[Note: [ O edn 746-807 :: O tr. 190-206]
9.1.1. 9.1.1. Grounds of Litigation-XVI Law Concerning Husband and Wife
[Note: [ O edn 746-765 :: O tr. 190-195]
M9.01a/ puruṣasya striyāś ca-eva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ |
[Note: M9.01av/ M: dharmye]
M9.01c/ saṁyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān || 1 ||
9.1.1.1. 9.1.1.1. Guarding the Wife
[Note: [ O edn 746-750 :: O tr. 190-191]
M9.02a/ asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ puruṣaiḥ svair divā.niśam |
M9.02c/ viṣayeṣu ca sajjantyaḥ saṁsthāpyā ātmano vaśe || 2 ||
M9.03a/ pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane |
M9.03c/ rakṣanti sthavire putrā na strī svātantryam arhati || 3 ||
M9.04a/ kāle '.dātā pitā vācyo vācyaś ca-an.upayan patiḥ |
M9.04c/ mṛte bhartari putras tu vācyo mātur arakṣitā || 4 ||
M9.05a/ sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ striyo rakṣyā viśeṣataḥ |
[Note: M9.05av/ M: striyā]
M9.05c/ dvayor hi kulayoḥ śokam āvaheyur a.rakṣitāḥ || 5 ||
M9.06a/ imaṁ hi sarvavarṇānāṁ paśyanto dharmam uttamam |
M9.06c/ yatante rakṣituṁ bhāryāṁ bhartāro durbalā api || 6 ||
M9.07a/ svāṁ prasūtiṁ caritraṁ ca kulam ātmānam eva ca |
M9.07c/ svaṁ ca dharmaṁ prayatnena jāyāṁ rakṣan hi rakṣati || 7 ||
[Page J 194
]
M9.08a/ patir bhāryāṁ sampraviśya garbho bhūtvā-iha jāyate |
M9.08c/ jāyāyās tadd hi jāyātvaṁ yad asyāṁ jāyate punaḥ || 8 ||
M9.09a/ yādṛśaṁ bhajate hi strī sutaṁ sūte tathāvidham |
M9.09c/ tasmāt prajāviśuddhi.arthaṁ striyaṁ rakṣet prayatnataḥ || 9 ||
M9.10a/ na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ prasahya parirakṣitum |
M9.10c/ etair upāyayogais tu śakyās tāḥ parirakṣitum || 10 ||
M9.11a/ arthasya saṅgrahe ca-enāṁ vyaye ca-eva niyojayet |
M9.11c/ śauce dharme 'nnapaktyāṁ ca pāriṇāhyasya vekṣaṇe || 11 ||
M9.12a/ a.rakṣitā gṛhe ruddhāḥ puruṣair āptakāribhiḥ |
M9.12c/ ātmānam ātmanā yās tu rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ || 12 ||
M9.13a/ pānaṁ durjanasaṁsargaḥ patyā ca viraho 'ṭanam |
M9.13c/ svapno 'nyagehavāsaś ca nārīsandūṣaṇāni ṣaṭ || 13 ||
M9.14a/ na-etā rūpaṁ parīkṣante na-āsāṁ vayasi saṁsthitiḥ |
M9.14c/ surūpaṁ vā virūpaṁ vā pumān ity eva bhuñjate || 14 ||
M9.15a/ pauṁścalyāc calacittāc ca naisnehyāc ca svabhāvataḥ |
[Note: M9.15av/ M: naiḥsnehyāc]
M9.15c/ rakṣitā yatnato 'pi-iha bhartṛṣv etā vikurvate || 15 ||
M9.16a/ evaṁ svabhāvaṁ jñātvā-āsāṁ prajāpatinisargajam |
M9.16c/ paramaṁ yatnam ātiṣṭhet puruṣo rakṣaṇaṁ prati || 16 ||
M9.17a/ śayyā.āsanam alaṅkāraṁ kāmaṁ krodham anārjavam |
[Note: M9.17av/ M: anāryatām]
M9.17c/ drohabhāvaṁ kucaryāṁ ca strībhyo manur akalpayat || 17 ||
[Note: M9.17cv/ M: drogdhṛbhāvaṁ]
[Page J 195
]
M9.18a/ na-asti strīṇāṁ kriyā mantrair iti dharme vyavasthitiḥ
M9.18c/ nir.indriyā hy a.mantrāś ca strībhyo 'nṛtam iti sthitiḥ || 18 ||
[Note: M9.18cv/ M: striyo]
M9.19a/ tathā ca śrutayo bahvyo nigītā nigameṣv api |
M9.19c/ svālakṣaṇyaparīkṣārthaṁ tāsāṁ śṛṇuta niṣkṛtīḥ || 19 ||
M9.20a/ yan me mātā pralulubhe vicaranty a.pativratā |
M9.20c/ tan me retaḥ pitā vṛṅktām ity asya-etan nidarśanam || 20 ||
M9.21a/ dhyāyaty aniṣṭaṁ yat kiṁ cit pāṇigrāhasya cetasā |
M9.21c/ tasya-eṣa vyabhicārasya nihnavaḥ samyag ucyate || 21 ||
9.1.1.2. 9.1.1.2. Elevation of Wife to Husbands's Status
[Note: [ O edn 750-751 :: O tr. 191]
M9.22a/ yādṛg.guṇena bhartrā strī saṁyujyeta yathāvidhi |
M9.22c/ tādṛg.guṇā sā bhavati samudreṇa-iva nimnagā || 22 ||
M9.23a/ akṣamālā vasiṣṭhena saṁyuktā-adhamayonijā |
M9.23c/ śāraṅgī mandapālena jagāma-abhyarhaṇīyatām || 23 ||
M9.24a/ etāś ca-anyāś ca loke 'sminn apakṛṣṭaprasūtayaḥ |
[Note: M9.24av/ M: avakṛṣṭaprasūtayaḥ]
M9.24c/ utkarṣaṁ yoṣitaḥ prāptāḥ svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ || 24 ||
M9.25a/ eṣā-uditā lokayātrā nityaṁ strī.puṁsayoḥ śubhā |
M9.25c/ pretya-iha ca sukha.udarkān prajādharmān nibodhata || 25 ||
9.1.1.3. 9.1.1.3. Importance of Wife
[Note: [ O edn 751-752 :: O tr. 191]
M9.26a/ prajanārthaṁ mahā.bhāgāḥ pūja.arhā gṛhadīptayaḥ |
M9.26c/ striyaḥ śriyaś ca geheṣu na viśeṣo 'sti kaś cana || 26 ||
M9.27a/ utpādanam apatyasya jātasya paripālanam |
M9.27c/ pratyahaṁ lokayātrāyāḥ pratyakṣaṁ strī nibandhanam || 27 ||
[Note: M9.27cv/ M: pratyarthaṁ]
[Page J 196
]
M9.28a/ apatyaṁ dharmakāryāṇi śuśrūṣā ratir uttamā |
M9.28c/ dārā.adhīnas tathā svargaḥ pitṝṇām ātmanaś ca ha || 28 ||
M9.29a/ patiṁ yā na-abhicarati mano.vāg.dehasaṁyatā |
M9.29c/ sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvī-iti ca-ucyate || 29 ||
M9.30a/ vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām |
M9.30c/ sṛgālayoniṁ ca-āpnoti pāparogaiś ca pīḍyate || 30 ||
[Note: M9.30cv/ M: śṛgālayoniṁ]
M9.31a/ putraṁ pratyuditaṁ sadbhiḥ pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ |
M9.31c/ viśvajanyam imaṁ puṇyam upanyāsaṁ nibodhata || 31 ||
9.1.1.4. 9.1.1.4. To Whom Belongs a Son?
