 335 -- refers to the Wedemeyer 2007 edition, page 335 - Wedemeyer, C.K., edition, op. cit..
(4)
Page references to the Wedemeyer translation have been placed below and to the right of the section headings: e.g., [ CMP tr. 135 refers to the Wedemeyer 2007 translation, page 135 - Wedemeyer, C.K., translation, op. cit..


Āryadeva. Date: Tue Dec 1 11:45:27 NZDT 2009
This page is copyrighted