[Note: [ O edn 752-756 :: O tr. 191-193]
M9.32a/ bhartari putraṁ vijānanti śrutidvaidhaṁ tu kartari |
[Note: M9.32av/ M: bhartuḥ]
M9.32c/ āhur utpādakaṁ ke cid apare kṣetriṇaṁ viduḥ || 32 ||
M9.33a/ kṣetrabhūtā smṛtā nārī bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān |
M9.33c/ kṣetra.bījasamāyogāt sambhavaḥ sarvadehinām || 33 ||
M9.34a/ viśiṣṭaṁ kutra cid bījaṁ strīyonis tv eva kutra cit |
M9.34c/ ubhayaṁ tu samaṁ yatra sā prasūtiḥ praśasyate || 34 ||
M9.35a/ bījasya ca-eva yonyāś ca bījam utkṛṣṭam ucyate |
M9.35c/ sarvabhūtaprasūtir hi bījalakṣaṇalakṣitā || 35 ||
M9.36a/ yādṛśaṁ tu-upyate bījaṁ kṣetre kāla.upapādite |
M9.36c/ tādṛg rohati tat tasmin bījaṁ svair vyañjitaṁ guṇaiḥ || 36 ||
M9.37a/ iyaṁ bhūmir hi bhūtānāṁ śāśvatī yonir ucyate |
M9.37c/ na ca yoniguṇān kāṁś cid bījaṁ puṣyati puṣṭiṣu || 37 ||
[Page J 197
]
M9.38a/ bhūmāv apy ekakedāre kāla.uptāni kṛṣīvalaiḥ |
M9.38c/ nānārūpāṇi jāyante bījāni-iha svabhāvataḥ || 38 ||
M9.39a/ vrīhayaḥ śālayo mudgās tilā māṣās tathā yavāḥ |
M9.39c/ yathābījaṁ prarohanti laśunāni-ikṣavas tathā || 39 ||
M9.40a/ anyad uptaṁ jātam anyad ity etat-na-upapadyate |
M9.40c/ upyate yadd hi yad bījaṁ tat tad eva prarohati || 40 ||
M9.41a/ tat prājñena vinītena jñāna.vijñānavedinā |
M9.41c/ āyuṣkāmena vaptavyaṁ na jātu parayoṣiti || 41 ||
M9.42a/ atra gāthā vāyugītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |
M9.42c/ yathā bījaṁ na vaptavyaṁ puṁsā paraparigrahe || 42 ||
M9.43a/ naśyati-iṣur yathā viddhaḥ khe viddham anuvidhyataḥ |
M9.43c/ tathā naśyati vai kṣipraṁ bījaṁ paraparigrahe || 43 ||
[Note: M9.43cv/ M: kṣiptaṁ]
M9.44a/ pṛthor api-imāṁ pṛthivīṁ bhāryāṁ pūrvavido viduḥ |
M9.44c/ sthāṇu.cchedasya kedāram āhuḥ śālyavato mṛgam || 44 ||
M9.45a/ etāvān eva puruṣo yat-jāyā-ātmā prajā-iti ha |
M9.45c/ viprāḥ prāhus tathā ca-etad yo bhartā sā smṛta.aṅganā || 45 ||
M9.46a/ na niṣkraya.visargābhyāṁ bhartur bhāryā vimucyate |
M9.46c/ evaṁ dharmaṁ vijānīmaḥ prāk prajāpatinirmitam || 46 ||
M9.47a/ sakṛd aṁśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate |
M9.47c/ sakṛd āha dadāni-iti trīṇy etāni satāṁ sakṛt || 47 ||
[Note: M9.47cv/ M: dadāmi-iti]
[Page J 198
]
M9.48a/ yathā go.'śva.uṣṭra.dāsīṣu mahiṣy.ajā.avikāsu ca |
M9.48c/ na-utpādakaḥ prajābhāgī tathā-eva-anyāṅganāsv api || 48 ||
M9.49a/ ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ parakṣetrapravāpiṇaḥ |
M9.49c/ te vai sasyasya jātasya na labhante phalaṁ kva cit || 49 ||
M9.50a/ yad anyagoṣu vṛṣabho vatsānāṁ janayet-śatam |
M9.50c/ gominām eva te vatsā moghaṁ skanditam ārṣabham || 50 ||
M9.51a/ tathā-eva-akṣetriṇo bījaṁ parakṣetrapravāpiṇaḥ |
M9.51c/ kurvanti kṣetriṇām arthaṁ na bījī labhate phalam || 51 ||
M9.52a/ phalaṁ tv an.abhisandhāya kṣetriṇāṁ bījinām tathā |
M9.52c/ pratyakṣaṁ kṣetriṇām artho bījād yonir galīyasī || 52 ||
[Note: M9.52cv/ M: barīyasī]
M9.53a/ kriyābhyupagamāt tv etad bījārthaṁ yat pradīyate |
M9.53c/ tasya-iha bhāginau dṛṣṭau bījī kṣetrika eva ca || 53 ||
M9.54a/ ogha.vātāhṛtaṁ bījaṁ yasya kṣetre prarohati |
M9.54c/ kṣetrikasya-eva tad bījaṁ na vaptā labhate phalam || 54 ||
[Note: M9.54cv/ M: na bījī labhate phalam]
M9.55a/ eṣa dharmo gava.aśvasya dāsy.uṣṭra.aja.avikasya ca |
M9.55c/ vihaṅga.mahiṣīṇāṁ ca vijñeyaḥ prasavaṁ prati || 55 ||
M9.56a/ etad vaḥ sāraphalgutvaṁ bīja.yonyoḥ prakīrtitam |
M9.56c/ ataḥ paraṁ pravakṣyāmi yoṣitāṁ dharmam āpadi || 56 ||
9.1.1.5. 9.1.1.5. Levirate
[Note: [ O edn 756-758 :: O tr. 193]
M9.57a/ bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā gurupatny anujasya sā |
M9.57c/ yavīyasas tu yā bhāryā snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā || 57 ||
[Page J 199
]
M9.58a/ jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṁ yavīyān vā-agrajastriyam |
M9.58c/ patitau bhavato gatvā niyuktāv apy anāpadi || 58 ||
M9.59a/ devarād vā sapiṇḍād vā striyā samyak-niyuktayā |
M9.59c/ prajā-īpsitāa-adhigantavyā santānasya parikṣaye || 59 ||
M9.60a/ vidhavāyāṁ niyuktas tu ghṛtākto vāgyato niśi |
M9.60c/ ekam utpādayet putraṁ na dvitīyaṁ kathaṁ cana || 60 ||
M9.61a/ dvitīyam eke prajanaṁ manyante strīṣu tadvidaḥ |
M9.61c/ a.nirvṛtaṁ niyogārthaṁ paśyanto dharmatas tayoḥ || 61 ||
[Note: M9.61cv/ M: a.nirvṛttaṁ]
M9.62a/ vidhavāyāṁ niyogārthe nirvṛtte tu yathāvidhi |
[Note: M9.62av/ M: nivṛtte]
M9.62c/ guruvat-ca snuṣāvat-ca varteyātāṁ parasparam || 62 ||
M9.63a/ niyuktau yau vidhiṁ hitvā varteyātāṁ tu kāmataḥ |
M9.63c/ tāv ubhau patitau syātāṁ snuṣāga.gurutalpagau || 63 ||
M9.64a/ na-anyasmin vidhavā nārī niyoktavyā dvijātibhiḥ |
M9.64c/ anyasmin hi niyuñjānā dharmaṁ hanyuḥ sanātanam || 64 ||
M9.65a/ na-udvāhikeṣu mantreṣu niyogaḥ kīrtyate kva cit |
M9.65c/ na vivāhavidhāv uktaṁ vidhavāvedanaṁ punaḥ || 65 ||
M9.66a/ ayaṁ dvijair hi vidvadbhiḥ paśudharmo vigarhitaḥ |
M9.66c/ manuṣyāṇām api prokto vene rājyaṁ praśāsati || 66 ||
M9.67a/ sa mahīm akhilāṁ bhuñjan rājarṣipravaraḥ purā |
M9.67c/ varṇānāṁ saṅkaraṁ cakre kāma.upahata.cetanaḥ || 67 ||
[Page J 200
]
M9.68a/ tataḥ prabhṛti yo mohāt pramīta.patikāṁ striyam |
M9.68c/ niyojayaty apatyārthaṁ taṁ vigarhanti sādhavaḥ || 68 ||
M9.69a/ yasyā mriyeta kanyāyā vācā satye kṛte patiḥ |
M9.69c/ tām anena vidhānena nijo vindeta devaraḥ || 69 ||
M9.70a/ yathāvidhi-adhigamya-enāṁ śukla.vastrāṁ śuci.vratām |
M9.70c/ mitho bhajeta-ā prasavāt sakṛt.sakṛd ṛtāv.ṛtau || 70 ||
9.1.1.6. 9.1.1.6. Contract of Betrothal
[Note: [ O edn 759 :: O tr. 193]
M9.71a/ na dattvā kasya cit kanyāṁ punar dadyād vicakṣaṇaḥ |
M9.71c/ dattvā punaḥ prayacchan hi prāpnoti puruṣānṛtam || 71 ||
M9.72a/ vidhivat pratigṛhya-api tyajet kanyāṁ vigarhitām |
M9.72c/ vyādhitāṁ vipraduṣṭāṁ vā chadmanā ca-upapāditām || 72 ||
M9.73a/ yas tu doṣavatīṁ kanyām an.ākhyāya-upapādayet |
M9.73c/ tasya tad vitathaṁ kuryāt kanyādātur durātmanaḥ || 73 ||
9.1.1.7. 9.1.1.7. Absence of Husband
[Note: [ O edn 759 :: O tr. 193-194]
M9.74a/ vidhāya vṛttiṁ bhāryāyāḥ pravaset kāryavān naraḥ |
M9.74c/ avṛttikarśitā hi strī praduṣyet sthitimaty api || 74 ||
M9.75a/ vidhāya proṣite vṛttiṁ jīven niyamam āsthitā |
M9.75c/ proṣite tv a.vidhāya-eva jīvet-śilpair agarhitaiḥ || 75 ||
M9.76a/ proṣito dharmakāryārthaṁ pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ |
M9.76c/ vidyārthaṁ ṣaḍ yaśo.'rthaṁ vā kāmārthaṁ trīṁs tu vatsarān || 76 ||
9.1.1.8. 9.1.1.8. Repudiation of a Wife
[Note: [ O edn 760-761 :: O tr. 194]
M9.77a/ saṁvatsaraṁ pratīkṣeta dviṣantīṁ yoṣitaṁ patiḥ |
[Note: M9.77av/ M: dviṣāṇāṁ]
M9.77c/ ūrdhvaṁ saṁvatsarāt tv enāṁ dāyaṁ hṛtvā na saṁvaset || 77 ||
[Page J 201
]
M9.78a/ atikrāmet pramattaṁ yā mattaṁ rogārtam eva vā |
M9.78c/ sā trīn māsān parityājyā vibhūṣaṇa.paricchadā || 78 ||
M9.79a/ unmattaṁ patitaṁ klībam a.bījaṁ pāparogiṇam |
M9.79c/ na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca na ca dāyāpavartanam || 79 ||
M9.80a/ madyapā-asādhuvṛttā ca pratikūlā ca yā bhavet |
[Note: M9.80av/ M: madyapa.asatyavṛttā]
M9.80c/ vyādhitā vā-adhivettavyā hiṁsrā-arthaghnī ca sarvadā || 80 ||
M9.81a/ vandhyāṣṭame 'dhivedyā-'bde daśame tu mṛta.prajā |
M9.81c/ ekādaśe strījananī sadyas tv apriyavādinī || 81 ||
M9.82a/ yā rogiṇī syāt tu hitā sampannā ca-eva śīlataḥ |
M9.82c/ sā-anujñāpya-adhivettavyā na-avamānyā ca karhi cit || 82 ||
M9.83a/ adhivinnā tu yā nārī nirgacched ruṣitā gṛhāt |
M9.83c/ sā sadyaḥ sanniroddhavyā tyājyā vā kulasannidhau || 83 ||
M9.84a/ pratiṣiddhā-api ced yā tu madyam abhyudayeṣv api |
[Note: M9.84av/ M: pratiṣedhe pibed yā tu]
M9.84c/ prekṣā.samājaṁ gacched vā sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ || 84 ||
9.1.1.9. 9.1.1.9. Seniority among Wives
[Note: [ O edn 761-762 :: O tr. 194]
M9.85a/ yadi svāś ca-aparāś ca-eva vinderan yoṣito dvijāḥ |
M9.85c/ tāsāṁ varṇakrameṇa syāj jyeṣṭhyaṁ pūjā ca veśma ca || 85 ||
M9.86a/ bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṁ dharmakāryaṁ ca naityakam |
M9.86c/ svā ca-eva kuryāt sarveṣāṁ na-asvajātiḥ kathaṁ cana || 86 ||
[Note: M9.86cv/ M: svā svā-eva]
M9.87a/ yas tu tat kārayen mohāt sa.jātyā sthitayā-anyayā |
M9.87c/ yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ pūrvadṛṣṭas tathā-eva saḥ || 87 ||
9.1.1.10. 9.1.1.10. Marriage of Daughters
[Page J 202
]
[Note: [ O edn 762-765 :: O tr. 194-195]
M9.88a/ utkṛṣṭāya-abhirūpāya varāya sadṛśāya ca |
M9.88c/ aprāptām api tāṁ tasmai kanyāṁ dadyād yathāvidhi || 88 ||
M9.89a/ kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed gṛhe kanyā-ṛtumaty api |
M9.89c/ na ca-eva-enāṁ prayaccet tu guṇa.hīnāya karhi cit || 89 ||
M9.90a/ trīṇi varṣāṇy udīkṣeta kumāry ṛtumatī satī |
M9.90c/ ūrdhvaṁ tu kālād etasmād vindeta sadṛśaṁ patim || 90 ||
M9.91a/ a.dīyamānā bhartāram adhigacched yadi svayam |
M9.91c/ na-enaḥ kiṁ cid avāpnoti na ca yaṁ sā-adhigacchati || 91 ||
M9.92a/ alaṅkāraṁ na-ādadīta pitryaṁ kanyā svayaṁvarā |
M9.92c/ mātṛkaṁ bhrātṛdattaṁ vā stenā syād yadi taṁ haret || 92 ||
M9.93a/ pitre na dadyāt-śulkaṁ tu kanyām ṛtumatīṁ haran |
M9.93c/ sa ca svāmyād atikrāmed ṛtūnāṁ pratirodhanāt || 93 ||
M9.94a/ triṁśadvarṣo vahet kanyāṁ hṛdyāṁ dvādaśavārṣikīm |
M9.94c/ tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṁ vā dharme sīdati satvaraḥ || 94 ||
M9.95a/ devadattāṁ patir bhāryāṁ vindate na-icchayā-ātmanaḥ |
M9.95c/ tāṁ sādhvīṁ bibhṛyān nityaṁ devānāṁ priyam ācaran || 95 ||
M9.96a/ prajanārthaṁ striyaḥ sṛṣṭāḥ santānārthaṁ ca mānavaḥ |
M9.96c/ tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ śrutau patnyā saha.uditaḥ || 96 ||
M9.97a/ kanyāyāṁ datta.śulkāyāṁ mriyeta yadi śulkadaḥ |
M9.97c/ devarāya pradātavyā yadi kanyā-anumanyate || 97 ||
[Page J 203
]
M9.98a/ ādadīta na śūdro 'pi śulkaṁ duhitaraṁ dadan |
M9.98c/ śulkaṁ hi gṛhṇan kurute channaṁ duhitṛvikrayam || 98 ||
M9.99a/ etat tu na pare cakrur na-apare jātu sādhavaḥ |
M9.99c/ yad anyasya pratijñāya punar anyasya dīyate || 99 ||
M9.100a/ na-anuśuśruma jātu-etat pūrveṣv api hi janmasu |
M9.100c/ śulka.sañjñena mūlyena channaṁ duhitṛvikrayam || 100 ||
M9.101a/ anyonyasya-avyabhicāro bhaved ā.maraṇāntikaḥ |
M9.101c/ eṣa dharmaḥ samāsena jñeyaḥ strī.puṁsayoḥ paraḥ || 101 ||
M9.102a/ tathā nityaṁ yateyātāṁ strī.puṁsau tu kṛta.kriyau |
M9.102c/ yathā nābhicaretāṁ tau viyuktāv itaretaram || 102 ||
[Note: M9.102cv/ M: na-aticaretāṁ]
M9.103a/ eṣa strī.puṁsayor ukto dharmo vo ratisaṁhitaḥ |
M9.103c/ āpady apatyaprāptiś ca dāyadharmaṁ nibodhata || 103 ||
9.1.2. 9.1.2. Grounds of Litigation-XVII Partition of Inheritance
[Note: [ O edn 765-787 :: O tr. 195-201]
M9.104a/ ūrdhvaṁ pituś ca mātuś ca sametya bhrātaraḥ samam |
M9.104c/ bhajeran paitṛkaṁ riktham anīśās te hi jīvatoḥ || 104 ||
9.1.2.1. 9.1.2.1. Primogeniture
[Note: [ O edn 766 :: O tr. 195]
M9.105a/ jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt pitryaṁ dhanam aśeṣataḥ |
M9.105c/ śeṣās tam upajīveyur yathā-eva pitaraṁ tathā || 105 ||
M9.106a/ jyeṣṭhena jātamātreṇa putrī bhavati mānavaḥ |
M9.106c/ pitṝṇām an.ṛṇaś ca-eva sa tasmāt sarvam arhati || 106 ||
M9.107a/ yasminn ṛṇaṁ sannayati yena ca-anantyam aśnute |
M9.107c/ sa eva dharmajaḥ putraḥ kāmajān itarān viduḥ || 107 ||
[Page J 204
]
M9.108a/ pitā-iva pālayet pūtrān jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ |
M9.108c/ putravat-ca-api varteran jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ || 108 ||
M9.109a/ jyeṣṭhaḥ kulaṁ vardhayati vināśayati vā punaḥ |
M9.109c/ jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke jyeṣṭhaḥ sadbhir a.garhitaḥ || 109 ||
M9.110a/ yo jyeṣṭho jyeṣṭha.vṛttiḥ syān mātā-iva sa pitā-iva saḥ |
M9.110c/ a.jyeṣṭhavṛttir yas tu syāt sa sampūjyas tu bandhuvat || 110 ||
9.1.2.2. 9.1.2.2. Partition and Seniority
[Note: [ O edn 767-768 :: O tr. 195-196]
M9.111a/ evaṁ saha vaseyur vā pṛthag vā dharmakāmyayā |
M9.111c/ pṛthag vivardhate dharmas tasmād dharmyā pṛthakkriyā || 111 ||
M9.112a/ jyeṣṭhasya viṁśa uddhāraḥ sarvadravyāc ca yad varam |
M9.112c/ tato 'rdhaṁ madhyamasya syāt turīyaṁ tu yavīyasaḥ || 112 ||
M9.113a/ jyeṣṭhaś ca-eva kaniṣṭhaś ca saṁharetāṁ yathā.uditam |
M9.113c/ ye 'nye jyeṣṭha.kaniṣṭhābhyāṁ teṣāṁ syān madhyamaṁ dhanam || 113 ||
M9.114a/ sarveṣāṁ dhanajātānām ādadīta-agryam agrajaḥ |
M9.114c/ yac ca sātiśayaṁ kiṁ cid daśataś ca-āpnuyād varam || 114 ||
M9.115a/ uddhāro na daśasv asti sampannānāṁ svakarmasu |
M9.115c/ yat kiṁ cid eva deyaṁ tu jyāyase māna.vardhanam || 115 ||
M9.116a/ evaṁ samuddhṛta.uddhāre samān aṁśān prakalpayet |
M9.116c/ uddhāre 'n.uddhṛte tv eṣām iyaṁ syād aṁśakalpanā || 116 ||
M9.117a/ ekādhikaṁ harej jyeṣṭhaḥ putro 'dhyardhaṁ tato 'nujaḥ |
M9.117c/ aṁśam aṁśaṁ yavīyāṁsa iti dharmo vyavasthitaḥ || 117 ||
[Page J 205
]
M9.118a/ svebhyo 'ṁśebhyas tu kanyābhyaḥ pradadyur bhrātaraḥ pṛthak |
[Note: M9.118av/ M: svābhyaḥ svābhyas tu]
M9.118c/ svāt svād aṁśāc caturbhāgaṁ patitāḥ syur aditsavaḥ || 118 ||
M9.119a/ aja.āvikaṁ sa.ekaśaphaṁ na jātu viṣamaṁ bhajet |
[Note: M9.119av/ M: aja.āvikaṁ ca-ekaśaphaṁ]
M9.119c/ aja.āvikaṁ tu viṣamaṁ jyeṣṭhasya-eva vidhīyate || 119 ||
9.1.2.3. 9.1.2.3. Seniority of Leviratic Sons
[Note: [ O edn 768 :: O tr. 196]
M9.120a/ yavīyān-jyeṣṭhabhāryāyāṁ putram utpādayed yadi |
M9.120c/ samas tatra vibhāgaḥ syād iti dharmo vyavasthitaḥ || 120 ||
M9.121a/ upasarjanaṁ pradhānasya dharmato na-upapadyate |
M9.121c/ pitā pradhānaṁ prajane tasmād dharmeṇa taṁ bhajet || 121 ||
9.1.2.4. 9.1.2.4. Seniority among Sons of Different Wives
[Note: [ O edn 768-769 :: O tr. 196]
M9.122a/ putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṁ kaniṣṭhāyāṁ ca pūrvajaḥ |
M9.122c/ kathaṁ tatra vibhāgaḥ syād iti cet saṁśayo bhavet || 122 ||
M9.123a/ ekaṁ vṛṣabham uddhāraṁ saṁhareta sa pūrvajaḥ |
M9.123c/ tato 'pare jyeṣṭhavṛṣās tad.ūnānāṁ svamātṛtaḥ || 123 ||
M9.124a/ jyeṣṭhas tu jāto jyeṣṭhāyāṁ hared vṛṣabha.ṣoḍaśāḥ |
M9.124c/ tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā bhajerann iti dhāraṇā || 124 ||
M9.125a/ sadṛśastrīṣu jātānāṁ putrāṇām aviśeṣataḥ |
M9.125c/ na mātṛto jyaiṣṭhyam asti janmato jyaiṣṭhyam ucyate || 125 ||
M9.126a/ janmajyeṣṭhena ca-āhvānaṁ subrahmaṇyāsv api smṛtam |
M9.126c/ yamayoś ca-eva garbheṣu janmato jyeṣṭhatā smṛtā || 126 ||
9.1.2.5. 9.1.2.5. ``Female-Son'' and Her Sons
[Note: [ O edn 769-772 :: O tr. 196-197]
M9.127a/ a.putro 'nena vidhinā sutāṁ kurvīta putrikām |
M9.127c/ yad apatyaṁ bhaved asyāṁ tan mama syāt svadhākaram || 127 ||
[Page J 206
]
M9.128a/ anena tu vidhānena purā cakre 'tha putrikāḥ |
M9.128c/ vivṛddhyarthaṁ svavaṁśasya svayaṁ dakṣaḥ prajāpatiḥ || 128 ||
M9.129a/ dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa |
M9.129c/ somāya rājñe satkṛtya prīta.ātmā saptaviṁśatim || 129 ||
M9.130a/ yathā-eva-ātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā |
M9.130c/ tasyām ātmani tiṣṭhantyāṁ katham anyo dhanaṁ haret || 130 ||
M9.131a/ mātus tu yautakaṁ yat syāt kumārībhāga eva saḥ |
M9.131c/ dauhitra eva ca hared a.putrasya-akhilaṁ dhanam || 131 ||
M9.132a/ dauhitro hy a.khilaṁ riktham a.putrasya pitur haret |
M9.132c/ sa eva dadyād dvau piṇḍau pitre mātāmahāya ca || 132 ||
M9.133a/ pautra.dauhitrayor loke na viśeṣo 'sti dharmataḥ |
M9.133c/ tayor hi mātā.pitarau sambhūtau tasya dehataḥ || 133 ||
M9.134a/ putrikāyāṁ kṛtāyāṁ tu yadi putro 'nujāyate |
M9.134c/ samas tatra vibhāgaḥ syāt-jyeṣṭhatā na-asti hi striyāḥ || 134 ||
M9.135a/ a.putrāyāṁ mṛtāyāṁ tu putrikāyāṁ kathaṁ cana |
M9.135c/ dhanaṁ tat putrikābhartā hareta-eva-a.vicārayan || 135 ||
M9.136a/ akṛtā vā kṛtā vā-api yaṁ vindet sadṛśāt sutam |
M9.136c/ pautrī mātāmahas tena dadyāt piṇḍaṁ hared dhanam || 136 ||
M9.137a/ putreṇa lokān-jayati pautreṇa-ānantyam aśnute |
M9.137c/ atha putrasya pautreṇa bradhnasya-āpnoti viṣṭapam || 137 ||
[Page J 207
]
M9.138a/ put.nāmno narakād yasmāt trāyate pitaraṁ sutaḥ |
M9.138c/ tasmāt putra iti proktaḥ svayam eva svayambhuvā || 138 ||
M9.139a/ pautra.dauhitrayor loke viśeṣo na-upapadyate |
M9.139c/ dauhitro 'pi hy amutra-enaṁ santārayati pautravat || 139 ||
M9.140a/ mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṁ nirvapet putrikāsutaḥ |
M9.140c/ dvitīyaṁ tu pitus tasyās tṛtīyaṁ tatpituḥ pituḥ || 140 ||
9.1.2.6. 9.1.2.6. Adopted Son
[Note: [ O edn 772 :: O tr. 197]
M9.141a/ upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ putro yasya tu dattrimaḥ |
M9.141c/ sa hareta-eva tadrikthaṁ samprāpto 'py anyagotrataḥ || 141 ||
M9.142a/ gotra.rikthe janayitur na hared dattrimaḥ kva cit |
M9.142c/ gotra.rikthānugaḥ piṇḍo vyapaiti dadataḥ svadhā || 142 ||
9.1.2.7. 9.1.2.7. Leviratic Sons
[Note: [ O edn 772-773 :: O tr. 197]
M9.143a/ aniyuktāsutaś ca-eva putriṇyā-āptaś ca devarāt |
M9.143c/ ubhau tau na-arhato bhāgaṁ jārajātaka.kāmajau || 143 ||
M9.144a/ niyuktāyām api pumān nāryāṁ jāto 'vidhānataḥ |
M9.144c/ na-eva-arhaḥ paitṛkaṁ rikthaṁ patita.utpādito hi saḥ || 144 ||
M9.145a/ haret tatra niyuktāyāṁ jātaḥ putro yathā-aurasaḥ |
M9.145c/ kṣetrikasya tu tad bījaṁ dharmataḥ prasavaś ca saḥ || 145 ||
M9.146a/ dhanaṁ yo bibhṛyād bhrātur mṛtasya striyam eva ca |
M9.146c/ so 'patyaṁ bhrātur utpādya dadyāt tasya-eva taddhanam || 146 ||
M9.147a/ yā niyuktā-anyataḥ putraṁ devarād vā-apy avāpnuyāt |
M9.147c/ taṁ kāmajam a.rikthīyaṁ vṛthā.utpannaṁ pracakṣate || 147 ||
[Note: M9.147cv/ M: mithyā.utpannaṁ]
[Page J 208
]
M9.148a/ etad vidhānaṁ vijñeyaṁ vibhāgasya-ekayoniṣu |
M9.148c/ bahvīṣu ca-ekajātānāṁ nānāstrīṣu nibodhata || 148 ||
9.1.2.8. 9.1.2.8. Sons by Wives of Different Castes
[Note: [ O edn 773-775 :: O tr. 198]
M9.149a/ brāhmaṇasya-anupūrvyeṇa catasras tu yadi striyaḥ |
M9.149c/ tāsāṁ putreṣu jāteṣu vibhāge 'yaṁ vidhiḥ smṛtaḥ || 149 ||
M9.150a/ kīnāśo govṛṣo yānam alaṅkāraś ca veśma ca |
M9.150c/ viprasya-auddhārikaṁ deyam ekāṁśaś ca pradhānataḥ || 150 ||
M9.151a/ tryaṁśaṁ dāyādd hared vipro dvāv aṁśau kṣatriyāsutaḥ |
M9.151c/ vaiśyājaḥ sa.ardham eva-aṁśam aṁśaṁ śūdrāsuto haret || 151 ||
M9.152a/ sarvaṁ vā rikthajātaṁ tad daśadhā parikalpya ca |
M9.152c/ dharmyaṁ vibhāgaṁ kurvīta vidhinā-anena dharmavit || 152 ||
M9.153a/ caturo 'ṁśān hared vipras trīn aṁśān kṣatriyāsutaḥ |
M9.153c/ vaiśyāputro hared dvyaṁśaṁ aṁśaṁ śūdrāsuto haret || 153 ||
M9.154a/ yady api syāt tu sat.putro 'py asat.putro 'pi vā bhavet |
[Note: M9.154av/ M: yady api syāt tu sat.putro yady a.putro 'pi vā bhavet]
M9.154c/ na-adhikaṁ daśamād dadyāt-śūdrāputrāya dharmataḥ || 154 ||
M9.155a/ brāhmaṇa.kṣatriya.viśāṁ śūdrāputro na rikthabhāk |
M9.155c/ yad eva-asya pitā dadyāt tad eva-asya dhanaṁ bhavet || 155 ||
M9.156a/ sama.varṇāsu vā jātāḥ sarve putrā dvijanmanām |
M9.156c/ uddhāraṁ jyāyase dattvā bhajerann itare samam || 156 ||
M9.157a/ śūdrasya tu savarṇā-eva na-anyā bhāryā vidhīyate |
M9.157c/ tasyāṁ jātāḥ sama.aṁśāḥ syur yadi putraśataṁ bhavet || 157 ||
9.1.2.9. 9.1.2.9. Twelve Types of Sons
[Page J 209
]
[Note: [ O edn 775-780 :: O tr. 198-199]
M9.158a/ putrān dvādaśa yān āha nṝṇāṁ svāyambhuvo manuḥ |
M9.158c/ teṣāṁ ṣaḍ bandhu.dāyādāḥ ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ || 158 ||
M9.159a/ aurasaḥ kṣetrajaś ca-eva dattaḥ kṛtrima eva ca |
M9.159c/ gūḍha.utpanno 'paviddhaś ca dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ || 159 ||
M9.160a/ kānīnaś ca sahoḍhaś ca krītaḥ paunarbhavas tathā |
M9.160c/ svayandattaś ca śaudraś ca ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ || 160 ||
M9.161a/ yādṛśaṁ phalam āpnoti kuplavaiḥ santaran-jalam |
M9.161c/ tādṛśaṁ phalam āpnoti kuputraiḥ santaraṁs tamaḥ || 161 ||
M9.162a/ yady ekarikthinau syātām aurasa.kṣetrajau sutau |
M9.162c/ yasya yat paitṛkaṁ rikthaṁ sa tad gṛhṇīta na-itaraḥ || 162 ||
M9.163a/ eka eva-aurasaḥ putraḥ pitryasya vasunaḥ prabhuḥ |
M9.163c/ śeṣāṇām ānṛśaṁsyārthaṁ pradadyāt tu prajīvanam || 163 ||
M9.164a/ ṣaṣṭhaṁ tu kṣetrajasya-aṁśaṁ pradadyāt paitṛkād dhanāt |
M9.164c/ auraso vibhajan dāyaṁ pitryaṁ pañcamam eva vā || 164 ||
M9.165a/ aurasa.kṣetrajau putrau pitṛrikthasya bhāginau |
M9.165c/ daśa-apare tu kramaśo gotra.rikthāṁśabhāginaḥ || 165 ||
M9.166a/ svakṣetre saṁskṛtāyāṁ tu svayam utpādayedd hi yam |
M9.166c/ tam aurasaṁ vijānīyāt putraṁ prāthamakalpikam || 166 ||
M9.167a/ yas talpajaḥ pramītasya klībasya vyādhitasya vā |
M9.167c/ svadharmeṇa niyuktāyāṁ sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ || 167 ||
[Page J 210
]
M9.168a/ mātā pitā vā dadyātāṁ yam adbhiḥ putram āpadi |
M9.168c/ sadṛśaṁ prītisaṁyuktaṁ sa jñeyo dattrimaḥ sutaḥ || 168 ||
M9.169a/ sadṛśaṁ tu prakuryād yaṁ guṇa.doṣa.vicakṣaṇam |
M9.169c/ putraṁ putraguṇair yuktaṁ sa vijñeyaś ca kṛtrimaḥ || 169 ||
M9.170a/ utpadyate gṛhe yas tu na ca jñāyeta kasya saḥ |
M9.170c/ sa gṛhe gūḍha utpannas tasya syād yasya talpajaḥ || 170 ||
M9.171a/ mātā.pitṛbhyām utsṛṣṭaṁ tayor anyatareṇa vā |
M9.171c/ yaṁ putraṁ parigṛhṇīyād apaviddhaḥ sa ucyate || 171 ||
M9.172a/ pitṛveśmani kanyā tu yaṁ putraṁ janayed rahaḥ |
M9.172c/ taṁ kānīnaṁ vaden nāmnā voḍhuḥ kanyā.samudbhavam || 172 ||
M9.173a/ yā garbhiṇī saṁskriyate jñātā.ajñātā-api vā satī |
M9.173c/ voḍhuḥ sa garbho bhavati sahoḍha iti ca-ucyate || 173 ||
M9.174a/ krīṇīyād yas tv apatyārthaṁ mātā.pitror yam antikāt |
M9.174c/ sa krītakaḥ sutas tasya sadṛśo 'sadṛśo 'pi vā || 174 ||
M9.175a/ yā patyā vā parityaktā vidhavā vā svayā-icchayā |
M9.175c/ utpādayet punar bhūtvā sa paunarbhava ucyate || 175 ||
M9.176a/ sā ced akṣata.yoniḥ syād gata.pratyāgatā-api vā |
M9.176c/ paunarbhavena bhartrā sā punaḥ saṁskāram arhati || 176 ||
M9.177a/ mātā.pitṛ.vihīno yas tyakto vā syād akāraṇāt |
M9.177c/ ātmānam arpayed yasmai svayandattas tu sa smṛtaḥ || 177 ||
[Page J 211
]
M9.178a/ yaṁ brāhmaṇas tu śūdrāyāṁ kāmād utpādayet sutam |
M9.178c/ sa pārayann eva śavas tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ || 178 ||
M9.179a/ dāsyāṁ vā dāsadāsyāṁ vā yaḥ śūdrasya suto bhavet |
M9.179c/ so 'nujñāto hared aṁśam iti dharmo vyavasthitaḥ || 179 ||
M9.180a/ kṣetraja.ādīn sutān etān ekādaśa yathā.uditān |
M9.180c/ putrapratinidhīn āhuḥ kriyālopān manīṣiṇaḥ || 180 ||
M9.181a/ ya ete 'bhihitāḥ putrāḥ prasaṅgād anyabījajāḥ |
M9.181c/ yasya te bījato jātās tasya te na-itarasya tu || 181 ||
M9.182a/ bhrātṝṇām ekajātānām ekaś cet putravān bhavet |
M9.182c/ sarvāṁs tāṁs tena putreṇa putriṇo manur abravīt || 182 ||
M9.183a/ sarvāsām eka.patnīnām ekā cet putriṇī bhavet |
M9.183c/ sarvās tās tena putreṇa prāha putravatīr manuḥ || 183 ||
M9.184a/ śreyasaḥ śreyaso 'lābhe pāpīyān riktham arhati |
M9.184c/ bahavaś cet tu sadṛśāḥ sarve rikthasya bhāginaḥ || 184 ||
M9.185a/ na bhrātaro na pitaraḥ putrā rikthaharāḥ pituḥ |
M9.185c/ pitā hared a.putrasya rikthaṁ bhrātara eva ca || 185 ||
9.1.2.10. 9.1.2.10. Alternative Heirs
[Note: [ O edn 781-782 :: O tr. 199-200]
M9.186a/ trayāṇām udakaṁ kāryaṁ triṣu piṇḍaḥ pravartate |
M9.186c/ caturthaḥ sampradātā-eṣāṁ pañcamo na-upapadyate || 186 ||
M9.187a/ anantaraḥ sapiṇḍād yas tasya tasya dhanaṁ bhavet |
M9.187c/ ata ūrdhvaṁ sakulyaḥ syād ācāryaḥ śiṣya eva vā || 187 ||
[Page J 212
]
M9.188a/ sarveṣām apy abhāve tu brāhmaṇā rikthabhāginaḥ |
M9.188c/ traividyāḥ śucayo dāntās tathā dharmo na hīyate || 188 ||
M9.189a/ a.hāryaṁ brāhmaṇadravyaṁ rājñā nityam iti sthitiḥ |
M9.189c/ itareṣāṁ tu varṇānāṁ sarva.abhāve haren nṛpaḥ || 189 ||
M9.190a/ saṁsthitasya-an.apatyasya sagotrāt putram āharet |
M9.190c/ tatra yad rikthajātaṁ syāt tat tasmin pratipādayet || 190 ||
M9.191a/ dvau tu yau vivadeyātāṁ dvābhyāṁ jātau striyā dhane |
M9.191c/ tayor yad yasya pitryaṁ syāt tat sa gṛhṇīta na-itaraḥ || 191 ||
9.1.2.11. 9.1.2.11. Women's Property
[Note: [ O edn 782-783 :: O tr. 200]
M9.192a/ jananyāṁ saṁsthitāyāṁ tu samaṁ sarve saha.udarāḥ |
M9.192c/ bhajeran mātṛkaṁ rikthaṁ bhaginyaś ca sa.nābhayaḥ || 192 ||
M9.193a/ yās tāsāṁ syur duhitaras tāsām api yathārhataḥ |
[Note: M9.193av/ H. tasyāṁ]
M9.193c/ mātāmahyā dhanāt kiṁ cit pradeyaṁ prītipūrvakam || 193 ||
M9.194a/ adhyagni.adhyāvāhanikaṁ dattaṁ ca prītikarmaṇi |
M9.194c/ bhrātṛ.mātṛ.pitṛprāptaṁ ṣaḍvidhaṁ strīdhanaṁ smṛtam || 194 ||
M9.195a/ anvādheyaṁ ca yad dattaṁ patyā prītena ca-eva yat |
M9.195c/ patyau jīvati vṛttāyāḥ prajāyās tad dhanaṁ bhavet || 195 ||
M9.196a/ brāhma.daiva.ārṣa.gāndharva.prājāpatyeṣu yad vasu |
M9.196c/ a.prajāyām atītāyāṁ bhartur eva tad iṣyate || 196 ||
M9.197a/ yat tv asyāḥ syād dhanaṁ dattaṁ vivāheṣv āsura.ādiṣu |
M9.197c/ a.prajāyām atītāyāṁ mātā.pitros tad iṣyate || 197 ||
[Page J 213
]
M9.198a/ striyāṁ tu yad bhaved vittaṁ pitrā dattaṁ kathaṁ cana |
M9.198c/ brāhmaṇī tadd haret kanyā tadapatyasya vā bhavet || 198 ||
M9.199a/ na nirhāraṁ striyaḥ kuryuḥ kuṭumbād bahumadhyagāt |
M9.199c/ svakād api ca vittādd hi svasya bhartur anājñayā || 199 ||
M9.200a/ patyau jīvati yaḥ strībhir alaṅkāro dhṛto bhavet |
M9.200c/ na taṁ bhajeran dāyādā bhajamānāḥ patanti te || 200 ||
9.1.2.12. 9.1.2.12. Disqualification from Inheritance
[Note: [ O edn 783-784 :: O tr. 200]
M9.201a/ an.aṁśau klība.patitau jātyandha.badhirau tathā |
M9.201c/ unmatta.jaḍa.mūkāś ca ye ca ke cin nir.indriyāḥ || 201 ||
M9.202a/ sarveṣām api tu nyāyyaṁ dātuṁ śaktyā manīṣiṇā |
M9.202c/ grāsa.ācchādanam atyantaṁ patito hy a.dadad bhavet || 202 ||
M9.203a/ yady arthitā tu dāraiḥ syāt klībādīnāṁ kathaṁ cana |
M9.203c/ teṣām utpanna.tantūnām apatyaṁ dāyam arhati || 203 ||
9.1.2.13. 9.1.2.13. Partition of Non-ancestral Property
[Note: [ O edn 784-785 :: O tr. 200-201]
M9.204a/ yat kiṁ cit pitari prete dhanaṁ jyeṣṭho 'dhigacchati |
M9.204c/ bhāgo yavīyasāṁ tatra yadi vidyānupālinaḥ || 204 ||
M9.205a/ a.vidyānāṁ tu sarveṣāṁ īhātaś ced dhanaṁ bhavet |
M9.205c/ samas tatra vibhāgaḥ syād apitrya iti dhāraṇā || 205 ||
M9.206a/ vidyādhanaṁ tu yady asya tat tasya-eva dhanaṁ bhavet |
M9.206c/ maitryam audvāhikaṁ ca-eva mādhuparkikam eva ca || 206 ||
M9.207a/ bhrātṝṇāṁ yas tu na-īheta dhanaṁ śaktaḥ svakarmaṇā |
M9.207c/ sa nirbhājyaḥ svakād aṁśāt kiṁ cid dattvā-upajīvanam || 207 ||
[Page J 214
]
M9.208a/ an.upaghnan pitṛdravyaṁ śrameṇa yad upārjitam |
M9.208c/ svayam īhitalabdhaṁ tan na-a.kāmo dātum arhati || 208 ||
M9.209a/ paitṛkaṁ tu pitā dravyam anavāptaṁ yad āpnuyāt |
M9.209c/ na tat putrair bhajet sārdham a.kāmaḥ svayam arjitam || 209 ||
9.1.2.14. 9.1.2.14. Miscellaneous Rules of Partition
[Note: [ O edn 785-787 :: O tr. 201]
M9.210a/ vibhaktāḥ saha jīvanto vibhajeran punar yadi |
M9.210c/ samas tatra vibhāgaḥ syāj jyaiṣṭhyaṁ tatra na vidyate || 210 ||
M9.211a/ yeṣāṁ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyeta-aṁśapradānataḥ |
M9.211c/ mriyeta-anyataro vā-api tasya bhāgo na lupyate || 211 ||
M9.212a/ sodaryā vibhajeraṁs taṁ sametya sahitāḥ samam |
M9.212c/ bhrātaro ye ca saṁsṛṣṭā bhāginyaś ca sa.nābhayaḥ || 212 ||
M9.213a/ yo jyeṣṭho vinikurvīta lobhād bhrātṝn yavīyasaḥ |
M9.213c/ so 'jyeṣṭhaḥ syād a.bhāgaś ca niyantavyaś ca rājabhiḥ || 213 ||
M9.214a/ sarva eva vikarmasthā na-arhanti bhrātaro dhanam |
M9.214c/ na ca-a.dattvā kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam || 214 ||
M9.215a/ bhrātṝṇām a.vibhaktānāṁ yady utthānaṁ bhavet saha |
M9.215c/ na putrabhāgaṁ viṣamaṁ pitā dadyāt kathaṁ cana || 215 ||
M9.216a/ ūrdhvaṁ vibhāgāt-jātas tu pitryam eva hared dhanam |
M9.216c/ saṁsṛṣṭās tena vā ye syur vibhajeta sa taiḥ saha || 216 ||
M9.217a/ an.apatyasya putrasya mātā dāyam avāpnuyāt |
M9.217c/ mātary api ca vṛttāyāṁ pitur mātā hared dhanam || 217 ||
[Page J 215
]
M9.218a/ ṛṇe dhane ca sarvasmin pravibhakte yathāvidhi |
M9.218c/ paścād dṛśyeta yat kiṁ cit tat sarvaṁ samatāṁ nayet || 218 ||
M9.219a/ vastraṁ patram alaṅkāraṁ kṛtānnam udakaṁ striyaḥ |
M9.219c/ yogakṣemaṁ pracāraṁ ca na vibhājyaṁ pracakṣate || 219 ||
M9.220a/ ayam ukto vibhāgo vaḥ putrāṇāṁ ca kriyāvidhiḥ |
M9.220c/ kramaśaḥ kṣetrajādīnāṁ dyūtadharmaṁ nibodhata || 220 ||
9.1.3. 9.1.3. Grounds of Litigation-XVIII Gambling and Betting
[Note: [ O edn 787-788 :: O tr. 201-202]
M9.221a/ dyūtaṁ samāhvayaṁ ca-eva rājā rāṣṭrāt-nivārayet |
M9.221c/ rājāntakaraṇāv etau dvau doṣau pṛthivīkṣitām || 221 ||
M9.222a/ prakāśam etat tāskaryaṁ yad devana.samāhvayau |
M9.222c/ tayor nityaṁ pratīghāte nṛpatir yatnavān bhavet || 222 ||
M9.223a/ aprāṇibhir yat kriyate tat-loke dyūtam ucyate |
M9.223c/ prāṇibhiḥ kriyate yas tu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ || 223 ||
M9.224a/ dyūtaṁ samāhvayaṁ ca-eva yaḥ kuryāt kārayeta vā |
M9.224c/ tān sarvān ghātayed rājā śūdrāṁś ca dvijaliṅginaḥ || 224 ||
M9.225a/ kitavān kuśīlavān krūrān pāṣaṇḍasthāṁś ca mānavān |
M9.225c/ vikarmasthān śauṇḍikāṁś ca kṣipraṁ nirvāsayet purāt || 225 ||
M9.226a/ ete rāṣṭre vartamānā rājñaḥ prachannataskarāḥ |
M9.226c/ vikarmakriyayā nityaṁ bādhante bhadrikāḥ prajāḥ || 226 ||
M9.227a/ dyūtam etat purā kalpe dṛṣṭaṁ vairakaraṁ mahat |
M9.227c/ tasmād dyūtaṁ na seveta hāsyārtham api buddhimān || 227 ||
[Page J 216
]
M9.228a/ pracchannaṁ vā prakāśaṁ vā tat-niṣeveta yo naraḥ |
M9.228c/ tasya daṇḍavikalpaḥ syād yathā.iṣṭaṁ nṛpates tathā || 228 ||
9.1.4. 9.1.4. Excursus: Types of Punishment
[Note: [ O edn 788-793 :: O tr. 202-203]
M9.229a/ kṣatra.viś.śūdrayonis tu daṇḍaṁ dātum aśaknuvan |
M9.229c/ ānṛṇyaṁ karmaṇā gacched vipro dadyāt-śanaiḥ śanaiḥ || 229 ||
M9.230a/ strī.bāla.unmatta.vṛddhānāṁ daridrāṇāṁ ca rogiṇām |
M9.230c/ śiphā.vidala.rajju.ādyair vidadhyāt-nṛpatir damam || 230 ||
M9.231a/ ye niyuktās tu kāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām |
M9.231c/ dhana.uṣmaṇā pacyamānās tān niḥ.svān kārayen nṛpaḥ || 231 ||
M9.232a/ kūṭaśāsanakartṝṁś ca prakṛtīnāṁ ca dūṣakān |
M9.232c/ strī.bāla.brāhmaṇaghnāṁś ca hanyād dviṣ.sevinas tathā || 232 ||
M9.233a/ tīritaṁ ca-anuśiṣṭaṁ ca yatra kva cana yad bhavet |
M9.233c/ kṛtaṁ tad dharmato vidyāt-na tad bhūyo nivartayet || 233 ||
M9.234a/ amātyāḥ prāḍvivāko vā yat kuryuḥ kāryam anyathā |
M9.234c/ tat svayaṁ nṛpatiḥ kuryāt tān sahasraṁ ca daṇḍayet || 234 ||
[Note: M9.234cv/ M: taṁ]
9.1.4.1. 9.1.4.1. Grievous Sins Causing Loss of Caste
[Note: [ O edn 790-793 :: O tr. 202-203]
M9.235a/ brahmahā ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ |
[Note: M9.235av/ M: taskaro gurutalpagaḥ]
M9.235c/ ete sarve pṛthag jñeyā mahāpātakino narāḥ || 235 ||
M9.236a/ caturṇām api ca-eteṣāṁ prāyaścittam a.kurvatām |
M9.236c/ śārīraṁ dhanasaṁyuktaṁ daṇḍaṁ dharmyaṁ prakalpayet || 236 ||
M9.237a/ gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ surāpāne surādhvajaḥ |
M9.237c/ steye ca śvapadaṁ kāryaṁ brahmahaṇy a.śirāḥ pumān || 237 ||
[Note: M9.237cv/ M: taskare śvapadaṁ kāryaṁ]
[Page J 217
]
M9.238a/ a.sambhojyā hy a.saṁyājyā a.sampāṭhyā '.vivāhinaḥ |
M9.238c/ careyuḥ pṛthivīṁ dīnāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ || 238 ||
M9.239a/ jñāti.sambandhibhis tv ete tyaktavyāḥ kṛta.lakṣaṇāḥ |
M9.239c/ nir.dayā nir.namaskārās tan manor anuśāsanam || 239 ||
M9.240a/ prāyaścittaṁ tu kurvāṇāḥ sarvavarṇā yathoditam |
[Note: M9.240av/ M: pūrve varṇā yathā.uditam]
M9.240c/ na-aṅkyā rājñā lalāṭe syur dāpyās tu-uttamasāhasam || 240 ||
M9.241a/ āgaḥsu brāhmaṇasya-eva kāryo madhyamasāhasaḥ |
M9.241c/ vivāsyo vā bhaved rāṣṭrāt sa.dravyaḥ sa.paricchadaḥ || 241 ||
M9.242a/ itare kṛtavantas tu pāpāny etāny akāmataḥ |
M9.242c/ sarvasvahāram arhanti kāmatas tu pravāsanam || 242 ||
M9.243a/ na-ādadīta nṛpaḥ sādhur mahāpātakino dhanam |
M9.243c/ ādadānas tu tat-lobhāt tena doṣeṇa lipyate || 243 ||
M9.244a/ apsu praveśya taṁ daṇḍaṁ varuṇāya-upapādayet |
M9.244c/ śruta.vṛtta.upapanne vā brāhmaṇe pratipādayet || 244 ||
M9.245a/ īśo daṇḍasya varuṇo rājñāṁ daṇḍadharo hi saḥ |
M9.245c/ īśaḥ sarvasya jagato brāhmaṇo vedapāragaḥ || 245 ||
M9.246a/ yatra varjayate rājā pāpakṛdbhyo dhanāgamam |
M9.246c/ tatra kālena jāyante mānavā dīrghajīvinaḥ || 246 ||
M9.247a/ niṣpadyante ca sasyāni yathā.uptāni viśāṁ pṛthak |
M9.247c/ bālāś ca na pramīyante vikṛtaṁ ca na jāyate || 247 ||
[Page J 218
]
M9.248a/ brāhmaṇān bādhamānaṁ tu kāmād avaravarṇajam |
M9.248c/ hanyāc citrair vadha.upāyair udvejanakarair nṛpaḥ || 248 ||
M9.249a/ yāvān a.vadhyasya vadhe tāvān vadhyasya mokṣaṇe |
M9.249c/ adharmo nṛpater dṛṣṭo dharmas tu viniyacchataḥ || 249 ||
9.1.5. 9.1.5. Conclusion of Grounds for Litigation
[Note: [ O edn 793 :: O tr. 203]
M9.250a/ udito 'yaṁ vistaraśo mitho vivādamānayoḥ |
M9.250c/ aṣṭādaśasu mārgeṣu vyavahārasya nirṇayaḥ || 250 ||
M9.251a/ evaṁ dharmyāṇi kāryāṇi samyak kurvan mahīpatiḥ |
M9.251c/ deśān alabdhān-lipseta labdhāṁś ca paripālayet || 251 ||
9.1.6. 9.1.6. Eradication of Thorns
[Note: [ O edn 793-807 :: O tr. 203-206]
M9.252a/ samyak.niviṣṭa.deśas tu kṛta.durgaś ca śāstrataḥ |
M9.252c/ kaṇṭaka.uddharaṇe nityam ātiṣṭhed yatnam uttamam || 252 ||
M9.253a/ rakṣanād āryavṛttānāṁ kaṇṭakānāṁ ca śodhanāt |
M9.253c/ narendrās tridivaṁ yānti prajāpālana.tatparāḥ || 253 ||
M9.254a/ a.śāsaṁs taskarān yas tu baliṁ gṛhṇāti pārthivaḥ |
M9.254c/ tasya prakṣubhyate rāṣṭraṁ svargāc ca parihīyate || 254 ||
M9.255a/ nirbhayaṁ tu bhaved yasya rāṣṭraṁ bāhu.balāśritam |
M9.255c/ tasya tad vardhate nityaṁ sicyamāna iva drumaḥ || 255 ||
M9.256a/ dvividhāṁs taskarān vidyāt paradravyāpahārakān |
M9.256c/ prakāśāṁś ca-aprakāśāṁś ca cāra.cakṣur mahīpatiḥ || 256 ||
M9.257a/ prakāśavañcakās teṣāṁ nānāpaṇya-upajīvinaḥ |
M9.257c/ pracchannavañcakās tv ete ye stena.aṭavikādayaḥ || 257 ||
[Page J 219
]
M9.258a/ utkocakāś ca-aupadhikā vañcakāḥ kitavās tathā |
M9.258c/ maṅgalādeśa.vṛttāś ca bhadrāś ca-īkṣaṇikaiḥ saha || 258 ||
[Note: M9.258cv/ M: bhadraprekṣaṇikaiḥ saha]
M9.259a/ asamyakkāriṇaś ca-eva mahāmātrāś cikitsakāḥ |
M9.259c/ śilpa.upacārayuktāś ca nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ || 259 ||
M9.260a/ evamādīn vijānīyāt prakāśāṁl lokakaṇṭakān |
[Note: M9.260av/ M: evamādyān]
M9.260c/ nigūḍhacāriṇaś ca-anyān anāryān āryaliṅginaḥ || 260 ||
M9.261a/ tān viditvā sucaritair gūḍhais tatkarmakāribhiḥ |
M9.261c/ cāraiś ca-aneka.saṁsthānaiḥ protsādya vaśam ānayet || 261 ||
M9.262a/ teṣāṁ doṣān abhikhyāpya sve sve karmaṇi tattvataḥ |
M9.262c/ kurvīta śāsanaṁ rājā samyak sāra.aparādhataḥ || 262 ||
M9.263a/ na hi daṇḍād ṛte śakyaḥ kartuṁ pāpa.vinigrahaḥ |
M9.263c/ stenānāṁ pāpabuddhīnāṁ nibhṛtaṁ caratāṁ kṣitau || 263 ||
M9.264a/ sabhā.prapā.apūpa.śālāveśa.madya.anna.vikrayāḥ |
M9.264c/ catuṣpathāṁś caityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca || 264 ||
M9.265a/ jīrṇa.udyānāny araṇyāni kārukāveśanāni ca |
M9.265c/ śūnyāni ca-apy agārāṇi vanāny upavanāni ca || 265 ||
M9.266a/ evaṁvidhān nṛpo deśān gulmaiḥ sthāvara.jaṅgamaiḥ |
M9.266c/ taskarapratiṣedhārthaṁ cāraiś ca-apy anucārayet || 266 ||
M9.267a/ tatsahāyair anugatair nānākarmapravedibhiḥ |
M9.267c/ vidyād utsādayec ca-eva nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ || 267 ||
[Page J 220
]
M9.268a/ bhakṣya.bhojya.upadeśaiś ca brāhmaṇānāṁ ca darśanaiḥ |
M9.268c/ śauryakarmāpadeśaiś ca kuryus teṣāṁ samāgamam || 268 ||
M9.269a/ ye tatra na-upasarpeyur mūlapraṇihitāś ca ye |
M9.269c/ tān prasahya nṛpo hanyāt sa.mitra.jñāti.bāndhavān || 269 ||
M9.270a/ na ha-ūḍhena vinā cauraṁ ghātayed dhārmiko nṛpaḥ |
M9.270c/ saha-ūḍhaṁ sa.upakaraṇaṁ ghātayed a.vicārayan || 270 ||
M9.271a/ grāmeṣv api ca ye ke cic caurāṇāṁ bhaktadāyakāḥ |
M9.271c/ bhāṇḍa.avakāśadāś ca-eva sarvāṁs tān api ghātayet || 271 ||
M9.272a/ rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān sāmantāṁś ca-eva coditān |
M9.272c/ abhyāghāteṣu madhyasthāñ śiṣyāc caurān iva drutam || 272 ||
M9.273a/ yaś ca-api dharmasamayāt pracyuto dharma.jīvanaḥ |
M9.273c/ daṇḍena-eva tam apy oṣet svakād dharmādd hi vicyutam || 273 ||
M9.274a/ grāmaghāte hitābhaṅge pathi moṣābhidarśane |
M9.274c/ śaktito na-abhidhāvanto nirvāsyāḥ sa.paricchadāḥ || 274 ||
M9.275a/ rājñaḥ kośāpahartṝṁś ca pratikūleṣu ca sthitān |
[Note: M9.275av/ M: prātikūlyeṣv avasthitān]
M9.275c/ ghātayed vividhair daṇḍair arīṇāṁ ca-upajāpakān || 275 ||
M9.276a/ sandhiṁ chittvā tu ye cauryaṁ rātrau kurvanti taskarāḥ |
[Note: M9.276av/ M: sandhiṁ bhittvā]
M9.276c/ teṣāṁ chittvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet || 276 ||
M9.277a/ aṅgulīr granthibhedasya chedayet prathame grahe |
M9.277c/ dvitīye hasta.caraṇau tṛtīye vadham arhati || 277 ||
[Page J 221
]
M9.278a/ agnidān bhaktadāṁś ca-eva tathā śastra.avakāśadān |
M9.278c/ sannidhātṝṁś ca moṣasya hanyāc cauram iva-īśvaraḥ || 278 ||
M9.279a/ taḍāgabhedakaṁ hanyād apsu śuddhavadhena vā |
M9.279c/ yad vā-api pratisaṁskuryād dāpyas tu-uttamasāhasam || 279 ||
M9.280a/ koṣṭhāgāra.āyudhāgāra.devatāgāra.bhedakān |
M9.280c/ hasti.aśva.rathahartṝṁś ca hanyād eva-a.vicārayan || 280 ||
M9.281a/ yas tu pūrvaniviṣṭasya taḍāgasya-udakaṁ haret |
M9.281c/ āgamaṁ vā-apy apāṁ bhindyāt sa dāpyaḥ pūrvasāhasam || 281 ||
M9.282a/ samutsṛjed rājamārge yas tv amedhyam anāpadi |
M9.282c/ sa dvau kārṣāpaṇau dadyād amedhyaṁ ca-āśu śodhayet || 282 ||
M9.283a/ āpadgato 'tha vā vṛddhā garbhiṇī bāla eva vā |
M9.283c/ paribhāṣaṇam arhanti tac ca śodhyam iti sthitiḥ || 283 ||
M9.284a/ cikitsakānāṁ sarveṣāṁ mithyāpracaratāṁ damaḥ |
M9.284c/ amānuṣeṣu prathamo mānuṣeṣu tu madhyamaḥ || 284 ||
M9.285a/ saṅkrama.dhvaja.yaṣṭīnāṁ pratimānāṁ ca bhedakaḥ |
M9.285c/ pratikuryāc ca tat sarvaṁ pañca dadyāt-śatāni ca || 285 ||
M9.286a/ adūṣitānāṁ dravyāṇāṁ dūṣaṇe bhedane tathā |
M9.286c/ maṇīnām apavedhe ca daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ || 286 ||
M9.287a/ samair hi viṣamaṁ yas tu cared vai mūlyato 'pi vā |
M9.287c/ samāpnuyād damaṁ pūrvaṁ naro madhyamam eva vā || 287 ||
[Page J 222
]
M9.288a/ bandhanāni ca sarvāṇi rājā mārge niveśayet |
[Note: M9.288av/ M: rājamārge]
M9.288c/ duḥkhitā yatra dṛśyeran vikṛtāḥ pāpakāriṇah || 288 ||
M9.289a/ prākārasya ca bhettāraṁ parikhāṇāṁ ca pūrakam |
M9.289c/ dvārāṇāṁ ca-eva bhaṅktāraṁ kṣipram eva pravāsayet || 289 ||
M9.290a/ abhicāreṣu sarveṣu kartavyo dviśato damaḥ |
M9.290c/ mūlakarmaṇi ca-anāpteḥ kṛtyāsu vividhāsu ca || 290 ||
[Note: M9.290cv/ M: ca-anāptaiḥ]
M9.291a/ abījavikrayī ca-eva bīja.utkṛṣṭā tathā-eva ca |
M9.291c/ maryādābhedakaś ca-eva vikṛtaṁ prāpnuyād vadham || 291 ||
M9.292a/ sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṁ hemakāraṁ tu pārthivaḥ |
M9.292c/ pravartamānam anyāye chedayet-lavaśaḥ kṣuraiḥ || 292 ||
[Note: M9.292cv/ M: chedayet khaṇḍaśaḥ kṣuraiḥ]
M9.293a/ sītā.dravyāpaharaṇe śastrāṇām auṣadhasya ca |
M9.293c/ kālam āsādya kāryaṁ ca rājā daṇḍaṁ prakalpayet || 293 ||
9.1.6.1. 9.1.6.1. Excursus: Constituents of a Kingdom
[Note: [ O edn 801-802 :: O tr. 205]
M9.294a/ svāmy.amātyau puraṁ rāṣṭraṁ kośa.daṇḍau suhṛt tathā |
M9.294c/ sapta prakṛtayo hy etāḥ saptāṅgaṁ rājyam ucyate || 294 ||
M9.295a/ saptānāṁ prakṛtīnāṁ tu rājyasya-āsāṁ yathākramam |
M9.295c/ pūrvaṁ pūrvaṁ gurutaraṁ jānīyād vyasanaṁ mahat || 295 ||
M9.296a/ sapta.aṅgasya-iha rājyasya viṣṭabdhasya tridaṇḍavat |
M9.296c/ anyonyaguṇavaiśeṣyāt-na kiṁ cid atiricyate || 296 ||
M9.297a/ teṣu teṣu tu kṛtyeṣu tat tad aṅgaṁ viśiṣyate |
M9.297c/ yena yat sādhyate kāryaṁ tat tasmin-śreṣṭham ucyate || 297 ||
9.1.6.2. 9.1.6.2. Excursus: Activities of the King
[Page J 223
]
[Note: [ O edn 802-805 :: O tr. 205-206]
M9.298a/ cāreṇa-utsāhayogena kriyayā-eva ca karmaṇām |
M9.298c/ svaśaktiṁ paraśaktiṁ ca nityaṁ vidyāt-mahīpatiḥ || 298 ||
[Note: M9.298cv/ M: vidyāt para.ātmanoḥ]
M9.299a/ pīḍanāni ca sarvāṇi vyasanāni tathā-eva ca |
M9.299c/ ārabheta tataḥ kāryaṁ sañcintya guru.lāghavam || 299 ||
M9.300a/ ārabheta-eva karmāṇi śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ |
M9.300c/ karmāṇy ārabhamāṇaṁ hi puruṣaṁ śrīr niṣevate || 300 ||
M9.301a/ kṛtaṁ tretāyugaṁ ca-eva dvāparaṁ kalir eva ca |
M9.301c/ rājño vṛttāni sarvāṇi rājā hi yugam ucyate || 301 ||
M9.302a/ kaliḥ prasupto bhavati sa jāgrad dvāparaṁ yugam |
M9.302c/ karmasv abhyudyatas tretā vicaraṁs tu kṛtaṁ yugam || 302 ||
M9.303a/ indrasya-arkasya vāyoś ca yamasya varuṇasya ca |
M9.303c/ candrasya-agneḥ pṛthivyāś ca tejovṛttaṁ nṛpaś caret || 303 ||
M9.304a/ vārṣikāṁś caturo māsān yathā-indro 'bhipravarṣati |
M9.304c/ tathā-abhivarṣet svaṁ rāṣṭraṁ kāmair indravrataṁ caran || 304 ||
M9.305a/ aṣṭau māsān yathā-ādityas toyaṁ harati raśmibhiḥ |
M9.305c/ tathā haret karaṁ rāṣṭrāt-nityam arkavrataṁ hi tat || 305 ||
M9.306a/ praviśya sarvabhūtāni yathā carati mārutaḥ |
M9.306c/ tathā cāraiḥ praveṣṭavyaṁ vratam etadd hi mārutam || 306 ||
M9.307a/ yathā yamaḥ priya.dveṣyau prāpte kāle niyacchati |
M9.307c/ tathā rājñā niyantavyāḥ prajās tadd hi yamavratam || 307 ||
[Page J 224
]
M9.308a/ varuṇena yathā pāśair baddha eva-abhidṛśyate |
M9.308c/ tathā pāpān nigṛhṇīyād vratam etadd hi vāruṇam || 308 ||
M9.309a/ paripūrṇaṁ yathā candraṁ dṛṣṭvā hṛṣyanti mānavāḥ |
M9.309c/ tathā prakṛtayo yasmin sa cāndravratiko nṛpaḥ || 309 ||
M9.310a/ pratāpayuktas tejasvī nityaṁ syāt pāpakarmasu |
M9.310c/ duṣṭasāmantahiṁsraś ca tad āgneyaṁ vrataṁ smṛtam || 310 ||
M9.311a/ yathā sarvāṇi bhūtāni dharā dhārayate samam |
M9.311c/ tathā sarvāṇi bhūtāni bibhrataḥ pārthivaṁ vratam || 311 ||
M9.312a/ etair upāyair anyaiś ca yukto nityam atandritaḥ |
M9.312c/ stenān rājā nigṛhṇīyāt svarāṣṭre para eva ca || 312 ||
9.1.6.3. 9.1.6.3. Excursus on Brahmins
[Note: [ O edn 805-807 :: O tr. 206]
M9.313a/ parām apy āpadaṁ prāpto brāhmaṇān na prakopayet |
M9.313c/ te hy enaṁ kupitā hanyuḥ sadyaḥ sa.bala.vāhanam || 313 ||
M9.314a/ yaiḥ kṛtaḥ sarvabhakṣyo 'gnir apeyaś ca mahodadhiḥ |
[Note: M9.314av/ M: sarvabhakṣo]
M9.314c/ kṣayī ca-āpyāyitaḥ somaḥ ko na naśyet prakopya tān || 314 ||
M9.315a/ lokān anyān sṛjeyur ye lokapālāṁś ca kopitāḥ |
M9.315c/ devān kuryur adevāṁś ca kaḥ kṣiṇvaṁs tān samṛdhnuyāt || 315 ||
M9.316a/ yān upāśritya tiṣṭhanti lokā devāś ca sarvadā |
M9.316c/ brahma ca-eva dhanaṁ yeṣāṁ ko hiṁsyāt tāñ jijīviṣuḥ || 316 ||
[Page J 225
]
M9.317a/ a.vidvāṁś ca-eva vidvāṁś ca brāhmaṇo daivataṁ mahat |
M9.317c/ praṇītaś ca-a.praṇītaś ca yathā-agnir daivataṁ mahat || 317 ||
M9.318a/ śmaśāneṣv api tejasvī pāvako na-eva duṣyati |
M9.318c/ hūyamānaś ca yajñeṣu bhūya eva-abhivardhate || 318 ||
M9.319a/ evaṁ yady apy aniṣṭeṣu vartante sarvakarmasu |
M9.319c/ sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ paramaṁ daivatam hi tat || 319 ||
M9.320a/ kṣatrasya-atipravṛddhasya brāhmaṇān prati sarvaśaḥ |
M9.320c/ brahma-eva sanniyantṛ syāt kṣatraṁ hi brahma.sambhavam || 320 ||
M9.321a/ adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram aśmano loham utthitam |
M9.321c/ teṣāṁ sarvatragaṁ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati || 321 ||
M9.322a/ na-a.brahma kṣatram ṛdhnoti na-a.kṣatraṁ brahma vardhate |
M9.322c/ brahma kṣatraṁ ca sampṛktam iha ca-amutra vardhate || 322 ||
M9.323a/ dattvā dhanaṁ tu viprebhyaḥ sarvadaṇḍasamutthitam |
M9.323c/ putre rājyaṁ samāsṛjya kurvīta prāyaṇaṁ raṇe || 323 ||
[Note: M9.323cv/ M: samāsādya]
9.1.7. 9.1.7. Conclusion of the Rules for Kings
[Note: [ O edn 807 :: O tr. 206]
M9.324a/ evaṁ caran sadā yukto rājadharmeṣu pārthivaḥ |
M9.324c/ hiteṣu ca-eva lokasya sarvān bhṛtyān niyojayet || 324 ||
[Note: M9.324cv/ M: hiteṣu ca-eva lokebhyaḥ]
M9.325a/ eṣo '.khilaḥ karmavidhir ukto rājñaḥ sanātanaḥ |
M9.325c/ imaṁ karmavidhiṁ vidyāt kramaśo vaiśya.śūdrayoḥ || 325 ||